Το Μαυροβούνιο και η Αλβανία είναι οι πρωτοπόροι της διεύρυνσης της ΕΕ στα Δυτικά Βαλκάνια, αλλά δεν μπορούν απλώς να περιμένουν. Για να πετύχουν τον στόχο ένταξης έως το 2030, πρέπει να παρουσιάσουν μια ισχυρή θετική επιχειρηματολογία.
Των Dimitar Bechev
και Iliriana Gjoni
14 Απριλίου 2026
Strategic Europe (Blog)
Χωρίς να το έχουν αντιληφθεί πολλοί, η διεύρυνση της ΕΕ προχωρά με σταθερό ρυθμό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πλησιάζει στην ολοκλήρωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με το Μαυροβούνιο, ενώ το Συμβούλιο ενδέχεται σύντομα να συγκροτήσει ομάδα εργασίας για τη σύνταξη της συνθήκης προσχώρησης. Η Αλβανία, η άλλη πρωτοπόρος, ελπίζει επίσης να ενταχθεί στην ΕΕ έως το 2030. Η Επιτροπή ενδέχεται σύντομα να εκδώσει θετική έκθεση αξιολόγησης για τις μεταρρυθμίσεις στο κράτος δικαίου, ανοίγοντας το τελικό στάδιο των διαπραγματεύσεων με τα Τίρανα.
Ωστόσο, αυτό που φαίνεται ως θετική εξέλιξη σήμερα μπορεί να μετατραπεί σε σημαντικό πονοκέφαλο για τους Ευρωπαίους πολιτικούς αύριο. Είναι θέμα χρόνου μέχρι οι ακροδεξιοί λαϊκιστές στη Γαλλία, τη Γερμανία ή την Ολλανδία να αντιληφθούν την επικείμενη διεύρυνση της ΕΕ. Όταν συμβεί αυτό, είναι πιθανό να ενισχύσουν τους φόβους για τη μετανάστευση, αυξάνοντας περαιτέρω την ήδη σημαντική εκλογική τους επιρροή. Από τις δύο χώρες, η Αλβανία είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη, λόγω των χρόνιων προβλημάτων διαφθοράς και οργανωμένου εγκλήματος. Όμως και το Μαυροβούνιο, μια πολύ μικρότερη χώρα με μόλις 600.000 κατοίκους, δεν είναι άτρωτο σε αρνητική δημοσιότητα. Η επικύρωση της ένταξης δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, υπάρχει συνταγματική διάταξη που απαιτεί είτε πλειοψηφία τριών πέμπτων και στα δύο σώματα του κοινοβουλίου είτε δημοψήφισμα — μια κληρονομιά προσπαθειών να αποτραπεί η ένταξη της Τουρκίας.
Αυτό που χρειάζονται το Μαυροβούνιο και η Αλβανία, καθώς και τα υπόλοιπα Δυτικά Βαλκάνια, είναι να διατυπώσουν ένα θετικό επιχείρημα υπέρ της ένταξής τους. Τα γεωπολιτικά επιχειρήματα —ότι αν δεν το κάνει η ΕΕ, θα καλύψουν το κενό η Ρωσία και η Κίνα— δεν αρκούν. Αντίθετα, οι υποψήφιες χώρες πρέπει να αναδείξουν τη συγκεκριμένη συμβολή τους στην ευρωπαϊκή ασφάλεια και ευημερία. Πρέπει να παρουσιαστούν ως καθαρό όφελος για την Ένωση και όχι ως βάρος. Και αυτό το μήνυμα δεν πρέπει να απευθύνεται μόνο στις Βρυξέλλες, αλλά και στα βασικά κράτη-μέλη.
