του Αχιλλέα Τουαξή, Υποστρατήγου ε.α.Θα ήθελα κατά αρχάς να ξεκαθαρίσουμε κάτι, καθώς εδώ κρύβεται όλη η παρεξήγηση. Ενα επιχειρησιακό war game, δεν είναι το ίδιο πράγμα με ένα στρατηγικό.
Το πρώτο το ξέρουμε, το κάνουμε και το κάνουμε καλά. Πώς κινείται μια μοίρα, πώς αντιδρά ένα σύστημα αεράμυνας, πώς εξελίσσεται μια σύγκρουση σε ένα νησί ή σε ένα στενό. Το δεύτερο, το στρατηγικό, σχεδόν δεν υπάρχει.
Η διαφορά μεταξύ των δύο δεν είναι απλά ακαδημαϊκή, αλλά είναι υπαρξιακή. Το επιχειρησιακό παιχνίδι σου λέει αν θα κερδίσεις τη μάχη, ενώ το στρατηγικό σου λέει αν θα επιβιώσεις ως κράτος στα επόμενα είκοσι χρόνια…
Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, το πιο ακριβό όπλο μιας χώρας δεν το βρίσκεις στα υπόστεγα των αεροδρομίων ούτε στις δεξαμενές των ναυστάθμων. Το βρίσκεις όμως σε μια αίθουσα συσκέψεων.
Αυτό δεν είναι άλλο από την ικανότητα ενός επιτελείου, να έχει ήδη σκεφτεί, να έχει προσομοιώσει, να έχει παίξει στο μυαλό του κάθε σενάριο καταστροφής, πολύ πριν αναγκαστεί να το ζήσει στο πεδίο. Μάλιστα δεν μιλάω για ένα επιτελείο. Μιλάω για πολλά επιτελεία μαζί, στην ίδια αίθουσα, την ίδια στιγμή.
Υπάρχει ένας κανόνας στη στρατιωτική ιστορία που δεν χαρίζεται σε κανέναν. Ο πόλεμος δεν συγχωρεί την πρώτη επαφή με την πραγματικότητα. Ό,τι δεν δοκιμάστηκε έγκαιρα μέσα στο χάος, θα δοκιμαστεί έτσι κι αλλιώς την ώρα της κρίσης. Και στο σημείο αυτό αναρωτιέμαι πόσες φορές, μέσα σε μια κρίση, ο διπλωμάτης και ο αξιωματικός που δουλεύουν το ίδιο ακριβώς ζήτημα βρίσκονται να συνεννοούνται για πρώτη φορά, εκείνη τη στιγμή, και μάλιστα ο καθένας με τη δική του γλώσσα, τους δικούς του ρυθμούς, τη δική του εικόνα του προβλήματος.
Δεν ξέρω πόσο συχνά συμβαίνει αυτό, ή για την ακρίβεια, κανείς εκτός των υπηρεσιών, δεν πρέπει να το ξέρει με ακρίβεια, αφού εύλογα ειναι ζήτημα που δεν συζητιέται δημόσια. Αλλά η υπόνοια από μόνη της αρκεί για ν’ ανησυχήσει κάποιον. Φανταστείτε ότι δύο υπηρεσίες του ίδιου κράτους μπορεί να δουλεύουν παράλληλα, χωρίς ποτέ να έχουν κάτσει στο ίδιο τραπέζι πριν έρθει η ώρα της ανάγκης, παρά ελάχιστες φορές και με διαδικαστικό χαρακτήρα.
Εδώ λοιπόν ακουμπάμε το μεγάλο ζήτημα, όπως το βλέπω εγώ τουλάχιστον.
Ένα wargame δεν λειτουργεί στο κενό, και ένα επιχειρησιακό wargame, όσο καλό κι αν είναι, δεν αναπληρώνει την απουσία του στρατηγικού. Ναι μεν δείχνει πώς να κερδίσεις μια μάχη, αλλά όχι αν η μάχη αυτή εξυπηρετεί μια ξεκάθαρη Υψηλή Στρατηγική.
