Ο αποκλεισμός στο Στενό του Ορμούζ έχει στραγγαλίσει τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές, προκαλώντας σοκ στις τιμές και αποκαλύπτοντας βαθιά ρήγματα από τον Περσικό Κόλπο έως την Ευρώπη και την Ασία.
MAY 1, 2026
Φωτογραφία: The Cradle
Οι παγκόσμιες αγορές ενέργειας δυσκολεύονται να απορροφήσουν το σοκ του πολέμου στη Δυτική Ασία. Η διατάραξη σχεδόν 20 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως σε εξαγωγές αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων, σε συνδυασμό με την περιορισμένη δυνατότητα παράκαμψης του Στενού του Ορμούζ, έχει ασκήσει πίεση τόσο στους παραγωγούς όσο και στις οικονομίες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές.
Το ζήτημα υπερβαίνει τις διαλυμένες εφοδιαστικές αλυσίδες. Η άνοδος των τιμών στις αγορές αργού πετρελαίου και πετροχημικών έχει ήδη αρχίσει να εξαπλώνεται προς τα έξω.
Από τον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο κατά του Ιράν, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, οι τιμές του αργού έχουν εκτιναχθεί από περίπου 70 δολάρια το βαρέλι σε περίπου 120 δολάρια έως τα τέλη Απριλίου, ενώ τα διυλισμένα προϊόντα αυξάνονται ακόμη ταχύτερα, εν μέσω περιορισμένης προσφοράς και πιέσεων στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Fuel markets under strain
Το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ έχει αναγκάσει τα εξαγωγικά διυλιστήρια να περιορίσουν τη λειτουργία τους ή να σταματήσουν εντελώς την παραγωγή, καθώς οι αποθηκευτικοί χώροι γεμίζουν. Πλέον, περισσότερα από 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως διυλιστικής δυναμικότητας βρίσκονται σε κίνδυνο. Αν και η παραγωγή σε άλλες περιοχές μπορεί θεωρητικά να αντισταθμίσει τις απώλειες, οι περιορισμοί στις μεταφορές και στην εφοδιαστική αλυσίδα περιορίζουν σημαντικά το εύρος αυτής της προσαρμογής.
Η πιο άμεση πίεση έχει εμφανιστεί στο ντίζελ και στα αεροπορικά καύσιμα. Αυτό που ξεκίνησε ως προειδοποίηση από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας έχει πλέον μετατραπεί σε συγκεκριμένες διαταραχές. Η γερμανική αεροπορική εταιρεία Lufthansa έχει ήδη ανακοινώσει την ακύρωση 20.000 πτήσεων λόγω ελλείψεων καυσίμων, ενώ η ολλανδική Transavia ακολούθησε με περικοπές στο πρόγραμμά της για τον Μάιο και τον Ιούνιο. Τα στοιχεία της IATA δείχνουν ότι οι τιμές των αεροπορικών καυσίμων στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 105% σε ετήσια βάση.
Η μείωση των προμηθειών υγροποιημένου πετρελαϊκού αερίου και νάφθας έχει αναγκάσει τους παραγωγούς πετροχημικών να περιορίσουν την παραγωγή πολυμερών, επιτείνοντας τις απώλειες σε ολόκληρο τον κλάδο. Οι χώρες-καταναλωτές έχουν στραφεί στα υφιστάμενα αποθέματα για να μετριάσουν το πλήγμα. Τα παγκόσμια αποθέματα αργού πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων ανέρχονται σε περίπου 8,2 δισεκατομμύρια βαρέλια, με σχεδόν τα μισά να βρίσκονται στα κράτη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης.
Τα μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας συμφώνησαν τον Μάρτιο να απελευθερώσουν 400 εκατομμύρια βαρέλια από τα στρατηγικά αποθέματα έκτακτης ανάγκης. Ωστόσο, τέτοιου είδους μέτρα μπορούν μόνο να καθυστερήσουν βαθύτερες διαταραχές. Δεν αντιμετωπίζουν τη δομική ζημιά που εξελίσσεται στα δίκτυα παραγωγής και διανομής.
Structural damage and limited relief
Η κλίμακα των ζημιών στις ενεργειακές υποδομές σε ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο είναι σημαντική. Ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, έχει προειδοποιήσει ότι η ενεργειακή παραγωγή που χάθηκε λόγω της σύγκρουσης θα μπορούσε να χρειαστεί περίπου δύο χρόνια για να αποκατασταθεί. Οι αποστολές που συνδέονται με προπολεμικά συμβόλαια συνεχίζονται, όμως οι νέες φορτώσεις δεξαμενόπλοιων πάγωσαν τον Μάρτιο, διακόπτοντας τις ροές προς την Ασία.
