Νέες αμερικανικές επιδρομές, ιρανικοί πύραυλοι κατά της Ιορδανίας και επιθέσεις σε στρατηγικές υποδομές – Οι κίνδυνοι για ενέργεια, ελληνική ναυτιλία, τουρισμό και ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο
Σε μια νέα και περισσότερο επικίνδυνη φάση εισέρχεται ο πόλεμος με το Ιράν, καθώς η σύγκρουση επεκτείνεται γεωγραφικά και εμπλέκει όλο και περισσότερες χώρες της Μέσης Ανατολής. Οι νέες αμερικανικές επιδρομές εναντίον ιρανικών στόχων, η εκτόξευση πυραύλων κατά αμερικανικών δυνάμεων στην Ιορδανία και οι επιθέσεις σε ενεργειακές και λιμενικές εγκαταστάσεις εντείνουν τους φόβους ότι η μέχρι τώρα ελεγχόμενη αντιπαράθεση μπορεί να εξελιχθεί σε γενικευμένο περιφερειακό πόλεμο.
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις δεν αποτελούν ένα μακρινό διεθνές γεγονός. Αγγίζουν άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια, την ελληνόκτητη ναυτιλία, τον τουρισμό, τις αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές, αλλά και τη στρατηγική θέση της χώρας ως μέλους του ΝΑΤΟ και στενού εταίρου των Ηνωμένων Πολιτειών.
Την Πέμπτη 30 Ιουλίου, οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν νέο, εκτεταμένο κύμα επιδρομών εναντίον δεκάδων εγκαταστάσεων των Φρουρών της Επανάστασης. Σύμφωνα με την αμερικανική στρατιωτική διοίκηση, επλήγησαν κέντρα διοίκησης, εγκαταστάσεις πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, καθώς και παράκτιες αμυντικές υποδομές.
Οι επιδρομές πραγματοποιήθηκαν μετά την επίθεση του Ιράν εναντίον αμερικανικής βάσης στην Ιορδανία. Η ιορδανική αεράμυνα ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε πέντε ιρανικούς πυραύλους, χωρίς να αναφερθούν απώλειες. Η εξέλιξη επιβεβαιώνει ότι ο πόλεμος δεν περιορίζεται πλέον στο έδαφος του Ιράν ή στην αντιπαράθεσή του με το Ισραήλ, αλλά επεκτείνεται σε χώρες οι οποίες φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις ή θεωρούνται σύμμαχοι της Ουάσιγκτον.
Παράλληλα, αμερικανικές και σαουδαραβικές δυνάμεις έπληξαν φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, ενώ επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη προκάλεσαν πυρκαγιά σε πλοία μεταφοράς φυσικού αερίου στο αιγυπτιακό λιμάνι της Νταμιέτας. Η Σαουδική Αραβία κατηγόρησε επίσης οργανώσεις που συνδέονται με την Τεχεράνη για επιθέσεις εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και πλοίων.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη ενός πολέμου με πολλαπλά και αλληλοσυνδεόμενα μέτωπα: Ιράν, Ιράκ, Ιορδανία, Σαουδική Αραβία, Υεμένη, Ερυθρά Θάλασσα και πλέον Αίγυπτος. Associated Press, Reuters
Η πρώτη απειλή για την Ελλάδα: Ενέργεια και ακρίβεια
Η αμεσότερη συνέπεια για την Ελλάδα αφορά το ενεργειακό κόστος. Η χώρα εξακολουθεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από εισαγόμενα καύσιμα και επηρεάζεται άμεσα από τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Κάθε επίθεση σε πετρελαϊκή εγκατάσταση, λιμάνι ή δεξαμενόπλοιο αυξάνει τον κίνδυνο διαταραχής της προσφοράς. Ακόμη και όταν οι πραγματικές ποσότητες που χάνονται είναι περιορισμένες, η αβεβαιότητα μεταφράζεται σε υψηλότερες τιμές, αυξημένα ασφάλιστρα και μεγαλύτερο κόστος μεταφοράς.
Κρίσιμο σημείο παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Μια νέα σοβαρή διακοπή της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει ισχυρή άνοδο των τιμών, με επιπτώσεις στα καύσιμα, στον ηλεκτρισμό, στις μεταφορές και τελικά στο σύνολο της ελληνικής αγοράς.
Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας περνούν γρήγορα στο κόστος παραγωγής και στα βασικά αγαθά. Για μια οικονομία όπως η ελληνική, η οποία έχει ήδη αντιμετωπίσει έντονες πληθωριστικές πιέσεις, μια παρατεταμένη πολεμική κλιμάκωση μπορεί να περιορίσει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και να αναγκάσει την κυβέρνηση να εξετάσει νέα μέτρα στήριξης.
Η ελληνική ναυτιλία στην πρώτη γραμμή
Ο δεύτερος μεγάλος κίνδυνος αφορά την ελληνόκτητη ναυτιλία, η οποία διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους παγκοσμίως και σημαντική παρουσία στις μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Τα ελληνικών συμφερόντων πλοία δραστηριοποιούνται σε θαλάσσιες περιοχές που επηρεάζονται άμεσα από τον πόλεμο, όπως ο Περσικός Κόλπος, τα Στενά του Ορμούζ, η Ερυθρά Θάλασσα και ο Κόλπος του Άντεν. Οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, οι αναγκαστικές αλλαγές πορείας και η άνοδος των ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου αυξάνουν σημαντικά το λειτουργικό κόστος.
