Η Ισπανία είναι και πάλι παγκόσμια πρωταθλήτρια. Δεκαέξι χρόνια μετά τον θρίαμβο του 2010, η «Ρόχα» νίκησε με 1-0 την κάτοχο του τίτλου Αργεντινή, στην παράταση του τελικού που διεξήχθη στο Νιου Τζέρσεϊ, και κατέκτησε το δεύτερο Παγκόσμιο Κύπελλο της ιστορίας της.

Ο τελικός, πάντως, δεν δικαίωσε τις προσδοκίες όσων περίμεναν μια ποδοσφαιρική παράσταση ανάμεσα στον Λιονέλ Μέσι και τον Λαμίν Γιαμάλ. Η Ισπανία είχε την κατοχή, τον έλεγχο και 20 τελικές προσπάθειες έναντι μόλις δύο της Αργεντινής, αλλά δεν έβρισκε το γκολ. Οι Αργεντινοί ολοκλήρωσαν τα 90 λεπτά χωρίς καμία τελική προσπάθεια — κάτι που δεν είχε συμβεί ποτέ ξανά σε τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου.

Η ισορροπία ανατράπηκε στις καθυστερήσεις της κανονικής διάρκειας, όταν αποβλήθηκε ο Ένσο Φερνάντες. Στο 106ο λεπτό, ο Φεράν Τόρες, ο οποίος είχε περάσει ως αλλαγή, αξιοποίησε την επιθετική ενέργεια των Νίκο Γουίλιαμς και Πέδρο Πόρο και πέτυχε το μοναδικό γκολ. Ο Εμιλιάνο Μαρτίνες είχε κρατήσει μέχρι εκείνη τη στιγμή την Αργεντινή στον αγώνα με 11 αποκρούσεις, αλλά δεν μπόρεσε να αποτρέψει το τέλος της βασιλείας των πρωταθλητών του 2022. Μετά τη λήξη σημειώθηκε ένταση και συμπλοκή μεταξύ ποδοσφαιριστών των δύο ομάδων. Reuters

Η Ισπανία έφθασε δίκαια στην κορυφή, παραμένοντας πιστή σε ένα ποδοσφαιρικό μοντέλο που στηρίζεται στην κατοχή, στην πίεση και στην παραγωγή παικτών από τις μικρές εθνικές ομάδες. Ο 65χρονος Λουίς ντε λα Φουέντε έγινε ο γηραιότερος προπονητής που κατακτά Παγκόσμιο Κύπελλο, έχοντας προηγουμένως οδηγήσει την ίδια γενιά στην κατάκτηση του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος του 2024. Η Ισπανία συμπλήρωσε παράλληλα 38 αγώνες χωρίς ήττα.

Το μεγαλύτερο και ακριβότερο Μουντιάλ

Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 ήταν το μεγαλύτερο στην ιστορία του θεσμού: 48 εθνικές ομάδες, 104 αγώνες, έξι εβδομάδες ποδοσφαίρου και 16 διοργανώτριες πόλεις σε Ηνωμένες Πολιτείες, Μεξικό και Καναδά.

Η διεύρυνση επέτρεψε σε μικρότερες ποδοσφαιρικά χώρες να εμφανιστούν στη μεγαλύτερη σκηνή, ενίσχυσε την παγκόσμια εκπροσώπηση και δημιούργησε περισσότερα παιχνίδια και έσοδα. Ταυτόχρονα, όμως, μεγάλωσε τη διάρκεια της διοργάνωσης, τις αποστάσεις των μετακινήσεων και την εμπορική εκμετάλλευση του προϊόντος.

Η FIFA αναμένει έσοδα-ρεκόρ περίπου 13 δισ. δολαρίων για ολόκληρο τον εμπορικό κύκλο 2023-2026, του οποίου κύρια πηγή είναι το συγκεκριμένο Μουντιάλ. Εκτιμήσεις τοποθετούν τα έσοδα που συνδέονται άμεσα με τη διοργάνωση περίπου στα 10,9 δισ. δολάρια, κυρίως από τηλεοπτικά δικαιώματα, χορηγίες, εισιτήρια και εμπορικές συμφωνίες.

Χρειάζεται, ωστόσο, μια σημαντική διευκρίνιση: τα 13 δισ. αποτελούν προϋπολογισμένα έσοδα ολόκληρης της τετραετίας και όχι καθαρό κέρδος της FIFA από τον τελευταίο μήνα. Ο τελικός, ελεγμένος οικονομικός απολογισμός της διοργάνωσης δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί. Ο αναθεωρημένος προϋπολογισμός της FIFA

Πόσα παίρνουν οι εθνικές ομάδες

Η FIFA διέθεσε συνολικά 727 εκατ. δολάρια στις ομοσπονδίες των 48 συμμετεχουσών ομάδων. Από αυτά, τα 655 εκατ. συνδέονται με την πορεία κάθε ομάδας, ενώ κάθε ομοσπονδία λαμβάνει επιπλέον 1,5 εκατ. δολάρια για τα έξοδα προετοιμασίας.

