3 Μαΐου 2026 — του M. K. Bhadrakumar
Η ιρανική ηγεσία έχει δηλώσει ότι προετοιμάζεται για επανέναρξη των εχθροπραξιών, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ είναι απίθανο να αποδεχθεί την τελευταία ειρηνευτική πρόταση της Τεχεράνης.
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν, ο οποίος είναι μανιώδης αναγνώστης ιστορικών βιβλίων, θα πρέπει να γνωρίζει τη διάσημη φράση που αποδίδεται στον Γερμανό λουθηρανό πάστορα Μάρτιν Νίμελερ. Η φράση αυτή καταδίκαζε έμμεσα τη συνενοχή των Γερμανών διανοουμένων και κληρικών μετά την άνοδο των Ναζί στην εξουσία και τις διαδοχικές εκκαθαρίσεις των ομάδων που είχαν βάλει στο στόχαστρο:
«Πρώτα ήρθαν για τους κομμουνιστές…
Ύστερα ήρθαν για τους σοσιαλιστές…
Ύστερα ήρθαν για τους συνδικαλιστές…
Ύστερα ήρθαν για τους Εβραίους…
Ύστερα ήρθαν για μένα.
Και δεν είχε απομείνει κανείς
για να μιλήσει για μένα».
Μια παρόμοια δύσκολη θέση αντιμετωπίζει σήμερα η Ρωσία, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες, υπό την ηγεσία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, πήραν τον έλεγχο της Βενεζουέλας — μιας χώρας με τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο — και τώρα κινούνται προς το Ιράν, το οποίο διαθέτει τα τρίτα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως, ενώ ταυτόχρονα «βλέπουν» και το ρωσικό πετρέλαιο ως αναγκαίο εργαλείο.
Η Ουάσινγκτον άλλαξε την πολιτική της απέναντι στο ρωσικό πετρέλαιο κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους: πρώτα επέβαλε κυρώσεις στη διακίνηση ρωσικού αργού πετρελαίου στη διεθνή αγορά και στη συνέχεια επέτρεψε εξαιρέσεις από τις ίδιες αυτές κυρώσεις.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ και από το ευρύτερο πλαίσιο του ΟΠΕΚ+, με ισχύ από την 1η Μαΐου, φέρει τη σφραγίδα του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Αν υπήρχε στο αμερικανικό διπλωματικό εγχειρίδιο μια υποκατηγορία κρατών υπό τον τίτλο «Πλέον Ευνοούμενα Κράτη-Ρεντιέρηδες», τα ΗΑΕ θα βρίσκονταν αναμφίβολα στην κορυφή της λίστας — ως κόμβος ανακύκλωσης των πετροδολαρίων.
Ο χρόνος και η περιφερειακή διάσταση της αποχώρησης των ΗΑΕ από το πετρελαϊκό καρτέλ προσφέρονται για διάφορες ερμηνείες: ως κίνηση ενίσχυσης της στρατηγικής τους αυτονομίας· ως πρόκληση προς την εξουσία της Σαουδικής Αραβίας· ως επιδέξια επίδειξη επιχειρηματικής διορατικότητας κ.ο.κ. Στην πραγματικότητα, όμως, τα ΗΑΕ προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην Ουάσινγκτον ως χρήσιμο εργαλείο για την επιρροή των τιμών της ενέργειας και ενισχύουν περαιτέρω την ευθυγράμμισή τους με την εκστρατεία πίεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν.
Με απλά λόγια, πρόκειται για πολιτική πράξη. Και υπονομεύει την πειθαρχία του ΟΠΕΚ+.
Το Κρεμλίνο, το οποίο δεν αντέδρασε στην αρπαγή του πετρελαίου της Βενεζουέλας από τις ΗΠΑ και μέχρι στιγμής παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό παθητικό, παρακολουθώντας σιωπηλά τη βίαιη προσπάθεια του Τραμπ να πάρει τον έλεγχο των πετρελαϊκών και αερίων αποθεμάτων του Ιράν, δεν μπορεί να αγνοεί τη σχεδόν βέβαιη προοπτική ότι, στην τελική φάση, ο Τραμπ θα επιχειρήσει να απομονώσει τη Ρωσία και να την περιθωριοποιήσει στη γεωπολιτική του πετρελαίου.
