του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
Η εμπειρία μου στα πολυεθνή κέντρα επιχειρήσεων, μεταξύ άλλων στα Σκόπια το 2003, μου έμαθε κάτι απλό. Ήμουν Διευθυντής Επιχειρήσεων του ΝΑΤΟ και παρέδωσα την ευθύνη της αποστολής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν η ΕΕ ανέλαβε από τη Συμμαχία την πρώτη της στρατιωτική επιχείρηση. Κάθε μέρα έπρεπε να ενημερώνουμε ο ένας τον άλλον, να συντονιζόμαστε και να ξέρουμε ακριβώς τι κάνει η άλλη πλευρά. Η συνεργασία δεν ήταν δήλωση προθέσεων, αλλά καθημερινή δουλειά και υποχρέωση.
Οι δορυφορικές εικόνες από το αεροδρόμιο Al Khadim, στην ανατολική Λιβύη, αναδεικνύουν ακριβώς το αντίθετο. Στον ίδιο στρατιωτικό χώρο συναντώνται τουρκικά οπλικά συστήματα, ρωσική στρατιωτική παρουσία και κινεζικής κατασκευής μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Δεν υπάρχει αποδεδειγμένη τριμερής συνεργασία. Συναντάμαι όμως μια πραγματικότητα, που δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια της Συμμαχίας.
Το Reuters, σε έρευνά του με εμπορικές δορυφορικές εικόνες του 2025, εντόπισε τουλάχιστον τρία μη επανδρωμένα αεροσκάφη στο Al Khadim. Το ένα εκτιμήθηκε ότι είναι πιθανότατα κινεζικό Feilong-1 και τα άλλα δύο τουρκικά Bayraktar TB2. Παράλληλα, καταγράφηκαν τουλάχιστον τρία νέα υπόστεγα. Οι ειδικοί που εξέτασαν τις εικόνες δεν μπόρεσαν να εξακριβώσουν ποιος προμήθευσε τα αεροσκάφη, πότε έφτασαν ή ποιος τα χειρίζεται.
Η τουρκική παρουσία δεν περιορίζεται σε αυτά. Τον Αύγουστο του 2026, η Janes κατέγραψε δύο Bayraktar Akıncı στην ίδια εγκατάσταση. Η έκθεση των εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ S/2026/224 περιγράφει επίσης την κατασκευή εγκατάστασης επίγειου ελέγχου, αντίστοιχης με εκείνες της Τρίπολης και της Μισράτα. Η υποδομή μπορεί να υποστηρίξει 12 έως 13 τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη διαφορετικών τύπων. Δεν μιλάμε πλέον για μια περιστασιακή παρουσία, αλλά για δημιουργία σταθερής επιχειρησιακής δυνατότητας.
Η δεύτερη διάσταση είναι η ρωσική. Το Al Khadim περιλαμβάνεται στις έξι λιβυκές αεροπορικές εγκαταστάσεις όπου η αμερικανική πρωτοβουλία Tearline, σε συνεργασία με την Εθνική Υπηρεσία Γεωχωρικών Πληροφοριών (NGA), έχει καταγράψει ρωσική δραστηριότητα και έργα υποδομών. Ρωσική στρατιωτική παρουσία έχει επίσης εντοπιστεί από ανοικτές πηγές.
Τον Μάιο του 2025, ένα ρωσικό μεταγωγικό Antonov-124, προερχόμενο από τη Συρία, προσγειώθηκε στο Al Khadim. Η παρουσία του στον διάδρομο επιβεβαιώθηκε από δορυφορικές εικόνες της Maxar. Το φορτίο του δεν έγινε γνωστό. Η δραστηριότητα αυτή εντάσσεται στην ευρύτερη ρωσική προσπάθεια διατήρησης δικτύου στρατιωτικής υποστήριξης στη Βόρεια Αφρική και στο Σαχέλ. Το αεροδρόμιο παραμένει λιβυκή στρατιωτική εγκατάσταση και δεν έχει χαρακτηριστεί επίσημα ρωσική βάση.
Η τρίτη διάσταση αφορά την Κίνα. Η εκτίμηση ότι ένα από τα αεροσκάφη στο Al Khadim είναι Feilong-1 έχει ιδιαίτερη σημασία. Πρόκειται για κινεζικής κατασκευής μη επανδρωμένο αεροσκάφος επιτήρησης και κρούσης. Επιπλέον, τον Ιούνιο του 2024, οι ιταλικές αρχές είχαν κατασχέσει εξαρτήματα κινεζικής προέλευσης με προορισμό τη Βεγγάζη, τα οποία συνδέθηκαν από εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ με δύο τέτοια αεροσκάφη. Δεν έχει αποδειχθεί ότι η κινεζική κυβέρνηση ανέπτυξε ή προμήθευσε το συγκεκριμένο UAV που εντοπίστηκε στο Al Khadim. Η παρουσία κινεζικής τεχνολογίας, ωστόσο, προσθέτει μια ακόμη παράμετρο σε μια ήδη σύνθετη στρατιωτική εικόνα.
