Γιώργος Κουτσούμης
Η Αίγυπτος δεν φαίνεται να δελεάζεται από το επιχείρημα της Τουρκίας, το οποίο υιοθετούν και ορισμένες φωνές στο εσωτερικό της χώρας, ότι η αποδοχή του τουρκολιβυκού μνημονίου θα της εξασφάλιζε ευνοϊκότερες θαλάσσιες διευθετήσεις. Η συζήτηση στον αιγυπτιακό δημόσιο λόγο σημειώνει τα όρια της προσέγγισης Καΐρου-Άγκυρας: η αποκατάσταση των σχέσεων ανοίγει πεδία συνεργασίας, αλλά οι διαφορές παραμένουν εκεί όπου διακυβεύονται κυριαρχικά δικαιώματα και στρατηγικά συμφέροντα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρέμβαση του αρχισυντάκτη Ιμάντ Ελ-Ντιν Χουσεΐν της εφημερίδας «Σουρούκ», ο οποίος αντικρούει τους ισχυρισμούς περί αιγυπτιακού οφέλους από το μνημόνιο. Η συλλογιστική του, συνδέει την απόρριψή του με την προστασία των εθνικών συμφερόντων και αμφισβητεί την ερμηνεία ότι το Κάιρο ενεργεί για να ικανοποιήσει τρίτες χώρες. Η αντίθεση στην τουρκολιβυκή χάραξη παρουσιάζεται, επομένως, ως σταθερή επιλογή, η οποία διατηρείται παρά τη βελτίωση των σχέσεων με την Τουρκία.
Δεδομένων των περιορισμένων περιθωρίων ανεξαρτησίας του αιγυπτιακού Τύπου, η κατηγορηματική αυτή τοποθέτηση αποκτά πρόσθετη πολιτική βαρύτητα. Χωρίς να υποκαθιστά την επίσημη θέση, ενισχύει την εκτίμηση ότι το Κάιρο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τον θαλάσσιο φάκελο με γνώμονα τα δικά του συμφέροντα. Σε αυτή τη βάση εδράζεται και η ουσιαστική σύγκλιση με την Αθήνα, που αντλεί την αντοχή της από συγκεκριμένες κοινές επιδιώξεις.
Ακολουθεί αυτούσιο το άρθρο του Ιμάντ Ελ-Ντιν Χουσεΐν.
Ισχυρισμοί ότι η Αίγυπτος ωφελείται από την τουρκο-λιβυκή συμφωνία!!
Ιμάντ Ελ-Ντιν Χουσεΐν
Την περασμένη εβδομάδα, το λιβυκό κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης επικύρωσε τη συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που υπεγράφη με την Τουρκία τον Νοέμβριο του 2019. Αξίζει να σημειωθεί ότι το εν λόγω κοινοβούλιο ήταν προηγουμένως σφόδρα αντίθετο στη συμφωνία η οποία είχε υπογραφεί από την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA) υπό τον Φαγιέζ αλ-Σαράτζ, ωστόσο τώρα άλλαξε αιφνιδίως στάση, ωθούμενο από υπολογισμούς ισχύος εντός της οικογένειας του Χαλίφα Χαφτάρ· ένα ζήτημα που χρήζει περαιτέρω συζήτησης.
Την Τετάρτη, το αιγυπτιακό Υπουργείο Εξωτερικών εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία απορρίπτει τη συμφωνία στο σύνολό της. Το Υπουργείο δήλωσε ότι το μνημόνιο συμφωνίας είναι «άκυρο και ανυπόστατο, δεν παράγει έννομα αποτελέσματα και δεν έχει καμία επίπτωση για την Αίγυπτο». Πρόσθεσε δε ότι η συμφωνία παραβιάζει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) του 1982 και θίγει σαφώς τα κυριαρχικά δικαιώματα της Αιγύπτου εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) και της υφαλοκρηπίδας της.
Εκείνο που προκαλεί έκπληξη, αλλά και υποψίες, είναι ότι, παρά ταύτα, ακούγονται φωνές είτε από αφελείς, είτε από ανθρώπους ελλιπώς ενημερωμένους, είτε από άτομα με απώτερα κίνητρα που αναπαράγουν το αφήγημα ότι η συμφωνία αυτή, στην πραγματικότητα, ωφελεί την Αίγυπτο και της παρέχει διευρυμένα θαλάσσια δικαιώματα.
Ενώ είναι αναμενόμενο η Τουρκία και ο σύμμαχός της η κυβέρνηση που εδρεύει στην Τρίπολη να προβάλλουν τέτοιους ισχυρισμούς, είναι πραγματικά παράδοξο και εξαιρετικά ύποπτο να ακούγονται τα ίδια επιχειρήματα και από φωνές εντός της ίδιας της Αιγύπτου!
