Δημοσιεύθηκε από το Institut FMES
Στις 29 Μαΐου 2026
Από τον Απρίλιο του 2023, το Σουδάν συγκλονίζεται από έναν πόλεμο μεταξύ των Σουδανικών Ενόπλων Δυνάμεων, υπό τον στρατηγό Αλ-Μπουρχάν, και των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης, υπό τον στρατηγό Χεμέτι. Ενώ η διεθνής προσοχή παραμένει στραμμένη στο Ιράν και στη Μέση Ανατολή, αυτή η ξεχασμένη σύγκρουση, της οποίας οι ανθρώπινες απώλειες είναι εξαιρετικά δύσκολο να εκτιμηθούν, προκαλεί ανθρωπιστική καταστροφή μεγάλης κλίμακας: από τα 47 εκατομμύρια Σουδανούς, οι μισοί έχουν ανάγκη ανθρωπιστικής βοήθειας.
Η σύγκρουση αυτή έχει τις ρίζες της στην προσωπική αντιπαλότητα δύο στρατηγών, οι οποίοι αρχικά ένωσαν τις δυνάμεις τους για να ανατρέψουν τη δημοκρατική διαδικασία το 2021, πριν στραφούν ο ένας εναντίον του άλλου για την αποκλειστική κατάκτηση της εξουσίας, εργαλειοποιώντας βαθιές εθνοτικές και πολιτισμικές εντάσεις. Το Σουδάν είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς χρυσού στην Αφρική, με κοιτάσματα συγκεντρωμένα στο Νταρφούρ, στο Κορντοφάν και στο βόρειο τμήμα της χώρας. Η χώρα διαθέτει επίσης πετρελαϊκά αποθέματα και ένα στρατηγικό δίκτυο αγωγών πετρελαίου, το οποίο διασχίζει τη χώρα έως το Νότιο Σουδάν. Τέλος, ο Νείλος καθιστά το Σουδάν αναπόφευκτο παράγοντα στις υδρολογικές ισορροπίες ολόκληρης της περιοχής.
Ύστερα από τρία χρόνια πολέμου, σε στρατιωτικό επίπεδο, οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης απέκτησαν σταδιακά τον έλεγχο του Νταρφούρ, καταλαμβάνοντας στα τέλη Νοεμβρίου 2025 την Ελ Φάσερ, την τελευταία μεγάλη πόλη της περιοχής που βρισκόταν ακόμη στα χέρια της κυβέρνησης, ενώ οι κυβερνητικές δυνάμεις αντιστέκονται στην Ελ Ομπέιντ και έχουν ανακαταλάβει την πόλη Καντούγκλι.
Αυτό όμως που διαφοροποιεί βαθιά τη συγκεκριμένη σύγκρουση είναι ο βαθμός διεθνοποίησής της. Και οι δύο πλευρές λαμβάνουν πολλαπλές μορφές στήριξης, καθιστώντας το Σουδάν πεδίο αντιπαράθεσης δι’ αντιπροσώπων ανάμεσα σε δυνάμεις με αποκλίνοντα συμφέροντα. Ο Αλ-Μπουρχάν, επικεφαλής των Σουδανικών Ενόπλων Δυνάμεων, στηρίζεται σε ένα μπλοκ που έχει διαμορφωθεί γύρω από την Αίγυπτο, η οποία μοιράζεται με το Σουδάν ένα στρατηγικό σύνορο και φοβάται πάνω απ’ όλα την αστάθεια στη νότια πύλη της. Η Τουρκία προμηθεύει τις σουδανικές ένοπλες δυνάμεις με drones και πυραύλους, ενώ το Κατάρ παρέχει πολιτική στήριξη και παραδόσεις όπλων. Η Σαουδική Αραβία, η οποία για μεγάλο διάστημα διαμεσολαβούσε στη σύγκρουση μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, φαίνεται να απομακρύνεται σταδιακά από την ουδετερότητά της, όπως δείχνει η επίσκεψη του Αλ-Μπουρχάν στη Τζέντα τον Απρίλιο του 2026. Το Ιράν στηρίζει επίσης τον σουδανικό στρατό, ιδίως μέσω παραδόσεων drones, γεγονός που ενισχύει ένα ετερογενές σύνολο συμμαχιών γύρω από τις Σουδανικές Ένοπλες Δυνάμεις, με εμφανείς συγγένειες προς μια ισλαμιστική ιδεολογία, με αξιοσημείωτη εξαίρεση την Αίγυπτο.
