Του Νίκου Καρατουλιώτη Υποστράτηγου ε.α. Το κείμενο δημοσιεύθηκε στη “Μακεδονία της Κυριακής” 3 Φεβρουαρίου 2019.
Βαλκάνια, το μαλακό υπογάστριο της Ευρώπης , ή πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης. Οι πολιτισμικές , θρησκευτικές και εθνικές προσμίξεις της περιοχής καθώς και οι μειονότητες είχαν σαν αποτέλεσμα να τους αποδοθεί ακόμη και εδεσματολογική ονομασία (βαλκανική σαλάτα).
Σε καμιά περιοχή γεωγραφικά περιορισμένη περιοχή του κόσμου, δεν θα συναντήσουμε τόσες εθνότητες και γλώσσες.
Η ορεογραφία της περιοχής έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση της πολιτισμικής πολυπλοκότητας της περιοχής.
Βασικός παράγοντας αυτής της ιδιομορφίας, είναι η γεωγραφία της βαλκανικής. Ενώ στην Ευρώπη, οι Άλπεις την διασχίζουν σε παράλληλο σχηματισμό, στην βαλκανική η οροσειρά του Αίμου, οι Δυναρικές Άλπεις, το ορεινό σύμπλεγμα Σαρ, η οροσειρά της Πίνδου, τα Ροδόπεια Όρη, τα Ρίλα Πλάνινα και μια σειρά από άλλες οροσειρές μικρότερης ή μεγαλύτερης σημασίας, τέμνονται οριζόντια και κάθετα, με αποτέλεσμα την δημιουργία περίκλειστων μικρών ή μεγαλυτέρων περιοχών. Αυτός ο γεωγραφικός κατακερματισμός της περιοχής είχε σαν αποτέλεσμα την δημιουργία πολλών μικρών κρατών με τις όποιες πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε καθένα από αυτά.
Αυτό σε συνδυασμό με τη θρησκευτική πολυπλοκότητα της περιοχής αλλά και τον επικίνδυνο εθνικισμό που αναπτύχθηκε από τον εσωτερικό γεωγραφικό απομονωτισμό, αποτέλεσε διαχρονικό σημείο τριβής και έντασης των λαών. Ιστορικά έχει αποδειχτεί ότι οι μειονότητες είναι καλά προσανάμματα για την δημιουργία εντάσεων και πολέμων. Οι μεγάλες δυνάμεις χρησιμοποίησαν αυτήν την ιδιαιτερότητα της περιοχής, προκειμένου να επιβάλουν τα συμφέροντα τους.
Από πλευράς Γεωπολιτικής είναι ένα κομβικό σημείο συνάντησης δύο ηπείρων (Ασίας – Ευρώπης) και τριών θαλασσών (Αδριατικής- Μαύρης θαάλασσας- Μεσογείου).
Η βαλκανική ως περιοχή της Rimland, θεωρείται στρατηγικό σημείο καθόσον απομονώνει την Ευρασία από την
Μεσόγειο. Από την εποχή του Τσάρου και ειδικότερα με την διαθήκη του Μεγάλου Πέτρου (για έξοδο στην θερμή θάλασσα), η Ρωσία προσπάθησε κατ’ επανάληψη την έξοδο της στον συγκεκριμένο χώρο, αλλά πάντα προσέκρουε στα δυτικά συμφέροντα που είχαν σφραγίσει γεωστρατηγικά την περιοχή, προκειμένου η Ευρασία να παραμείνει στο εσωτερικό της.
Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης εδώ συγκρούστηκαν τα ενδοϊμπεριαλιστικά συμφέροντα της Ρωσίας με την Γερμανία αλλά ταυτόχρονα και με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρόλο που οι Γερμανοί ήταν οι πρώτοι που ξεκίνησαν τον διαμελισμό της Γιουγκοσλαβίας, εν τούτοις οι Ηνωμένες Πολιτείες την τελευταία στιγμή υφάρπαξαν την μεταπολεμική λεία των Βαλκανίων.