Επομένως, η ισπανική ομοσπονδία θα εισπράξει συνολικά 51,5 εκατ. δολάρια, ενώ η Αργεντινή 34,5 εκατ.. Τα ποσά καταβάλλονται στις ομοσπονδίες και δεν μοιράζονται αυτομάτως στους ποδοσφαιριστές. Η κατανομή των πριμ εξαρτάται από τις εσωτερικές συμφωνίες κάθε εθνικής ομάδας.

Η κριτική στη διοργάνωση

Η σοβαρότερη κριτική αφορούσε τις τιμές των εισιτηρίων. Η Football Supporters Europe υπολόγισε ότι ένας φίλαθλος που θα ακολουθούσε την ομάδα του από την πρεμιέρα μέχρι τον τελικό θα χρειαζόταν τουλάχιστον 6.900 δολάρια μόνο για τα εισιτήρια — σχεδόν πέντε φορές περισσότερο από το Κατάρ.

Η οργάνωση κατηγόρησε τη FIFA ότι εγκατέλειψε την ιδέα του Παγκοσμίου Κυπέλλου ως λαϊκής γιορτής, εφαρμόζοντας δυναμική τιμολόγηση, αδιαφανείς κατηγορίες θέσεων και διαφορετικές τιμές ανάλογα με την εμπορικότητα κάθε αγώνα. Ενώ ο αρχικός φάκελος υποψηφιότητας ανέφερε εισιτήρια από 21 δολάρια, στον τελικό οι φθηνότερες διαθέσιμες θέσεις ξεπερνούσαν τα 4.000. Football Supporters Europe

Επικρίσεις διατυπώθηκαν επίσης για:

• Τις τεράστιες αποστάσεις ανάμεσα στις διοργανώτριες πόλεις και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των αεροπορικών μετακινήσεων.
• Τη διεξαγωγή αγώνων σε υψηλές θερμοκρασίες και την αυξημένη καταπόνηση των ποδοσφαιριστών.
• Τη συνεχή διεύρυνση του αγωνιστικού προγράμματος, με βασικό κριτήριο την παραγωγή περισσότερου τηλεοπτικού και εμπορικού περιεχομένου.
• Τη μετατροπή του τελικού σε υπερθέαμα αμερικανικού τύπου, με παρατεταμένο ημίχρονο, ποπ σταρ, πυροτεχνήματα και πολιτικά πρόσωπα να ανταγωνίζονται το ίδιο το ποδόσφαιρο.
• Τη στενή σχέση της FIFA με την πολιτική εξουσία των ΗΠΑ. Η παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ στην απονομή ενίσχυσε τις κατηγορίες ότι η διοργάνωση χρησιμοποιήθηκε για πολιτική προβολή.
• Τους φόβους για τα δικαιώματα μεταναστών, εργαζομένων, επισκεπτών και τοπικών κοινοτήτων. Η Human Rights Watch χαρακτήρισε ανεπαρκή την αντίδραση της FIFA στους κινδύνους που δημιούργησε η σκληρή μεταναστευτική πολιτική των ΗΠΑ. Human Rights Watch

Το ποδόσφαιρο ως καθρέφτης της κοινωνίας

Το Μουντιάλ του 2026 συμπύκνωσε μια από τις βασικές αντιφάσεις του σύγχρονου ποδοσφαίρου. Στο γήπεδο παρέμεινε ένα παιχνίδι συλλογικό, απλό και παγκόσμιο· στις εξέδρες μετατράπηκε όλο και περισσότερο σε ακριβό καταναλωτικό προϊόν.

Η διεύρυνση στις 48 ομάδες έδωσε φωνή και ορατότητα σε περισσότερες χώρες, αλλά η οικονομική πολιτική της διοργάνωσης απέκλεισε ένα μέρος των ανθρώπων που συγκροτούν ιστορικά την ποδοσφαιρική κουλτούρα. Ο κόσμος εκπροσωπήθηκε καλύτερα μέσα στον αγωνιστικό χώρο, όχι όμως αναγκαστικά και στις κερκίδες.

Υπάρχει και ένας ακόμη συμβολισμός. Η Ισπανία κατέκτησε το τρόπαιο με μια νέα και κοινωνικά πολυσύνθετη γενιά παικτών, στην οποία παιδιά οικογενειών μεταναστευτικής καταγωγής δεν παρουσιάζονται ως περιθώριο, αλλά ως κεντρικό μέρος της εθνικής εικόνας. Σε μια Ευρώπη όπου ενισχύονται οι αντιπαραθέσεις γύρω από τη μετανάστευση και την ταυτότητα, η ίδια η σύνθεση της πρωταθλήτριας υπενθυμίζει ότι οι σύγχρονες εθνικές κοινότητες δεν είναι στατικές: αναδιαμορφώνονται και εκφράζονται μέσα από τους ανθρώπους που τις κατοικούν.

Η Ισπανία κέρδισε το Κύπελλο μέσα στο γήπεδο. Η FIFA κέρδισε το οικονομικό στοίχημα έξω από αυτό. Το ερώτημα που αφήνει πίσω του το Μουντιάλ είναι εάν το ποδόσφαιρο μπορεί να συνεχίσει να αποκαλείται «παιχνίδι του λαού», όταν η φυσική παρουσία του λαού μετατρέπεται σταδιακά σε προνόμιο εκείνων που μπορούν να την πληρώσουν.