Μια σειρά φωτογραφιών που δείχνουν το σκηνικό της παράστασης The Queen of Versailles
(Steve Eichner / WWD / Penske Media / Getty)
The Queen of Versailles (διαθέσιμο προς ενοικίαση στο Prime Video και στο YouTube TV)
Αν προτιμάτε να βάλετε ένα επεισόδιο του Vanderpump Rules αντί για οτιδήποτε του PBS, να μου επιτρέψετε να σας προτείνω το ντοκιμαντέρ του 2012 The Queen of Versailles. Η «βασίλισσα» στην προκειμένη περίπτωση είναι η πολυεκατομμυριούχος Τζάκι Σίγκελ, της οποίας οι κάπως υστερικές συμπεριφορές και το απεριόριστο πάθος για ψώνια θα την καθιστούσαν ιδανική υποψήφια για το franchise Real Housewives. Το κάστρο της είναι μια έπαυλη 90.000 τετραγωνικών ποδιών στις υγρές εκτάσεις της κεντρικής Φλόριντα, σχεδιασμένη κατά το πρότυπο του Παλατιού των Βερσαλλιών. (Για σύγκριση, είναι σχεδόν διπλάσια σε μέγεθος από τον Λευκό Οίκο.) Η ανατροπή; Δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Αν και ο σκηνοθέτης είχε σκοπό να παρακολουθήσει την κατασκευή μέχρι το τέλος, η Σίγκελ και ο σύζυγός της, ο εκλιπών μεγιστάνας των χρονομεριστικών θερέτρων Ντέιβιντ Σίγκελ, άρχισαν να ξεμένουν από χρήματα κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, όταν ξέσπασε η Μεγάλη Ύφεση. Οι Σίγκελ, μαζί με τα οκτώ παιδιά τους και τα τέσσερα σκυλιά τους, έμειναν με ένα ημιτελές κτήμα πάνω σε ένα επικίνδυνο κομμάτι βαλτώδους γης στη Φλόριντα. Είναι ίσως μια από τις καλύτερες μεταφορές για το άδειασμα του αμερικανικού ονείρου από το περιεχόμενό του.
— Σάρα Κρολέφσκι, αναπληρώτρια επικεφαλής έρευνας
Minding the Gap (διαθέσιμο σε streaming στο Hulu και στο Disney+)
Ο τίτλος Minding the Gap — όπου «gap» είναι οτιδήποτε μπορείς να πηδήξεις, να κάνεις κόλπο πάνω του ή να περάσεις με το σκέιτ — μπορεί να σας κάνει να νομίσετε ότι πρόκειται απλώς για μια ταινία σχετικά με το σκέιτμπορντ, και πράγματι είναι, κατά κάποιον τρόπο. Όμως ο Μπινγκ Λιου, ο κινεζοαμερικανός σκηνοθέτης από το Ιλινόι πίσω από αυτό το εκπληκτικό, υποψήφιο για Όσκαρ ντεμπούτο, έχει στραμμένο το βλέμμα του σε κάτι πολύ μεγαλύτερο. Οι πραγματικές προτεραιότητες της ταινίας είναι τόσο φιλόδοξες και τόσο προσωπικές για τον Λιου και την παρέα των σκέιτερ από τη γενέτειρά του, ώστε ίσως είναι καλύτερο να μην τις αποκαλύψουμε εδώ. Στην αρχή η ταινία είναι ένα πράγμα· μετά γίνεται κάτι άλλο. Όσο λιγότερα γνωρίζετε πριν τη δείτε, τόσο το καλύτερο.
— Γουίλ Γκότσεγκεν, αρθρογράφος
Magnus (διαθέσιμο σε streaming στο Tubi και στο PlutoTV)
Η πορεία του Magnus μοιάζει βγαλμένη από μυθιστόρημα φαντασίας: Ένα νεαρό, απομονωμένο παιδί διαθέτει μαγικές ικανότητες και πρέπει να μάθει να τις αξιοποιεί για σπουδαίους σκοπούς. Στην προκειμένη περίπτωση, το παιδί είναι ο Μάγκνους Κάρλσεν, και το πεπρωμένο του είναι να γίνει ίσως ο μεγαλύτερος σκακιστής όλων των εποχών. Στα 13 του ήταν ήδη γκρανμετρ· στα 22 του παγκόσμιος πρωταθλητής στο σκάκι. Το ντοκιμαντέρ, που είναι καθηλωτικό στην αφήγησή του (σκεφτείτε: The Queen’s Gambit), παρακολουθεί τα πρώιμα, εντυπωσιακά του χρόνια, τις δυσκολίες της εφηβείας του και τον τρόπο με τον οποίο προπονήθηκε για να φτάσει στην απόλυτη κυριαρχία. Αυτό που αποκαλύπτει είναι συναρπαστικές εικόνες για την ψυχολογία, τα κίνητρα και τις πιέσεις ενός ανθρώπου που θεωρείται, μέχρι και σήμερα, ένας από τους κορυφαίους στον τομέα του.