Η γεωστρατηγική αξία των Βαλκανίων στην μετα-Σοβιετική εποχή είναι αναβαθμισμένη και αυτό φαίνεται από την μετακίνηση των αμερικανικών βάσεων από την Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη σε χώρες των Βαλκανίων. Έτσι αλλάζει η εστίαση του γεωπολιτικού ενδιαφέροντος των Ηνωμένων Πολιτειών από την Κεντρική Ευρώπη προς την περιοχή της Καυκάσου και της Μέσης Ανατολής, όπου εξελίσσεται το μέγα γεωπολιτικό παίγνιο των αγωγών.
Τα βαλκάνια είναι ο ενδιάμεσος κρίκος στον γεωστρατηγικό άξονα Καύκασος – Βαλκάνια – Μεσόγειος – Μέση Ανατολή. Σε αυτή την γραμμή θα δοθεί η μάχη της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης και ο γεωπολιτικός απομονωτισμός της Ρωσίας.
Εδώ παρουσιάζεται το παράδοξο φαινόμενο, οι ΗΠΑ να ερωτοτροπούν με το Ισλάμ και να δημιουργούν το μουσουλμανικό τόξο των Βαλκανίων, από την Τουρκία μέχρι την Αλβανία, ενώ στην Ανατολή (Αφγανιστάν, Ιράκ, κλπ), το ΝΑΤΟ πολεμά εναντίον του Ισλάμ.
Μέσα σε αυτή την λογική δημιουργήθηκε το κρατίδιο της Fyrom, προκειμένου να μπει ως μαξιλάρι ανάμεσα στην φίλο Ρωσική Σερβία και την «άτακτη» ενεργειακά Ελλάδα (αγωγός Μπουργκάζ Αλεξανδρούπολη). Η ομόδοξη Ελλάδα με την Σερβία και «όπισθεν» αυτής η Ρωσία θα μπορούσαν να αποτελέσουν «άξονα», σε βάρος των συμφερόντων της Δύσης ( ΗΠΑ, αλλά και Γερμανίας).
Στη ίδια λογική η Δύση στηρίζει την Fyrom, αλλά και προκειμένου να την «σταθεροποιήσει» την εντάσσει στο ΝΑΤΟ μετά την υπογραφή της συμφωνίας των Πρεσπών.
Μετά τον διαμελισμό της Γιουγκοσλαβίας και την δημιουργία νέων κρατών στην περιοχή τα αμερικανικά συμφέροντα ήταν πιο εύκολο να επιτύχουν τους στόχους τους: Πρώτον, τον απομονωτισμό της Ευρασίας (δηλαδή της Heartland) και δεύτερον, την δημιουργία μιας σφήνας στο μαλακό υπογάστριο της Ευρώπης, προκειμένου να αποτελεί ένα αποτρεπτικό παράγοντα αυτονόμησης της Ευρώπης από τα αμερικανικά συμφέροντα.
Η γεωστρατηγική αξία της Ελλάδος
Η συνομωσία της γεωγραφίας και της ιστορίας τοποθέτησαν την Ελλάδα στον κρισιμότερο γεωπολιτικό σταυροδρόμι, στο σημείο συνάντησης Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής
Στην προσπάθεια να τοποθετηθεί γεωγραφικά η Ελλάδα το μόνο που κατορθώνει κανείς με σαφήνεια είναι οι γεωγραφικές της συντεταγμένες. Ότι δηλαδή η Ελλάδα βρίσκεται στο βόρειο ημισφαίριο της Γης, μεταξύ του 34ου και 41ου παραλλήλου και ότι αποτελεί το σταυροδρόμι τριών ηπείρων.
Μερικοί την τοποθετούν στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης, κάποιο άλλοι στα βαλκάνια και κάποιο άλλοι στο κέντρο της Μεσογείου. Η τελευταία εκδοχή είναι μάλλον και η πιο σωστή από γεωστρατηγικής άποψης.