Εδώ χρειάζεται να διαχωρίσουμε τα επιβεβαιωμένα στοιχεία από τις εκτιμήσεις. Δεν γνωρίζουμε ποιος χειρίζεται τα συγκεκριμένα αεροσκάφη, ποιος έχει πρόσβαση στα συστήματα ελέγχου και αν υπάρχει οποιαδήποτε μορφή συντονισμού μεταξύ Τουρκίας, Ρωσίας και Κίνας. Η παρουσία τους στον ίδιο χώρο δεν αποδεικνύει κοινό σχέδιο. Δεν επιτρέπει, όμως, και την αδιαφορία.
Το βασικό ερώτημα είναι ποιος ελέγχει τι και με ποιους όρους. Ποιος έχει πρόσβαση στις εγκαταστάσεις επικοινωνιών; Υπάρχει ανταλλαγή τεχνικών ή επιχειρησιακών πληροφοριών; Πώς διασφαλίζεται ότι η ρωσική στρατιωτική παρουσία δεν αποκτά πρόσβαση σε ευαίσθητα δεδομένα των τουρκικών συστημάτων; Ποια είναι η πραγματική αλυσίδα διοίκησης και ελέγχου;
Το ΝΑΤΟ οφείλει να ζητήσει απαντήσεις. Δεν χρειάζεται να αποδείξει μια τριμερή συμφωνία για να εξετάσει τους κινδύνους. Η ίδια η Συμμαχία χαρακτηρίζει τη Ρωσία μακροπρόθεσμη απειλή και αναγνωρίζει τις στρατηγικές προκλήσεις που συνδέονται με την Κίνα. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζει ως ασήμαντη λεπτομέρεια το γεγονός ότι ρωσική στρατιωτική δραστηριότητα συνυπάρχει με οπλικά συστήματα κράτους-μέλους και κινεζικής κατασκευής UAV στην ίδια εγκατάσταση.
Η υπόθεση δεν είναι πρωτοφανής για τη Συμμαχία. Οι S-400 είχαν ήδη αποκαλύψει τις αντιφάσεις της τουρκικής πολιτικής. Η Άγκυρα προμηθεύτηκε ένα ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα, αποκλείστηκε από το πρόγραμμα των F-35 και το 2020 δέχθηκε αμερικανικές κυρώσεις CAATSA στην αμυντική της βιομηχανία. Παρά τις συνέπειες, ο διάλογος συνεχίστηκε. Τον Ιούλιο του 2026, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στην Άγκυρα ότι προτίθεται να άρει τις κυρώσεις και να εξετάσει την υπόθεση των F-35! Η πώληση, ωστόσο, δεν έχει εγκριθεί, καθώς παραμένει το νομοθετικό εμπόδιο που συνδέεται με την κατοχή των S-400 από την Τουρκία.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε αντιμετώπισε το ζήτημα κυρίως ως διμερή υπόθεση ΗΠΑ και Τουρκίας! Έτσι, ένα θέμα που αφορά την παρουσία ρωσικού οπλικού συστήματος σε κράτος-μέλος της Συμμαχίας δεν αποτέλεσε αντικείμενο αντίστοιχης συλλογικής συζήτησης. Η ίδια λογική δεν μπορεί να επαναληφθεί και στη Λιβύη.
Στις 13 Νοεμβρίου 2026, ο Ρούτε χαρακτήρισε την Τουρκία βασικό σύμμαχο, απαντώντας σε ερώτηση για τον ρόλο της στις εντάσεις της Μέσης Ανατολής. Η συμμαχική ιδιότητα της Τουρκίας δεν αμφισβητείται. Αυτό που πρέπει να διευκρινιστεί είναι κατά πόσο οι στρατιωτικές επιλογές της είναι συμβατές με τις απαιτήσεις ασφαλείας της Συμμαχίας. Για το Al Khadim δεν υπάρχει μέχρι σήμερα δημόσια τοποθέτηση του ΝΑΤΟ. Δεν γνωρίζουμε τι έχει συζητηθεί σε κλειστές συνεδριάσεις. Η δημόσια σιωπή, όμως, δεν απαντά στα ερωτήματα που έχουν προκύψει.