Φυσικά η απουσία αυτής της Υψηλής Στρατηγικής δεν είναι απλά ενα ακαδημαϊκό ελάττωμα, αλλά έχει τεράστιο τίμημα, και το τίμημα δεν σταματάει στα σύνορα. Αγγίζει και τον Έλληνα που ζει έξω από αυτά, τη μειονότητα στη Βόρειο Ήπειρο, τη Ρωμιοσύνη της Πόλης, τις παροικίες που χρειάζονται μια χώρα-μητέρα με σταθερή, προβλέψιμη, μακρόπνοη πολιτική πίσω τους και όχι αντιδράσεις της στιγμής κάθε φορά που ξεσπάει ένα επεισόδιο. Ένα κράτος χωρίς Υψηλή Στρατηγική, δεν μπορεί να προστατέψει σταθερά, όσους βρίσκονται εντός των συνόρων του, πόσο μάλλον όσους ζουν πέρα από αυτά, εκτεθειμένους σε πολιτικές που αλλάζουν με κάθε αλλαγή κυβέρνησης και μερικές φορές ακόμα και όταν απλά αλλάζουν οι Υπουργοί στην ίδια κυβέρνηση…
Για τον λόγο αυτό επιμένω πως τα wargames δεν είναι παιχνίδια για σπασίκλες της τακτικής, αλλά το σκληρότερο τεστ αλήθειας για την εθνική επιβίωση.
Η Ελλάδα δεν υστερεί σε μυαλά, ούτε σε εμπειρία και οι Ένοπλες Δυνάμεις έχουν εξαιρετικό προσωπικό, υποδομές, και υπάρχουν ήδη αξιόλογες ακαδημαϊκές πρωτοβουλίες, όπως οι πρόσφατες μελέτες για serious games στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων.
Το πρόβλημα, όπως το βλέπω, είναι ότι αντιμετωπίζουμε την προσομοίωση σαν βολική συμπληρωματική άσκηση ρουτίνας και όχι σαν το εργαλείο που θα φέρει στο ίδιο δωμάτιο τον διπλωμάτη, τον αξιωματικό, τον οικονομολόγο τον υπεύθυνο πολιτικής προστασίας, τον υπεύθυνο κρατικών πληροφοριών, να τσακωθούν πάνω σε ένα σενάριο μέχρι να βρουν πού σπάει.
Η διαφορά μιας κλασικής άσκησης από ένα στρατηγικό wargame είναι, για μένα, η διαφορά ανάμεσα στο θέατρο και την επιβίωση.
Στην άσκηση επιβεβαιώνεις αν μπορείς να εκτελέσεις ένα ωραίο σχέδιο πάνω στα χαρτιά. Στο στρατηγικό wargame δοκιμάζεις αν το σχέδιο αντέχει όταν ο αντίπαλος αρνείται πεισματικά να συνεργαστεί, και όταν τα δικά σου υπουργεία δεν μιλούν μεταξύ τους. Εκεί χρειάζεσαι μια Red Team, δηλαδή την ομάδα που δεν θα «σεβαστεί» το σενάριο, αλλά θα ψάξει τις τρύπες σου, θα τυφλώσει τις επικοινωνίες, θα δημιουργήσει χάος και θα αναγκάσει την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία να αποφασίσει μέσα στο απόλυτο σκοτάδι, μαζί, στο ίδιο δωμάτιο, και όχι ο καθένας από αυτούς, να μαθαίνει τα νεα από το δικό του υπουργείο.
Νομίζω πως έχει ερθει η ώρα, για μια γενναία αλλαγή νοοτροπίας. Ένα wargame όπου η Ελλάδα νικάει πάντα είναι, ας το πούμε καθαρά, ένα πανάκριβο και αποτυχημένο wargame.
Παίζουμε για να ανακαλύψουμε πώς μπορεί να χάσουμε και για να ανακαλύψουμε οτι ο διπλωμάτης δεν ήξερε τι σχεδίαζε ο στρατιωτικός δίπλα του. Παίζουμε για να φάμε τα μούτρα μας στον υπολογιστή, όσο η διόρθωση του λάθους είναι ακόμη δωρεάν.
