|
|
Υπάρχει κάποια λογική πίσω από την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια στα Στενά του Ορμούζ — όμως αυτή η κίνηση συνεπάγεται πολύ βαρύ κόστος.
Εικονογράφηση των Στενών του Ορμούζ
(Εικονογράφηση: The Atlantic. Πηγές: Getty; Space Frontiers / Hulton Archives / Getty)
Τις τελευταίες επτά ημέρες, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υιοθετήσει δύο αντιφατικές θέσεις για τα Στενά του Ορμούζ. Πριν από μία εβδομάδα, έγραψε ότι ένας «ολόκληρος πολιτισμός» θα «πέθαινε» αν το Ιράν δεν έκανε ορισμένες παραχωρήσεις — ανάμεσά τους, να επιτρέψει στα πλοία να επανέλθουν στις κανονικές τους πορείες προς και από τον Περσικό Κόλπο. Αυτό το Σαββατοκύριακο όμως, αφού οι μαραθώνιες ειρηνευτικές συνομιλίες ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν έληξαν χωρίς συμφωνία, ο Τραμπ ανακοίνωσε ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, ουσιαστικά εντείνοντας ακόμη περισσότερο τους περιορισμούς σε αυτή τη θαλάσσια οδό.
Γιατί να αποκλείσεις αυτούς που επιβάλλουν αποκλεισμό; Η τακτική αυτή σχεδόν εγγυημένα θα επιδεινώσει τη συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση, η οποία αποτελεί πονοκέφαλο για τον Τραμπ από την αρχή του πολέμου. Ταυτόχρονα όμως επιβάλλει ένα νέο επίπεδο τιμωρίας στο Ιράν — ένα αντάλλαγμα που, για τον πρόεδρο, φαίνεται πως αξίζει τον κόπο.
Από τα τέλη Φεβρουαρίου, το Ιράν απειλεί να επιτεθεί στα περισσότερα πλοία που διέρχονται από τα Στενά, και η επακόλουθη μείωση της κυκλοφορίας έχει δημιουργήσει, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, τη χειρότερη απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια στην ιστορία. Η τιμή της βενζίνης στις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκεται κατά μέσο όρο στα 4,12 δολάρια το γαλόνι, ενώ οι τιμές εμπορευμάτων όπως τα λιπάσματα και το ήλιο έχουν αυξηθεί σημαντικά. Ωστόσο, η ιρανική απειλή για τα Στενά του Ορμούζ είχε πάντοτε ορισμένες εξαιρέσεις. Τα δικά του πλοία μπορούν να περνούν με ασφάλεια, όπως και ξένα πλοία που συμμορφώνονται με τους όρους διέλευσης που θέτει η χώρα, στους οποίους περιλαμβάνονται η καταβολή διοδίων — σύμφωνα με πληροφορίες σε κρυπτονόμισμα ή κινεζικό γουάν — και η χρήση νέων θαλάσσιων διαδρόμων πιο κοντά στις ιρανικές ακτές. Ο αμερικανικός αποκλεισμός, που τέθηκε σε ισχύ χθες το πρωί, αποσκοπεί στο να εμποδίσει το Ιράν να εξάγει το πετρέλαιό του, στραγγαλίζοντας οικονομικά τη χώρα.
