Της Ζόι Γουίλιαμς
Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου 2026
Έχει ασχοληθεί με τον νεοφιλελευθερισμό και τον ψηφιακό κόσμο· τώρα η συγγραφέας και ακτιβίστρια στρέφεται εναντίον των δισεκατομμυριούχων της τεχνολογίας. Εξηγεί πώς οι υπερπλούσιοι εκμεταλλεύονται το κλιματικό και οικονομικό χάος επιδιώκοντας την εξουσία.
Το νέο βιβλίο της Ναόμι Κλάιν αρχίζει στην κορυφή ενός βουνού, με δύο «πιστούς άνδρες που συγκεντρώνουν ένα ακροατήριο για να μοιραστούν το όραμά τους». Πρόκειται για το όραμα μιας παραδεισένιας πόλης, περιφραγμένης σε κάθε είσοδο, όπου δεν θα υπάρχει ανάγκη για όπλα και όλοι οι κάτοικοί της θα είναι πλούσιοι. Ο ένας από τους δύο άνδρες δακρύζει καθώς περιγράφει την ομορφιά της.
Ωστόσο, η εναρκτήρια σκηνή του βιβλίου «Ο φασισμός των έσχατων καιρών» (End Times Fascism), το οποίο συνέγραψε με την Άστρα Τέιλορ, δεν αποτελεί μεταφορά. Οι άνδρες είναι ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο Στιβ Γουίτκοφ. Το έτος είναι το 2026 και το βουνό βρίσκεται στο Νταβός. Η παραδεισένια πόλη θα ονομάζεται «Νέα Γάζα».
Η συνάντηση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας εξυπηρετούσε ανέκαθεν έναν διπλό σκοπό: να προσφέρει στους υπερπλούσιους ένα βήμα για να περιγράφουν όλα τα καλά που κάνουν για την καταπολέμηση της φτώχειας και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά και να μας επιτρέπει μια ματιά στην αξιοζήλευτη ζωή τους. Αυτό που παρακολουθήσαμε φέτος, με εντυπωσιακή αναίδεια, ήταν οι πλουσιότεροι άνθρωποι του κόσμου να συγκεντρώνονται για να συζητήσουν τις δυνατότητες αξιοποίησης ενός μαζικού τάφου ως ακίνητης περιουσίας.
Στο ίδιο Νταβός, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε το «Συμβούλιο Ειρήνης» για την ανοικοδόμηση της Γάζας. Στους επτά μήνες που μεσολάβησαν δεν έχει αποφέρει κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Το σημαντικότερο όμως, σύμφωνα με την Κλάιν, είναι ότι «δεχόμαστε καταιγισμό τόσων πολλών πρωτοφανών γεγονότων, ώστε δυσκολευόμαστε να αντιληφθούμε το μέγεθος αυτού που συνέβη: ανακοίνωσαν ουσιαστικά έναν ιδιωτικοποιημένο Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών».
«Νομίζω ότι καταλαβαίνουμε πως ο πλούτος συσσωρεύεται και πολλαπλασιάζεται, σωστά; Ασφαλώς οι πλούσιοι το καταλαβαίνουν», συνεχίζει η Κλάιν, μιλώντας μου από το ήσυχο και ευρύχωρο γραφείο της στη Βρετανική Κολομβία.
«Δεν πιστεύω, όμως, ότι αφιερώνουμε αρκετό χρόνο για να σκεφτούμε πραγματικά τι σημαίνει η συσσώρευση τόσο μεγάλου πλούτου και ποιες ψυχολογικές συνέπειες προκαλεί. Ένα μέρος της νέας αδιαντροπιάς που παρατηρούμε είναι απλώς το αποτέλεσμα της συγκέντρωσης τόσο μεγάλης οικονομικής, επικοινωνιακής, τεχνολογικής και στρατιωτικής ισχύος στα χέρια μιας πολύ μικρής και ανεξέλεγκτης ομάδας ανθρώπων. Παύουν πλέον να προσπαθούν να μας σαγηνεύσουν με οποιονδήποτε τρόπο».
