Θ. Ατματζίδης: Η νέα συμμαχία Τουρκίας – Πακιστάν – Σαουδικής Αραβίας και το ελληνικό πρόβλημα

του Θεόδωρου Ατματζίδη, Υποστρατήγου ε.α.*

Η Συμφωνία της Μέκκας

Από το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι την εσωτερική ασφάλεια

Υπάρχουν γεωπολιτικές εξελίξεις που δεν αποτελούν από μόνες τους απειλή, αλλά είναι επικίνδυνο να τις αγνοήσει κανείς επειδή δεν παράγουν άμεσα στρατιωτικά αποτελέσματα.

Η συμφωνία που υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου 2026 στη Μέκκα η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία ανήκει σε αυτή την κατηγορία [1].

Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη διπλωματική διακήρυξη. Πρόκειται για συμφωνία αμοιβαίας άμυνας, σύμφωνα με την οποία ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών [1]. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε μάλιστα ότι, από τεχνική άποψη, η ρήτρα είναι αντίστοιχη με τη λογική του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ [2].

Η συμφωνία έρχεται σε μια περίοδο μεγάλης περιφερειακής αστάθειας στη Μέση Ανατολή και ενώ η Σαουδική Αραβία αναζητά πρόσθετες εγγυήσεις ασφαλείας [3], η Τουρκία διευρύνει τον περιφερειακό της ρόλο και το Πακιστάν επιχειρεί να αξιοποιήσει τη στρατιωτική και γεωπολιτική του θέση.

Για την Ελλάδα, το ερώτημα δεν πρέπει να είναι αν «η Τουρκία απέκτησε δύο συμμάχους εναντίον της Ελλάδας».

Δεν υπάρχει τέτοια συμφωνημένη στόχευση.

Το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ σοβαρότερο:

Τι σημαίνει για την Ελλάδα η δημιουργία ενός περιφερειακού δικτύου ισχύος στο οποίο η Τουρκία αποκτά έναν ολοένα σημαντικότερο ρόλο;

1. Η Τουρκία χτίζει δίκτυο ισχύος και όχι απλά συμμαχίες.

Η τουρκική στρατηγική τα τελευταία χρόνια δεν περιορίζεται πλέον στο Αιγαίο ή στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Άγκυρα επιχειρεί να συνδέσει διαφορετικούς γεωπολιτικούς χώρους:

Βαλκάνια – Ανατολική Μεσόγειος – Μέση Ανατολή – Καύκασος – Κεντρική Ασία – Ερυθρά Θάλασσα – Ινδικός Ωκεανός.

Η σχέση με το Πακιστάν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Οι δύο χώρες έχουν ήδη θεσμοθετήσει στρατηγική συνεργασία και έχουν εμβαθύνει σημαντικά τη στρατιωτική τους σχέση [4]. Η τουρκική πλευρά περιγράφει τις σχέσεις ως «στενή φιλία και αδελφοσύνη», ενώ από το 2009 λειτουργεί Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, το οποίο αναβαθμίστηκε σε High Level Strategic Cooperation Council [4].

Η στρατιωτική διάσταση έχει επίσης διευρυνθεί.

Το 2025 υπήρξαν νέες συμφωνίες για στρατιωτική εκπαίδευση, ειδικές δυνάμεις, ηλεκτρονικό πόλεμο, τεχνολογία και πιθανή συμπαραγωγή οπλικών συστημάτων [4]. Το ζήτημα μάλιστα έφτασε μέχρι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου τέθηκε ερώτηση για τις επιπτώσεις της ταχύτατης εμβάθυνσης της τουρκοπακιστανικής στρατιωτικής συνεργασίας στην ασφάλεια Ελλάδας και ΕΕ [5].

Η νέα συμφωνία προσθέτει πλέον και τη Σαουδική Αραβία.

Το αποτέλεσμα μπορεί να αποδειχθεί σημαντικότερο από το άθροισμα των τριών χωρών.

Η Σαουδική Αραβία διαθέτει οικονομική ισχύ και ενεργειακό βάρος [3].

Η Τουρκία διαθέτει αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, UAV, πυραυλικά και ηλεκτρονικά συστήματα και σημαντική επιχειρησιακή εμπειρία [6].

Το Πακιστάν διαθέτει μεγάλες ένοπλες δυνάμεις, σημαντική στρατιωτική τεχνογνωσία και πυρηνικό οπλοστάσιο [7].

Αυτό δημιουργεί έναν συνδυασμό χρήματος – τεχνολογίας – στρατιωτικής ισχύος – γεωπολιτικού βάθους.

