Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να επιβάλλει κυρώσεις στους τουρκικούς διαύλους έναν έναν, αντί να ασκήσει πίεση στην Άγκυρα
6 Σεπτεμβρίου 2026
Το Χρηματοοικονομικό Κέντρο της Κωνσταντινούπολης, στην Τουρκία.
Στις 4 Σεπτεμβρίου 2026, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις στην Golden Global Yatirim Bankasi, μια επενδυτική τράπεζα με έδρα την Κωνσταντινούπολη, καθώς και σε δύο θυγατρικές της, βάσει του Εκτελεστικού Διατάγματος 13902, το οποίο αφορά τον χρηματοπιστωτικό τομέα του Ιράν. Σύμφωνα με το υπουργείο Οικονομικών, η τράπεζα διακίνησε δεκάδες εκατομμύρια δολάρια για λογαριασμό της Δύναμης Κουντς του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και παρείχε σε ιρανικά ιδρύματα τους λογαριασμούς ανταπόκρισης που χρησιμοποιούσαν για να μεταφέρουν χρήματα στο εξωτερικό. Πρόκειται για μικρή τράπεζα —την 35η μεγαλύτερη στην Τουρκία, σύμφωνα με το Reuters. Η ίδια αρνήθηκε όλες τις κατηγορίες και δήλωσε ότι θα προσβάλει την απόφαση.
Αυτό που έχει σημασία είναι μία πρόταση στην ανακοίνωση: η τράπεζα «ιδρύθηκε με σκοπό να επιτρέψει στο δίκτυο “rahbar” του Ιράν» να μεταφέρει τα έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου από την Κίνα στην Τουρκία, όπου ανταλλακτήρια συναλλάγματος τα μετατρέπουν σε μετρητά και χρυσό. Η ανακοίνωση προσθέτει ότι η τράπεζα διατηρούσε λογαριασμούς για τον Sitki Ayan, τον Τούρκο επιχειρηματία στον οποίο το Γραφείο Ελέγχου Αλλοδαπών Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) επέβαλε κυρώσεις το 2022.
Η τράπεζα «ιδρύθηκε με σκοπό να επιτρέψει στο δίκτυο “rahbar” του Ιράν» να μεταφέρει τα έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου από την Κίνα στην Τουρκία.
Η λέξη rahbar στα περσικά σημαίνει «οδηγός» και, στην καθημερινή χρήση, αποτελεί τον τίτλο του Ανώτατου Ηγέτη. Δεν είναι, όμως, αυτή η έννοια με την οποία τη χρησιμοποιεί το υπουργείο Οικονομικών. Στην ορολογία του OFAC, rahbar είναι η ιδιωτική εταιρεία που ιδρύει μια τράπεζα η οποία τελεί υπό κυρώσεις, προκειμένου να διεκπεραιώνει τις πληρωμές των πελατών της μέσω εταιρειών-βιτρινών και ανταλλακτηρίων στο εξωτερικό. Το υπουργείο Οικονομικών έχει εντοπίσει μία τέτοια εταιρεία για καθεμία από οκτώ ιρανικές τράπεζες. Μια τράπεζα που δημιουργήθηκε για το δίκτυο rahbar δημιουργήθηκε για να εξυπηρετεί το σύστημα πληρωμών του συνόλου των ιρανικών τραπεζών που βρίσκονται υπό κυρώσεις και όχι το προσωπικό ταμείο του Ανώτατου Ηγέτη.
Το υπουργείο Οικονομικών δεν εξηγεί γιατί επιλέχθηκε η Κωνσταντινούπολη αντί του Ντουμπάι ή του Χονγκ Κονγκ· όσα ακολουθούν αποτελούν ανάλυση. Η Τουρκία διαθέτει μια μεγάλη αγορά φυσικού χρυσού, ένα πυκνό δίκτυο ανταλλακτηρίων και μια οικονομία της λίρας που υποδέχεται ευχαρίστως το σκληρό νόμισμα και θέτει ερωτήσεις αργότερα. Παράλληλα, είναι μέλος του ΝΑΤΟ, με αποτέλεσμα τα τμήματα κανονιστικής συμμόρφωσης των δυτικών τραπεζών να μην αντιμετωπίζουν τις τουρκικές τράπεζες ως εχθρικές.