Δεν είμαι ειδικός στο Δίκαιο της Θάλασσας, ωστόσο έχω ερευνήσει, διαβάσει και εξετάσει το κατά πόσον η Αίγυπτος πρόκειται όντως να ωφεληθεί από τη συμφωνία αυτή και δεν βρήκα κανένα απολύτως στοιχείο που να στηρίζει έναν τέτοιο ισχυρισμό. Η ανακοίνωση του αιγυπτιακού Υπουργείου Εξωτερικών αναφέρει ρητά ότι το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο οριοθετεί μια θαλάσσια ζώνη μεταξύ των δύο χωρών βάσει συγκεκριμένων συντεταγμένων, οι οποίες έρχονται σε άμεση σύγκρουση με τα απόλυτα θαλάσσια δικαιώματα της Αιγύπτου. Επιπλέον, συχνά παραβλέπεται το γεγονός ότι, πέρυσι, η Αίγυπτος υπέβαλε έγγραφο στα Ηνωμένα Έθνη, εκφράζοντας την αντίρρησή της για ένα μνημόνιο κατανόησης το οποίο υπεγράφη στις 25 Ιουνίου 2023 μεταξύ της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου της Λιβύης και της Τουρκικής Εταιρείας Πετρελαίου και αφορά γεωλογικές και γεωφυσικές μελέτες, καθώς και σεισμικές έρευνες, σε τέσσερις θαλάσσιες ζώνες. Στο αιγυπτιακό έγγραφο αναφέρεται ότι το εν λόγω μνημόνιο παραβιάζει τα θαλάσσια σύνορα της Αιγύπτου, ενώ απορρίπτεται ρητά οποιαδήποτε δραστηριότητα βασίζεται σε αυτό.
Το ζήτημα αυτό μας επαναφέρει σε ένα απλό ερώτημα: Είναι δυνατόν η Αίγυπτος να απέρριπτε μια συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, εάν αυτή ήταν πράγματι προς το συμφέρον της;
Και οφείλουμε άραγε να πιστέψουμε εκείνους που επαναλαμβάνουν, σαν να παπαγαλίζουν, τον ισχυρισμό ότι η αντίθεση της Αιγύπτου αποτελεί απλώς μια κίνηση κατευνασμού προς την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ;
Τέτοιοι ισχυρισμοί θα μπορούσαν να θεωρηθούν κατανοητοί εάν η συμφωνία δεν έθιγε τα συμφέροντά μας, ή εάν η αντίθεσή μας αποτελούσε απλώς έναν τρόπο αντιπαράθεσης με την Τουρκία δεδομένης της μακράς ιστορίας των διαφορών μας. Ωστόσο, οι αιγυπτo-τουρκικές σχέσεις έχουν, έκτοτε, σε μεγάλο βαθμό εξομαλυνθεί, ενώ είναι γνωστό ότι οι δεσμοί της Αιγύπτου με την ανατολική Λιβύη ήταν εξαιρετικά ισχυροί μέχρι και τη στιγμή της επικύρωσης της εν λόγω συμφωνίας.
Κατά τη διάρκεια της έρευνάς μου για το θέμα αυτό, εντόπισα ορισμένες σημαντικές επισημάνσεις από τον Ahmed Ismail στην πλατφόρμα X. Ο ίδιος παρέχει μια τεκμηριωμένη εξήγηση της πραγματικής κατάστασης και καταρρίπτει τον μύθο ότι η τουρκο-λιβυκή συμφωνία είναι νομικά έγκυρη ή ότι η Αίγυπτος πρόκειται να ωφεληθεί από αυτήν. Σημειώνει ότι, δεδομένης της εξειδίκευσής του στην ανάλυση δορυφορικών εικόνων, γεωδαιτικών δεδομένων και ακριβών υπολογισμών συντεταγμένων για την παρατήρηση της Γης, τίποτα δεν τον διασκεδάζει περισσότερο από το να βλέπει προσπάθειες χειραγώγησης της φυσικής γεωγραφίας και της φυσικής τουλάχιστον στα χαρτιά προκειμένου να εξυπηρετηθεί ένα πολιτικό αφήγημα, το οποίο παρουσιάζει τη συμφωνία Λιβύης-Τουρκίας ως έγκυρη και επωφελή για την Αίγυπτο.
Είναι γνωστό ότι η Τουρκία ούτε έχει υπογράψει ούτε έχει αναγνωρίσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) του 1982.