Πρώτον, στον τομέα της άμυνας, η Βόρεια Μακεδονία, το Μαυροβούνιο και η Αλβανία είναι ήδη μέλη του ΝΑΤΟ. Συμμετέχουν με στρατεύματα σε συμμαχικές δυνάμεις στη Λετονία και τη Βουλγαρία, λαμβάνουν μέρος σε κοινές ασκήσεις και έχουν αποστείλει εξοπλισμό στην Ουκρανία. Συμμετέχουν επίσης σε αποστολές διατήρησης της ειρήνης στο Κόσοβο και τη Βοσνία, υπό την ηγεσία του ΝΑΤΟ και της ΕΕ αντίστοιχα, καθώς και σε επιχειρήσεις της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας παγκοσμίως. Παρότι οι ένοπλες δυνάμεις τους είναι μικρές, αυτές οι χώρες μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω τη συμβολή τους, επιτρέποντας στα κράτη της ΕΕ να αυξήσουν τις δικές τους προσπάθειες στην ανατολική πτέρυγα και στην Ουκρανία.
Οι υποψήφιες χώρες μπορούν και πρέπει να συμμετάσχουν στη συνεχιζόμενη ευρωπαϊκή προσπάθεια επανεξοπλισμού και εκσυγχρονισμού των ενόπλων δυνάμεων. Οι τρεις αυτές χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ έχουν δεσμευθεί να αυξήσουν τις βασικές αμυντικές δαπάνες από περίπου 2% σε 3,5% του ΑΕΠ τους, στόχο που θα μπορούσαν να επιτύχουν έως τα μέσα της δεκαετίας του 2030. Έχουν υπογράψει συμφωνίες ασφάλειας με την ΕΕ, ανοίγοντας τον δρόμο για συμμετοχή σε κοινά ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως το πρόγραμμα αμυντικής βιομηχανίας της Ένωσης. Τα Δυτικά Βαλκάνια διαθέτουν ήδη βιομηχανική κληρονομιά — εργοστάσια στη Βοσνία και τη Σερβία έχουν προμηθεύσει μεγάλες ποσότητες πυρομαχικών στην Ουκρανία. Ωστόσο, ο απαιτούμενος εκσυγχρονισμός προϋποθέτει επενδύσεις σε εξειδικευμένες δυνατότητες και υποδομές διπλής χρήσης. Η περιοχή μπορεί επίσης να ενισχύσει την ευρωπαϊκή ασφάλεια λόγω της γεωγραφικής της θέσης: οι οδικοί και σιδηροδρομικοί διάδρομοι που συνδέουν την Αδριατική με τη Μαύρη Θάλασσα πρέπει να αποτελέσουν ύψιστη προτεραιότητα για τη μεταφορά στρατευμάτων και υλικού προς την ανατολική πτέρυγα.
Πέρα από αυτό, τα Δυτικά Βαλκάνια θα πρέπει, δεύτερον, να αναδείξουν τη σημασία τους για την πράσινη μετάβαση. Η Αλβανία και το Μαυροβούνιο πρωτοπορούν στην απανθρακοποίηση, ενώ η πρώτη είναι μία από τις λίγες χώρες στον κόσμο όπου σχεδόν το 100% της ενέργειας προέρχεται από ανανεώσιμη πηγή — την υδροηλεκτρική ενέργεια. Οι ανανεώσιμες πηγές κυριαρχούν και στο σύστημα του Μαυροβουνίου, με την υδροηλεκτρική ενέργεια να αντιστοιχεί στο 48% της εγκατεστημένης ισχύος, την αιολική στο 9% και την ηλιακή στο 2%. Το Μαυροβούνιο είναι η μόνη υποψήφια χώρα που εφαρμόζει εθνικό σύστημα εμπορίας εκπομπών σύμφωνο με το κοινοτικό κεκτημένο της ΕΕ. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η υπόλοιπη περιοχή υστερεί — κάθε άλλο. Μεταξύ 2024 και 2025, η Σερβία κατέγραψε αύξηση 11% στην ισχύ από ανανεώσιμες πηγές, φτάνοντας τα τέσσερα γιγαβάτ — μερίδιο της ενεργειακής της προσφοράς ίσο με εκείνο του άνθρακα.