Η Κλάιν δείχνει ήρεμη και γεμάτη περιέργεια καθώς διατυπώνει αυτό το μήνυμα. Γελά εύκολα. Την ίδια ατάραχη και αισιόδοξη στάση διατηρούσε και όταν της πήρα συνέντευξη επί σκηνής στο Μάντσεστερ για το βιβλίο της Doppelgänger του 2023, στο οποίο περιέγραφε πώς ο ψηφιακός κόσμος καταστρέφει τη σύνδεσή μας με την πραγματικότητα και μεταξύ μας.
Το 1999, όταν κυκλοφόρησε το πρωτοποριακό έργο της No Logo, η 29χρονη τότε Κλάιν εμφανιζόταν συναρπαστικά βέβαιη ότι ο νεοφιλελευθερισμός προκαλούσε βλάβες των οποίων δεν μπορούσαμε ακόμη να αντιληφθούμε την έκταση. Παρ’ όλα αυτά, φαινόταν ισορροπημένη και ευτυχισμένη μέσα στον κόσμο. Με κάποιον τρόπο καταφέρνει να διατηρεί αυτή τη στάση, μολονότι οι ειδήσεις που μεταφέρει είναι πάντοτε τόσο πειστικά και απίστευτα δυσοίωνες.
Το End Times Fascism περιγράφει τον κόσμο στον οποίο ζούμε, όπου τα συστατικά του αυταρχισμού εμφανίζονται παντού: η αναρχοφιλελεύθερη οικονομία στην Αργεντινή, η καταστροφή του ελεύθερου Τύπου στη Ρωσία, η διάβρωση των δημοκρατικών θεσμών στην Ουγγαρία —μέχρι την ανατροπή του Βίκτορ Όρμπαν—, ο «αντιμεταναστευτικός νεοφασισμός» στην Ιταλία, η εργαλειοποίηση της ταυτότητας των διεμφυλικών ανθρώπων από τον Ζαΐχ Μπολσονάρου στη Βραζιλία και η ισλαμοφοβία στην Ινδία του Μόντι.
Πρόκειται όμως για έναν διαφορετικό φασισμό. Οι υποστηρικτές του επιθυμούν ενεργά μια Αποκάλυψη —ή ένα κύμα αλληλένδετων καταστροφών που θα προκληθούν από την κλιματική αλλαγή και το οικονομικό χάος— ώστε να επιταχύνουν τη μετάβαση προς έναν μεταδημοκρατικό κόσμο, στον οποίο μόνο μια μικρή ομάδα πλουσίων θα επιβιώσει και θα ευημερήσει.
«Πρόκειται για τάσεις που παρακολουθώ εδώ και πολύ καιρό. Τον ιδιωτικοποιημένο θύλακα που γεννιέται μέσα από το σοκ και την καταστροφή τον είδα όταν έκανα ρεπορτάζ από το Ιράκ».
Το βιβλίο ξεκίνησε ως άρθρο στην Guardian, το οποίο «έγινε εντελώς viral», λέει η Κλάιν.
«Η Άστρα και εγώ γνωρίζαμε ότι χρειαζόταν πολύ περισσότερη έρευνα. Σε προσωπικό επίπεδο, όμως, αναρωτιόμασταν: θέλαμε πραγματικά να περάσουμε τον επόμενο χρόνο μέσα στο μυαλό αυτών των ανθρώπων και σε αυτές τις κουλτούρες; Τότε η Άστρα είπε: “Έχω ήδη πέσει μέσα στην κουνελότρυπα και έτσι κι αλλιώς θα ακούω αυτούς τους ανθρώπους. Μπορώ, λοιπόν, τουλάχιστον να αισθάνομαι ότι κάνω κάτι γι’ αυτό”. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πρόκειται για το πρώτο βιβλίο που συνυπογράφω. Όταν επισκέπτεσαι σκοτεινά και τρομακτικά μέρη, είναι ωραίο να παίρνεις μαζί σου έναν φίλο».