Απέναντι, οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης επωφελούνται από καθοριστική στρατιωτική βοήθεια που προέρχεται από ένα άλλο μπλοκ δυνάμεων. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούν τον πιο ενεργό υποστηρικτή τους. Το Άμπου Ντάμπι φέρεται να χρηματοδοτεί δομές εκπαίδευσης στην Αιθιοπία και να οργανώνει παραδόσεις οχημάτων μάχης, συστημάτων πυροβολικού και στρατιωτικού εξοπλισμού, που μεταφέρονται από τη δυτική Αιθιοπία, σύμφωνα με αποκαλύψεις του Al Jazeera και του Reuters στα τέλη του 2025 και στις αρχές του 2026. Τα Εμιράτα αποκομίζουν επίσης άμεσο οικονομικό όφελος από τη σύγκρουση, εισάγοντας σουδανικό χρυσό αξίας άνω του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων το 2024.¹
Η Ρωσία φέρεται να προμηθεύει τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης με όπλα και καύσιμα μέσω των συνόρων της Λιβύης, ενώ παράλληλα συνεχίζει να διαπραγματεύεται την πρόσβαση στο Πορτ Σουδάν με το κυβερνητικό στρατόπεδο. Οι λιβυκές δυνάμεις του στρατάρχη Χαφτάρ φέρονται επίσης να παρέχουν στήριξη στις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης. Επιπλέον, η φερόμενη ανακάλυψη, τον Ιούλιο του 2025, ενός στρατοπέδου των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης στην καρδιά της λιβυκής ερήμου υποδηλώνει την ύπαρξη δομημένων διασυνοριακών δικτύων επιμελητείας. Η Αιθιοπία αναδεικνύεται σταδιακά σε σημαντική λογιστική πλατφόρμα για τον στρατηγό Χεμέτι. Τέλος, το Τσαντ, αν και επισήμως ουδέτερο, διατηρεί μια αμφίσημη σχέση με τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης. Η Ντζαμένα κατηγορείται από το Χαρτούμ ότι λειτουργεί ως διάδρομος για τη διαμετακόμιση εμιρατινών όπλων προς τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης.²
Από την πλευρά της, η Ουάσινγκτον, η οποία επί μακρόν συγχρηματοδοτούσε/συντόνιζε τις διαπραγματεύσεις της Τζέντα μαζί με τη Σαουδική Αραβία, αρνείται να εμπλακεί περισσότερο στην επίλυση της σύγκρουσης. Τα διπλωματικά της μέσα έχουν διαβρωθεί μέσα από τις αλλεπάλληλες αποτυχίες διαμεσολάβησης, ενώ η αμερικανική διοίκηση δεν έκανε το βήμα προς την επιβολή κυρώσεων αρκετά αποτρεπτικών απέναντι στους εξωτερικούς υποστηρικτές των εμπόλεμων πλευρών, ιδίως στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η Κίνα, ιστορικά ο πρώτος εμπορικός εταίρος του Σουδάν, επιλέγει από την πλευρά της, όπως και αλλού, μια υπολογισμένη σιωπή. Προστατεύοντας τα πετρελαϊκά της συμφέροντα στη χώρα, ιδίως στο Νότιο Σουδάν, του οποίου οι αγωγοί πετρελαίου διέρχονται από το σουδανικό έδαφος, το Πεκίνο αποφεύγει κάθε ξεκάθαρη τοποθέτηση, προκρίνοντας τη διατήρηση της οικονομικής του πρόσβασης ανεξάρτητα από το ποιο στρατόπεδο θα επικρατήσει. Η ανακάλυψη στρατιωτικού υλικού κινεζικής προέλευσης στο Νταρφούρ και στο Χαρτούμ, πιθανότατα μεταφερμένου μέσω των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, αποκαλύπτει την ύπαρξη έμμεσων αλυσίδων μεταφοράς, οι οποίες σχετικοποιούν την ουδετερότητα που επισήμως επικαλείται το Πεκίνο.
Ο πόλεμος εξαπλώνεται επίσης με συγκεκριμένο τρόπο στις γειτονικές χώρες. Μεταξύ Δεκεμβρίου 2025 και Μαρτίου 2026, οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης έπληξαν με drones τη συνοριακή πόλη Τινέ του Τσαντ, αφού είχαν προηγουμένως πάρει τον έλεγχό της από τη σουδανική πλευρά τον Φεβρουάριο του 2026. Οι μαζικές προσφυγικές ροές εντείνουν ακόμη περισσότερο αυτή την αποσταθεροποίηση, με 2,6 εκατομμύρια ανθρώπους να έχουν διαφύγει προς το Τσαντ, 1,4 εκατομμύρια προς την Αίγυπτο και εκατοντάδες χιλιάδες άλλους να έχουν κατανεμηθεί μεταξύ Ουγκάντας, Νοτίου Σουδάν, Αιθιοπίας και Ερυθραίας, αποδυναμώνοντας γειτονικά κράτη που είναι ήδη ευάλωτα.
Απέναντι σε αυτή τη σύγκρουση, η οποία συντηρείται από εξωτερική υποστήριξη, οι πολλαπλές προσπάθειες διεθνούς διαμεσολάβησης —είτε σαουδαραβικές, είτε αφρικανικές, είτε γαλλικές— έχουν όλες αποτύχει, θύματα των αντιφατικών συμφερόντων των εμπλεκόμενων δυνάμεων. Το Σουδάν έχει έτσι μετατραπεί σε μια χώρα θυσιασμένη στις περιφερειακές και διεθνείς γεωπολιτικές αντιπαλότητες. Οι πολυμερείς θεσμοί παραμένουν, από την πλευρά τους, ανήμποροι θεατές. Πρόκειται για μια —πολύ σκοτεινή— απεικόνιση του νέου κόσμου που διαμορφώνεται.