2. Στο Αιγαίο δεν αλλάζει σήμερα η ισορροπία, αλλά αλλάζει η Τουρκία

Για το Αιγαίο χρειάζεται προσοχή.

Η συμφωνία δεν σημαίνει ότι σε μια ελληνοτουρκική κρίση θα εμφανιστούν τουρκικά, πακιστανικά και σαουδαραβικά στρατεύματα απέναντι στην Ελλάδα.

Μια τέτοια ερμηνεία θα ήταν βιαστική και αυθαίρετη.

Η σημασία της βρίσκεται αλλού.

Εάν η Τουρκία αποκτήσει πρόσθετη πρόσβαση σε τεχνολογία, κεφάλαια, συμπαραγωγές και στρατιωτική τεχνογνωσία, τότε μπορεί να επιταχύνει περαιτέρω την ανάπτυξη της αμυντικής της βιομηχανίας [6].

Και αυτό αφορά άμεσα το Αιγαίο.

Η Ελλάδα δεν πρέπει να συγκρίνει μόνο τον σημερινό ελληνικό και τουρκικό στρατιωτικό συσχετισμό.

Πρέπει να εξετάζει και το ποιος θα είναι ο συσχετισμός σε πέντε και δέκα χρόνια.

Αυτή είναι η διαφορά μεταξύ μιας στατικής και μιας δυναμικής στρατηγικής.

Η Τουρκία επιδιώκει να παράγει όλο και μεγαλύτερο μέρος των στρατιωτικών της δυνατοτήτων στο εσωτερικό και να αποκτήσει ταυτόχρονα ξένες αγορές για τα προϊόντα της.

Αυτό δημιουργεί οικονομίες κλίμακας.

Και οι οικονομίες κλίμακας στη στρατιωτική τεχνολογία μετατρέπονται τελικά σε στρατηγικό πλεονέκτημα.

3. Ανατολική Μεσόγειος: το πεδίο γίνεται μεγαλύτερο

Η Ελλάδα έχει συνηθίσει να βλέπει την Τουρκία κυρίως μέσα από το πρίσμα των ελληνοτουρκικών διαφορών.

Η Τουρκία, αντίθετα, επιχειρεί να δει την Ανατολική Μεσόγειο ως τμήμα ενός πολύ μεγαλύτερου γεωπολιτικού χώρου.

Και εδώ βρίσκεται μια σημαντική διαφορά στρατηγικής κουλτούρας.

Η Άγκυρα συνδέει:

Αιγαίο – Κύπρο – Λιβύη – Μέση Ανατολή – Ερυθρά Θάλασσα – ενεργειακούς διαδρόμους.

Η νέα συμφωνία ενισχύει αυτή την αντίληψη.

Η Ελλάδα επομένως χρειάζεται να εγκαταλείψει την αντίληψη ότι κάθε κρίση είναι αποκλειστικά ελληνοτουρκική.

Δεν είναι.

Η Τουρκία λειτουργεί ήδη ως περιφερειακός παίκτης.

Η ελληνική απάντηση πρέπει επίσης να είναι περιφερειακή.

4. Κύπρος: η διπλωματική διάσταση μπορεί να αποδειχθεί σημαντικότερη από τη στρατιωτική

Για την Κύπρο δεν υπάρχει άμεση στρατιωτική συνέπεια από τη συμφωνία.

Υπάρχει όμως ένα δυνητικό πρόβλημα πολιτικής επιρροής.

Η Τουρκία θα επιχειρήσει να μεταφέρει τις δικές της θέσεις για την Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο σε περισσότερα διεθνή fora.

Αυτό απαιτεί ελληνική διπλωματική παρουσία, όχι απλώς καταγγελίες.

5. Αίγυπτος: ο κρίσιμος παράγοντας

Ίσως εδώ βρίσκεται η σημαντικότερη μεταβλητή.

Η Αίγυπτος δεν αποτελεί σήμερα μέρος της συμφωνίας της Μέκκας.

Όμως η Τουρκία έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο διεύρυνσης του νέου περιφερειακού σχήματος, ενώ η Αίγυπτος συμμετέχει ήδη σε περιφερειακές διαβουλεύσεις με Τουρκία, Πακιστάν και Σαουδική Αραβία [8].

Για την Ελλάδα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.

Για χρόνια η Αθήνα επένδυσε στρατηγικά στη σχέση:

Ελλάδα – Κύπρος – Αίγυπτος – Ισραήλ.

