του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.Παρά τις τεράστιες αλλαγές στον κόσμο, ο άνθρωπος δεν έχει αλλάξει και τόσο. Άλλαξαν τα όπλα, η τεχνολογία, τα σύνορα. Η ανάγκη για ισχύ και κυριαρχία έμεινε ίδια. Γι’ αυτό η αρχαία ελληνική σκέψη εξακολουθεί να μας βοηθά να καταλαβαίνουμε το παρόν.
Η ύβρις δεν είναι απλή αλαζονεία. Είναι η στιγμή που η δύναμη πείθει κάποιον ότι μπορεί να ξεπεράσει τα όρια που τον συγκρατούν. Όσο μεγαλύτερη η δύναμη, τόσο μεγαλύτερος ο πειρασμός να πιστέψει κανείς ότι τα όρια δεν ισχύουν γι’ αυτόν.
Η σημερινή Τουρκία δεν πρέπει να διαβάζεται επεισοδιακά. Το Αιγαίο, η Κύπρος, η Ανατολική Μεσόγειος, η Λιβύη, η Συρία, ο Καύκασος, η Αφρική συνθέτουν μία ενιαία πολιτική. Η Άγκυρα αξιοποιεί γεωγραφία, οικονομία, στρατό, αμυντική βιομηχανία και θρησκευτική επιρροή για να αποκτήσει παρουσία πολύ πέρα από τα σημερινά της σύνορα. Η «Γαλάζια Πατρίδα», η αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο, η παρουσία στη Λιβύη και τη Συρία, η ρητορική για τα «σύνορα της καρδιάς» δεν είναι ασύνδετες κινήσεις. Είναι ένας τρόπος σκέψης.
Η ισχύς από μόνη της δεν είναι κακό. Ένα κράτος τη χρειάζεται για να προστατεύει τα συμφέροντά του. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ισχύς πείθει κάποιον ότι τα όρια μπορούν να μετακινούνται συνεχώς. Εκεί η ύβρις γίνεται πολιτική κατηγορία.
Ο Αισχύλος το έδειξε στους «Πέρσες». Ο Ξέρξης διαθέτει τεράστια δύναμη και τη χρησιμοποιεί για να ξεπεράσει όρια που θεωρούνταν δεδομένα. Η εκστρατεία καταλήγει σε καταστροφή. Η μεγάλη δύναμη δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι όλα επιτρέπονται.
Ο Σοφοκλής δείχνει κάτι παρόμοιο στην «Αντιγόνη». Ο Κρέων ξεκινά θέλοντας να προστατεύσει την τάξη της πόλης. Στην πορεία η εξουσία γίνεται προσωπική υπόθεση και δεν αναγνωρίζει πλέον όρια στη δική της απόφαση.
Ο Θουκυδίδης προσθέτει την πιο σκληρή διάσταση. Στον διάλογο Αθηναίων και Μηλίων, όταν η διαφορά ισχύος είναι μεγάλη και το αδύναμο μέρος δεν μπορεί να επιβάλει κόστος, τα επιχειρήματα από μόνα τους δεν αρκούν. Το διεθνές δίκαιο, οι συμμαχίες, η διπλωματία έχουν αξία, αλλά λειτουργούν καλύτερα όταν πίσω τους στέκεται ένα κράτος ικανό να υπερασπιστεί τα συμφέροντά του.
Η Ελλάδα δεν είναι αδύναμο κράτος. Έχει Ευρωπαϊκή Ένωση, ΝΑΤΟ, ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις, κρίσιμη γεωγραφική θέση. Το ζήτημα είναι αν όλα αυτά εντάσσονται σε μια ενιαία μακροχρόνια στρατηγική.
Η Ελλάδα κινείται συνήθως αφού προηγηθεί η τουρκική κίνηση. Ανακοίνωση, αντίδραση, διπλωματική κινητοποίηση, αναμονή της επόμενης κίνησης. Σε μία κρίση αυτό μπορεί να είναι αναπόφευκτο. Όμως ως μόνιμος τρόπος αντιμετώπισης δεν είναι στρατηγική.
Στρατηγική σημαίνει να ξέρεις εκ των προτέρων τι θέλεις να αποτρέψεις, πού βρίσκονται τα όριά σου και ποια θα είναι η αντίδρασή σου αν παραβιαστούν, με τρόπο που να το γνωρίζει και ο αντίπαλος. Δεν μετριέται μόνο σε αεροσκάφη και πλοία. Μετριέται στην εκπαίδευση, στην ετοιμότητα, στην ταχύτητα λήψης αποφάσεων και στην πεποίθηση του αντιπάλου ότι μια επιθετική ενέργεια θα έχει πραγματικό κόστος.
