15 Απριλίου 2026
Η Τουρκία εξακολουθεί να αποκρύπτει την ταυτότητα συλληφθέντων υπόπτων του ISIS που καταζητούνται από την INTERPOL
Abdullah Bozkurt / Στοκχόλμη
Το τρομοκρατικό δίκτυο του Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ και τη Συρία (ISIS) έχει αποκτήσει μια νέα δυνατότητα: να εκπαιδεύει τους μαχητές του στη χρήση όπλων και εκρηκτικών εντός τουρκικού εδάφους, αντί να βασίζεται σε σκληραγωγημένους επιχειρησιακούς που μεταφέρονται από ξένες εμπόλεμες ζώνες. Μια πρόσφατη επίθεση μπροστά από κτίριο που στεγάζει το Γενικό Προξενείο του Ισραήλ στην Κωνσταντινούπολη καταδεικνύει αυτή τη μεταβολή.
Βιντεοληπτικό υλικό από την τρομοκρατική επίθεση της 7ης Απριλίου δείχνει ξεκάθαρα ότι οι τρεις ένοπλοι δράστες είχαν λάβει προηγούμενη εκπαίδευση στον χειρισμό όπλων και στην εκτέλεση ένοπλης επίθεσης. Δεδομένου ότι κανείς τους δεν είχε βρεθεί σε εμπόλεμες ζώνες όπως η Συρία ή το Ιράκ για λογαριασμό της τζιχαντιστικής οργάνωσης, το λογικό συμπέρασμα είναι ότι εκπαιδεύτηκαν στο εσωτερικό της Τουρκίας.
Αυτό σηματοδοτεί μια σημαντική μετάβαση στις επιχειρήσεις του ISIS. Η οργάνωση φαίνεται πως έχει εισέλθει σε μια νέα φάση, κατά την οποία εκπαιδεύει τους νεοσύλλεκτούς της τοπικά, αντί να τους στέλνει στο εξωτερικό για να αποκτήσουν πολεμική εμπειρία πριν τους χρησιμοποιήσει σε επιθέσεις. Το συμπέρασμα είναι ότι το ISIS δεν αρκείται πλέον σε αυτό που οι επικριτές περιγράφουν ως δεκαετή συνενοχή της ισλαμιστικής κυβέρνησης του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην ανοχή, και κατά περιόδους στη διευκόλυνση, της προπαγάνδας, της στρατολόγησης, της χρηματοδότησης και της υλικοτεχνικής υποστήριξης του ISIS μέσα στην Τουρκία.
Αντίθετα, η οργάνωση φαίνεται αρκετά αποθρασυμένη ώστε να δημιουργεί εγκαταστάσεις εκπαίδευσης σε τουρκικό έδαφος, καλλιεργώντας επιχειρησιακά στελέχη ικανά να χειρίζονται πυροβόλα όπλα και εκρηκτικά. Αυτό συνιστά ανησυχητική κλιμάκωση και αναδεικνύει μια σοβαρή αποτυχία της αντιτρομοκρατικής στρατηγικής της Τουρκίας, η οποία έχει επικεντρωθεί κυρίως στην καταστολή νόμιμων αντιπολιτευόμενων ομάδων, δημοσιογράφων και υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αντί να αφιερώσει επαρκείς πόρους στην παρακολούθηση και την αποτροπή της διεύρυνσης των επιχειρησιακών δυνατοτήτων του ISIS.
Η εξέταση ενός κρίσιμου βίντεο που καταγράφει την άφιξη των δραστών προσφέρει πολύτιμη εικόνα για το επίπεδο σχεδιασμού και επιχειρησιακής πειθαρχίας που επιδείχθηκε κατά την επίθεση. Το όχημα προσεγγίζει το σημείο με ελεγχόμενο και μεθοδικό τρόπο, χωρίς ενδείξεις νευρικής οδήγησης ή τελευταίας στιγμής αλλαγών, κάτι που υποδηλώνει ότι το σημείο αποβίβασης είχε πιθανότατα εντοπιστεί εκ των προτέρων.
Το αυτοκίνητο σταματά σε θέση που είναι βελτιστοποιημένη για γρήγορη αποχώρηση και όχι για απόκρυψη, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ταχύτητα ανάπτυξης των δραστών αποτελούσε πρωταρχικό παράγοντα κατά τη φάση του σχεδιασμού.