Τα πετρελαιοπαραγωγά κράτη κατά μήκος του Κόλπου απορροφούν το βαρύτερο πλήγμα. Εγκαταστάσεις έχουν χτυπηθεί, η παραγωγή έχει μειωθεί και οι απώλειες αυξάνονται με κάθε μέρα που περνά. Μια πλήρης αποτίμηση των ζημιών παραμένει αδύνατη προς το παρόν, αν και οι προβλέψεις δείχνουν ότι η ανάκαμψη θα απαιτήσει αρκετά χρόνια.
Η παραγωγική ικανότητα της Σαουδικής Αραβίας έχει υποστεί μετρήσιμες ζημιές. Το Κατάρ έχει χάσει σχεδόν το ένα πέμπτο της παραγωγής του σε υγροποιημένο φυσικό αέριο, ένα κενό που δεν θα αποκατασταθεί γρήγορα. Σε ολόκληρη την περιοχή, εκτιμάται ότι 2,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως διυλιστικής δυναμικότητας βρίσκονται εκτός λειτουργίας. Περίπου το 10% της παγκόσμιας παραγωγής αργού πετρελαίου παραμένει διαταραγμένο, ένα έλλειμμα που δεν μπορεί να αντισταθμιστεί όσο το Στενό του Ορμούζ παραμένει κλειστό.
Ακόμη και υπό ευνοϊκές συνθήκες, μια κατάπαυση του πυρός και η επαναλειτουργία του στενού δεν θα έφερναν άμεση ομαλοποίηση. Οι αγορές θα χρειάζονταν τουλάχιστον έξι μήνες για να σταθεροποιηθούν.
Constrained alternatives
Η Σαουδική Αραβία επιβεβαίωσε επίσης μείωση κατά 600.000 βαρέλια ημερησίως στην παραγωγική της ικανότητα και πτώση κατά 700.000 βαρέλια στις ροές μέσω του αγωγού East–West Pipeline. Η διαδρομή αυτή, που συνδέει τα κοιτάσματα του Κόλπου με την Ερυθρά Θάλασσα, υπήρξε κρίσιμη για τη διατήρηση των εξαγωγών. Η ζημιά σε αντλιοστάσιο λίγο μετά την ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός ανέδειξε την ευαλωτότητά της.
Πρόσθετα πλήγματα στα κοιτάσματα Manifa και Hurays έχουν μειώσει την παραγωγή κατά περίπου 300.000 βαρέλια ημερησίως. Συνολικά, η παραγωγική ικανότητα της Σαουδικής Αραβίας έχει μειωθεί κατά τουλάχιστον 5%. Ακόμη και αν το Στενό του Ορμούζ ανοίξει ξανά, το βασίλειο θα δυσκολευτεί να αντισταθμίσει πλήρως τους χαμένους όγκους παραγωγής.
Η θέση του Κατάρ ως βασικού προμηθευτή υγροποιημένου φυσικού αερίου έχει επίσης υπονομευθεί. Μετά τα πλήγματα που συνδέονται με την ευρύτερη σύγκρουση, το βιομηχανικό συγκρότημα Ras Laffan υπέστη ζημιές που θα χρειαστούν χρόνια για να αποκατασταθούν. Η QatarEnergy εκτιμά ότι έχει επηρεαστεί περίπου το 17% της εξαγωγικής δυναμικότητας LNG, με τα χρονοδιαγράμματα αποκατάστασης να κυμαίνονται από τρία έως πέντε χρόνια.
Οι επιπτώσεις επεκτείνονται ακόμη περισσότερο. Μια μονάδα μετατροπής φυσικού αερίου σε υγρά καύσιμα, η οποία λειτουργεί από κοινού με τη Shell, έχει επίσης πληγεί, μειώνοντας τη δυναμικότητα για τουλάχιστον έναν χρόνο. Πλέον αναμένονται ετήσιες απώλειες περίπου 12,8 εκατομμυρίων τόνων LNG.
Ρήγματα εντός του ΟΠΕΚ και περιφερειακές επιπτώσεις
Η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ σηματοδοτεί μια σημαντική μεταβολή εντός του ενεργειακού μπλοκ. Τόσο οι οικονομικές πιέσεις όσο και οι πολιτικές εντάσεις φαίνεται ότι διαμόρφωσαν αυτή την κίνηση. Η μακροχρόνια δυσαρέσκεια για τις ποσοστώσεις παραγωγής έχει συγκλίνει με την οικονομική πίεση που επέβαλε ο πόλεμος.