Η σχέση με την Αίγυπτο παραμένει σημαντική και ενώ δεν πρέπει για την ώρα να θεωρήσουμε ότι το Κάιρο εγκαταλείπει την Αθήνα, επιβαλεται να είμαστε σε εγρήγορση.

Αλλά η αιγυπτιακή εξωτερική πολιτική είναι πολυδιάστατη.

Η Αίγυπτος θα συνεργάζεται ταυτόχρονα με:

Ελλάδα, Κύπρο, ΗΠΑ, Γαλλία, Ισραήλ, Σαουδική Αραβία και Τουρκία.

Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να επενδύσει περισσότερο στη σχέση με την Αίγυπτο και λιγότερο στην ιδέα ότι αυτή η σχέση είναι αυτομάτως εξασφαλισμένη.

6. Ισραήλ: η Ελλάδα χρειάζεται στρατηγική αυτονομία

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη λόγω του Ισραήλ.

Η Τουρκία βρίσκεται σε βαθιά πολιτική αντιπαράθεση με την ισραηλινή κυβέρνηση, ενώ ταυτόχρονα η Σαουδική Αραβία και άλλες αραβικές χώρες επιδιώκουν να διαδραματίσουν αυξημένο ρόλο στην περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Η Ελλάδα βρίσκεται επομένως μπροστά σε μια λεπτή ισορροπία.

Πρέπει να διατηρήσει τη στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ σε τομείς όπου υπάρχουν κοινά συμφέροντα:

άμυνα – πληροφορίες – κυβερνοασφάλεια – αντι-drone – ηλεκτρονικός πόλεμος – θαλάσσια επιτήρηση.

Ταυτόχρονα όμως δεν πρέπει να μετατρέψει την ελληνική εξωτερική πολιτική σε εξάρτημα οποιουδήποτε άλλου κράτους.

Η ελληνική στρατηγική πρέπει να είναι πολυδιάστατη και αυτόνομη.

7. Και οι Πακιστανοί μετανάστες στην Ελλάδα;

Εδώ χρειάζεται ίσως η μεγαλύτερη προσοχή, διότι είναι εύκολο μια σοβαρή συζήτηση εθνικής ασφάλειας να μετατραπεί σε συλλογική στοχοποίηση μιας ολόκληρης εθνικής κοινότητας.

Αυτό θα ήταν λάθος.

Η Ελλάδα και το Πακιστάν έχουν κανονικές διπλωματικές σχέσεις, ενώ υπάρχει οργανωμένη πακιστανική κοινότητα στην Ελλάδα.

Η ύπαρξη Πακιστανών μεταναστών στην Ελλάδα δεν αποτελεί από μόνη της απειλή για την εθνική ασφάλεια.

Αυτό πρέπει να είναι απολύτως ξεκάθαρο.

Όμως υπάρχει μια διαφορετική και απολύτως θεμιτή ερώτηση:

Μπορεί μια μεγάλη και οργανωμένη διασπορά να αποτελέσει αντικείμενο ξένης κρατικής επιρροής ή, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να επιχειρηθεί η εργαλειοποίησή της;

Η απάντηση είναι ότι θεωρητικά αυτό μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε χώρα και με οποιαδήποτε διασπορά.

Και όσο αυξάνεται η στρατηγική σημασία μιας χώρας, αυξάνεται και η ανάγκη των υπηρεσιών ασφαλείας να γνωρίζουν τις δραστηριότητες ξένων κρατικών και μη κρατικών δικτύων στο εσωτερικό της.

Το αντικείμενο επομένως δεν πρέπει να είναι:

«Πακιστανοί στην Ελλάδα».

Αλλά:

«πιθανές δραστηριότητες ξένων κρατικών υπηρεσιών ή δικτύων επιρροής που μπορεί να αξιοποιούν οποιαδήποτε κοινότητα».

Η διαφορά είναι τεράστια.

8. Το πραγματικό ζήτημα είναι η αντικατασκοπεία

Σε περίπτωση σοβαρής ελληνοτουρκικής κρίσης, οι ελληνικές υπηρεσίες ασφαλείας θα πρέπει να είναι σε θέση να εντοπίζουν:

• προσπάθειες στρατολόγησης πληροφοριοδοτών,
• παράνομη συλλογή στρατιωτικών πληροφοριών,
• χρηματοδότηση ύποπτων δικτύων,
• κυβερνοεπιχειρήσεις,
• επιχειρήσεις επιρροής,
• παράνομες μεταφορές χρημάτων,
• προσπάθειες διείσδυσης σε κρίσιμες υποδομές,
• απόπειρες πρόσβασης σε στρατιωτικές ή τεχνολογικές πληροφορίες.