Με την τεχνητή νοημοσύνη στην εξίσωση, τα πράγματα σοβαρεύουν περισσότερο. Η AI δεν κουράζεται, δεν χαρίζεται, δεν έχει γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, και μπορεί να δοκιμάσει χιλιάδες αιφνιδιασμούς μέσα σε δευτερόλεπτα. Για μια χώρα που δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τους γείτονές της σε αριθμούς και εξοντωτικές αγορές εξοπλισμών, η ταχύτητα και η ποιότητα της στρατηγικής σκέψης αποτελεί πιστεύω, το μόνο πραγματικό αντίδοτο που έχουμε.
Αυτό που θα ήθελα να δω είναι ένα ευέλικτο Εθνικό Σύστημα Wargaming, συνδεδεμένο απευθείας με το ανώτατο πολιτικο-στρατιωτικό επίπεδο λήψης αποφάσεων, όπου κάθε τρίμηνο θα κάθονται στην ίδια αίθουσα στελέχη ΥΠΕΞ, ΥΕΘΑ, Πολιτικής Προστασίας, ενεργειακών φορέων, κυβερνοασφάλειας και όπου θα έχει θέση και η διάσταση της ομογένειας και των μειονοτήτων, γιατί κάθε στρατηγικό σενάριο που αγνοεί τον Έλληνα εκτός συνόρων είναι εξαρχής ελλιπές. Θα χρειαστεί μια θεσμοθετημένη Red Team, με το ελεύθερο να κοιτάξει την ηγεσία στα μάτια και να πει «η στρατηγική σας μπάζει από παντού, κι αυτοί είναι οι λόγοι». Θα χρειαστεί ένα εργαστήριο AI wargaming, ώστε να μη μας πουλάνε τρίτοι έτοιμο το μέλλον, αλλά να το συνδιαμορφώνουμε εμείς. Θα χρειαστεί ένα ψηφιακό μοντέλο του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, ένα ζωντανό περιβάλλον προσομοίωσης για να δοκιμάζουμε γεωπολιτικές κρίσεις πριν συμβούν. Προπάντων όμως χρειάζεται το wargaming πριν την υπογραφή κάθε επιταγής. Δηλαδή πριν δαπανηθούν δισεκατομμύρια για ένα νέο σύστημα, να εξετάζεται εξαντλητικά αν αυτό υπηρετεί τη συνολική Υψηλή Στρατηγική και πόσο εύκολα μπορεί να εξουδετερωθεί. Όλα αυτά με παράλληλη εμμονή στα διδάγματα, γιατί αν ένα παίγνιο δεν αλλάζει το εθνικό δόγμα την επόμενη μέρα, τότε απλώς χάσαμε τον χρόνο μας.
Το αισιόδοξο σε όλο αυτό είναι πως η Ελλάδα έχει το πιο συναρπαστικό, σύνθετο και απαιτητικό «γήπεδο» στον κόσμο. Διαθέτει το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Δηλαδή έχουμε το γεωπολιτικό εργαστήριο έτοιμο έξω από την πόρτα μας, και έχουμε το ανθρώπινο δυναμικό να το αξιοποιήσει. Αυτό που δεν έχουμε είναι το δωμάτιο όπου όλοι αυτοί κάθονται μαζί και μαλλον δεν έχουμε και τη διάθεση να θυμηθούμε ότι έθνος δεν είναι μόνο όσοι ζουν εντός των συνόρων.
Το στοίχημα δεν είναι να γίνουμε μια χώρα που απλώς στοιβάζει ακριβές πλατφόρμες χωρίς πυξίδα. Το στοίχημα είναι να αποκτήσουμε επιτέλους μια ζωντανή Υψηλή Στρατηγική και να γίνουμε η χώρα που σκέφτεται γρηγορότερα, προσαρμόζεται ακαριαία, μαθαίνει από τα λάθη της πριν αυτά γίνουν εθνικό κόστος, εντός και εκτός συνόρων.
Πιστεύω ότι στον πόλεμο, το πλεονέκτημα το έχει όποιος έχει παίξει, και έχει λύσει το παιχνίδι, χιλιάδες φορές στην οθόνη, πριν χρειαστεί να το ζήσει στο πεδίο. Αυτή είναι μια μάχη που, πιστεύω ακράδαντα, μπορούμε να την κερδίσουμε, αν καταλάβουμε πρώτα ότι το επιχειρησιακό παιχνίδι δεν είναι το στρατηγικό, και ότι το δεύτερο ακόμα δεν το έχουμε παίξει σχεδόν ποτέ.