Οι δορυφορικές εικόνες, τα δεδομένα και οι συντεταγμένες καταδεικνύουν σαφώς ότι η τουρκική υφαλοκρηπίδα η οποία εκτείνεται από το ανατολικό οροπέδιο της Ανατολίας δεν παρουσιάζει καμία φυσική συνέχεια προς τις ακτές της Λιβύης. Αυτό οφείλεται στην παρουσία του Ελληνικού Τόξου, της βαθιάς Ελληνικής Τάφρου, των Τάφρων του Πλινίου και του Στράβωνα, καθώς και της Λεκάνης του Ηροδότου. Στις περιοχές αυτές, ο φλοιός της Γης βυθίζεται σε βάθη που υπερβαίνουν τα 4.000 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, δημιουργώντας μια τεκτονική και γεωλογική ασυνέχεια που διακόπτει κάθε άμεση ηπειρωτική σύνδεση μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. Επιπλέον, το τεράστιο, ορεινό νησί της Κρήτης λειτουργεί τόσο ως γεωλογικό όσο και ως κυριαρχικό εμπόδιο ένα εμπόδιο που δεν μπορεί να παρακαμφθεί γεωμετρικά. Κατά συνέπεια, το νησί μια μεγάλη, κατοικημένη επικράτεια διαθέτει εδραιωμένη ιστορική και νομική κυριαρχία, η οποία αναγνωρίζεται βάσει της Συνθήκης του Ουσί του 1912 και της Συνθήκης της Λωζάνης του 1923 (στις οποίες η Τουρκία ήταν συμβαλλόμενο μέρος), καθώς και της συνθήκης του 1947.
Ο Ισμαήλ προσθέτει ότι όλες οι συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν σεβαστεί τις αρχές της παράκτιας προβολής και τα δικαιώματα των νησιών. Αντιθέτως, η γραμμή προβολής της τουρκο-λιβυκής συμφωνίας διασχίζει κατά τρόπο αντικανονικό τις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες (ΑΟΖ) άλλων κρατών, συμπεριλαμβανομένης της Αιγύπτου ένα προηγούμενο χωρίς ανάλογο στην ιστορία του δικαίου της θάλασσας. Ο Ισμαήλ καταλήγει σε ένα σημαντικό συμπέρασμα, απαντώντας στον ισχυρισμό ότι η Αίγυπτος ενδέχεται να επωφεληθεί από αυτή τη συμφωνία: δηλώνει σαφώς ότι το ανατολικό όριο της λιβυκής υφαλοκρηπίδας όπως καθορίζεται στη συμφωνία με την Τουρκία εκτείνεται ανατολικά της γραμμής του Σαλλούμ. Το όριο αυτό εισέρχεται πλήρως στα χωρικά ύδατα, τη συνορεύουσα ζώνη και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Αιγύπτου, συνιστώντας κατάφωρη παραβίαση της αιγυπτιακής κυριαρχίας.
Ο «Τάφρος του Πλινίου» είναι μια βαθιά, επιμήκη υποθαλάσσια κοιλότητα νότια–νοτιοανατολικά της Κρήτης, η οποία φέρει το όνομά του. Σε έγγραφο ονοματοδοσίας που έχει αναρτηθεί στον ΟΗΕ αναφέρεται μέγιστο βάθος περίπου 4.450 μέτρων.
Η Συνθήκη του Ουσί (Ouchy), περιοχής της Λωζάννης στην Ελβετία. Υπογράφηκε στις 18 Οκτωβρίου 1912, μεταξύ Ιταλίας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, και τερμάτισε τον ιταλοτουρκικό πόλεμο. Είναι γνωστή και ως Συνθήκη της Λωζάνης του 1912.
Ωστόσο, η σύνδεσή της με την ελληνική κυριαρχία στην Κρήτη στο άρθρο είναι ανακριβής. Το κείμενο της συνθήκης αφορά την Τριπολίτιδα, την Κυρηναϊκή και τα υπό ιταλική κατοχή νησιά του Αιγαίου, δεν αποτελεί πράξη αναγνώρισης της Κρήτης ως ελληνικής επικράτειας.
«Γεωδαιτικών» σημαίνει σχετικών με τη γεωδαισία, την επιστήμη που μετρά με ακρίβεια το σχήμα και τις διαστάσεις της Γης, καθώς και τη θέση σημείων στην επιφάνειά της.
Στο συγκεκριμένο κείμενο, «γεωδαιτικά δεδομένα» είναι οι ακριβείς συντεταγμένες, οι αποστάσεις και οι μετρήσεις που χρησιμοποιούνται για τη χαρτογράφηση ακτών και θαλάσσιων περιοχών.