Η Άστρα Τέιλορ είναι επίσης συγγραφέας, ακτιβίστρια και δημιουργός ντοκιμαντέρ. Ίδρυσε το Debt Collective, ένα ενδιαφέρον εγχείρημα οργανωμένης αλληλεγγύης γύρω από το προσωπικό χρέος, το οποίο λειτουργεί περίπου σαν συνδικάτο. Οι μακροπρόθεσμοι στόχοι του περιλαμβάνουν την κατάργηση των διδάκτρων, την κρατικοποίηση της υγειονομικής περίθαλψης και την ενίσχυση της δύναμης των ενοικιαστών.
Στο βιβλίο, η Κλάιν και η Τέιλορ μάς συστήνουν τους θρησκευτικούς φονταμενταλιστές, τους χριστιανούς σιωνιστές και τους χριστιανούς εθνικιστές των ΗΠΑ, οι οποίοι προετοιμάζονται για τη Δευτέρα Παρουσία.
Περιγράφοντας ένα «κράτος-καταφύγιο», οι συγγραφείς συνδέουν τις κλιματικές καταστροφές, έναν φανατικά αντιμεταναστευτικό μόνιμο στρατό με τη μορφή της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων των ΗΠΑ και μια πολιτική που βασίζεται σε ψευδείς υποσχέσεις και παραπληροφόρηση. Έτσι απεικονίζουν μια πυρετώδη και βαθιά διχασμένη κοινωνία, η οποία δεν γνωρίζει πλέον τι να πιστέψει.
Το πραγματικά τρομακτικό μέρος, όμως, είναι η ενότητα που λειτουργεί ως γέφυρα και αφορά τους δισεκατομμυριούχους της τεχνολογίας. Οι υπερπλούσιοι διαθέτουν τις δικές τους φαντασιώσεις για την Αποκάλυψη. Αυτές δεν βασίζονται στην πίστη ή την ιδεολογία, αλλά σε μια ψύχραιμη και ορθολογική εκτίμηση του καλύτερου τρόπου με τον οποίο μπορούν να διατηρήσουν τη θέση τους. Θα προτιμούσαν πραγματικά να βασιλεύουν στην κόλαση παρά να μοιραστούν τον παράδεισο. Και διαθέτουν όλα τα χρήματα που χρειάζονται για να εξασφαλίσουν ότι θα φτάσουν εκεί.
«Πρόκειται για τάσεις που παρακολουθώ εδώ και πολύ καιρό», λέει η Κλάιν. «Τον ιδιωτικοποιημένο θύλακα που γεννιέται μέσα από το σοκ και την καταστροφή τον είδα όταν έκανα ρεπορτάζ από το Ιράκ.
Υπάρχει η εικόνα της Πράσινης Ζώνης, αυτής της “Σμαραγδένιας Πόλης” υπό αμερικανική διοίκηση στο κέντρο της Βαγδάτης, η οποία κατασκευάστηκε από τη Halliburton και όλους αυτούς τους ιδιώτες εργολάβους και διέθετε την εξουσία να διορίζει έναν αντιβασιλέα.
Στα τελευταία κεφάλαια του Δόγματος του Σοκ του 2007 περιγράφω πώς αυτοί οι εργολάβοι μετακινήθηκαν από το Ιράκ στις περιοχές που επλήγησαν από τον τυφώνα Κατρίνα, καθώς και την αντίληψη ότι αυτές οι κλιματικές καταστροφές αποτελούν το επόμενο πεδίο ανάπτυξής τους. Οι δημοσιογράφοι άρχισαν να αποκαλούν τη Νέα Ορλεάνη “Βαγδάτη στον Μπαγιού”. Όλη η παρέα ήταν εκεί: η Halliburton, η Bechtel και η Blackwater».
Ωστόσο —και αυτό δεν μπορεί να το τονίσει αρκετά— όσο χρήσιμο κι αν είναι να γνωρίζουμε την πρόσφατη ιστορία αυτών των τάσεων, δεν πρέπει να αντλούμε παρηγοριά από την ιδέα ότι τα έχουμε ξαναδεί όλα.
