Οι εθνικοί ηγέτες πρέπει τώρα να βρουν τα χρήματα και να αγοράσουν όπλα για να αποτρέψουν τη Ρωσία, ενώ αντιμετωπίζουν ενδεχόμενη μείωση των αμερικανικών δυνάμεων στην ήπειρο.
Ο βασιλιάς της Ολλανδίας Ουίλελμος‑Αλέξανδρος προσκαλεί τους ηγέτες των κρατών στο δείπνο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ
Οι Ευρωπαίοι είχαν ελπίσει ότι η δέσμευση για άμυνα στο 5 % του ΑΕΠ θα ενίσχυε τη μερικές φορές κλυδωνιζόμενη δέσμευση του Τραμπ στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ. | Freek Van Den Bergh/EPA‑EFE
26 Ιουνίου 2025, 04:00 CET
Από τους Νίκολας Βινόκουρ, Λώρα Καγιάλι, Πολ ΜακΛέρι και Βίκτορ Τζακ
ΧΑΓΗ — Αποδεικνύεται ότι η δέσμευση να δαπανηθεί το 5 % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος για την άμυνα, για να ικανοποιηθεί ο Ντόναλντ Τραμπ, ενδέχεται να ήταν το εύκολο μέρος για τους συμμάχους του ΝΑΤΟ.
Τώρα οι ευρωπαϊκοί ηγέτες αντιμετωπίζουν μια δυσκολότερη πρόκληση — να προωθήσουν τεράστιες αυξήσεις στις δαπάνες για την άμυνα στα εσωτερικά τους, να προετοιμαστούν για πιθανή μείωση των αμερικανικών δυνάμεων, όλα ενώ αποτρέπουν μια επεκτατική Ρωσία.
«Τα χρήματα από μόνα τους δεν θα λύσουν τα προβλήματά μας», δήλωσε ο γερμανός καγκελάριος Φρίντρικ Μερτς στους δημοσιογράφους, μετά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Ουτρέχτη (The Hague) στις 24‑25 Ιουνίου.
«Το ποσοστό έχει καθοριστεί, αλλά έχει αποτέλεσμα μόνο αν καταφέρουμε να το μετατρέψουμε σε πραγματικές ικανότητες», συμφώνησε ο νορβηγός πρωθυπουργός Γιόνας Γκαρ Στόρε.
Την Τετάρτη, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ συμφώνησαν σε νέο στόχο για δαπάνες άμυνας, ίσο με το 5 % του ΑΕΠ μέχρι το 2035 — ποσοστό που είχε αρχικά προταθεί από τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Αυτό θα αποτελείτο από το 3,5 % για καθαρά στρατιωτικές δαπάνες, όπως όπλα και στρατεύματα, και 1,5 % για επενδύσεις σχετικές με την άμυνα, όπως ο κυβερνοχώρος και η κινητικότητα.
Οι Ευρωπαίοι είχαν ελπίσει ότι η δέσμευση για το 5 % θα ενίσχυε τη μερικές φορές κλυδωνιζόμενη δέσμευση του Τραμπ στο Άρθρο 5 περί αμοιβαίας άμυνας — μια άτυπη συμφωνία γνωστή στα διαδρόμους του ΝΑΤΟ ως «5 για 5».
Μετά από μια ανησυχητική αρχή, ο Τραμπ εμφάνισε θετική διάθεση στο τέλος της Συνόδου, λέγοντας ότι η συμμαχία «δεν είναι απάτη» και υπογραμμίζοντας πόσο χρειάζονται οι σύμμαχοι τις ΗΠΑ για την άμυνά τους.
Μόλις εξασφαλίστηκε το μέλλον της συμμαχίας — τουλάχιστον προς το παρόν — οι ηγέτες της ΕΕ αντιμετωπίζουν σκληρές ερωτήσεις για το πώς θα στηρίξουν τις υποσχέσεις δαπανών.
Οι περισσότεροι κατευθύνονται από την Ουτρέχτη στις Βρυξέλλες για άλλη μια σύνοδο την Πέμπτη, όπου το βασικό ερώτημα θα είναι πώς θα ενισχύσουν τις δαπάνες άμυνας και θα αναδομήσουν τον στρατιωτικό–βιομηχανικό τους τομέα μετά από δεκαετίες παραμέλησης μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
«Ο ρόλος της Συνόδου του ΝΑΤΟ ήταν να θέσει τα θεμέλια για αυτά που θα συμβούν στη συνέχεια», δήλωσε η Καμίλ Γκραν, πρώην αναπληρώτρια γενική γραμματέας του ΝΑΤΟ.
