english.ahram.org.eg
Aziza Sami, Πέμπτη 11 Ιουνίου 2026
Ο πόλεμος των ΗΠΑ κατά του Ιράν επιταχύνει τις στρατηγικές αναδιατάξεις σε ολόκληρη την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Ορμούζ
Φωτογραφία αρχείου: Εμπορικά πλοία ανοιχτά του Ντουμπάι την περασμένη εβδομάδα. AFP
Τρεις μήνες μετά την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ κατά του Ιράν, η Ανατολική Μεσόγειος αντανακλά τις στρατηγικές αναδιατάξεις που βρίσκονται σε εξέλιξη σε ολόκληρη την περιοχή.
Αν και πολλές από αυτές τις μετατοπίσεις προϋπήρχαν της σύγκρουσης, η διατάραξη των εμπορικών διαδρομών, οι απειλές κατά του ενεργειακού εφοδιασμού και οι αυξανόμενες αμυντικές ανάγκες έχουν επιταχύνει τάσεις που αναπτύσσονται ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2020.
Οι επιπτώσεις γίνονται αισθητές σε πολλαπλά πεδία. Στον Κόλπο, οι θαλάσσιες οδοί και οι ενεργειακές ροές παραμένουν ευάλωτες σε ιρανικά αντίποινα. Στον Λίβανο, οι συνεχιζόμενες ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις κινδυνεύουν να προκαλέσουν περαιτέρω αποσταθεροποίηση και εκτοπισμούς πληθυσμών.
Μαζί, αυτές οι πιέσεις ωθούν τα κράτη να επανεξετάσουν μακροχρόνιες παραδοχές σχετικά με την ασφάλεια, την οικονομική διασυνδεσιμότητα και τις εξωτερικές συνεργασίες.
Μετά την έντονη αρχική φάση των σφοδρών βομβαρδισμών, η οποία κορυφώθηκε με μια εκεχειρία που επιτεύχθηκε με πακιστανική μεσολάβηση στις αρχές Απριλίου, η σύγκρουση έχει περάσει σε μια στάσιμη φάση διαπραγματεύσεων. Την ίδια στιγμή, ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός που περιορίζει την πρόσβαση του Ιράν στη θάλασσα αντιμετωπίζεται από την Τεχεράνη με περιορισμούς στα Στενά του Ορμούζ.
Αυτός ο επίμονος, χαμηλής έντασης οικονομικός πόλεμος διασφαλίζει ότι η κρίση στη ναυσιπλοΐα παραμένει οξεία, παρά την παύση των μεγάλων αεροπορικών πληγμάτων.
Ως αποτέλεσμα, γίνεται ορατή μια ευθυγράμμιση που περιλαμβάνει την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν. Παρά τα διαφορετικά τους συμφέροντα, οι τέσσερις χώρες μοιράζονται έναν κοινό στόχο: τον περιορισμό της περιφερειακής αστάθειας και την προστασία των στρατηγικών τους συμφερόντων.
Η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία βρίσκονται σε συζητήσεις με στόχο τον εντοπισμό εναλλακτικών χερσαίων εμπορικών διαδρόμων που θα συνδέουν τον Κόλπο με τη Μεσόγειο μέσω της Συρίας, μειώνοντας την ανάγκη χρήσης ευάλωτων θαλάσσιων διαδρομών.
Η Αίγυπτος, από την πλευρά της, επαναπροσδιορίζει τις δεσμεύσεις της στο πλαίσιο των Συμφωνιών Ειρήνης του Καμπ Ντέιβιντ με το Ισραήλ, υιοθετώντας παράλληλα μια πιο συγκρουσιακή στάση μετά τον πόλεμο στη Γάζα. Το Κάιρο αντιτίθεται σθεναρά σε οποιονδήποτε εκτοπισμό των Παλαιστινίων από τη Γάζα και συνεχίζει να ισορροπεί ανάμεσα στις συμβατικές του υποχρεώσεις και σε θέσεις που αντανακλούν ευρύτερες περιφερειακές ανησυχίες σχετικά με την παλαιστινιακή αυτοδιάθεση.