Η αποχώρηση είναι πιθανό να βαθύνει τις τριβές με τη Σαουδική Αραβία, ενώ εγείρει ευρύτερα ερωτήματα για τη συνοχή του ίδιου του ΟΠΕΚ. Δεν θα ήταν υπερβολή να ειπωθεί ότι το Ντουμπάι δεν έλαβε μόνο του αυτή την απόφαση. Θα πρέπει να ιδωθεί ως μια νέα φάση στα σχέδια της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ να δημιουργήσουν ρήγμα στον Κόλπο και να αποδυναμώσουν τον ρόλο του ΟΠΕΚ ως καρτέλ. Με την απόφαση να τίθεται σε ισχύ σήμερα, τα ΗΑΕ τερματίζουν τη 58χρονη συμμετοχή τους στον οργανισμό.
Η σύγκρουση αποκάλυψε επίσης τις ευπάθειες της ίδιας της ενεργειακής υποδομής των ΗΑΕ. Το διυλιστήριο Ruwais, με δυναμικότητα 922.000 βαρελιών ημερησίως, ήταν μεταξύ των πρώτων στόχων. Οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας φυσικού αερίου στο Habshan ανέστειλαν τη λειτουργία τους αρκετές φορές, ενώ εκρήξεις σε υπεράκτια κοιτάσματα σταμάτησαν την παραγωγή.
Το λιμάνι της Fujairah επέτρεψε τη συνέχιση των εξαγωγών εκτός του Στενού του Ορμούζ, όμως οι επανειλημμένες επιθέσεις σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης και μεταφοράς προκάλεσαν διαδοχικές προσωρινές διακοπές λειτουργίας. Η έκταση της διαταραχής θα ήταν πολύ μεγαλύτερη χωρίς αυτή την εναλλακτική διαδρομή.
Δημοσκόπηση
Ποια θα είναι η πιο καθοριστική οικονομική συνέπεια της κρίσης στο Στενό του Ορμούζ;
Επιβράδυνση της ανάπτυξης στην Ασία, που θα συμπαρασύρει προς τα κάτω την παγκόσμια ζήτηση
Παρατεταμένος ενεργειακός πληθωρισμός που θα πλήξει την Ευρώπη και τις εισαγωγικές οικονομίες
Απώλειες εσόδων και καθυστερήσεις στην ανάκαμψη για τους παραγωγούς του Κόλπου
Ευρύτερη παγκόσμια επιβράδυνση λόγω εμπορικών και εφοδιαστικών σοκ
13 ψήφοι, απομένουν 5 ημέρες και 7 ώρες
Οι ενεργειακές αρτηρίες μιας περιοχής υπό πίεση
Τα διυλιστήρια Mina al-Ahmadi και Mina Abdullah του Κουβέιτ έχουν δεχθεί επανειλημμένα πλήγματα, αλλά παραμένουν σε λειτουργία. Πριν από τον πόλεμο, και τα δύο αποτελούσαν σημαντικούς προμηθευτές αεροπορικών καυσίμων προς την Ευρώπη και διυλισμένων προϊόντων προς την Ασία. Οι διαταραχές σε αυτές τις ροές έχουν εντείνει τις ανησυχίες για την επάρκεια εφοδιασμού και στις δύο περιοχές.
Το Ιράκ, ο δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου του ΟΠΕΚ, συγκαταλέγεται στις χώρες που έχουν πληγεί περισσότερο, λόγω της έλλειψης εναλλακτικών εξαγωγικών διαδρομών. Το ουσιαστικό κλείσιμο του Στενού ανάγκασε τη χώρα να διακόψει πάνω από τα τρία τέταρτα της παραγωγής της, μειώνοντας την παραγωγή από 4,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε περίπου 800.000.
Οι επιθέσεις σε υποδομές, μεταξύ αυτών και στο κοίτασμα Rumaila, έχουν επιδεινώσει την κρίση. Οι εσωτερικές διαιρέσεις του Ιράκ περιπλέκουν ακόμη περισσότερο την εικόνα, με ανταγωνιστικούς δρώντες που υποστηρίζονται από περιφερειακές δυνάμεις. Ακόμη κι αν η σημερινή σύγκρουση αποκλιμακωθεί, η χώρα παραμένει εκτεθειμένη σε νέα αστάθεια.
Το Ιράν έχει δεχθεί πολλαπλά πλήγματα σε αποθήκες καυσίμων και ενεργειακές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων επιθέσεων στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars. Αν και οι βασικές εξαγωγικές υποδομές στο νησί Kharg έχουν σε μεγάλο βαθμό αποφύγει τις ζημιές, αρκετές παραγωγικές μονάδες έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας.
Παρά την οικονομική πίεση, ο πόλεμος έχει προκαλέσει έναν βαθμό εσωτερικής συσπείρωσης. Η δυσκολότερη φάση ενδέχεται να έρθει μετά το τέλος των εχθροπραξιών, όταν η χώρα θα πρέπει να επιχειρήσει να σταθεροποιήσει τόσο την οικονομία όσο και τον ενεργειακό της τομέα.