«Η εικόνα της σπείρας μού έχει φανεί πολύ χρήσιμη για να κατανοήσω το γεγονός ότι η εποχή μας είναι ταυτόχρονα οικεία και διαφορετική», λέει η Κλάιν. «Το χαρακτηριστικό της σπείρας είναι ότι κινείσαι κυκλικά, αλλά δεν επιστρέφεις στο ίδιο σημείο. Εάν η σπείρα κατευθύνεται προς τα κάτω, γίνεται βαθύτερη και πιο σφιχτή, αποκτά μεγαλύτερη ταχύτητα και δύναμη, μεταφέρει περισσότερη θερμότητα και περισσότερη βία».
Η εικόνα είναι ταυτόχρονα ποιητική και εξαιρετικά αποθαρρυντική. Η Κλάιν προσφέρει μια σύντομη ένεση ηθικού, σαν κάποιος να σου δίνει μια φέτα πορτοκάλι την ώρα που εισέρχεσαι σε εμπόλεμη ζώνη: «Μπορείς να αντιστρέψεις μια σπείρα — τότε ανοίγεται προς τα έξω· είναι η σπείρα του σύμπαντος».
Στη σημερινή συγκυρία, όπου οι κρίσεις και οι καταστροφές διαδέχονται η μία την άλλη με τέτοια συχνότητα ώστε να βρισκόμαστε σε μια μόνιμη κατάσταση αποπροσανατολισμού και σοκ, το υφιστάμενο σύστημα δεν παραμένει στατικό· επιδεινώνεται συνεχώς.
«Υπάρχει αυτή η παρόρμηση να στραφούμε στην ιστορία», λέει η Κλάιν. «Το έχουμε δει επανειλημμένα. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, οι άνθρωποι άρχισαν ξαφνικά να διαβάζουν ιστορικά βιβλία για το Αφγανιστάν και το Ιράκ, καθώς και Τσόμσκι, προσπαθώντας να προσανατολιστούν. Το είδαμε ξανά στη διάρκεια της πανδημίας, όταν οι άνθρωποι διάβαζαν για τις επιδημίες του παρελθόντος.
Υπάρχει όμως μια παγίδα στην πεποίθηση ότι όλα έχουν ξανασυμβεί και ότι η ιστορία δεν έχει σωρευτική επίδραση. Μετά την επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ, θα είμαι ειλικρινής μαζί σας, οι πωλήσεις του Δόγματος του Σοκ εκτοξεύθηκαν. Οι άνθρωποι έλεγαν: “Είναι ακριβώς όπως τα είχες περιγράψει”. Κι εγώ σκεφτόμουν: “Δεν νομίζω ότι είναι”».
«Οι δορυφόροι του Μασκ διασχίζουν τον ουρανό και εκείνος θέλει κι άλλους. Ποιος του το επέτρεψε; Ποιος του έδωσε αυτό το δικαίωμα;»
Η νεοφιλελεύθερη εποχή —για λόγους συντομίας, ας ονομάσουμε έτσι την περίοδο από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου μέχρι την πανδημία— ήταν «ο καπιταλισμός ξαπλωμένος στον καναπέ με τα εσώρουχα, να σου λέει: “Τι θα κάνεις, θα με εγκαταλείψεις;”».
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ακόμη και ένας μικρός ανταγωνισμός είχε σημαντικά αποτελέσματα. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, ο ανταγωνισμός αυτός χάθηκε και ο καπιταλισμός έπαψε να προσπαθεί.
Την εποχή εκείνη, όμως, το να είναι κανείς υπερπλούσιος συνοδευόταν από μια ευπάθεια. Είτε είχε αποκτήσει την περιουσία του μέσω των πολιτικών ιδιωτικοποίησης στις ΗΠΑ ή στην Ευρώπη είτε με πιο βιαστικά και κλεπτοκρατικά μέσα στα πρώην κομμουνιστικά κράτη, ήταν προφανές ότι είχε ιδιοποιηθεί δημόσιο πλούτο.
