του Δημήτρη Τσσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
Στις περισσότερες γεωπολιτικές κρίσεις, η ανάλυση περιστρέφεται γύρω από το ποιος επιβάλλει ισχύ στο πεδίο. Το ερώτημα είναι απλό. Ποιος κερδίζει και ποιος χάνει; Όμως, στην τρέχουσα ένταση γύρω από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ, αυτή η προσέγγιση αποδεικνύεται ανεπαρκής.
Αν δούμε την εικόνα μέσα από στρατιωτικό και ναυτικό πρίσμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ασκούν πίεση, ενώ το Ιράν απορροφά τα πλήγματα και αντιστέκεται. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη φαινομενική αντιπαράθεση, διαμορφώνεται μια διαφορετική πραγματικότητα. Η Κίνα ενισχύεται, ακριβώς επειδή δεν εμπλέκεται.
Και αυτό δεν είναι αδράνεια. Είναι επιλογή.
Ενώ η Ουάσινγκτον κλιμακώνει και η Τεχεράνη αντιδρά, το Πεκίνο ακολουθεί μια τρίτη διαδρομή. Παραμένει παρόν, προσαρμόζεται διαρκώς και, κυρίως, μένει εκτός σύγκρουσης. Η στάση αυτή δεν υποδηλώνει αδυναμία, αλλά βαθιά στρατηγική σκέψη.
Στο μεταξύ, οι Κινέζοι στρατιωτικοί αναλυτές παρακολουθούν στενά κάθε εξέλιξη. Η χρήση drones, η ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης και η διαχείριση ναυτικών αποκλεισμών λειτουργούν ως ένα «ζωντανό εργαστήριο». Η Κίνα αποκομίζει γνώση χωρίς να πληρώνει το τίμημα του πολέμου.
Ακόμη πιο σημαντικό είναι το πολιτικό επίπεδο.
Υπό την ηγεσία του Xi Jinping, το Πεκίνο καλλιεργεί συστηματικά την εικόνα μιας δύναμης σταθερότητας σε έναν ασταθή κόσμο. Δεν ευθυγραμμίζεται πλήρως με το Ιράν, δεν συγκρούεται άμεσα με τις ΗΠΑ και διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με όλους. Οι διπλωματικές πρωτοβουλίες και οι προσεκτικές δηλώσεις δεν στοχεύουν απαραίτητα στην άμεση λύση της κρίσης, αλλά στοχεύουν στη διαμόρφωση αντίληψης.
Και αυτή η αντίληψη είναι ισχύς.
Αντί να αμφισβητήσει την αμερικανική ναυτική υπεροχή στον Περσικό Κόλπο, η Κίνα επιλέγει να τη μελετήσει. Παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο πώς εφαρμόζεται η ναυτική ισχύς σε συνθήκες έντασης χαμηλής κλίμακας. Τα διδάγματα είναι πολύτιμα, ιδιαίτερα για πιθανά μελλοντικά σενάρια στον Ινδο-Ειρηνικό και γύρω από την Ταϊβάν.
Παράλληλα, η αμερικανική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή απορροφά πόρους. Ναυτικές δυνάμεις, αεροπορικά μέσα και κρίσιμα συστήματα μετακινούνται στην περιοχή. Αυτό δημιουργεί για την Κίνα ένα στρατηγικό περιθώριο, ένα «παράθυρο» όπου μπορεί να παρατηρεί, να μαθαίνει και να αναπνέει.
Η ενεργειακή διάσταση προσθέτει ακόμη ένα επίπεδο. Η αστάθεια στις θαλάσσιες οδούς μεταφοράς ενέργειας αποτελεί διαχρονικό ρίσκο. Ωστόσο, η Κίνα έχει ήδη επενδύσει σε εναλλακτικές, όπως αγωγούς, αποθέματα και διαφοροποίηση προμηθευτών. Δεν εξαλείφει τον κίνδυνο, αλλά τον περιορίζει σε διαχειρίσιμα επίπεδα.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία. Η ισχύς δεν είναι μόνο αυτό που χρησιμοποιείς. Είναι και αυτό που επιλέγεις να μην χρησιμοποιήσεις. Από την οπτική ενός ανθρώπου που ασχολήθηκε με τη θαλάσσια ασφάλεια για 40 χρόνια, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η ισχύς που ασκείται, αλλά και η ισχύς που εξοικονομείται. Η Κίνα αποφεύγει τη φθορά. Δεν δεσμεύει δυνάμεις, δεν εκτίθεται επιχειρησιακά, δεν αναλαμβάνει το κόστος μιας σύγκρουσης. Αντίθετα, διατηρεί τις δυνατότητές της άθικτες, ενώ ταυτόχρονα αντλεί πολύτιμα συμπεράσματα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι επιδιώκει την ένταση. Το αντίθετο. Μια ανεξέλεγκτη κρίση θα μπορούσε να πλήξει τις παγκόσμιες ροές εμπορίου και μαζί τους την κινεζική οικονομία. Για μια δύναμη που εξαρτάται από τη σταθερότητα, το χάος δεν είναι ευκαιρία, αλλά απειλή.
Κι όμως, μέσα σε αυτή την εύθραυστη ισορροπία, το Πεκίνο καταφέρνει κάτι ιδιαίτερο. Εκμεταλλεύεται την κρίση χωρίς να εμπλέκεται σε αυτήν.
Επωφελείται από τη μετατόπιση αμερικανικών πόρων, από την πίεση στις αγορές ενέργειας που επιταχύνει τη μετάβαση, και από την εικόνα μιας δύναμης που δεν προκαλεί, αλλά εξισορροπεί.
Στο τέλος, η ναυτική ισχύς δεν μετριέται μόνο σε στόλους και οπλικά συστήματα. Μετριέται στην ικανότητα επιλογής, πότε, πού και αν θα χρησιμοποιηθούν.
Και αυτή τη στιγμή, η Κίνα επιλέγει να μην τα χρησιμοποιήσει.
Και ίσως, αυτή να είναι η πιο ισχυρή της κίνηση.
Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