Αυτές οι εξελίξεις δεν συμβαίνουν μεμονωμένα, καθώς η Ανατολική Μεσόγειος αντανακλά ευρύτερες γεωπολιτικές μετατοπίσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Οι κυβερνήσεις επιδιώκουν μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία και διαφοροποιούν τις συνεργασίες τους στον τομέα της ασφάλειας και της οικονομίας. Αυτό υπογραμμίζεται από την απροθυμία των ΗΠΑ, την οποία έχει εκφράσει επανειλημμένα ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, να επεκτείνουν την ενεργή αμυντική τους κάλυψη σε παραδοσιακούς συμμάχους, είτε πρόκειται για το ΝΑΤΟ κατά τη διάρκεια του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας είτε για τα κράτη του Κόλπου που είναι εκτεθειμένα σε ιρανικά αντίποινα.
Ως αποτέλεσμα, η εξάρτηση από αποκλειστικές αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας αποδυναμώνεται.
Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν έχει επίσης επιταχύνει και άλλες τάσεις που αναδιαμορφώνουν την περιοχή. Η πτώση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία στα τέλη του 2024 και η αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο έχουν διαταράξει τον χερσαίο διάδρομο που συνέδεε την Τεχεράνη με τη Μεσόγειο και έχουν μειώσει την προς δυσμάς επιρροή του Ιράν.
Η Κύπρος έχει αναδειχθεί σε στρατηγικό κόμβο ασφαλείας που συνδέει ευρωπαϊκά, ισραηλινά και περιφερειακά συμφέροντα, ενώ η Γαλλία και η Ελλάδα έχουν αναλάβει πιο εξέχοντα ρόλο στη θαλάσσια ασφάλεια. Η Ανατολική Μεσόγειος καθίσταται κεντρική για την αναδυόμενη αρχιτεκτονική ασφαλείας τόσο της Μέσης Ανατολής όσο και της Ευρώπης.
Από το 2020, οι περιφερειακές συμφιλιώσεις μεταμορφώνουν το πολιτικό τοπίο. Η Τουρκία, για παράδειγμα, έχει επιδιώξει να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, έπειτα από σχεδόν μία δεκαετία εντάσεων που ακολούθησαν τις αραβικές εξεγέρσεις του 2011.
Μεταξύ 2022 και 2025, επισκέψεις υψηλού επιπέδου, οικονομικές συμφωνίες και η διεύρυνση της συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας συνέβαλαν στην ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ Άγκυρας και Καΐρου, ενώ παράλληλα ενίσχυσαν τις σχέσεις της Τουρκίας με το Ριάντ και το Άμπου Ντάμπι.
Ο πόλεμος κατά του Ιράν έχει επιταχύνει αυτή την προσέγγιση. Η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία έχουν πλέον κοινό συμφέρον στον περιορισμό της διάχυσης της σύγκρουσης, στην προστασία των εμπορικών διαδρομών και στην αποτροπή περαιτέρω περιφερειακού κατακερματισμού.
Για αυτές τις χώρες, αλλά και για την Ευρώπη, η αστάθεια στην Ανατολική Μεσόγειο συνεπάγεται κινδύνους που υπερβαίνουν την ίδια την περιοχή. Η περιοχή περιλαμβάνει σημαντικά αποθέματα φυσικού αερίου, στα οποία η ΕΕ έχει επενδύσει σε μεγάλο βαθμό μέσω υποδομών υγροποιημένου φυσικού αερίου, LNG, στο πλαίσιο των στρατηγικών διαφοροποίησης του ενεργειακού εφοδιασμού της.
Περαιτέρω αστάθεια θα απειλούσε αυτές τις επενδύσεις και την αδιάλειπτη ροή ενεργειακών προμηθειών. Θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει μεταναστευτικές πιέσεις προς την Ευρώπη, ιδιαίτερα αν επιδεινωθούν οι συνθήκες στον Λίβανο.
Ταυτόχρονα, οι ανησυχίες για την ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ και των θαλάσσιων διαδρομών της Ερυθράς Θάλασσας έχουν επιταχύνει την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων. Η πιθανότητα παρατεταμένων διαταραχών ως αποτέλεσμα ιρανικών ενεργειών στον Κόλπο ή επιθέσεων των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα έχει ενθαρρύνει τη διερεύνηση νέων διαδρόμων και δικτύων εφοδιαστικής.
Παράγοντες που άλλοτε κινούνταν χωριστά έχουν βρεθεί όλο και περισσότερο να συνεργάζονται εξαιτίας αυτών των κινδύνων.