Στις 24 Αυγούστου 2026, κατά την έναρξη της Επιχείρησης «Economic Outcast», το υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε τομεακή απόφαση για τον κλάδο χρυσού του Ιράν, επειδή το καθεστώς προσπαθεί να σταθεροποιήσει το ριάλ με χρυσό, καθώς το επίσημο τραπεζικό του σύστημα καταρρέει. Αν συνδυάσει κανείς τα δύο έγγραφα, προκύπτει ότι η Τουρκία είναι ο τόπος όπου τα χρήματα από το ιρανικό πετρέλαιο μετατρέπονται στον χρυσό τον οποίο χρειάζεται τώρα η Τεχεράνη. Αυτό αποτελεί συμπέρασμα και όχι τεκμηριωμένο γεγονός. Τα στοιχεία, πάντως, αποδεικνύουν ένα πράγμα: καμία από τις τρεις προηγούμενες ενέργειες του υπουργείου Οικονομικών εναντίον δικτύων rahbar κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους δεν κατονόμαζε τουρκική τράπεζα. Αυτή τη φορά κατονομάστηκε.
Το 2012 και το 2013, ο Reza Zarrab, Τουρκοϊρανός έμπορος χρυσού, χρησιμοποίησε ιρανικά κεφάλαια που βρίσκονταν στην κρατική Halkbank για να αγοράσει χρυσό, τον οποίο μετέφερε στο Ντουμπάι και πωλούσε έναντι μετρητών. Αργότερα κατέθεσε ενώπιον ενόρκων στο Μανχάταν ότι ο πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε εγκρίνει τη συμμετοχή δύο ακόμη κρατικών τραπεζών στη διακίνηση ιρανικών κεφαλαίων. Η Άγκυρα χαρακτήρισε τη δίκη συνωμοσία. Σε βάρος της Halkbank ασκήθηκε ποινική δίωξη το 2019.
Τον Δεκέμβριο του 2022 επιβλήθηκαν κυρώσεις στον Ayan και σε περισσότερες από 20 τουρκικές εταιρείες του, χωρίς να περιλαμβάνεται ανάμεσά τους κάποια τουρκική τράπεζα. Τον Μάρτιο, το υπουργείο Δικαιοσύνης υπέγραψε συμφωνία αναστολής της ποινικής δίωξης με τη Halkbank, η οποία, σύμφωνα με δικό του δικαστικό έγγραφο, «προέκυψε από σημαντικές διπλωματικές παραμέτρους και λόγους εθνικής ασφάλειας» —δηλαδή από τη βοήθεια της Τουρκίας για την επίτευξη εκεχειρίας στη Γάζα. Τον Ιούνιο, η υπόθεση τέθηκε στο αρχείο, χωρίς παραδοχή ενοχής και χωρίς πρόστιμο.
Κάθε φορά, η Ουάσιγκτον αντιμετώπιζε μία οντότητα και έπειτα προχωρούσε παρακάτω. Τον Ιούνιο, το υπουργείο Δικαιοσύνης εγκατέλειψε τη μοναδική υπόθεσή του εναντίον τουρκικής τράπεζας, προκειμένου να επιβραβεύσει την Άγκυρα. Έντεκα εβδομάδες αργότερα, το υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε μια νέα τουρκική τράπεζα.
Η Τουρκία αποτελεί σταθερό μέρος του σκιώδους τραπεζικού συστήματος του Ιράν και όχι έναν τόπο όπου εμφανίζεται περιστασιακά κάποιος παραβάτης.
Αξίζει να προσέξει κανείς το εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε. Μία εβδομάδα νωρίτερα, το Δίκτυο Καταπολέμησης Χρηματοοικονομικών Εγκλημάτων (FinCEN) είχε προτείνει τη λήψη μέτρου βάσει του Άρθρου 311 εναντίον των πέντε υποκαταστημάτων της Banque Misr στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία κατηγορούνταν ότι διεκπεραίωσαν συναλλαγές ύψους 1,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων για ύποπτες ιρανικές εταιρείες-βιτρίνες.
Ένα μέτρο βάσει του Άρθρου 311, μόλις οριστικοποιηθεί, αποκλείει ένα ολόκληρο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα από το αμερικανικό σύστημα τραπεζικών συναλλαγών ανταπόκρισης και υποχρεώνει κάθε αμερικανική τράπεζα να συμβάλει στην εφαρμογή αυτού του αποκλεισμού. Στην Golden Global επιβλήθηκαν, αντί γι’ αυτό, κυρώσεις δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων —ένα μέτρο άμεσο, αλλά περιορισμένο σε μία τράπεζα.