Βίντεο από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνει πώς έφτασαν οι τρομοκράτες του ISIS στην περιοχή όπου βρίσκεται το ισραηλινό προξενείο:
Οι δράστες βγαίνουν από το όχημα μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, με συντονισμένη, αν και όχι ιδιαίτερα εξελιγμένη, αλληλουχία κινήσεων. Δεν παρατηρείται σύγχυση ή αλληλοεπικάλυψη κατά την αποβίβασή τους, κάτι που δείχνει προκαθορισμένες θέσεις μέσα στο όχημα και μια βασική κατανόηση των ρόλων τους. Κανένα από τα άτομα δεν διστάζει, δεν κοιτάζει πίσω προς το αυτοκίνητο και δεν επιχειρεί να το παρκάρει σωστά, γεγονός που υποδηλώνει ότι το όχημα προοριζόταν ως αναλώσιμο μέσο και όχι ως μέρος σχεδίου διαφυγής. Η μετάβαση από το όχημα στην κίνηση πεζή γίνεται ομαλά, με την ομάδα να κατευθύνεται αμέσως προς τον στόχο χωρίς να σταματά για ανασύνταξη.
Ο κάθε δράστης φαίνεται να φέρει ένα μεσαίου μεγέθους σακίδιο πλάτης, φορεμένο σταθερά και στους δύο ώμους, με τρόπο που αφήνει τα χέρια ελεύθερα. Τα σακίδια μοιάζουν σε μέγεθος και τύπο, στοιχείο που υποδηλώνει προηγούμενο συντονισμό. Αξιοσημείωτο είναι ότι κανένα από τα άτομα δεν προσαρμόζει ή ελέγχει την τσάντα του μετά την έξοδο από το όχημα, κάτι που δείχνει ότι το περιεχόμενο είχε προετοιμαστεί εκ των προτέρων και ήταν έτοιμο για άμεση χρήση. Η επιλογή να διατηρούν τα σακίδια κατά την κίνησή τους — αντί να τα απορρίψουν — υποδηλώνει ότι λειτουργούσαν ως κινητά φορητά κιτ, τα οποία πιθανότατα περιείχαν βασικό επιχειρησιακό υλικό, όπως επιπλέον πυροβόλα όπλα, πυρομαχικά και ενδεχομένως εκρηκτικούς μηχανισμούς.
Αφού βγήκαν από το αυτοκίνητο, οι δράστες κινούνται μπροστά σε σφιχτό σχηματισμό, με σταθερό και αποφασιστικό βήμα. Η κίνησή τους είναι γραμμική και προσηλωμένη στον στόχο, χωρίς προσπάθεια τακτικής διασποράς ή δημιουργίας περιμετρικής επιτήρησης. Ένα άτομο, που ταυτοποιείται ως ο Γιουνούς Εμρέ Σαρμπάν (32), φαίνεται να προηγείται, ενώ οι άλλοι δύο, που ταυτοποιούνται ως τα αδέλφια Ονούρ Τσελίκ και Ενές Τσελίκ, ακολουθούν αμέσως πίσω του, αντανακλώντας μια βασική ιεραρχική δομή. Η απουσία ορατής επικοινωνίας ή χειρονομιών ενισχύει περαιτέρω την εκτίμηση ότι οι ρόλοι και ο χρονισμός είχαν καθοριστεί εκ των προτέρων πριν από την επιχείρηση.
Πλάνα από την επίθεση δείχνουν τους δράστες να κινούνται στην περιοχή γύρω από το ισραηλινό προξενείο με τρόπο που συνάδει με τακτικές αστικής επίθεσης χαμηλής ορατότητας, οι οποίες συνδέονται συχνά με επιχειρήσεις που σχετίζονται με το ISIS. Ήταν ντυμένοι με σκούρα παντελόνια και μπλούζες ουδέτερων χρωμάτων, χωρίς εμφανή διακριτικά, στολές ή ιδεολογικά σύμβολα, σε μια προφανή προσπάθεια να ενσωματωθούν στο περιβάλλον και να αποφύγουν τον έγκαιρο εντοπισμό.