Η ταχεία ανάπτυξη της πράσινης ενέργειας ενισχύει την ανθεκτικότητα, αλλά ανοίγει επίσης δυνατότητες για οικονομική ανάπτυξη και καινοτομία. Ο κλάδος της φιλοξενίας, που ιστορικά παρεμποδιζόταν από διακοπές ρεύματος κατά την κορύφωση της θερινής περιόδου, εξαρτάται από φθηνή και αξιόπιστη ενέργεια. Θα ωφεληθεί επίσης η μεταποίηση — συμπεριλαμβανομένων των αμυντικών βιομηχανιών. Το μεγάλο έπαθλο, όμως, είναι ο τομέας της πληροφορικής, και ειδικά τα ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων, τα οποία είναι καίρια για τις εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη. Αρκετές κυβερνήσεις είναι πρόθυμες να βοηθήσουν, μεταξύ άλλων με την ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών, τη βελτίωση της συνδεσιμότητας και την παροχή κινήτρων σε ξένους επενδυτές. Το χαμηλότερο κόστος γης και εργασίας, σε συνδυασμό με την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση — συμπεριλαμβανομένης της υιοθέτησης της σχετικής ψηφιακής νομοθεσίας — αποτελούν μέρος της ελκυστικότητας των Δυτικών Βαλκανίων. Συνολικά, η περιοχή θα μπορούσε να προσφέρει μια εναλλακτική λύση απέναντι στους κόμβους δεδομένων που βρίσκονται εντός της ΕΕ, ενισχύοντας την παραγωγικότητα και την καινοτομία σε όλη την ήπειρο.
Τέλος, και για να αξιοποιήσουν στο έπακρο αυτές τις ευκαιρίες, οι κυβερνήσεις των Βαλκανίων θα πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους για ένταξη στην ενιαία αγορά. Πρέπει να εστιάσουν στη θεσμική μεταρρύθμιση και στη διασυνοριακή συνδεσιμότητα. Είναι κοινός τόπος ότι οι μικρές, κατακερματισμένες εθνικές αγορές δεν είναι ανταγωνιστικές ούτε ελκυστικές για στρατηγικούς επενδυτές. Υπάρχουν σοβαρά εμπόδια μπροστά, από την αιχμαλωσία του κράτους και την υπανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού τομέα έως την έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού λόγω δεκαετιών διαρροής εγκεφάλων.
Αυτό, όμως, δεν εμποδίζει τα Δυτικά Βαλκάνια να πλαισιώσουν την ένταξή τους στην ΕΕ με όρους ανταγωνιστικότητας, μια ατζέντα που η Ένωση έχει θέσει σε προτεραιότητα από τη δημοσίευση της έκθεσης Ντράγκι το 2024. Όσο πιο σαφής είναι η συμβολή τους στην ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα και ανάπτυξη, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να δικαιολογηθεί η διατήρηση των πρωτοπόρων σε αναμονή.
Υπάρχει ένα θετικό σενάριο στο οποίο το Μαυροβούνιο και η Αλβανία εντάσσονται ως πακέτο μαζί με την Ισλανδία, της οποίας η ένταξη απολαμβάνει ευρείας υποστήριξης. Θα μπορούσαν όμως εξίσου εύκολα να δουν τις προοπτικές τους να συνδέονται με τις πολύ πιο πολιτικά δύσκολες ενταξιακές πορείες της Ουκρανίας και της Μολδαβίας, οι οποίες κυριαρχούν εύλογα στη συζήτηση. Γι’ αυτό δεν μπορούν να παραμείνουν παθητικοί αιτούντες. Για να επιτύχουν τον στόχο του 2030, πρέπει να πείσουν — τόσο στις Βρυξέλλες όσο και στα βασικά κράτη-μέλη — ότι η ένταξή τους ενισχύει την ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα και τη συνοχή της Ευρώπης.
Σχετικά με τους συγγραφείς
Dimitar Bechev
Ανώτερος Ερευνητής, Carnegie Europe
Ο Dimitar Bechev είναι ανώτερος ερευνητής στο Carnegie Europe, όπου επικεντρώνεται στη διεύρυνση της ΕΕ, τα Δυτικά Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη.
Iliriana Gjoni
Αναλύτρια Έρευνας, Carnegie Europe
Η Iliriana Gjoni είναι αναλύτρια έρευνας στο Carnegie Europe, όπου ασχολείται με τη διεύρυνση της ΕΕ και την πολιτική των Δυτικών Βαλκανίων.