Το Ομάν έχει αντιμετωπίσει συγκριτικά περιορισμένες διαταραχές και μπορεί να βγει από την κρίση σε πιο σταθερή θέση σε σχέση με τους γείτονές του. Οι δραστηριότητες στο λιμάνι Salalah έχουν επηρεαστεί, οδηγώντας τη Maersk να αναστείλει τη δραστηριότητά της, όμως η κλίμακα των ζημιών παραμένει περιορισμένη.
Το Μπαχρέιν αποτελεί διαφορετική περίπτωση, καθώς κήρυξε ανωτέρα βία στις 9 Μαρτίου, μετά από επίθεση στο διυλιστήριο Sitra, γεγονός που οδήγησε ουσιαστικά στη διακοπή της λειτουργίας του. Οι ζημιές είναι σοβαρές και η πλήρης αποκατάσταση θα μπορούσε να χρειαστεί μήνες. Ακόμη πιο πιεστικό ζήτημα για το Μπαχρέιν είναι η εσωτερική αναταραχή, με τις εντάσεις ανάμεσα στη σουνιτική κυβερνώσα μειονότητα και τη σιιτική πλειονότητα να ενισχύουν τους φόβους για νέα εξέγερση.
Global spillover and shifting balances
Οι επιπτώσεις της σύγκρουσης εκτείνονται πολύ πέρα από τον Κόλπο. Οι αναδυόμενες οικονομίες της Νότιας Ασίας και η Ιαπωνία έχουν επωμιστεί ορισμένα από τα υψηλότερα κόστη, όπως αναμενόταν. Η Κίνα φαίνεται να βρίσκεται σε καλύτερη θέση, επωφελούμενη εν μέρει από την προετοιμασία της και από τη σχετική αποδυνάμωση των περιφερειακών ανταγωνιστών της.
Οι εντάσεις στο Στενό της Μαλάκας προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας, ενισχύοντας το ενδεχόμενο περαιτέρω διαταραχών στις παγκόσμιες εμπορικές οδούς.
Η Ευρώπη αναμένεται επίσης να απορροφήσει σημαντικό μέρος του βάρους. Το ενεργειακό κόστος έχει ήδη εκτιναχθεί μετά τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας, ενώ η σημερινή κρίση επηρεάζει τόσο τις ελλείψεις στην προσφορά όσο και τις πιέσεις στις τιμές.
Αντίθετα, οι πλούσιες σε ενεργειακούς πόρους οικονομίες της αμερικανικής ηπείρου είναι καλύτερα προστατευμένες, ενώ τα κράτη που εξαρτώνται από τις εισαγωγές αντιμετωπίζουν αυξανόμενη πίεση. Παρόμοιος διαχωρισμός παρατηρείται και στην Αφρική, με παραγωγούς όπως η Αλγερία και η Νιγηρία να βρίσκονται σε θέση να επωφεληθούν, ενώ άλλες χώρες παραμένουν ευάλωτες.
Μακροπρόθεσμη αβεβαιότητα
Οι ζημιές που προκάλεσε η κρίση στο Στενό του Ορμούζ θα χρειαστούν τουλάχιστον δύο χρόνια για να αντιμετωπιστούν, και πιθανότατα περισσότερο. Οι προβλέψεις για την παγκόσμια ανάπτυξη το 2026 ήδη αναθεωρούνται προς τα κάτω.
Ακόμη και υπό σχετικά σταθερές συνθήκες, το οικονομικό κόστος θα επιβαρύνει σοβαρά τους παραγωγούς του Κόλπου, καθώς και τις ασιατικές και ευρωπαϊκές οικονομίες. Η επιβράδυνση της ανάπτυξης στην Ανατολική και Νότια Ασία, ειδικότερα, έχει ευρύτερες συνέπειες για την παγκόσμια ζήτηση.
Οι τιμές του αργού πετρελαίου είναι απίθανο να επιστρέψουν σύντομα στα προπολεμικά επίπεδα των περίπου 70 δολαρίων το βαρέλι. Τα κόστη μεταφοράς, ασφάλισης και ναύλων θα παραμείνουν αυξημένα, τροφοδοτώντας ευρύτερο πληθωρισμό στα εμπορεύματα. Ως αποτέλεσμα, οι ευθραυστότητες στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα αναμένεται να βαθύνουν.
Καθώς μια νέα ισορροπία αρχίζει να διαμορφώνεται, νέες εντάσεις φαίνονται πιθανές. Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες ενδέχεται να επεκταθούν πέρα από τις ενεργειακές αγορές, διασταυρούμενες με τις κλιματικές πιέσεις που συνεχίζουν να εντείνονται στο παρασκήνιο.