«Γι’ αυτό σκηνοθετούσαν αυτές τις τελετουργίες σαγήνευσης, είτε στο Νταβός είτε στο Άσπεν, είτε στις εκδηλώσεις TED είτε στην Παγκόσμια Πρωτοβουλία Κλίντον. Έλεγαν: “Θα θεραπεύσουμε τους ασθενείς και θα χρηματοδοτήσουμε τα σχολεία σας με αυτόν τον νέο και συναρπαστικό τρόπο. Μην ανησυχείτε για εμάς. Μη φοβάστε τον πλούτο μας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για έναν νέο τρόπο αναδιανομής προς όφελος του κοινωνικού συνόλου”».
Θυμάμαι καθαρά εκείνον τον κόσμο: τεράστια συνέδρια, όπως οι τελετές βράβευσης του Ιδρύματος Skoll, όπου πρόσφεραν πλούσια γεύματα και κρασί στους δημοσιογράφους, ενώ εκείνοι παρακολουθούσαν πάμπλουτους ανθρώπους να απονέμουν βραβεία 20.000 λιρών σε τοπικές πρωτοβουλίες για την παροχή καθαρού νερού στην Κένυα.
Για να είμαστε δίκαιοι, πριν αλλά και αμέσως μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση, υπήρχαν πολλές φωνές που αμφισβητούσαν την ιδέα ότι η καπιταλιστική φιλανθρωπία μπορούσε να επιλύσει δυσεπίλυτα προβλήματα όπως η ανισότητα. Πολλοί άνθρωποι, με την Κλάιν στην πρώτη γραμμή, επισήμαιναν ότι όλο αυτό μύριζε απάτη. Ενώ, όμως, διεξαγόταν αυτή η συζήτηση, η ατζέντα του πλούτου είχε ήδη προχωρήσει παραπέρα.
Κατά την περίοδο πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2024, στο ξενοδοχείο Faena στο Μαϊάμι, ο Πίτερ Τιλ διοργάνωσε συζητήσεις με γενικό τίτλο «Ο εχθρός». Ως εχθρούς κατονόμαζε τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης, τις «αρχές της προφύλαξης» και την «κοινωνική ευθύνη». Οι εκδηλώσεις ολοκληρώθηκαν με ένα πάρτι μεταμφιεσμένων με θέμα τον «χορό της Αποκάλυψης».
Ορισμένες από τις μεταμφιέσεις, γράφουν η Κλάιν και η Τέιλορ, περιλάμβαναν έναν «γιατρό της ευγονικής», έναν «Αϊτινό μάγειρα με ένα ματωμένο παιχνίδι-γάτα να κρέμεται από την ποδιά του» —αναφορά στην ψευδή ιστορία που διαδόθηκε το 2024 ότι μετανάστες στο Σπρίνγκφιλντ έτρωγαν κατοικίδια και την οποία επανέλαβαν τόσο ο Τραμπ όσο και ο Τζέι Ντι Βανς—, καθώς και ένα ζευγάρι που φορούσε βομβητές, ως υποτιθέμενο αστείο για τη φονική επίθεση του Ισραήλ στον Λίβανο.
Η Ναόμι Κλάιν και η Άστρα Τέιλορ. Φωτογραφία: naomiklein.substack.com
Ο Τιλ είναι εδώ και χρόνια απερίφραστα αντίθετος προς τη δημοκρατία. Το 2009 έγραφε: «Δεν πιστεύω πλέον ότι η ελευθερία και η δημοκρατία είναι συμβατές». Άλλοι δισεκατομμυριούχοι της τεχνολογίας, όμως, έχουν κάνει πλήρη μεταστροφή.
«Ο Τζεφ Μπέζος μετονόμασε ένα στάδιο στο Σιάτλ σε Climate Pledge Arena και απένειμε περιβαλλοντικά βραβεία», επισημαίνει η Κλάιν. Ο Έλον Μασκ επένδυσε στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και κάποτε θεωρούσε τον εαυτό του σωτήρα.
«Κάθε φορά που κάποιος αντιμετώπιζε ένα πρόβλημα, ο Μασκ έσπευδε να τον σώσει: “Θα σώσω το Πουέρτο Ρίκο”, “Θα σώσω τα παιδιά που έχουν εγκλωβιστεί στο ορυχείο”. Είναι διασκεδαστικό να είσαι υπερήρωας, σωστά; Εάν όμως πρόκειται να είσαι υπερήρωας, πρέπει και να σε λατρεύουν. Κι ο κόσμος έπαψε να τους λατρεύει».