Τα τελευταία χρόνια η ελληνική στρατηγική σκέψη έχει ατονήσει. Δεν αρκεί να αγοράζουμε οπλικά συστήματα. Χρειαζόμαστε ανθρώπους που σκέφτονται στρατηγικά και μια στρατηγική κουλτούρα ενταγμένη στην κρατική λειτουργία, από τις Ένοπλες Δυνάμεις μέχρι τα πανεπιστήμια και την πολιτική ηγεσία. Χρειαζόμαστε επίσης εθνική συνέχεια. Η άμυνα και η αποτροπή δεν μπορούν να ανασχεδιάζονται κάθε φορά που αλλάζει κυβέρνηση. Ο αντίπαλος δεν αλλάζει στρατηγική επειδή αλλάζουμε εμείς κυβέρνηση.
Η ισχύς σήμερα δεν περιορίζεται στα όπλα. Οικονομία, ενέργεια, τεχνολογία, αμυντική βιομηχανία, υποδομές, διπλωματία είναι επίσης στοιχεία ισχύος. Η Τουρκία το έχει καταλάβει. Η αμυντική της βιομηχανία δημιουργεί εξαγωγές, σχέσεις, επιρροή. Το ίδιο ισχύει και για τη δυνατότητά της να επηρεάζει τις μεταναστευτικές ροές και να τις χρησιμοποιεί ως εργαλείο πίεσης προς την Ευρώπη. Οι άνθρωποι που μετακινούνται δεν είναι το πρόβλημα. Πρόβλημα είναι όταν ένα ανθρωπιστικό ζήτημα μετατρέπεται σε διαπραγματευτικό χαρτί.
Η Ελλάδα δεν εξοπλίζεται επειδή θέλει να κυριαρχήσει σε κανέναν. Εξοπλίζεται επειδή για χρόνια είχε κενά στην άμυνά της, και η Τουρκία εκμεταλλεύεται ακριβώς αυτά τα κενά με τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Δηλαδή ο φόβος και η ένταση δεν δημιουργήθηκαν τώρα, επειδή η Ελλάδα εξοπλίζεται. Υπήρχαν ήδη, επειδή η Τουρκία διεκδικεί εδάφη και θάλασσα που δεν της ανήκουν. Ο ελληνικός εξοπλισμός δεν είναι η φωτιά. Είναι το πυροσβεστικό που ήρθε επειδή υπήρχε ήδη φωτιά.
Χρειάζεται όμως και μια καθαρή παραδοχή. Η αποτροπή, ως δόγμα, πρέπει να εκσιγχρονιστεί. Η παλιά λογική υποθέτει μία στιγμή επίθεσης, μία στιγμή υπολογισμού κόστους και οφέλους. Σήμερα το παιχνίδι παίζεται με μικρά βήματα, το καθένα ασήμαντο μόνο του, μέχρι να έχει διαμορφωθεί μια εντελώς νέα κατάσταση στο έδαφος. Δεν αρκεί πια να αποτρέπουμε τη μεγάλη επίθεση. Χρειάζεται να μην επιτρέπουμε το πρώτο βήμα προς το τετελεσμένο.
Εδώ το Γκο ( αρχαίο στρατηγικό επιτραπέζιο παιχνίδι για δύο παίκτες, γνωστό και ως “σκάκι περικύκλωσης) είναι πιο χρήσιμο από το σκάκι. Στο σκάκι υπάρχει βασιλιάς και η παρτίδα περιστρέφεται γύρω από την προστασία του. Στο Γκο δεν υπάρχει βασιλιάς, υπάρχει χώρος. Οι αντίπαλοι τοποθετούν πέτρες προσπαθώντας να περικυκλώσουν περιοχές. Μία κίνηση φαίνεται ασήμαντη τη στιγμή που γίνεται και αποδεικνύεται καθοριστική πολλές κινήσεις αργότερα.
Αυτό συμβαίνει ήδη στο Αιγαίο. Τον Ιούνιο του 2025 η Τουρκία δημοσιοποίησε δικό της θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό χωρίς έρεισμα στο διεθνές δίκαιο, διεκδικώντας περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας. Έναν μήνα αργότερα η Λιβύη κατέθεσε στον ΟΗΕ χάρτη υφαλοκρηπίδας που έφτανε ως τη νότια Κρήτη. Παράλληλα προωθείται νομοθετικά η «Γαλάζια Πατρίδα», ενώ τουρκικά drones περιπολούν κοντά σε Καστελλόριζο, Ρω και Στρογγύλη. Καμία κίνηση μόνη της δεν είναι casus belli. Μαζί συνθέτουν ένα Γκο όπου, αν δεν προσέξουμε, θα ψάχνουμε τη στιγμή που χάσαμε, ενώ στην πραγματικότητα χάναμε χώρο σταδιακά.