Ο ΟΠΕΚ+ ήταν σύλληψη του Πούτιν, στηριγμένη στη σχέση που είχε αναπτύξει με τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, με στόχο να αποτραπεί η αμερικανική ηγεμονία στην παγκόσμια αγορά ενέργειας μετά την επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου και την ανάδειξη των ΗΠΑ σε πρώτη χώρα εξαγωγέα ενέργειας στον κόσμο. Βλ. το άρθρο μου Pay heed to the butterfly effect of Putin-Salman oil deal in Hangzhou, Asia Times, 7 Σεπτεμβρίου 2026.
Το Κρεμλίνο γνωρίζει πόσο επιθετική μπορεί να γίνει η Ουάσινγκτον όταν πρόκειται για την κυριαρχία στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Οι ΗΠΑ κατέστρεψαν εσκεμμένα τους αγωγούς φυσικού αερίου Nord Stream, αποκόπτοντας τους ανθηρούς ενεργειακούς δεσμούς της Ευρώπης με τη Ρωσία, και στη συνέχεια αντικατέστησαν τη Ρωσία ως κύριο προμηθευτή ενέργειας της Ευρώπης, φέρνοντας αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες για να αποκομίσουν απροσδόκητα κέρδη.
Με λίγα λόγια, η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ σηματοδοτεί μετακίνηση των τεκτονικών πλακών στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Πρόκειται να υπάρξει σοβαρή ιδεολογική αποδυνάμωση του ΟΠΕΚ+. Αν οι ΗΠΑ περιόρισαν τον ΟΠΕΚ αρπάζοντας τη Βενεζουέλα, έκτοτε κατέστησαν τον ΟΠΕΚ+ δυσλειτουργικό, σπάζοντας τον σαουδαραβορωσικό άξονα. Το πλήγμα απομόνωσε τη Ρωσία. Μένει να φανεί για πόσο ακόμη τα ΗΑΕ θα διατηρήσουν τη συμμετοχή τους στους BRICS και στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης.
Σε αντίθεση με την επικρατούσα άποψη των περισσότερων αναλυτών ότι η επιρροή των ΗΠΑ στα κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου θα αποδυναμωθεί μετά τον πόλεμο, ενδέχεται να συμβαίνει το αντίθετο. Η Ουάσινγκτον άφησε να εννοηθεί ότι και ορισμένες άλλες χώρες του Κόλπου έχουν προσεγγίσει τις ΗΠΑ, όπως τα ΗΑΕ, ζητώντας συμφωνίες ανταλλαγής νομισμάτων.
Στο μεταξύ, το Axios μετέδωσε ότι η CENTCOM έχει ετοιμάσει σχέδιο για «ένα σύντομο κύμα πληγμάτων» κατά του Ιράν. Οι ΗΠΑ έχουν μεταφέρει στις βάσεις τους στον Κόλπο μεγάλο όγκο εξοπλισμού ειδικά αναγκαίου για την πραγματοποίηση χερσαίων επιχειρήσεων στο Ιράν. Σύμφωνα με ισραηλινές αναφορές, δύο φορτηγά πλοία και αρκετά αεροσκάφη που μετέφεραν 6.500 τόνους στρατιωτικού εξοπλισμού από τις ΗΠΑ, μεταξύ των οποίων χιλιάδες πυρομαχικά και ελαφρά θωρακισμένα οχήματα γενικής χρήσης, έφτασαν στο Ισραήλ την Πέμπτη.
Όμως το Ιράν δεν πρόκειται να συνθηκολογήσει. Η δήλωση που εξέδωσε την Πέμπτη ο Ανώτατος Ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ απέκλεισε κατηγορηματικά μια συναλλακτική σχέση με τις ΗΠΑ. Υπογράμμισε ότι η ιδεολογία της αντίστασης θα βρίσκεται στον πυρήνα της εξωτερικής πολιτικής του Ιράν. Ο Μοτζτάμπα χαρακτήρισε τις σύγχρονες τεχνολογικές δυνατότητες που έχει αναπτύξει το Ιράν —κληρονομιά του πατέρα του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ— ιδίως στους τομείς από τη νανοτεχνολογία και τη βιοτεχνολογία έως την πυρηνική και πυραυλική τεχνολογία, ως το «εθνικό κεφάλαιο» της χώρας.