Τώρα, οι δεσμεύσεις για το κλίμα έχουν εξαφανιστεί. Αντικαταστάθηκαν από μια επιδεικτική μοιρολατρία απέναντι στην αποτροπή της κλιματικής κρίσης, η οποία συνδυάζεται με την αποφασιστικότητα να κατασκευάζονται ολοένα περισσότερα κέντρα δεδομένων.
«Δεν έχουμε απέναντί μας ανόητους ανθρώπους που δεν κατανοούν την κλιματική αλλαγή», λέει η Κλάιν. «Έχουμε απέναντί μας ανθρώπους που γνωρίζουν πολύ καλά τι σημαίνει να συνδέεις 35 αεριοστρόβιλους στο Μέμφις».
Αυτό σημαίνει κολοσσιαία κατανάλωση ενέργειας και νερού, καθώς και καταστροφή της ποιότητας του αέρα και του ηχητικού περιβάλλοντος στη γύρω περιοχή — όλα αυτά προκειμένου ο Μασκ να τροφοδοτεί το Grok, το μεγάλο γλωσσικό μοντέλο του που κατά διαστήματα εκφράζει ναζιστικές θέσεις.
Η ταχύτητα με την οποία δισεκατομμυριούχοι που προηγουμένως έτειναν προς τους Δημοκρατικούς συντάχθηκαν με τον Τραμπ το 2024 ήταν συγκλονιστική.
«Δεν νομίζω ότι η περίοδος κατά την οποία ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ φαινόταν να ενδιαφέρεται βαθιά για τη δημοκρατία και την κλιματική αλλαγή ήταν αληθινή», λέει η Κλάιν. «Μετενσαρκώνεται σε οτιδήποτε εξυπηρετεί την επιχείρησή του. Προσωπικότητες όπως ο Τιλ και ο Μασκ, οι οποίοι διαθέτουν μια πραγματική ιδεολογία, είναι ευκολότερο να γίνουν κατανοητές από ανθρώπους όπως ο Μπέζος και ο Ζάκερμπεργκ. Στη δική τους περίπτωση φαίνεται πράγματι ότι δεν υπάρχει κανένα ουσιαστικό υπόβαθρο· είναι απλώς αδιάφοροι τύποι που κατέληξαν πάμπλουτοι».
Η Κλάιν ενδιαφέρεται ως έναν βαθμό για τον συνδυασμό των γεγονότων που διαμόρφωσαν αυτούς τους άνδρες. Πολλοί αναδείχθηκαν κατά την έκρηξη των εταιρειών του διαδικτύου, όταν λατρεύονταν σαν θεοί και φωτογραφίζονταν για το εξώφυλλο του περιοδικού Time καθισμένοι σε χρυσούς θρόνους. Υπάρχει ένα στοιχείο πληγωμένου εγωισμού και οργής, σαν να θεωρούν ότι δεν τους είμαστε αρκετά ευγνώμονες.
Τελικά, όμως, «ολοκληρώνουμε το βιβλίο καταλήγοντας ότι ο πλούτος έχει τις δικές του αποσταθεροποιητικές επιδράσεις. Σχεδόν αναπόφευκτα σε μετατρέπει σε οπαδό της ανωτερότητας, επειδή οι άνθρωποι είναι πλάσματα που χρειάζονται αφηγήσεις. Χρειάζεσαι μια ιστορία για να εξηγήσεις: γιατί εσύ; Γιατί διαθέτεις τόσα πολλά σε μια εποχή τόσο μεγάλης στέρησης και ανάγκης; Η μόνη διαθέσιμη ιστορία είναι ότι υπάρχει κάτι σε εσένα που το δικαιολογεί».