Κάντε το 5 % πραγματικότητα
Οι επιλογές για να ενισχυθούν οι αμυντικές δαπάνες περιλαμβάνουν: αύξηση φόρων, μείωση δημόσιων δαπανών (συμπεριλαμβανομένων των δημοφιλών προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας), εκδόσεις χρέους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βοηθά μέσω του νέου δανειακού προγράμματος ύψους €150 δισ. για όπλα, με την ονομασία SAFE, και του προτεινόμενου μικρότερου προγράμματος €1,5 δισ. για τον ευρωπαϊκό αμυντικό βιομηχανικό τομέα. Ο επόμενος πολυετής προϋπολογισμός της ΕΕ αναμένεται να δεσμεύσει περισσότερα κονδύλια για την άμυνα — αλλά αυτό θα ξεκινήσει μόνο το 2027.
«Οι μόνες ευρωπαϊκές χώρες με δημόσια οικονομικά που τους επιτρέπουν να στοχεύσουν αυτόν τον \[5 %] στόχο είναι η Γερμανία, η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής και της Βόρειας Ευρώπης», δήλωσε ο Φρανσουά Εισμπούργκ, ανώτερος σύμβουλος για την Ευρώπη στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών. «Όλοι ξέρουν ότι η Γαλλία, το Βέλγιο, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ισπανία και η Ιταλία δεν βρίσκονται καθόλου σε θέση να τηρήσουν τέτοιου είδους δέσμευση».
Επιπλέον, όσο πιο μακριά από τη Ρωσία, τόσο πιο δύσκολη η πώληση — όπως αποδείχτηκε από την ισπανική αντίθεση στο παρά πέντε στο νέο στόχο του ΝΑΤΟ.
Μια ακόμη προειδοποίηση για ενδεχόμενο πολιτικό δυσαρέσκεια σχετικά με τις αυξημένες δαπάνες προέκυψε λίγο έξω από την αίθουσα της Συνόδου. Εκεί, ο τέως πρωθυπουργός της Ιταλίας και αντισυστημικός ηγέτης Τζουζέπε Κόντε την Τρίτη προήδρευσε σε συγκέντρωση περίπου 70 αριστερών πολιτικών από όλη την Ευρώπη, οι οποίοι υπέγραψαν μια διακήρυξη, εκφράζοντας τη λύπη τους για τον εξοπλιστικό επανεξοπλισμό της ηπείρου.
«Η επίτευξη του 5 % στις δαπάνες άμυνας θα απαιτήσει αναπόφευκτα βαθιές περικοπές στην πρόνοια, την υγεία, την εκπαίδευση, τις κοινωνικές υπηρεσίες και τις επενδύσεις επιχειρήσεων», δήλωσε ο Κόντε στο POLITICO.
Μετατρέποντας τους στόχους σε όπλα
Παρά τις δυσκολίες αυτές, η ΕΕ θα ξοδέψει ασύγκριτα περισσότερα στην άμυνα σε σχέση με το παρελθόν. Αυτό δημιουργεί ένα ακόμη πρόβλημα: πώς να ξοδευτούν όλα αυτά τα χρήματα, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων δεν θα καταλήξει σε αμερικανικές αμυντικές βιομηχανίες.
Ο συντονισμός των προμηθειών και η διασφάλιση ότι τα κράτη δεν θα αλληλοκαλύπτονται ή θα αναπαράγουν προσπάθειες μπορεί να είναι «εξίσου δύσκολα» με τη συμφωνία για το 5 %, ανέφερε Βρετανός αξιωματούχος.
Το έργο δυσκολεύει ακόμη περισσότερο λόγω του κατακερματισμού της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας — ιδιαίτερα στον τομέα του χερσαίου εξοπλισμού. Παρελθούσες πρωτοβουλίες για κοινή αξιοποίηση πόρων και επενδύσεις σε πανευρωπαϊκές δυνατότητες δεν απέδωσαν, χωρίς καμία επιτυχία στον αμυντικό τομέα συγκρίσιμη με εκείνη του κοινοπρακτικού σχήματος Airbus, που ιδρύθηκε το 1970.
Γι’ αυτόν τον λόγο, η Δανία, η οποία αναλαμβάνει την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ τον Ιούλιο, σχεδιάζει να αξιοποιήσει το εξάμηνο της θητείας της για να φιλοξενήσει συζητήσεις μεταξύ των πρωτευουσών, με σκοπό τον εντοπισμό έργων κοινού ενδιαφέροντος για όλα τα κράτη μέλη.