Μέσα σε αυτό το ταραχώδες πλαίσιο, οι δύο ανακοινώσεις του Κρεμλίνου για τη συνάντηση του Πούτιν με τον επισκεπτόμενο Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί τη Δευτέρα και για την τηλεφωνική του συνομιλία με τον πρόεδρο Τραμπ την Τρίτη μπορούν να θεωρηθούν ένδειξη της αλληλεγγύης της Ρωσίας προς το Ιράν.
Είναι σαφές ότι οι εξελίξεις της περασμένης εβδομάδας ανέδειξαν το επίπεδο συνεννόησης ανάμεσα στη νέα ηγεσία της Τεχεράνης, υπό τον Μοτζτάμπα, και το Κρεμλίνο. Ο Πούτιν αποκάλυψε ότι βρίσκεται σε επαφή με τον Μοτζτάμπα και ότι οι δύο πλευρές συμφωνούν ως προς την πρόθεσή τους «να διατηρήσουν τις στρατηγικές μας σχέσεις».
Εξίσου σημαντική ήταν και η παρουσία του επικεφαλής της GRU, ναυάρχου Ιγκόρ Κοστιούκοφ, στη συνάντηση του Πούτιν με τον Αραγτσί, η οποία υπογράμμισε ότι η Μόσχα στηρίζει την ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική του Ιράν ως περιφερειακής δύναμης. Ωστόσο, το κατά πόσο αυτή η στήριξη θα μεταφραστεί σε πρακτική βοήθεια παραμένει, προς το παρόν, ζήτημα εικασιών.
Ο Πούτιν ακολούθησε τη συνάντηση της Δευτέρας με τηλεφώνημα στον Τραμπ την αμέσως επόμενη ημέρα. Σε μια συνομιλία που, σύμφωνα με τη διατύπωση, διεξήχθη «σε φιλικό κλίμα και ήταν ειλικρινής και επιχειρησιακή», ο Πούτιν προειδοποίησε τον Τραμπ ότι «εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επαναλάβουν τη στρατιωτική δράση, αυτό θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε εξαιρετικά δυσμενείς συνέπειες όχι μόνο για το Ιράν και τους γείτονές του, αλλά για ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα». Ο Πούτιν τόνισε επιπλέον ότι «μια χερσαία επιχείρηση στο ιρανικό έδαφος θα ήταν ιδιαίτερα απαράδεκτη και επικίνδυνη».
Σε μια συνολική αποτίμηση, η κατάσταση γύρω από το Ιράν δεν παραμένει πλέον ένα διμερές ζήτημα ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη. Πράγματι, η Ρωσία έχει τη δυνατότητα να διασφαλίσει ότι το Ιράν δεν θα γυρίσει στη Λίθινη Εποχή — ως η ισχυρότερη πυρηνική δύναμη στον κόσμο, μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας με δικαίωμα βέτο, ενεργειακή υπερδύναμη με τεράστια στρατιωτική ισχύ κ.ο.κ. Ωστόσο, ο Τραμπ είναι απίθανο να αποτραπεί. Παραμένει προσηλωμένος στην απόκτηση ελέγχου επί των πετρελαϊκών αποθεμάτων του Ιράν.
Όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στην αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική μηχανή. Ο επικεφαλής της CENTCOM, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, έφτασε στην περιοχή για να συναντηθεί με στρατεύματα επί του USS Tripoli, ενός αποβατικού πλοίου που βρίσκεται στην Αραβική Θάλασσα. Ο Κούπερ έφτασε μετά την ενημέρωση που παρείχε την Πέμπτη στον Τραμπ σχετικά με τις διάφορες στρατιωτικές επιλογές της Ουάσινγκτον κατά του Ιράν. Οι αμερικανικές ομάδες κρούσης αεροπλανοφόρων βρίσκονται πλέον, τελικά, σε θέση μάχης, ανεφοδιασμένες και επαναφορτωμένες για τον επόμενο γύρο. Από την οπτική των ΗΠΑ, η εκεχειρία έχει εξυπηρετήσει τον σκοπό της.