— Ματέο Γουόνγκ, αρθρογράφος
Cave of Forgotten Dreams (διαθέσιμο σε streaming στο Philo)
Το 1994, ο Ζαν-Μαρί Σοβέ και μια μικρή ομάδα εξερευνητών έκαναν μια ανακάλυψη ανάμεσα στους ασβεστολιθικούς γκρεμούς της νοτιοανατολικής Γαλλίας: ένα σπήλαιο του οποίου τα τοιχώματα ήταν διακοσμημένα με άλογα, βίσωνες και μαμούθ. Οι εικόνες — εκατοντάδες, λεπτομερείς, ζωντανές και σχεδόν κινηματογραφικές — είχαν ζωγραφιστεί πριν από περισσότερα από 30.000 χρόνια. Η γαλλική κυβέρνηση, έχοντας διδαχθεί από το παράδειγμα του Λασκό, τις έκλεισε αμέσως από τη δημόσια θέα. Γι’ αυτό και αποτέλεσε κατά κάποιον τρόπο ανατροπή το γεγονός ότι, χρόνια αργότερα, ο σκηνοθέτης Βέρνερ Χέρτσογκ και ένας μικρός πυρήνας κινηματογραφιστών συμμετείχαν σε μια ερευνητική αποστολή για να μελετήσουν το Σοβέ και τη φασματική πανίδα του. Το αποτέλεσμα είναι θαυμαστό: ευρύ σε σύλληψη (αν και η δράση της ταινίας περιορίζεται κυρίως μέσα στο σπήλαιο), δυναμικό (αν και δεν έχει πραγματική πλοκή), προκλητικό, απόκοσμο, ονειρικό.
Ο Χέρτσογκ λειτουργεί τόσο ως χαρακτήρας μέσα στα γεγονότα — ο ίδιος και η χαρακτηριστική γερμανική χροιά της φωνής του αφηγούνται την ταινία — όσο και ως επίδοξος ερευνητής αρχαίων μυστηρίων. Ποιος δημιούργησε αυτές τις ζωγραφιές; Τι προσπαθούσαν να πουν; Και γιατί οι προσπάθειές τους αντηχούν τόσο δυνατά ακόμη και σήμερα; Αντιμέτωπος με τη σιωπή της πέτρας, ακούγοντας μόνο τον αντηχούντα παλμό των ανθρώπινων σωμάτων γύρω του, ο Χέρτσογκ ρωτά: «Είναι αυτός ο δικός τους χτύπος της καρδιάς ή ο δικός μας;»
— Μέγκαν Γκάρμπερ, αρθρογράφος
Jiro Dreams of Sushi (διαθέσιμο σε streaming στο Prime Video, το YouTube και το Tubi)
Το να φτιάχνει κανείς σούσι όπως ο Τζίρο Όνο σημαίνει να αφοσιώνεται σε μια σχεδόν φανατική επιδίωξη της τελειότητας — ένα όριο που το θέτει ο ίδιος ο Όνο, το κρίνει ο ίδιος ο Όνο και το εκτελεί ο ίδιος ο Όνο, μέρα με τη μέρα. Κάθε βήμα απαιτεί όχι μόνο απόλυτη συγκέντρωση αλλά και πίστη στο ίδιο το έργο: πρέπει να βρίσκεις νόημα στο να πλένεις το ρύζι ξανά και ξανά, στο να περνάς τα φύλλα νόρι πάνω από μια σχάρα με κάρβουνα, στο να διαπερνάς το σώμα του ψαριού με ακρίβεια σχεδόν χειρουργικού νυστεριού. Όσοι αγαπούν το The Bear ίσως απολαύσουν την ένταση που σιγοβράζει σε αυτό το ντοκιμαντέρ του 2011, γυρισμένο στο Τόκιο όταν ο σεφ ήταν 85 ετών και τρεις φορές βραβευμένος με αστέρι Michelin (τώρα είναι 100 και εξακολουθεί να εργάζεται). Στην κουζίνα, ο Όνο είναι λιγομίλητος και απόλυτα προσηλωμένος. Δεν θυσιάζει την ποιότητα για να ικανοποιήσει κάτι τόσο ευμετάβλητο όσο τα αισθήματα των ανθρώπων — ένας μαθητευόμενος λέγεται ότι ετοίμασε ένα πιάτο πάνω από 200 φορές προτού ο Όνο το εγκρίνει τελικά. Μπορεί να μη βγείτε από αυτή την ταινία ευχόμενοι να ήταν ο Όνο το αφεντικό σας (ούτε καν ο πατέρας σας — είναι εξίσου αυστηρός και με τους γιους του), αλλά ίσως καταλάβετε καλύτερα την εμμονή που βρίσκεται στη βάση της ιδιοφυΐας: όλα όσα μπορεί αυτή η αφοσίωση να προσθέσει στον κόσμο, και όλα όσα μπορεί να κοστίσει.