Μέχρι στιγμής, η ακριβής έκταση του αμερικανικού αποκλεισμού παραμένει κάπως ασαφής. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, ένας πλήρης αποκλεισμός πρέπει να εφαρμόζεται αμερόληπτα. Η πλήρης επιβολή του θα σήμαινε ότι όλα τα πλοία που προτίθενται να ταξιδέψουν προς και από ιρανικά λιμάνια στην περιοχή θα εμποδίζονταν να το πράξουν. Το Ναυτικό έχει υποδείξει ότι θα επιτρέπεται σε μη ιρανικά πλοία να διέρχονται από τα Στενά· οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν το δικαίωμα να επισκέπτονται και να ερευνούν οποιοδήποτε πλοίο, καθώς και να κατάσχουν πλοία που θεωρούν ότι μεταφέρουν λαθραίο υλικό προς υποστήριξη της ιρανικής πολεμικής προσπάθειας. Το πώς οι ΗΠΑ θα καθορίζουν ποια πλοία εμπίπτουν σε αυτό το κριτήριο παραμένει αβέβαιο, και το ρεπορτάζ του Atlantic υποδηλώνει ότι ακόμη και στρατιωτικοί αξιωματούχοι δυσκολεύονται να κατανοήσουν πώς ακριβώς εφαρμόζεται ο αποκλεισμός.
Στην ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Κυριακή το πρωί, με την οποία ανακοίνωσε τον αποκλεισμό, ο Τραμπ έγραψε ότι το Ναυτικό θα «εντοπίζει και θα αναχαιτίζει κάθε πλοίο σε Διεθνή Ύδατα που έχει πληρώσει διόδια στο Ιράν». Ωστόσο, η επίσημη ανακοίνωση της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ αργότερα την ίδια ημέρα δεν ανέφερε κανένα σχέδιο παρεμπόδισης πλοίων που είχαν πληρώσει τα διόδια — αντίθετα, δήλωνε ρητά ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα διασφαλίζουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, επιτρέποντας σε ουδέτερα πλοία να διέρχονται. Ο αποκλεισμός πιθανότατα θα δοκιμαστεί τις επόμενες ημέρες. Η Centcom ανέφερε σήμερα το πρωί ότι οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν ήδη καταφέρει να κατευθύνουν έξι εμπορικά πλοία «να επιστρέψουν σε ιρανικό λιμάνι».
Το εκκρεμές ερώτημα για τη νομιμότητα του πολέμου θα μπορούσε να περιπλέξει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. «Αν ο πόλεμος δεν είναι νόμιμος, τότε και ο αποκλεισμός δεν είναι νόμιμος», μου είπε η Τζένιφερ Κάβανα, διευθύντρια στρατιωτικής ανάλυσης στο think tank Defense Priorities. Και οι σύμμαχοι των ΗΠΑ εμφανίζονται διστακτικοί. Παρά τους ισχυρισμούς του Τραμπ ότι και άλλες χώρες θα «συμμετάσχουν», το Ηνωμένο Βασίλειο έχει αρνηθεί να προσφέρει στήριξη, ενώ η υπουργός Άμυνας της Ισπανίας δήλωσε ότι ο αποκλεισμός «δεν βγάζει κανένα νόημα».
Μέχρι αυτή την εβδομάδα, η κυβέρνηση Τραμπ είχε επικεντρωθεί στη χαλάρωση των περιορισμών σε μέρος του ιρανικού πετρελαίου ως τρόπο μείωσης των τιμών της ενέργειας. Τώρα όμως, με τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών να εκτιμούν σύμφωνα με πληροφορίες ότι η ιρανική οικονομία μπορεί να είναι πιο εύθραυστη απ’ όσο φαίνεται, ο Τραμπ αποφάσισε ότι είναι σημαντικότερο να πλήξει τις εξαγωγές της χώρας: το σχέδιο είναι να εξαναγκαστεί το Ιράν να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, σε ασθενέστερη θέση από πριν. Λίγο πριν από τον αμερικανικό αποκλεισμό, το Ιράν φερόταν να κέρδιζε περίπου 139 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως — όχι κατ’ ανάγκην σε αμερικανικό νόμισμα — από τις εξαγωγές πετρελαίου. Ο περιορισμός της δυνατότητάς του να μεταφέρει πετρέλαιο από τα λιμάνια του ισοδυναμεί με άμεσο πλήγμα στο πολεμικό του ταμείο. Επιπλέον, το χάος στα Στενά έχει και μια πιθανή παράπλευρη συνέπεια: να ενισχύσει τις αμερικανικές ενεργειακές εξαγωγές.