Τρεις εξηγήσεις είναι πιθανές και όλες αποτελούν συμπεράσματα. Η τράπεζα είναι πολύ μικρή και τα ποσά περιορισμένα. Η επιβολή κυρώσεων είναι ευκολότερο να υποστηριχθεί ενώπιον δικαστηρίου από όσο η οριστικοποίηση ενός κανονιστικού μέτρου. Και η Ουάσιγκτον έχει αποφασίσει να μην κλιμακώσει την αντιπαράθεση με έναν σύμμαχο στο ΝΑΤΟ.
Την επόμενη ημέρα, ο πρέσβης Tom Barrack έγραψε ότι η Άγκυρα δεν θα έπρεπε να εκλάβει ένα περιορισμένης εμβέλειας μέτρο ως κρίση για την Τουρκία και ότι «η ευρωστία του τουρκικού χρηματοπιστωτικού συστήματος δεν αμφισβητείται». Δεν είναι αυτή η φωνή μιας κυβέρνησης που ετοιμάζεται να εκδώσει ειδοποίηση βάσει του Άρθρου 311 για την Κωνσταντινούπολη.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών δήλωσε πλέον επισήμως, στο πλαίσιο μιας απόφασης επιβολής κυρώσεων, ότι μια τουρκική τράπεζα δημιουργήθηκε για να εξυπηρετεί το υπό κυρώσεις τραπεζικό σύστημα του Ιράν. Αν αυτό συνεξεταστεί με την υπόθεση της Halkbank, τον Ayan και τη διαδρομή διακίνησης χρυσού του Zarrab, προκύπτει ότι η Τουρκία αποτελεί σταθερό μέρος του σκιώδους τραπεζικού συστήματος του Ιράν και όχι έναν τόπο όπου εμφανίζεται περιστασιακά κάποιος μεμονωμένος παραβάτης.
Το ερώτημα είναι αν η Ουάσιγκτον θα συνεχίσει να επιβάλλει κυρώσεις στους τουρκικούς διαύλους έναν έναν —μια πολιτική που μέσα σε 14 χρόνια απέφερε απλώς έναν κατάλογο ονομάτων και, τον περασμένο Ιούνιο, την παύση μιας ποινικής δίωξης— ή αν θα ασκήσει πίεση στο ίδιο το τουρκικό κράτος.
Όταν η Άγκυρα φυλάκισε τον πάστορα Andrew Brunson το 2018, οι κυρώσεις εναντίον δύο Τούρκων υπουργών, καθώς και οι δασμοί στον χάλυβα και στο αλουμίνιο, οδήγησαν στην επιστροφή του στην πατρίδα. Η Τουρκία ανταποκρίνεται μόνο στην πίεση και σε τίποτε άλλο.
Στις 24 Αυγούστου, το υπουργείο Οικονομικών προειδοποίησε όλες τις χώρες ότι θα τους δοθεί προθεσμία για να τερματίσουν κάθε δραστηριότητα που σχετίζεται με το Ιράν και ότι, μετά τη λήξη της, θα αναλάμβανε δράση. Δώδεκα ημέρες αργότερα, ο πρέσβης διαβεβαίωσε την Άγκυρα ότι το μέτρο είχε περιορισμένη εμβέλεια και ότι οι τράπεζές της ήταν υγιείς. Μόνο ένα από αυτά τα δύο μηνύματα μπορεί να αποτελεί επίσημη πολιτική.
Gregg Roman
Ο Gregg Roman είναι εκτελεστικός διευθυντής του Middle East Forum. Το 2014, το Jewish Telegraphic Agency τον συμπεριέλαβε στους «δέκα πιο εμπνευσμένους Εβραίους ηγέτες παγκοσμίως». Στο παρελθόν διετέλεσε πολιτικός σύμβουλος του υφυπουργού Εξωτερικών του Ισραήλ και εργάστηκε στο ισραηλινό υπουργείο Άμυνας.
Ως τακτικός ομιλητής για θέματα που αφορούν τη Μέση Ανατολή, ο κ. Roman έχει καταθέσει ενώπιον του Κογκρέσου και της Κνεσέτ και εμφανίζεται σε διεθνή ειδησεογραφικά δίκτυα, όπως τα Fox News, i24NEWS, Al Jazeera και BBC World News, καθώς και στα ισραηλινά Κανάλια 12 και 13.
Σπούδασε εθνική ασφάλεια και πολιτική επικοινωνία στο American University και στο Διεπιστημονικό Κέντρο της Χερτσλίγια. Έχει επίσης αρθρογραφήσει στις εφημερίδες και τα περιοδικά The Hill, Newsweek, Los Angeles Times, Miami Herald και Jerusalem Post.
