Των Phil Stewart και Enas Alashray
ΟΥΑΣΙΝΓΚΤΟΝ/ΚΑΪΡΟ, 3 Απριλίου (Reuters) – Δύο αμερικανικά πολεμικά αεροσκάφη καταρρίφθηκαν πάνω από το Ιράν και τον Περσικό Κόλπο, σύμφωνα με Ιρανούς και Αμερικανούς αξιωματούχους, με αποτέλεσμα δύο πιλότοι να διασωθούν και ένας τρίτος να παραμένει αγνοούμενος, ενώ φέρεται να καταδιώκεται από δυνάμεις της Τεχεράνης.
Τα περιστατικά αναδεικνύουν τους κινδύνους που συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν οι αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις στον ιρανικό εναέριο χώρο, παρά τους ισχυρισμούς του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και του υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ότι έχουν εξασφαλίσει πλήρη έλεγχο των αιθέρων.
Το πρώτο αεροσκάφος, ένα διθέσιο F-15E, καταρρίφθηκε από ιρανικά πυρά, σύμφωνα με αξιωματούχους και από τις δύο πλευρές. Το δεύτερο, ένα A-10 Warthog, χτυπήθηκε επίσης από ιρανικά πυρά και συνετρίβη πάνω από το Κουβέιτ, με τον πιλότο να προλαβαίνει να εκτιναχθεί, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους.
Δύο ελικόπτερα Black Hawk, που συμμετείχαν στην επιχείρηση έρευνας και διάσωσης για τον αγνοούμενο πιλότο, δέχθηκαν επίσης πυρά από ιρανικές δυνάμεις, αλλά κατάφεραν να εξέλθουν από τον ιρανικό εναέριο χώρο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.
Η κατάσταση των διασωθέντων μελών των πληρωμάτων δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, ενώ η τύχη και η ακριβής τοποθεσία του αγνοούμενου μέλους του πληρώματος του F-15E παραμένουν άγνωστες.
Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν εικόνες που, όπως υποστήριξαν, δείχνουν συντρίμμια καταρριφθέντος αμερικανικού αεροσκάφους στο κεντρικό Ιράν. Παράλληλα, οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι ερευνούν περιοχή στο νοτιοδυτικό Ιράν κοντά στο σημείο της πτώσης, ενώ τοπικός κυβερνήτης υποσχέθηκε επιβράβευση σε όποιον συλλάβει ή σκοτώσει «δυνάμεις του εχθρικού αντιπάλου».
Σε αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, Ιρανοί πανηγύρισαν για τις καταρρίψεις. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγέρ Καλιμπάφ, έγραψε στο Χ ότι ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ «υποβαθμίστηκε από αλλαγή καθεστώτος σε κυνήγι των πιλότων τους».
Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της αμερικανικής κυβέρνησης, ο Τραμπ βρισκόταν στον Λευκό Οίκο και λάμβανε συνεχείς ενημερώσεις για την επιχείρηση έρευνας και διάσωσης. Το Πεντάγωνο και η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ δεν απάντησαν άμεσα σε αιτήματα για σχόλιο.
Η προοπτική ένας Αμερικανός στρατιωτικός να βρίσκεται ζωντανός και καταδιωκόμενος μέσα στο Ιράν ανεβάζει σημαντικά το πολιτικό και στρατιωτικό διακύβευμα για την Ουάσινγκτον, σε έναν πόλεμο που εμφανίζει χαμηλή δημόσια στήριξη και δεν δείχνει να πλησιάζει σε άμεσο τέλος.
Το Ιράν, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, ενημέρωσε επισήμως μεσολαβητές ότι δεν είναι έτοιμο να συναντηθεί με Αμερικανούς αξιωματούχους στο Ισλαμαμπάντ τις επόμενες ημέρες και ότι οι προσπάθειες για επίτευξη κατάπαυσης του πυρός, υπό την αιγίδα του Πακιστάν, έχουν ουσιαστικά οδηγηθεί σε αδιέξοδο.
Η σύγκρουση ξεκίνησε με μαζικό κύμα επιθέσεων από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, κατά το οποίο σκοτώθηκε ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στις 28 Φεβρουαρίου. Ο πόλεμος έχει ήδη προκαλέσει χιλιάδες θανάτους και εντείνει τους φόβους για μακροχρόνιες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ, 13 Αμερικανοί στρατιωτικοί έχουν χάσει τη ζωή τους και περισσότεροι από 300 έχουν τραυματιστεί. Το Ιράν έχει εξαπολύσει επιθέσεις με drones και πυραύλους κατά του Ισραήλ, ενώ έχει επίσης στοχοποιήσει χώρες του Κόλπου που θεωρούνται σύμμαχοι της Ουάσινγκτον. Οι χώρες αυτές, ωστόσο, έχουν αποφύγει έως τώρα να εμπλακούν άμεσα στον πόλεμο, φοβούμενες περαιτέρω κλιμάκωση.