— Στέφανι Μπάι, ανώτερη βοηθός σύνταξης
Paris Is Burning (διαθέσιμο σε streaming στο YouTube, το Tubi και το HBO Max)
Περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά την κυκλοφορία του, το εμβληματικό στιγμιότυπο της Τζένι Λίβινγκστον από τη ballroom σκηνή της Νέας Υόρκης της δεκαετίας του 1980 εξακολουθεί να μοιάζει το ίδιο ζωντανό όσο ποτέ. Το ντοκιμαντέρ εστιάζει κυρίως σε Λατίνους και Μαύρους διαγωνιζόμενους, που χορεύουν και εμφανίζονται σε υπόγεια balls, διεκδικώντας τρόπαια απέναντι σε άλλα «σπίτια». Είναι μια ερωτική επιστολή προς μια κουλτούρα της εργατικής τάξης που δίδαξε σε γενιές queer ανθρώπων ότι το να φορούν περούκα και ψηλοτάκουνα ενώ παίρνουν πόζες μπροστά σε έναν καθρέφτη μπορούσε να γίνει αποδεκτό και ακόμη και να αγαπηθεί — κάπου. Αν και οι γιορτές τους σύντομα διαλύθηκαν από την επιδημία του AIDS που ρήμαξε την κοινότητα, αυτή η ταινία είναι, κατά κάποιον τρόπο, ένας φόρος τιμής σε όλη την τέχνη που κόπηκε πρόωρα και σε όλες τις λαμπερές τουαλέτες που δεν φόρεσαν ποτέ ξανά. Και επιπλέον, θα μάθετε τι πραγματικά σημαίνει το reading.
— Άλεξ Μαρόνιο Πόρτο, βοηθός σύνταξης
Hoop Dreams (διαθέσιμο σε streaming στο YouTube, το PlutoTV και το HBO Max)
Όταν σκέφτομαι το ντοκιμαντέρ Hoop Dreams του 1994, μου έρχεται πάντα στο μυαλό μια φράση από την κριτική του αείμνηστου Ρότζερ Ίμπερτ: «Αν αυτό ήταν μυθοπλασία, θα λέγαμε ότι είναι απίστευτο». Τα γεγονότα της ταινίας του Στιβ Τζέιμς — δύο νεαροί αθλητές προσπαθούν να πραγματοποιήσουν το όνειρό τους να παίξουν επαγγελματικό αθλητισμό — έχουν επαναληφθεί σε αμέτρητες ταινίες, βιβλία και τηλεοπτικές σειρές. Το θαύμα αυτού του ντοκιμαντέρ, όμως, είναι το πόση ζωή καταγράφει, καθώς παρακολουθούμε τον Γουίλιαμ Γκέιτς και τον Άρθουρ Έιτζι, δύο Μαύρους εφήβους από φτωχές γειτονιές, να εγγράφονται σε ένα υψηλού κύρους πρόγραμμα σε ένα σχολείο όπου η πλειονότητα των μαθητών είναι λευκοί, στο Σικάγο της δεκαετίας του 1980. Οι δημιουργοί ακολούθησαν τους πρωταγωνιστές τους επί χρόνια, και όσα κατέγραψαν οι κάμερές τους πηγαίνουν πολύ βαθύτερα από το μπάσκετ· βλέπουμε πώς πραγματικοί άνθρωποι καταφέρνουν να επιβιώνουν σε έναν κόσμο που μοιάζει αποφασισμένος να τους συντρίψει. Μη σκεφτείτε τη μεγάλη διάρκειά του — απλώς βάλτε το και αφεθείτε.
— Τζέρεμι Γκόρντον, ανώτερος συντάκτης