Και εδώ πρέπει να υπάρχει μια βασική αρχή:

η εθνικότητα δεν αποτελεί κριτήριο ενοχής. Η συμπεριφορά και τα αποδεικτικά στοιχεία αποτελούν.

Αυτό δεν είναι μόνο ζήτημα δικαιοσύνης.

Είναι και ζήτημα αποτελεσματικότητας.

Μια υπηρεσία ασφαλείας που αντιμετωπίζει μια ολόκληρη κοινότητα ως ύποπτη θα παράγει περισσότερο θόρυβο και λιγότερη πραγματική πληροφορία.

Αντίθετα, η στοχευμένη αντικατασκοπεία μπορεί να εντοπίσει πραγματικές απειλές ανεξάρτητα από εθνικότητα.

9. Υπάρχει και το ενδεχόμενο της «εργαλειοποίησης» της μετανάστευσης

Αυτό είναι διαφορετικό θέμα.

Η Ελλάδα έχει ήδη βιώσει καταστάσεις στις οποίες οι μεταναστευτικές ροές χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης.

Η Τουρκία έχει κατηγορηθεί από την ελληνική πλευρά για εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών και η Αθήνα θεωρεί το μεταναστευτικό μέρος της ευρύτερης ελληνοτουρκικής ασφάλειας [9].

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι Πακιστανοί μετανάστες αποτελούν «εργαλείο της Τουρκίας».

Μια τέτοια σύνδεση χρειάζεται συγκεκριμένες αποδείξεις.

Πηγές

[1] Επίσημη ανακοίνωση συμφωνίας αμοιβαίας άμυνας Τουρκίας–Πακιστάν–Σαουδικής Αραβίας (Μέκκα, 7/8/2026), Υπουργείο Εξωτερικών Σαουδικής Αραβίας & κοινό ανακοινωθέν.
[2] Δηλώσεις Χακάν Φιντάν (ΥΠΕΞ Τουρκίας) για τη ρήτρα συλλογικής άμυνας και αναφορά σε αντιστοιχία με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, συνέντευξη Τύπου 2026.
[3] International Institute for Strategic Studies (IISS), Middle East Security Reports 2024–2026, για τις ανάγκες ασφαλείας της Σαουδικής Αραβίας.
[4] Turkish Presidency Directorate of Communications & Pakistan Ministry of Foreign Affairs, ανακοινώσεις για High Level Strategic Cooperation Council και διμερείς στρατιωτικές συμφωνίες (2009–2025).
[5] Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κοινοβουλευτική ερώτηση/παρέμβαση για τουρκοπακιστανική στρατιωτική συνεργασία και επιπτώσεις στην ασφάλεια ΕΕ (2025).
[6] SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute), δεδομένα για την τουρκική αμυντική βιομηχανία και εξαγωγές οπλικών συστημάτων (UAV, πυραυλικά, ηλεκτρονικός πόλεμος).
[7] Federation of American Scientists (FAS) & SIPRI, στοιχεία για το πυρηνικό οπλοστάσιο και τις ένοπλες δυνάμεις του Πακιστάν.
[8] Middle East Eye / Al Monitor / Reuters, αναφορές για περιφερειακές διαβουλεύσεις Αιγύπτου με Τουρκία, Πακιστάν και Σαουδική Αραβία (2024–2026).
[9] Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών & Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, επίσημες θέσεις για εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών από την Τουρκία.

Θεόδωρος Ατματζίδης

Ο Υποστράτηγος ΕΑ Θεόδωρος Ατματζίδης,  έχει υπηρετήσει σε ανώτατες θέσεις στρατηγικής ασφάλειας, πληροφοριών, διοίκησης και διεθνών σχέσεων, με πολυετή υπηρεσία στο ΝΑΤΟ, στο ΓΕΣ και στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας. Υπηρέτησε ως Director – Assistant Chief of Staff (ACOS) (2019–2021), καθώς και ως Executive Officer στο Public Affairs Office (2006–2009) στο NATO SHAPE Mons- Βέλγιο , με ευθύνη στη στρατηγική επικοινωνία και διεθνή εκπροσώπηση. Διετέλεσε επίσης ως Τμηματάρχης στην Διεύθυνση Εξοπλισμών του ΓΕΣ , ως Διευθυντής Πληροφοριών και Ασφάλειας και Διευθυντής Αντικατασκοπείας στο ΓΕΕΘΑ, ενώ έχει διατελέσει  και καθηγητής  στη Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Διαθέτει μεταπτυχιακούς τίτλους στις Στρατηγικές Σπουδές και στη Διοίκηση .