Ωστόσο, το Ιράν έχει επιδείξει εξαιρετική ανθεκτικότητα τις τελευταίες εβδομάδες, τόσο στην ικανότητά του να αντέχει τον αδιάκοπο βομβαρδισμό από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ όσο και στην αποφασιστικότητά του να επιβάλει έλεγχο στα Στενά. Η Κλερ Ο’Νιλ ΜακΚλέσκι, η οποία στο παρελθόν ηγήθηκε του τμήματος συμμόρφωσης στο Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων των ΗΠΑ, εξήγησε ότι το Ιράν διαθέτει εξελιγμένη ικανότητα σε αυτό που αποκαλείται «σκοτεινή ναυτιλιακή δραστηριότητα», η οποία θα μπορούσε να υπονομεύσει τον αποκλεισμό: ο «σκιώδης στόλος» του είναι σε θέση να απενεργοποιεί τα συστήματα εντοπισμού και να μεταδίδει ψευδείς πληροφορίες θέσης στις αρχές.
Αν το αμερικανικό Ναυτικό καταφέρει πράγματι να εμποδίσει τα ιρανικά πλοία να εγκαταλείψουν τον Κόλπο, η διαταραχή θα έχει πραγματικό αντίκτυπο στην Κίνα, η οποία αγοράζει περίπου το 90% του ιρανικού πετρελαίου που εξάγεται. Το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών έχει χαρακτηρίσει τον αποκλεισμό «επικίνδυνο και ανεύθυνο». Η Κίνα έχει τα τελευταία χρόνια διατηρήσει στενές σχέσεις με κράτη σε ολόκληρη την περιοχή του Κόλπου και, σύμφωνα με πληροφορίες, διαδραμάτισε ρόλο στην πρόσφατη απόφαση του Ιράν να αποδεχθεί δίβδομη κατάπαυση του πυρός. Οι Κινέζοι αξιωματούχοι «δεν θέλουν να βρεθούν σε πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες στη Μέση Ανατολή», είπε η Κάβανα, αλλά επίσης «δεν θέλουν να φανούν ότι υποκύπτουν στις Ηνωμένες Πολιτείες». Το πώς θα συνεχίσει να αντιδρά το Πεκίνο τις επόμενες ημέρες — και αν θα είναι πιο διατεθειμένο να πιέσει το Ιράν να καταλήξει σε συμφωνία με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ — παραμένει ανοικτό ερώτημα. «Αυτό παρακολουθούν όλοι», είπε η Κάβανα.
Η τελευταία κίνηση του Λευκού Οίκου έχει σημαντικό κόστος. Ήδη, ο αποκλεισμός ωθεί προς τα πάνω τις τιμές του πετρελαίου. Περιορίζοντας τις ιρανικές εξαγωγές, η κυβέρνηση σφίγγει σκόπιμα την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου και επιδεινώνει την ενεργειακή κρίση που μέχρι πρόσφατα προσπαθούσε να τερματίσει. Το κόστος αυτό δεν θα το επωμιστούν μόνο το Ιράν και η Κίνα· με την επιβολή αυτού του αποκλεισμού, ο Τραμπ ουσιαστικά παίζει με την παγκόσμια οικονομία. Και οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μένουν ανεπηρέαστες — την Κυριακή, ο πρόεδρος δήλωσε στο Fox News ότι οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου ίσως παραμείνουν ίδιες ή ακόμη και αυξηθούν «λίγο» μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Το Ιράν έχει δείξει ότι μπορεί να αντέξει τεράστια τιμωρία, συμπεριλαμβανομένων στοχευμένων δολοφονιών κορυφαίων κυβερνητικών αξιωματούχων. Στο μεταξύ, η Αμερική ίσως τιμωρεί και τον εαυτό της.