Οι εξελίξεις αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν εξεταστούν μαζί με τις πολιτικές κινήσεις της Άγκυρας. Στις 20 Οκτωβρίου 2026, η Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη στάση της απέναντι στη συμφωνία. Πρόκειται για σημαντική πολιτική μετατόπιση. Η Τουρκία, που επί χρόνια διατηρούσε στενή σχέση με την κυβέρνηση της Τρίπολης, αποκτά πλέον πολιτικό έρεισμα και στην ανατολική Λιβύη, όπου μέχρι πρόσφατα κυριαρχούσε μια πλευρά με την οποία βρισκόταν σε αντιπαράθεση.
Η απόφαση αυτή δεν νομιμοποιεί τις θαλάσσιες αξιώσεις του μνημονίου έναντι της Ελλάδας ούτε ακυρώνει τα δικαιώματα τρίτων κρατών. Δείχνει, όμως, ότι η Άγκυρα εργάζεται συστηματικά για να αποκτήσει επιρροή σε ολόκληρη τη Λιβύη. Η πολιτική προσέγγιση με τη Βεγγάζη, η στρατιωτική παρουσία και η δημιουργία υποδομών για μη επανδρωμένα αεροσκάφη δεν πρέπει να εξετάζονται ως ασύνδετα γεγονότα.
Για την Αθήνα η γεωγραφία είναι καθοριστική. Η ανατολική Λιβύη βρίσκεται απέναντι από την Κρήτη. Η ανάπτυξη στρατιωτικών δυνατοτήτων εκεί επηρεάζει άμεσα τον σχεδιασμό ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Ένα αεροδρόμιο δεν είναι απλώς ένας διάδρομος προσγείωσης. Είναι υποδομή επιτήρησης, υποστήριξης, μεταφοράς και δυνητικής προβολής στρατιωτικής ισχύος. Η σημασία του εξαρτάται από το ποιος το χρησιμοποιεί, ποιος έχει πρόσβαση στις εγκαταστάσεις του και ποιες δυνατότητες μπορεί να αναπτύξει.
Η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να ζητήσει επίσημη συζήτηση στο Βορειοατλαντικό Συμβούλιο. Με συγκεκριμένα, γραπτά ερωτήματα για την τουρκική στρατιωτική παρουσία στο Al Khadim, τις υποδομές που κατασκευάζονται, τη ρωσική πρόσβαση και την παρουσία κινεζικής τεχνολογίας. Να ζητήσει ενημέρωση για την αλυσίδα διοίκησης, τον έλεγχο των εγκαταστάσεων και τις εγγυήσεις προστασίας των πληροφοριών. Δεν πρόκειται για εχθρική ενέργεια απέναντι σε σύμμαχο, αλλά για αυτονόητη απαίτηση διαφάνειας.
Το εμπάργκο όπλων στη Λιβύη αποτελεί αρμοδιότητα του ΟΗΕ και το ΝΑΤΟ δεν είναι ο φορέας επιβολής του. Οι συνέπειες, όμως, των στρατιωτικών εξελίξεων για την ασφάλεια των κρατών-μελών αφορούν άμεσα τη Συμμαχία. Η Ελλάδα δεν έχει λόγο να περιορίσει το ζήτημα σε μια διμερή ελληνοτουρκική αντιπαράθεση. Πρέπει να το θέσει εκεί όπου ανήκει, ως θέμα συλλογικής ασφάλειας.
Απαραίτητη είναι παράλληλα η συνεννόηση με τη Γαλλία και την Αίγυπτο. Όχι μόνο με διπλωματικές επαφές και κοινές φωτογραφίες, αλλά με ανταλλαγή πληροφοριών, κοινή αξιολόγηση των εξελίξεων και συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. Η Ελλάδα χρειάζεται να διαμορφώνει τις εξελίξεις και όχι να καλείται να αντιμετωπίσει τις συνέπειές τους όταν πλέον έχουν δημιουργηθεί τετελεσμένα.
Η συμμαχική ιδιότητα δεν καταργεί τα εθνικά συμφέροντα. Δεν απαλλάσσει κανένα κράτος-μέλος από την υποχρέωση να εξηγεί τις στρατιωτικές του επιλογές όταν αυτές επηρεάζουν την ασφάλεια των υπολοίπων. Το ίδιο ισχύει και για τους θεσμούς της Συμμαχίας.
Η Ελλάδα δεν ζητά από το ΝΑΤΟ να καταδικάσει την Τουρκία. Ζητά να εξηγήσει τι γνωρίζει, τι ελέγχει και πώς προστατεύει την κοινή ασφάλεια. Δεν μπορεί να υπάρχουν τρεις διαφορετικές στρατιωτικές παρουσίες στον ίδιο διάδρομο και η Συμμαχία να συμπεριφέρεται σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Αυτό δεν είναι ζήτημα καλών ή κακών συμμαχιών, αλλά ξεκάθαρα ζήτημα αξιοπιστίας.
Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης
Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.