Αχιλλεύς Ταουξής
Ο Αχιλλέας Ταουξής είναι Υποστράτηγος ε.α. του Ελληνικού Στρατού, με πολυετή εμπειρία στους τομείς της αμυντικής πολιτικής, της στρατηγικής και των διεθνών σχέσεων. Έχει διατελέσει Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής Πολιτικής Εθνικής Άμυνας και Διεθνών Σχέσεων του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, καθώς και Διευθυντής της ελληνικής Προεδρίας της Συντονιστικής Επιτροπής της Διαβαλκανικής Υπουργικής Άμυνας (SEDM-CC/PMSC). Το 2023, ως στέλεχος του ΓΕΕΘΑ, διηύθυνε τη Γραμματεία Συντονισμού Διασκέψεων Διεθνών Οργανισμών και εκπροσώπησε τον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ στην έναρξη του NATO Training Technology Conference στην Αθήνα. Έχει επίσης συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες για τη διεθνή ασφάλεια, το ΝΑΤΟ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Σκέπτομαι -και δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα-το όποιο κράτος-πρώρα το κράτος μας-σε όλα τα θέματα αλλά κυρίως τα εθνικά σαν μια επιτυχημένη επιχείρηση ,στην οποίαν οι μεν διπλωμάτες μας του Υπουργείου Εξωτερικών μαζί με τους ”πράκτορες” των Υπηρεσιών΄ Πληροφοριών να έχουν ετοιμάσει ένα ΤΕΛΕΙΟ βασικό πλάνο για την αντιμετώπιση του όποιου εχθρού ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ -που θα επικαιροποιείται καθημερινώς – και οι Ένοπλες Δυνάμεις με επαρκή και ψυχωμένα -και για αυτοθυσία-στρατιωτικά στελέχη
ΝΑ ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΝ ΤΗΝ ΒΟΥΛΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ ,για αντίσταση μέχρις εσχάτων . ”ΕΚΑΣΤΟΣ ΕΦ ‘Ω ΕΤΑΧΘΗ” ,
με αρχική ευθύνη την προετοιμασία των Ενόπλων Δυνάμεων, που δεν θα περιμένουν τον εκάστοτε πρωθυπουργό τι θα κάνουν για να μη νικηθούμε.
Το ερώτημα είναι και παραμένει αν έχουμε τέτοια επαγγελματικά στελέχη στις απόλεμες από το 1949 Ένοπλες Δυνάμεις μας , που εδώ και 45 χρόνια εκφράζονται δημοσίως -δυστυχώς-κομματικά και εδώ και 30 χρόνια επιτρέπουν να τις εκπροσωπούν (και τα Σώματα Ασφαλείας) -συνδικαλιστές κατωτέρων βαθμών που θρυμματίζουν την στρατιωτική πειθαρχία.
Αυτή-η πειθαρχία – και θα θέματα του ηθικού του προσωπικού τους έχουν προτεραιότητα ,γιατί αλλιώς τα όποια Σχέδια με και χωρίς τεχνητή νοημοσύνη ΘΑ ΜΕΙΝΟΥΝ ΣΤΑ ΧΑΡΤΙΑ.
Σταύρος Αθαν. Ναλμπάντης.
Επείγει η αύξηση της στρατιωτικής θητείας στους 20 μήνες σε νέους και νέες και να μπορέσει η Ελλάδα να αντιμετωπίσει την επεκτατική Τουρκία. Επίσης η δημιουργία της ελληνικής πολεμικής βιομηχανίας ώστε να παράγονται επαρκής αριθμός drones κάθε μήνα
Ναι, για να μαζεύουν γόπες και να κάνουν καθαριότητες και σκοπιές για 20 μήνες.
Όπως εμείς που κάναμε 18. Χαρίσαμε 18 μήνες απ’ τη ζωή μας στο Ελλαδιστάν.