Στις θέσεις που διατυπώνουν οι υπερπλούσιοι εμφανίζεται πλέον ένας καινούργιος, προκλητικός τόνος: απροκάλυπτος ευγονισμός και ισλαμοφοβία, καθώς και απροκάλυπτη ευχαρίστηση μπροστά στην προοπτική να εξαφανίσει η τεχνητή νοημοσύνη τις θέσεις εργασίας μας. Είναι σχεδόν σαν να μας προκαλούν να εξεγερθούμε, μόνο και μόνο για να αποδείξουν ότι κάθε εξέγερση είναι μάταιη.
Σε αυτό το σημείο, όμως, η Κλάιν διαφωνεί. Δεν βρίσκεται πέρα από τις συλλογικές μας δυνατότητες η οικοδόμηση ενός κινήματος για τον αφοπλισμό του πλούτου ή για τον αφοπλισμό της τεχνολογίας.
Αναφέρεται στους αδελφούς Πίρσον, τον ΚεΣόν και τον Τζάστιν, οι οποίοι αγωνίζονται εναντίον του κέντρου δεδομένων Colossus 2 του Μασκ στο Μέμφις:
«Ο τρόπος με τον οποίο συνδέουν τόσο συνειδητά τον αγώνα τους με την ιστορία του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα και του κινήματος για την περιβαλλοντική δικαιοσύνη στο Μέμφις φτάνει μέχρι τους πρώην σκλάβους που έχτισαν το Μπόξταουν. Εδώ δολοφονήθηκε ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, αφού είχε διαδηλώσει μαζί με τους εργαζόμενους στην καθαριότητα του Μέμφις».
Ο ΚεΣόν Πίρσον ηγείται της οργάνωσης Memphis Community Against Pollution, η οποία έχει πετύχει σημαντικές νίκες εναντίον πετρελαιαγωγών και της βιομηχανικής απελευθέρωσης καρκινογόνων χημικών ουσιών. Τώρα κινητοποιείται εναντίον των κέντρων δεδομένων. Ο Τζάστιν είναι υποψήφιος για το Κογκρέσο.
Στο End Times Fascism, η Κλάιν και η Τέιλορ επαναφέρουν την έννοια Jetztzeit του Βάλτερ Μπένγιαμιν — κυριολεκτικά «χρόνος του τώρα». Πρόκειται για μια στιγμή τόσο φορτισμένη από το πνεύμα και την επείγουσα ανάγκη της επανάστασης, ώστε επιστρατεύει την ενέργεια όλων των κινημάτων που προηγήθηκαν.
Και πάλι, η διατύπωση είναι ποιητική, αλλά συγχρόνως κυριολεκτική και παρατηρήσιμη. Εάν θέλουμε να αντιταχθούμε σε αυτή τη νέα μορφή φασισμού, πρέπει πραγματικά να κινηθούμε γρήγορα.
«Δεν συνηθίζω να χρησιμοποιώ τέτοια γλώσσα· προσπαθώ να είμαι μετρημένη. Πιστεύω, όμως, ότι έχω κερδίσει το δικαίωμα να κλιμακώσω τον τόνο», λέει.
«Στη συγκυρία που βρισκόμαστε, οι άνθρωποι είναι πραγματικά εξοργισμένοι — και όσο εξοργισμένοι κι αν είστε, δεν αρκεί. Επειδή υπάρχει κάτι εξαιρετικά βαθύ στο να μην πιστεύεις πλέον στο μέλλον, στο να μη βλέπεις καμία αξία στο κοινό μας σπίτι, στον φυσικό κόσμο. Είναι προδότες της δημιουργίας».
Η Κλάιν δεν στερείται λόγων για να αγωνιστεί.