Μία από τις πλέον επείγουσες προτεραιότητες, σύμφωνα με πολλούς ευρωπαίους αξιωματούχους και αναλυτές, είναι η ενίσχυση της ανεξαρτησίας από τις ΗΠΑ σε μια σειρά εξοπλισμών, όπως ικανότητες βαθιάς κρούσης, καθώς και σε «στρατηγικούς πολλαπλασιαστές ισχύος» όπως ανεφοδιασμός αέρος-αέρος, τακτικές μεταφορές και δορυφόροι.
Το έργο δυσκολεύει ακόμη περισσότερο λόγω του κατακερματισμού της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας — ιδιαίτερα στον τομέα του χερσαίου εξοπλισμού. | Robert Ghement/EPA
«Καμία ευρωπαϊκή χώρα από μόνη της δεν μπορεί να οικοδομήσει αυτήν τη δυνατότητα», δήλωσε ο πρόεδρος της Τσεχίας Πέτρ Πάβελ στο Δημόσιο Φόρουμ του ΝΑΤΟ την Τρίτη. «Γι’ αυτό θα πρέπει να επανέλθουμε στην έννοια του “πλαισίου χώρας”, όπου οι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες θα είναι σε θέση να προσφέρουν τον σκελετό της ικανότητας και πολλές μεσαίου και μικρού μεγέθους χώρες θα συμβάλλουν ώστε να την αναπτύξουν πλήρως».
Αριθμός αμερικανικών στρατευμάτων
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι τι θα απογίνουν οι αμερικανοί στρατιώτες στην Ευρώπη — θέμα το οποίο, σύμφωνα με τον πρέσβη των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Μάθιου Γουίτακερ, θα συζητηθεί μετά τη Σύνοδο.
«Όσον αφορά το ενδεχόμενο απόσυρσης αμερικανικών στρατευμάτων, η ειρωνεία είναι ότι τα πραγματικά προβλήματα ξεκινούν τώρα», δήλωσε η Γκραν, πρώην αξιωματούχος του ΝΑΤΟ.
Ο επικεφαλής πολιτικής του Πενταγώνου και γνωστός για τις σκληρές του θέσεις κατά της Κίνας, Έλμπριτζ Κόλμπι, διεξάγει παγκόσμια αναθεώρηση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί στα τέλη του καλοκαιριού και πιθανώς θα περιλαμβάνει απόσυρση ορισμένων αμερικανικών δυνάμεων από την Ευρώπη, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους άμυνας και ένα άτομο με γνώση της διαδικασίας.
Η αξιολόγηση εξετάζει την πιθανή απομάκρυνση των 20.000 στρατιωτών που ανέπτυξε η κυβέρνηση Μπάιντεν το 2022, μετά τη γενικευμένη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, εκ των οποίων πολλοί στάλθηκαν στην Ανατολική Ευρώπη, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.
Οι χώρες της πρώτης γραμμής εξακολουθούν να ελπίζουν ότι η Ουάσιγκτον δεν θα προβεί σε αυτήν την κίνηση. «Η στρατιωτική εκτίμηση της κατάστασης είναι απολύτως σαφής — τα στρατεύματα στην Ευρώπη αποτελούν σημαντικό μέρος της αποτροπής», δήλωσε η υπουργός Άμυνας της Λιθουανίας Ντοβίλε Σακαλιένιε στην εφημερίδα WELT.
Προς το παρόν, οι ευρωπαίοι σύμμαχοι βρίσκονται στο σκοτάδι ως προς τα αποτελέσματα της αξιολόγησης. Ένας διπλωμάτης του ΝΑΤΟ, στη χώρα του οποίου σταθμεύουν αμερικανικά στρατεύματα, ανέφερε ότι δεν έχει γίνει καμία σχετική συζήτηση.
Όταν ρωτήθηκε από δημοσιογράφους αν γνωρίζει κάποιο χρονοδιάγραμμα για πιθανή μείωση των στρατευμάτων των ΗΠΑ, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν απάντησε: «Όχι».
«Θα ήταν καλό να το ξέρουμε», αστειεύτηκε.
Η Έστερ Ουέμπερ και ο Κρις Λάντεϊ, καθώς και οι Φίλιπ Φριτς και Τόρστεν Γιούνγκχολτ από την WELT, αδελφή έκδοση του POLITICO στον Όμιλο Axel Springer, συνέβαλαν στο ρεπορτάζ.