Η μοναδική γεωγραφική ιδιομορφία του ελλαδικού χώρου, με έναν ορεινό κατά βάση κορμό που είναι πεπλατυσμένος στον Βορρά για να γίνει μακρόστενος όσο κατεβαίνουμε Νότια. Τα συνεχόμενα παράλια με φυσικά λιμάνια περιμετρικά αυτής με την ταυτόχρονη ύπαρξη πολυάριθμων νησιών, αποτελούν μια χώρα με μοναδική γεωστρατηγική αξία καθόσον είναι η πύλη εισόδου της Ευρώπης προς την Ασία και την Αφρική, αλλά και το αντίστροφο.
Στον ελλαδικό χώρο βρίσκονται δύο από τα σημαντικότερα στρατηγικά σημεία στραγγαλισμού (choke points), δηλαδή τα Δαρδανέλια και το Σουέζ. Η ισχύς των Δαρδανελίων ελαχιστοποιείται χωρίς τα ελληνικά νησιά Σαμοθράκη και Λήμνος που ελέγχουν την δίοδο (ταπώνουν) και δίνουν στρατηγικό βάθος στην περιοχή. Είναι αδύνατος η διαφύλαξη της διώρυγας του Σουέζ χωρίς την Κύπρο και την Κρήτη. Η Ελλάδα είναι η τελευταία γραμμή του δακτυλίου σύσφιξης (Rimland), με αποτέλεσμα να στραγγαλίζει την Ευρασία (Heartland).
Το Αιγαίο με τις τρεις γραμμές αμύνης που χαράζουν τα νησιά:
- Άνδρος – Μύκονος – Ικαρία – Σάμος
- Μήλος – Θήρα- Αστυπάλαια- Κως και
- Κρήτη – Κάσος – Κάρπαθος – Ρόδος,
απαγορεύει την έξοδο στόλου της Ευρασίας προς τη Μεσόγειο και συνεπώς αποτελεί σημαντικό γεωστρατηγικό παράγοντα.
Είναι αδύνατος η οποιαδήποτε πολεμική επιχείρηση προς τις περιοχές κρίσεων της Μέσης Ανατολής, του Καυκάσου και της Βόρειας Αφρικής χωρίς την χρήση της γεωστρατηγικής αξίας της Ελλάδας.
Από την Μεσόγειο και τα ελληνικά νησιά διέρχεται ο ενεργειακός διάδρομος της Μέσης Ανατολής. Από την Μαύρη Θάλασσα και το Αιγαίο διέρχεται ο (σχεδιαζόμενος) ενεργειακός διάδρομος της Ρωσίας. Η γραμμή Καύκασος – Μαύρη Θάλασσα – Μέση Ανατολή – Βόρεια Αφρική, είναι οι δρόμοι της ενέργειας για την Νότια Ευρώπη και συναντούνται στο γεωενεργειακό σταυροδρόμι που λέγεται Ελλάδα. Αυτό επιτάσσει δυνατότητα ελέγχου της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής και Κεντρικής Μεσογείου περιορίζοντας ή ισορροπώντας την ανάλογη τουρκική προσπάθεια.
Η καίρια θέση της Ελλάδας στην υδρόγειο και οι αξιόλογες συγκοινωνίες της, ιδιαίτερα οι θαλάσσιες και εναέριες, καθιστούν την Ελλάδα μια στρατηγική περιοχή παγκόσμιας αξίας.
Η Ευρώπη ένεκα της οργανικής δομής της ως ιμπεριαλιστική δύναμη, επιθυμεί και επιδιώκει την επέκταση της (νέες αγορές, πρώτες ύλες, υδρογονάνθρακες, κλπ.) και επειδή αυτό προς δυσμάς είναι αδύνατο, είναι προφανές ότι μόνο προς ανατολάς είναι εφικτό. Η επεκτατική πολιτική της δυστυχώς περνά μέσα από την Ελλάδα και το ζητούμενο είναι ποιος θα διαχειριστεί προβλήματα τέτοιου μεγέθους, όπου στον συγκεκριμένο χώρο της Μεσογείου η αντιπαράθεση πολυποίκιλων και αντιτιθέμενων συμφερόντων έχουν αιματοκυλήσει την περιοχή. Το ενεργειακό πολιτικό παίγνιο και οι νέες γεωενεργειακές συμμαχίες στην περιοχή σε συνδυασμό με την γεωπολιτική ρευστότητα της Μεσογείου, αλλά και την γεωστρατηγική θέση της Ελλάδος την καθιστούν μοναδική στην παρούσα φάση.