«Έχω επιλέξει να ζω πολύ κοντά στη φύση, σε ένα αρκετά άγριο μέρος της Βρετανικής Κολομβίας», λέει. «Μια σκοτεινή νύχτα, ο ουρανός είναι σαν κουβέρτα από αστέρια. Τώρα, όμως, βλέπουμε πάρα πολλά από αυτά που αποκαλώ “διαστημικά έντομα του Έλον” —τους δορυφόρους Starlink— να σέρνονται στον ουρανό. Εκείνος θέλει να τους εκατονταπλασιάσει. Ποιος του το επέτρεψε; Ποιος του έδωσε αυτό το δικαίωμα;
Εκεί βρίσκω τη δική μου οργή. Θυμώνω πραγματικά για τα αστέρια. Θυμώνω πραγματικά για τις όρκες. Θυμώνω πραγματικά για τη Γάζα. Άλλοι άνθρωποι θα βρουν αλλού τη δική τους οργή. Πρέπει να ανακαλύψουμε τα πράγματα που αγαπάμε βαθύτερα και να αγωνιστούμε γι’ αυτά με όλες μας τις δυνάμεις».
Το βιβλίο End Times Fascism των Ναόμι Κλάιν και Άστρα Τέιλορ κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Allen Lane στις 15 Σεπτεμβρίου. Για να υποστηρίξετε την Guardian, μπορείτε να παραγγείλετε το αντίτυπό σας από το guardianbookshop.com. Ενδέχεται να ισχύουν έξοδα αποστολής.
Οι δισεκατομμυριούχοι προετοιμάζονται για το τέλος του κόσμου
Ελάτε μαζί με εμένα και τη συν-συγγραφέα μου, Άστρα Τέιλορ, στην εκδήλωσή μας στις 28 Σεπτεμβρίου
Πριν από λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, η Άστρα Τέιλορ και εγώ δημοσιεύσαμε στην Guardian ένα άρθρο στο οποίο εξετάζαμε την άνοδο αυτού που ονομάσαμε «φασισμό των έσχατων καιρών».
Αυτοί οι δισεκατομμυριούχοι βαρόνοι της τεχνολογίας, οι εθνοεθνικιστές και οι θρησκευτικοί φονταμενταλιστές επενδύουν ενεργά σε ένα μέλλον διαμορφωμένο από την καταστροφή. Είναι πεπεισμένοι ότι θα βρίσκονται ανάμεσα σε εκείνους που θα σωθούν μετά την καταστροφή — εις βάρος μιας συνεχώς διευρυνόμενης ομάδας ανθρώπων που αντιμετωπίζονται ως υπάνθρωποι.
Ναι, είναι τρομακτικό μέσα στη μοχθηρία του. Ανοίγει, όμως, και σημαντικές δυνατότητες αντίστασης.
Γι’ αυτό η Άστρα και εγώ αποφασίσαμε να εξετάσουμε βαθύτερα αυτή την ιδεολογία στο δέκατο βιβλίο μου, End Times Fascism – And the Fight for the Living World —«Ο φασισμός των έσχατων καιρών και ο αγώνας για τον ζωντανό κόσμο»—, καθώς και σε μια ζωντανή εκδήλωση της Guardian τη Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου.
Ελάτε μαζί μας, με φυσική παρουσία στο Μπρίστολ ή διαδικτυακά, για να συζητήσουμε το νέο μας βιβλίο. Θα σας μεταφέρουμε βαθιά μέσα σε αυτό το ανθρωπογενές σύμπλεγμα του Αρμαγεδδώνα και θα εξετάσουμε τι σημαίνει για το μέλλον της δημοκρατίας, της ισότητας και του ίδιου του πλανήτη.
Η βραδιά αυτή, όμως, δεν θα χαρακτηρίζεται από απόγνωση. Θα σας παρουσιάσουμε επίσης τους ανθρώπους και τα κινήματα που αντιστέκονται αποτελεσματικότερα σε αυτή την ιδεολογία σε όλο τον κόσμο.
Μαζί θα διερευνήσουμε τρόπους με τους οποίους μπορούμε να αντιπαραθέσουμε σε αυτή την αποκαλυπτική αφήγηση μια πολύ καλύτερη ιστορία: όχι μια ιστορία για το τέλος των καιρών, αλλά για καλύτερους καιρούς· όχι για τον διαχωρισμό και την ανωτερότητα, αλλά για το αίσθημα του ανήκειν και την αλληλεξάρτηση.
Ελπίζω να σας δω εκεί.
Ναόμι Κλάιν
Αρθρογράφος της Guardian στις ΗΠΑ