Σε προειδοποίηση ασφαλείας που εξέδωσε την Παρασκευή, η αμερικανική πρεσβεία στη Βηρυτό ανέφερε ότι το Ιράν και οι ένοπλες οργανώσεις που πρόσκεινται σε αυτό ενδέχεται να στοχοποιήσουν πανεπιστήμια στον Λίβανο και κάλεσε τους Αμερικανούς πολίτες να εγκαταλείψουν τη χώρα όσο εξακολουθούν να υπάρχουν διαθέσιμες εμπορικές πτήσεις.
Την ίδια ώρα, το Ισραήλ συνεχίζει παράλληλη στρατιωτική εκστρατεία κατά της φιλοϊρανικής Χεζμπολάχ στον Λίβανο, μετά τις επιθέσεις της οργάνωσης εναντίον ισραηλινών στόχων σε ένδειξη στήριξης προς το Ιράν.
Απειλές Τραμπ για πλήγματα σε γέφυρες και ηλεκτροπαραγωγικές εγκαταστάσεις
Η ένταση κορυφώθηκε περαιτέρω όταν ο Τραμπ απείλησε δημόσια ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα πλήξουν ιρανικές γέφυρες και εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Την Πέμπτη, ο Αμερικανός πρόεδρος ανάρτησε βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στο οποίο φαίνονται σύννεφα σκόνης και καπνού να υψώνονται από αμερικανικά πλήγματα κατά της νεόδμητης γέφυρας B1, που συνδέει την Τεχεράνη με τη γειτονική Καράτζ και επρόκειτο να δοθεί στην κυκλοφορία εντός του έτους.
Σε μεταγενέστερη ανάρτησή του, έγραψε: «Ο στρατός μας, ο μεγαλύτερος και ισχυρότερος (με διαφορά!) οπουδήποτε στον κόσμο, δεν έχει καν αρχίσει να καταστρέφει ό,τι έχει απομείνει στο Ιράν. Επόμενες οι γέφυρες, μετά οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής!»
Την ίδια ημέρα, το Ιράν έπληξε εγκατάσταση ηλεκτροδότησης και ύδρευσης στο Κουβέιτ, αναδεικνύοντας την ευαλωτότητα των κρατών του Κόλπου, τα οποία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από μονάδες αφαλάτωσης για την παροχή πόσιμου νερού.
Drone έπληξε επίσης αποθήκη ανθρωπιστικής βοήθειας της Ερυθράς Ημισελήνου στην περιοχή Τσογαντάκ, στη νότια επαρχία Μπουσέρ του Ιράν.
Η Kuwait Petroleum Corporation ανακοίνωσε ότι το διυλιστήριο Mina al-Ahmadi δέχθηκε επίθεση από drones. Παράλληλα, αναχαιτίστηκαν και άλλες επιθέσεις στη Σαουδική Αραβία και στο Άμπου Ντάμπι, ενώ συντρίμμια πυραύλου έπεσαν κοντά στο ισραηλινό λιμάνι της Χάιφα, όπου βρίσκεται μεγάλο διυλιστήριο πετρελαίου.
Οι αγορές πετρελαίου παρέμειναν κλειστές, αφού οι τιμές αναφοράς του αμερικανικού αργού σημείωσαν άνοδο 11% την Πέμπτη, μετά από ομιλία του Τραμπ που δεν άφησε να διαφανεί κανένα σαφές ενδεχόμενο άμεσου τερματισμού του πολέμου.
Phil Stewart
Thomson Reuters
Ο Phil Stewart έχει κάνει ρεπορτάζ από περισσότερες από 60 χώρες, μεταξύ των οποίων το Αφγανιστάν, η Ουκρανία, η Συρία, το Ιράκ, το Πακιστάν, η Ρωσία, η Σαουδική Αραβία, η Κίνα και το Νότιο Σουδάν. Βραβευμένος δημοσιογράφος εθνικής ασφάλειας με έδρα την Ουάσινγκτον, έχει εμφανιστεί στο NPR, στο PBS NewsHour, στο Fox News και σε άλλες εκπομπές, ενώ έχει επίσης συντονίσει εκδηλώσεις για θέματα εθνικής ασφάλειας, μεταξύ άλλων στο Reagan National Defense Forum και στο German Marshall Fund. Έχει τιμηθεί με το βραβείο Edwin M. Hood Award for Diplomatic Correspondence και το Joe Galloway Award.
Reuters
Γιατί ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν μπαίνει στην πιο επικίνδυνη φάση του
Η κατάρριψη δύο αμερικανικών αεροσκαφών και η αναζήτηση αγνοούμενου Αμερικανού πιλότου μέσα στο Ιράν δεν είναι απλώς ένα ακόμη επεισόδιο της σύγκρουσης. Για πολλούς διεθνείς αναλυτές, είναι η στιγμή που ο πόλεμος περνά από τη φάση της αεροπορικής υπεροχής στη φάση του στρατηγικού εξαναγκασμού, όπου το ζητούμενο δεν είναι μόνο ποιος χτυπά πιο δυνατά, αλλά ποιος μπορεί να επιβάλει μεγαλύτερο πολιτικό και οικονομικό κόστος στον αντίπαλο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για νέα πλήγματα σε ιρανικές γέφυρες και ενεργειακές υποδομές δείχνουν ότι η Ουάσινγκτον αναζητεί τρόπο να μετατρέψει τη στρατιωτική πίεση σε πολιτικό αποτέλεσμα, χωρίς όμως να είναι σαφές ότι διαθέτει καθαρή έξοδο από την κρίση.