Ο σχετικά ελαφρύς φυσικός φόρτος που έφεραν διευκόλυνε την ταχεία μετακίνησή τους. Η συμπεριφορά τους χαρακτηρίζεται από σκόπιμη, προς τα εμπρός κατευθυνόμενη κίνηση κατά μήκος των πεζοδρομίων και μέσα στον δρόμο, με χρήση σταθμευμένων οχημάτων, διερχόμενων λεωφορείων και στοιχείων του οδικού περιβάλλοντος ως περιστασιακής κάλυψης.
Δεν υπάρχουν ενδείξεις δισταγμού ή σύγχυσης. Αντίθετα, η αδιάκοπη προώθησή τους υποδηλώνει προηγούμενη αναγνώριση του χώρου ή εξοικείωση με την τοποθεσία, ένα συμπέρασμα που επιβεβαιώθηκε αργότερα και από τα ευρήματα της αστυνομίας, σύμφωνα με τα οποία οι ύποπτοι είχαν πραγματοποιήσει επιτήρηση του σημείου πολλές φορές πριν από την επίθεση.
Οι κινήσεις του σώματός τους παραμένουν ελεγχόμενες και συγκροτημένες, χωρίς σπασμωδικές χειρονομίες, κάτι που δείχνει ένα επίπεδο πειθαρχίας συμβατό με προσομοιωμένη εκπαίδευση υπό συνθήκες πίεσης. Τέτοια ψυχραιμία συνήθως αντανακλά προηγούμενη έκθεση σε προσχεδιασμένα επιχειρησιακά σενάρια.
Η απουσία βαρύ οπλισμού ή συντονισμένων σχηματισμών, σε συνδυασμό με την έμφαση στην ταχύτητα, την απόκρυψη και την ελαχιστοποίηση του χρόνου έκθεσης, παραπέμπει σε ένα επιχειρησιακό μοτίβο «χτύπα και απομακρύνσου», σχεδιασμένο ώστε η επίθεση να εκτελεστεί γρήγορα πριν καταστεί δυνατή μια αποτελεσματική αντίδραση των δυνάμεων ασφαλείας.
Συνολικά, τα δημόσια διαθέσιμα οπτικά στοιχεία υποδηλώνουν ένα βασικό έως μέτριο επίπεδο στρατιωτικού τύπου εκπαίδευσης, με προτεραιότητα στην κινητικότητα, τον συντονισμό και τον αιφνιδιασμό, παρά σε παρατεταμένη εμπλοκή.
Το γεγονός ότι οι δράστες δεν επιχείρησαν να αποκρύψουν την ταυτότητά τους, ενήργησαν μέρα μεσημέρι και χτύπησαν μία από τις πιο αυστηρά φυλασσόμενες τοποθεσίες στην επιχειρηματική και χρηματοοικονομική περιοχή της Κωνσταντινούπολης, συνιστά μια τολμηρή πρόκληση εκ μέρους του ISIS. Η οργάνωση φαίνεται ότι ενορχήστρωσε την επίθεση όχι μόνο ως πράξη βίας αλλά και ως μήνυμα προς την τουρκική κυβέρνηση ότι διατηρεί ακόμη την ικανότητα να χτυπά οποτεδήποτε και οπουδήποτε.
Αυτό υπογραμμίζει επίσης το ενδεχόμενο το ISIS να έχει πρόσβαση σε μια ευρύτερη δεξαμενή νεοσυλλέκτων, ενδεχομένως χιλιάδων ατόμων, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αναλώσιμοι επιχειρησιακοί δράστες σε παρόμοιες επιθέσεις.
Ένα ακόμη βίντεο που κοινοποιήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνει ότι οι τρομοκράτες του ISIS είχαν εκπαιδευτεί στον χειρισμό όπλων και στην οργάνωση επιθέσεων πριν από το περιστατικό:
Η ταχεία ταυτοποίηση των δραστών, η γρήγορη σύλληψη περίπου δώδεκα συνεργών τους, ο εντοπισμός του ενοικιαζόμενου οχήματος που χρησιμοποιήθηκε στην επιχείρηση και η δημοσιοποίηση υλικού από κάμερες επιτήρησης που κατέγραφε την προηγούμενη αναγνώριση του χώρου, όλα μέσα σε λίγες μόλις ώρες από το περιστατικό, υποδηλώνουν ότι οι τουρκικές αρχές ήταν ήδη εξοικειωμένες με τον συγκεκριμένο πυρήνα του ISIS που ενεπλάκη, αλλά απέτυχαν να δράσουν προληπτικά.