Ενδεχόμενο κλείσιμο μιας βασικής θαλάσσιας οδού θα μπορούσε να εγκλωβίσει πλοία, να προκαλέσει σοβαρές καθυστερήσεις και να θέσει σε κίνδυνο πληρώματα, μεταξύ των οποίων και Έλληνες ναυτικοί. Ορισμένα ναύλα μπορεί να αυξηθούν, ενισχύοντας βραχυπρόθεσμα τα έσοδα ναυτιλιακών εταιρειών, αλλά αυτό δεν αναιρεί τον αυξημένο επιχειρησιακό και ανθρώπινο κίνδυνο.
Τουρισμός και αερομεταφορές
Η κλιμάκωση μπορεί να επηρεάσει και τον ελληνικό τουρισμό. Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας κοντά στην Ανατολική Μεσόγειο ενδέχεται να δημιουργήσει σε επισκέπτες από μακρινές αγορές την εντύπωση ότι βρίσκεται κοντά στη ζώνη πολέμου, ακόμη και όταν δεν υπάρχει άμεση απειλή για το ελληνικό έδαφος.
Οι αεροπορικές εταιρείες είναι επίσης υποχρεωμένες να αποφεύγουν κλειστούς ή επικίνδυνους εναέριους χώρους, με αποτέλεσμα μεγαλύτερες διαδρομές, αυξημένη κατανάλωση καυσίμων και ακριβότερα εισιτήρια. Ανάλογες πιέσεις δέχεται η κρουαζιέρα, καθώς δρομολόγια που συνέδεαν Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ, Αίγυπτο και Τουρκία επανεξετάζονται ανάλογα με την κατάσταση ασφαλείας.
Ήδη από τους πρώτους μήνες του πολέμου είχαν εμφανιστεί ενδείξεις επιβράδυνσης των προκρατήσεων για Ελλάδα και Κύπρο, με μέρος της ζήτησης να μετακινείται προς τη δυτική Μεσόγειο. Reuters
Η στρατηγική θέση της Ελλάδας
Η Ελλάδα βρίσκεται επίσης μπροστά σε μια δύσκολη διπλωματική και αμυντική εξίσωση. Από τη μία πλευρά, είναι μέλος του ΝΑΤΟ, διατηρεί στενή στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και έχει ενισχύσει τη συνεργασία της με το Ισραήλ και χώρες του Κόλπου. Από την άλλη, επιδιώκει να μη μετατραπεί σε μέρος της πολεμικής αντιπαράθεσης.
Η βάση της Σούδας και οι υπόλοιπες αμερικανικές στρατιωτικές διευκολύνσεις στην Ελλάδα αποκτούν αυξημένη επιχειρησιακή σημασία σε κάθε κρίση στη Μέση Ανατολή. Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής δημόσια ένδειξη συγκεκριμένης απειλής κατά της ελληνικής επικράτειας. Ωστόσο, όσο διευρύνεται ο πόλεμος, τόσο αυξάνεται η ανάγκη προστασίας κρίσιμων υποδομών και επιτήρησης του εναέριου και θαλάσσιου χώρου.
Το χτύπημα που είχε σημειωθεί τον Μάρτιο στη βρετανική βάση του Ακρωτηρίου στην Κύπρο έδειξε ότι οι επιπτώσεις του πολέμου μπορούν να φτάσουν στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό δεν σημαίνει ότι επίκειται ανάλογη επίθεση στην Ελλάδα, αλλά υποχρεώνει την Αθήνα να προετοιμάζεται για σενάρια που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν λιγότερο πιθανά.
Το κρίσιμο επόμενο βήμα
Το βασικό ερώτημα είναι εάν οι τελευταίες επιθέσεις θα οδηγήσουν σε έναν νέο κύκλο ελεγχόμενων αντιποίνων ή σε πλήρη κατάρρευση των διπλωματικών προσπαθειών. Μεσολαβητές εξακολουθούν να αναζητούν δρόμο προς κατάπαυση του πυρός, αλλά κάθε νέο πλήγμα περιορίζει τον διαθέσιμο πολιτικό χώρο για συμβιβασμό.
Για την Ελλάδα, τρεις εξελίξεις θα είναι καθοριστικές: η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα, η πορεία των διεθνών τιμών της ενέργειας και το ενδεχόμενο περαιτέρω επιθέσεων σε αμερικανικές ή συμμαχικές εγκαταστάσεις στην περιοχή.
Η Αθήνα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις συμμαχικές δεσμεύσεις, στην προστασία της ναυτιλίας και της οικονομίας και στην ανάγκη να μη συρθεί σε μια σύγκρουση χωρίς σαφή πολιτική έξοδο.
Ο πόλεμος με το Ιράν είναι, επομένως, το σημαντικότερο διεθνές θέμα που αφορά σήμερα άμεσα την Ελλάδα. Όχι επειδή η χώρα βρίσκεται στο πεδίο των μαχών, αλλά επειδή βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται οι ενεργειακές οδοί, η διεθνής ναυτιλία, οι δυτικές στρατιωτικές υποδομές και οι νέοι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί της Ανατολικής Μεσογείου.