Η γεωγραφία του Αιγαίου, θάλασσα, νησιά, αέρας, αισθητήρες, μη επανδρωμένα μέσα, δεν επιτρέπει να αντιμετωπίζεται σαν συμβατικό μέτωπο. Στρατηγική πρωτοβουλία εδώ δεν σημαίνει πρώτη βολή. Σημαίνει πρώτη κίνηση. Να βλέπεις πρώτος, να αντιλαμβάνεσαι πρώτος, να αναπτύσσεις παρουσία πριν από την κρίση.
Η αποτροπή δεν πρέπει να μετριέται μόνο από το πόσο δυνατά απαντάμε μετά από ένα επεισόδιο, αλλά από το πόσα επεισόδια δεν αφήσαμε να γίνουν τετελεσμένα. Αυτό απαιτεί ναυτοκεντρική αμυντική αρχιτεκτονική, με το Πολεμικό Ναυτικό βασικό επιχειρησιακό άξονα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, διασυνδεδεμένο με Αεροπορία, Στρατό, μη επανδρωμένα μέσα και όπλα μεγάλης ακτίνας. Εκεί εντάσσεται και η «Ασπίδα του Αχιλλέα», το πολυεπίπεδο σύστημα των 3,5 δισ. ευρώ που ενέκρινε το ΚΥΣΕΑ, το οποίο θα συγκεντρώνει σε πραγματικό χρόνο δεδομένα από ραντάρ πλοίων, επίγεια συστήματα και ιπτάμενα ραντάρ, καλύπτοντας τη χώρα από τον Έβρο ως την Κρήτη. Δεν είναι απλώς ένα ακόμη οπλικό σύστημα. Είναι το νευρικό σύστημα που κάνει την πρώτη κίνηση εφικτή.
Ο Θουκυδίδης μάς θύμισε ότι η ισχύς μεταβάλλει τη συμπεριφορά των κρατών. Το Γκο μάς θυμίζει κάτι εξίσου σημαντικό. Δεν χάνεται πάντα ένας πόλεμος σε μία μάχη. Μπορεί να έχει χαθεί ο χώρος πολύ πριν φτάσει η ώρα της μάχης.
Αχιλλεύς Ταούξης
Υποστράτηγος ε.α.
Εισήχθη στη Σχολή Ευελπίδων το 1981 και αποφοίτησε το 1985 με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού. Υπηρέτησε επί 44 έτη στις Ένοπλες Δυνάμεις, σε Μονάδες, Σχηματισμούς και Επιτελικές Θέσεις του Στρατού Ξηράς, έχοντας αποφοιτήσει από όλα τα προβλεπόμενα σχολεία της υπηρεσιακής του εξέλιξης.
Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, ενώ απέκτησε σημαντική επιχειρησιακή και διεθνή εμπειρία, συμμετέχοντας στην πρώτη ελληνική αποστολή στο Κόσοβο το 1998 ως Επιτελής Τάγματος και στην πρώτη αποστολή Πολυεθνικής Ταξιαρχίας στις συγκρούσεις στα Σκόπια το 2002. Στη συνέχεια υπηρέτησε στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων ως Διευθυντής του Κέντρου Επιχειρήσεων.
Υπηρέτησε επίσης στη Διεύθυνση Επιχειρήσεων του ΓΕΣ, στην Ι Μεραρχία Πεζικού και στην 71 Α/Μ Ταξιαρχία, όπου συμμετείχε ως υπεύθυνος στην ίδρυση του Ευρωπαϊκού Σχηματισμού Μάχης HELBROC. Διετέλεσε Διοικητής Μονάδας στον Μανταμάδο Μυτιλήνης, έχοντας προηγουμένως υπηρετήσει σε Μονάδες Πεζικού στη Μυτιλήνη, τη Σάμο, τον Έβρο και την Πέτρα Μυτιλήνης.
Στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας υπηρέτησε επί τέσσερα έτη στη Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την Ευρωπαϊκή Ένωση, ως Διευθυντής Διεθνών Σχέσεων και ως Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής. Στο ΓΕΕΘΑ υπηρέτησε στον Κλάδο Αμυντικής Πολιτικής και διετέλεσε υπεύθυνος της Ελληνικής Γραμματείας κατά την Προεδρία της Ελλάδας στην πρωτοβουλία South East Defence Ministerial (SEDM) την περίοδο 2017–2019.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth.