Η ουσία της νέας φάσης βρίσκεται στο Στενό του Ορμούζ. Σύμφωνα με Reuters, αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να χαλαρώσει σύντομα τον έλεγχό της στο πέρασμα, ακριβώς επειδή εκεί βρίσκεται το βασικό της διαπραγματευτικό όπλο απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Ορμούζ παραμένει ζωτικής σημασίας για τις παγκόσμιες ροές ενέργειας, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, κάτι που σημαίνει ότι το Ιράν μπορεί να επηρεάζει όχι μόνο το πεδίο της μάχης αλλά και τις τιμές, τις αγορές και την πολιτική πίεση που δέχεται ο Λευκός Οίκος. Από αυτή την οπτική, η Τεχεράνη εμφανίζεται να αντισταθμίζει την αμερικανική στρατιωτική ισχύ με μια μορφή γεωοικονομικής ομηρίας.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το πρόβλημα για την αμερικανική στρατηγική. Η Wall Street Journal και το Reuters μεταφέρουν ότι το άνοιγμα του Ορμούζ με καθαρά στρατιωτικά μέσα θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο χωρίς προηγούμενη αποκλιμάκωση ή εκεχειρία. Η γεωγραφία του περάσματος, τα ιρανικά drones, οι πύραυλοι από την ενδοχώρα, οι νάρκες και τα ταχύπλοα μέσα ασύμμετρης δράσης επιτρέπουν στην Τεχεράνη να συνεχίζει την απειλή ακόμη και αν δεχθεί νέα πλήγματα στις υποδομές της. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Εμανουέλ Μακρόν χαρακτήρισε μη ρεαλιστικό το άνοιγμα του Στενού διά της βίας, ενώ η συζήτηση σε Ευρώπη και Ασία μετατοπίζεται περισσότερο προς τη διεθνή συνεννόηση και λιγότερο προς μια νέα στρατιωτική εκστρατεία συνοδείας πλοίων.
Παράλληλα, στο διπλωματικό επίπεδο, οι ενδείξεις δεν παραπέμπουν σε άμεσο συμβιβασμό. Η Washington Post σημειώνει ότι η ιρανική ηγεσία όχι μόνο δεν εμφανίζεται πιο πρόθυμη να υποχωρήσει, αλλά θέτει πλέον πολύ πιο σκληρούς όρους, ακόμη και σε σχέση με τον έλεγχο του Ορμούζ και με απαιτήσεις αποζημιώσεων. Την ίδια στιγμή, η Κίνα μαζί με το Πακιστάν επιχειρούν να εμφανιστούν ως πόλος διαμεσολάβησης, ζητώντας κατάπαυση του πυρός και επαναλειτουργία του περάσματος, ενώ και στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ η σχετική πρωτοβουλία έχει ήδη αποδυναμωθεί για να αποφευχθεί νέα κλιμάκωση. Με άλλα λόγια, η διεθνής κοινότητα κινείται, αλλά όχι με τρόπο που να δείχνει ότι μπορεί σύντομα να επιβάλει λύση.
Για τον Τραμπ, όλα αυτά συνθέτουν ένα διπλό αδιέξοδο: στρατιωτικό στο μέτωπο, πολιτικό στο εσωτερικό. Η Washington Post και το Reuters καταγράφουν ότι ο πόλεμος δοκιμάζει ήδη την αμερικανική κοινή γνώμη, πιέζει τις αγορές, ανεβάζει τις τιμές της ενέργειας και δυσκολεύει το αφήγημα μιας γρήγορης, ελεγχόμενης επιχείρησης. Αυτό σημαίνει ότι κάθε νέα απειλή κατά ιρανικών υποδομών μπορεί να δείχνει αποφασιστικότητα, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τον κίνδυνο να βαθύνει ακόμη περισσότερο μια σύγκρουση που έχει ήδη αρχίσει να παράγει κόστος για συμμάχους, ψηφοφόρους και την παγκόσμια οικονομία.
Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες διεθνείς αναλύσεις συγκλίνουν σε ένα βασικό συμπέρασμα: η σύγκρουση δεν κρίνεται πλέον μόνο από την ικανότητα των ΗΠΑ και του Ισραήλ να πλήττουν στόχους μέσα στο Ιράν, αλλά από το αν μπορούν να εξουδετερώσουν ένα καθεστώς που, ακόμη και τραυματισμένο, εξακολουθεί να κρατά στα χέρια του τον πιο κρίσιμο μοχλό πίεσης της περιοχής. Γι’ αυτό και το πραγματικό νόημα των τελευταίων εξελίξεων δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Είναι βαθιά γεωπολιτικό: το Ιράν δείχνει ότι μπορεί να χάσει έδαφος στον αέρα, αλλά να παραμένει καθοριστικός παίκτης στο πετρέλαιο, στη ναυσιπλοΐα, στη διπλωματία και τελικά στον ίδιο τον χρόνο του πολέμου.