Η πίεση έχει επίσης ενταθεί για νέες αμυντικές ευθυγραμμίσεις στην Ευρώπη, στον Κόλπο και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, με τις κυβερνήσεις να αντισταθμίζουν κινδύνους και να διαφοροποιούν τις στρατηγικές τους επιλογές.
Η Αίγυπτος έχει διαφοροποιήσει τις πηγές προμήθειας στρατιωτικού εξοπλισμού, ενώ παράλληλα επιδιώκει εναλλακτικές εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές. Τα κράτη του Κόλπου εμβαθύνουν ταυτόχρονα τις οικονομικές τους σχέσεις με την Κίνα, ενώ διατηρούν τις εταιρικές σχέσεις ασφαλείας με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η διευρυνόμενη στρατιωτική συνεργασία της Σαουδικής Αραβίας με το Πακιστάν έχει αποκτήσει δυναμική στη σκιά της σύγκρουσης με το Ιράν, μετά την υπογραφή Συμφωνίας Στρατηγικής Αμοιβαίας Άμυνας μεταξύ των δύο χωρών τον Σεπτέμβριο του 2025.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συνεχίζουν να διευρύνουν τη συνεργασία τους με το Ισραήλ στο πλαίσιο των «Συμφωνιών του Αβραάμ», ενώ η Τουρκία αξιοποιεί την αναπτυσσόμενη αμυντική της βιομηχανία για να αυξήσει την περιφερειακή της επιρροή, τοποθετώντας τον εαυτό της ως σημαντικό προμηθευτή αμυντικής τεχνολογίας, ιδίως drones.
Η Ελλάδα τοποθετείται ως βασικός παράγοντας του ΝΑΤΟ και ως εγγυήτρια της θαλάσσιας ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η Γαλλία έχει επιδείξει μεγαλύτερη προθυμία να προβάλλει ισχύ σε ολόκληρη την περιοχή.
Το κοινό συμφέρον όλων αυτών των χωρών, παρά τις όποιες λανθάνουσες εντάσεις μπορεί να υπάρχουν μεταξύ τους, είναι η επιθυμία να διασφαλίσουν τη συνεχή πρόσβαση σε ζωτικής σημασίας θαλάσσιους και ενεργειακούς πόρους μέσω έργων υποδομής, αμυντικών συμφωνιών και νέων εμπορικών διαδρομών.
Τέτοιου είδους έργα είναι δαπανηρά και πολιτικά σύνθετα, αλλά αντιμετωπίζονται ολοένα και περισσότερο από αυτές τις χώρες ως αναγκαία ασφάλεια απέναντι στις ευπάθειες που έχουν αποκαλυφθεί από τις επαναλαμβανόμενες διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα.
Αποκαλύπτουν επίσης μεταβαλλόμενους πολιτικούς υπολογισμούς σε ένα ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον.
Μια ένταση ανάμεσα στην αρχή και τον πραγματισμό είναι ορατή ακόμη και μεταξύ χωρών που βρίσκονται στο επίκεντρο της αναδυόμενης αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Σε συνέντευξή του στους βρετανικούς Financial Times, ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης απέρριψε την ιδέα ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ θα πρέπει να εξαρτάται από πληρωμές προς το Ιράν, υποστηρίζοντας αντίθετα τη συλλογική προστασία των θαλάσσιων οδών.
Ωστόσο, λίγες ημέρες αργότερα, ο Έλληνας εφοπλιστής Ευάγγελος Μαρινάκης δήλωσε ότι θα ήταν διατεθειμένος να πληρώσει στο Ιράν ένα τέλος διέλευσης, εφόσον αυτό εγγυάται την ασφαλή διέλευση από τα στενά.
Αυτή η αντίθεση θα μπορούσε να αντανακλά μια ευρύτερη περιφερειακή πραγματικότητα: ότι ενώ οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να διατυπώνουν αρχές θεμελιωμένες σε συμμαχίες και διεθνείς κανόνες, και καθώς οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν παραμένουν στάσιμες, οι επιχειρήσεις, όπως και άλλοι περιφερειακοί παράγοντες, ενδέχεται να είναι ολοένα και πιο πρόθυμοι να προσαρμοστούν στις πρακτικές πραγματικότητες επί του πεδίου.
Μια εκδοχή αυτού του άρθρου δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της 11ης Ιουνίου 2026 του Al-Ahram Weekly.