Η άμεση αντίδραση της αστυνομίας, η οποία ήταν ήδη ανεπτυγμένη μέσα και γύρω από το κτίριο, και είχε ως αποτέλεσμα να σκοτωθεί ο επικεφαλής δράστης και να τραυματιστούν οι άλλοι δύο, ενδέχεται να απέτρεψε ακόμη περισσότερα θύματα.
Σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές ασφαλείας, η επίθεση ενισχύει το ενδεχόμενο να υπάρχει μια μυστική συνεννόηση ανάμεσα σε στοιχεία της κυβέρνησης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και επιχειρησιακά στελέχη του ISIS στην Τουρκία, μια διευθέτηση που ίσως τώρα δοκιμάζεται, καθώς η οργάνωση επιδιώκει νέες επιχειρησιακές φιλοδοξίες.
Το ISIS έχει ήδη δημιουργήσει δίκτυα σχεδόν σε κάθε επαρχία της Τουρκίας, ιδιαίτερα σε μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Κωνσταντινούπολη, η Προύσα, η Σμύρνη και η Άγκυρα, ενώ οι τουρκικές αρχές σε μεγάλο βαθμό έχουν κάνει τα στραβά μάτια. Δρώντας μέσω δεκάδων νομίμως συσταθεισών ενώσεων, οι οποίες έχουν επίσημα εγκριθεί από το Υπουργείο Εσωτερικών — δηλαδή από τον ίδιο θεσμό που είναι επιφορτισμένος με την καταπολέμηση των τρομοκρατικών οργανώσεων — το ISIS έχει καταφέρει να προσελκύει χιλιάδες, ίσως και δεκάδες χιλιάδες, υποστηρικτές στα εβδομαδιαία κηρύγματά του. Το μήνυμά του έχει επίσης ενισχυθεί προς ένα ευρύτερο κοινό μέσω της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ως εργαλείου ριζοσπαστικοποίησης από ομάδες που συνδέονται με το ISIS.
Τώρα που το ISIS έχει αρχίσει να παρέχει στους μαχητές του στρατιωτικού τύπου εκπαίδευση μέσα στην Τουρκία, έχει ξεπεραστεί ένα νέο και επικίνδυνο όριο.
Η μακροχρόνια πολιτική της κυβέρνησης Ερντογάν να κλείνει τα μάτια στις δραστηριότητες του ISIS — και κατά περιόδους ακόμη και να ενισχύει ή να συνεργάζεται με τέτοια δίκτυα για την προώθηση εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών στόχων — κινδυνεύει πλέον να γυρίσει μπούμερανγκ. Καθώς οι συνέπειες αυτών των πολιτικών ξεδιπλώνονται, η Τουρκία ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με αυξανόμενες απειλές εσωτερικής ασφάλειας, επιβεβαιώνοντας το γνωστό ρητό ότι «τα επίχειρα επέστρεψαν».
Το πρόβλημα αυτό δεν περιορίζεται σε καμία περίπτωση μόνο στην Τουρκία. Το ISIS έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να χρησιμοποιεί την Τουρκία, και ιδιαίτερα την Κωνσταντινούπολη, ως βάση προετοιμασίας για την αποστολή τρομοκρατών στην Ευρώπη και σε άλλες περιοχές, για τη διοχέτευση χρηματοδότησης και για τη διευκόλυνση μετακινήσεων μέσω παροχής εγγράφων και διαβατηρίων. Ένα αποθρασυμένο ISIS είναι πιθανό να αποτελέσει σοβαρότερη απειλή ασφαλείας όχι μόνο για την Τουρκία αλλά και για χώρες σε ολόκληρη την Ευρώπη, τη Ρωσία και πέραν αυτών. Οι επιχειρήσεις καταστολής πυρήνων του ISIS σε ξένες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, έχουν επανειλημμένα δείξει ότι τα επιχειρησιακά και υλικοτεχνικά ίχνη αυτών των δικτύων οδηγούν συχνά πίσω στην Τουρκία.