Η σχεδόν βέβαιη ύπαρξη υδρογονανθράκων στην περιοχή, σε συνδυασμό με τα συμφέροντα των αγωγών της Νότιας Διαδρομής, αλλά και τις αντιπαλότητες των δρώντων δυνάμεων στον συγκεκριμένο χώρο, ενισχύουν ακόμη περισσότερο την στρατηγική αξία της Ελλάδας.
Ο καθορισμός, επομένως, των στόχων της γεωπολιτικής της Ελλάδας είναι μια δύσκολη υπόθεση που περνά μέσα από τις συμπληγάδες πέτρες των συμφερόντων μεγάλων δυνάμεων, αλλά και της «γείτονος» εξ Ανατολών Τουρκίας, η οποία έχει θέσει ως ζωτικούς της χώρους (εναέριο, θαλάσσιο και χερσαίο) τμήματα της Ελλάδας.
Συμπεράσματα
Το γεωστρατηγικό εκτόπισμα της Ελλάδας στην παρούσα φάση είναι μέγιστο και δυνητικά η πατρίδα μας θα μπορούσε να είναι «δρών» παίκτης στη ευρύτερη περιοχή, ως γέφυρα Ανατολής – Δύσης, αλλά και Βορά –Νότου.
Πως όμως είναι δυνατόν να συμβεί αυτό, με μια χρεωκοπημένη οικονομία; Η γεωστρατηγική αξιοποίηση της χώρας μας, απαιτεί μιαν ακμαία εθνική οικονομία και ισχυρές ένοπλες δυνάμεις. Το λεχθέν υπό του Δημοσθένη «δει δε χρημάτων και άνευ τούτων ουδέν εστί γενέσθαι των δεόντων », διαχρονικό.
Πως είναι δυνατόν, η Ελλάδα να αντιμετωπισθεί ισότιμα από τις συμμαχίες της; όσο πίσω της βρίσκεται ένας παρίας με διαρκώς απλωμένο το χέρι της, κάποιος που ζει από δάνεια, επιδοτήσεις και «προγράμματα στήριξης»;.
Πως είναι δυνατόν η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και το ΝΑΤΟ, να σε πάρουν στα σοβαρά; Όταν έχουν αντιληφθεί, ότι η λογική που λειτουργεί ο νεοέλληνας μέσα στις συμμαχίες είναι: άλλοι να μας ταίζουν και άλλοι να φυλάν τα σύνορα μας;
Η γεωστρατηγική αξία της Ελλάδας δεν εντυπωσιάζει κανέναν όταν πίσω από αυτή, βρίσκεται μια χώρα υποθηκευμένη με δανικά και έναν πλαδαρό λαό που έμαθε στον υπερκαταναλωτισμό.
Οι μετριότητες, υπομετριότητες και ανθυπομετριότητες , που απαρτίζουν τον ελληνικό πολιτικό και παραπολιτικό κόσμο, δεν μπορούν να αξιοποιήσουν την γεωστρατηγική ισχύ της χώρας και να λύσουν ιστορικά προβλήματα τέτοιας έκτασης και βάθους.
*Βιβλιογραφία: Γεωπολιτική Σκακιέρα – η Ελλάδα στο κέντρο των γεωστρατηγικών συγκρούσεων. Εκδόσεις Ηρόδοτος, συγγραφέας Νίκος Καρατουλιώτης.
Κοζάνη 30/1/19
Νίκος Καρατουλιώτης Υποστράτηγος ΕΑ.
