Από τη Sharon Kimathi, συντάκτρια Ενέργειας και ESG στο Reuters Digital
Ο σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ Αλ Ναχιάν, πρόεδρος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Abdulla Al Neyadi / UAE Presidential Court / Handout μέσω REUTERS.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα γίνουν ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου που αποχωρεί από τον ΟΠΕΚ, προκαλώντας ένα σοβαρό πλήγμα στον οργανισμό και στον de facto ηγέτη του, τη Σαουδική Αραβία.
Πρόκειται επίσης για τον τέταρτο παραγωγό που εγκαταλείπει τον ΟΠΕΚ+ τα τελευταία χρόνια, και με διαφορά τον μεγαλύτερο. Η Αγκόλα αποχώρησε από το μπλοκ το 2024, επικαλούμενη διαφωνίες σχετικά με τα επίπεδα παραγωγής. Το Εκουαδόρ αποχώρησε το 2020 και το Κατάρ το 2019.
Είναι η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ νίκη για την καθαρή ενέργεια;
Όχι ακριβώς. Δεν είναι αυτόματα “νίκη για την καθαρή ενέργεια”. Είναι περισσότερο ρήγμα στο σύστημα διαχείρισης του πετρελαίου, το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί πολιτικά από όσους πιέζουν για απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ, με ισχύ από 1 Μαΐου 2026, παρουσιάστηκε επισήμως από το Άμπου Ντάμπι ως επιλογή που συνδέεται με τη μακροπρόθεσμη οικονομική και ενεργειακή στρατηγική της χώρας. (wam.ae) Όμως οι αναλυτές τη διαβάζουν κυρίως ως κίνηση για μεγαλύτερη παραγωγική αυτονομία: τα ΗΑΕ δεν θέλουν πλέον να περιορίζονται από ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ, ειδικά αφού έχουν επενδύσει για να αυξήσουν την πετρελαϊκή τους παραγωγική ικανότητα. Το Reuters σημειώνει ότι τα ΗΑΕ γίνονται ο μεγαλύτερος παραγωγός που αποχωρεί από τον ΟΠΕΚ και ότι η κίνηση αποδυναμώνει την επιρροή του οργανισμού στην αγορά πετρελαίου. (Reuters)
Άρα, από την πλευρά της καθαρής ενέργειας, υπάρχει ένα θετικό πολιτικό επιχείρημα: αν ο ΟΠΕΚ αποδυναμώνεται και οι παραγωγοί δεν μπορούν πλέον να συντονίζουν τόσο εύκολα την προσφορά, τότε φαίνεται πόσο ασταθές είναι το σύστημα των ορυκτών καυσίμων. Αυτό μπορούν να το χρησιμοποιήσουν κυβερνήσεις και περιβαλλοντικές οργανώσεις για να πουν: «χρειαζόμαστε επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, όχι εξάρτηση από πετρελαϊκά καρτέλ».
Αλλά υπάρχει και η αντίθετη ανάγνωση: τα ΗΑΕ δεν αποχωρούν επειδή εγκαταλείπουν το πετρέλαιο· αποχωρούν επειδή θέλουν μεγαλύτερη ελευθερία να παράγουν και να εξάγουν περισσότερο πετρέλαιο. Η Goldman Sachs, σύμφωνα με το Reuters, εκτίμησε ότι η έξοδος των ΗΑΕ αυξάνει τον μεσοπρόθεσμο κίνδυνο μεγαλύτερης παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. (Reuters) Περισσότερη προσφορά μπορεί να ρίξει τις τιμές, και φθηνότερο πετρέλαιο συχνά δυσκολεύει — όχι διευκολύνει — την επιτάχυνση της καθαρής ενέργειας.
Οπότε η καλύτερη απάντηση είναι:
Η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ είναι ευκαιρία για το αφήγημα της ενεργειακής μετάβασης, αλλά όχι καθαρή νίκη για την καθαρή ενέργεια. Είναι κυρίως γεωοικονομική κίνηση πετρελαϊκής αυτονομίας. Θα γίνει «νίκη» για την καθαρή ενέργεια μόνο αν κυβερνήσεις και χρηματοπιστωτικοί θεσμοί τη χρησιμοποιήσουν για να μειώσουν τη ζήτηση πετρελαίου, να επενδύσουν σε ανανεώσιμες πηγές και να προστατεύσουν τις οικονομίες από τις διακυμάνσεις των ορυκτών καυσίμων.
ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΙΣ
Τα σημερινά μέλη του ΟΠΕΚ είναι: Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κουβέιτ, Ιράκ, Ιράν, Αλγερία, Λιβύη, Νιγηρία, Κονγκό, Ισημερινή Γουινέα, Γκαμπόν και Βενεζουέλα.
Υπήρξαν εντάσεις μεταξύ των ΗΑΕ και της Σαουδικής Αραβίας σχετικά με την ποσόστωση παραγωγής των Εμιράτων, η οποία ανέρχεται σε 3,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Τα ΗΑΕ έχουν ζητήσει μεγαλύτερη ποσόστωση, ώστε αυτή να αντανακλά το γεγονός ότι έχουν επεκτείνει την παραγωγική τους ικανότητα στο πλαίσιο επενδυτικού προγράμματος ύψους 150 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Φήμες για αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ+ κυκλοφορούν εδώ και χρόνια, εν μέσω επιδείνωσης των σχέσεων με το Ριάντ λόγω των συγκρούσεων στο Σουδάν, τη Σομαλία και την Υεμένη. Τα ΗΑΕ έχουν επίσης έρθει ολοένα πιο κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Μια νίκη για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων;
Μίλησα με πολλές περιβαλλοντικές οργανώσεις και δεξαμενές σκέψης που συμμετείχαν στη διάσκεψη στη Σάντα Μάρτα, οι οποίες δήλωσαν ότι είδαν αυτή την εξέλιξη ως ευκαιρία για την ενίσχυση της δυναμικής υπέρ της σταδιακής κατάργησης των ορυκτών καυσίμων.
Ο Γκάι Πρινς, επικεφαλής του τομέα ενεργειακής προσφοράς στην ανεξάρτητη χρηματοοικονομική δεξαμενή σκέψης Carbon Tracker, δήλωσε ότι η απόφαση των ΗΑΕ ανέδειξε την αποδυνάμωση του συντονισμού στην πλευρά της προσφοράς μεταξύ των παραγωγών, σε μια περίοδο γεωπολιτικής έντασης και αυξανόμενης αβεβαιότητας σχετικά με τη μακροπρόθεσμη ζήτηση πετρελαίου.
«Αυτό ακριβώς αναγνώρισαν οι χώρες και οι χρηματοπιστωτικοί θεσμοί στη Σάντα Μάρτα, όπου σχεδόν 60 κυβερνήσεις συζήτησαν τον συντονισμένο σχεδιασμό για τη διαχείριση της μείωσης των εσόδων από τα ορυκτά καύσιμα και τη μείωση της έκθεσης σε ενεργειακά σοκ τιμών», δήλωσε ο Πρινς.
Η Λουίζ Χάτσινς, συντονίστρια της περιβαλλοντικής εκστρατείας Make Polluters Pay Coalition, δήλωσε ότι η κίνηση δημιούργησε μια σαφή αίσθηση δυναμικής.
«Κυβερνήσεις, πόλεις, πολιτείες και η κοινωνία των πολιτών εργάζονται συνεργατικά για να βρουν πώς θα απεμπλακούν από αυτό το επικίνδυνο τρενάκι του τρόμου των ορυκτών καυσίμων. Την ίδια στιγμή, ρήγματα όπως η απομάκρυνση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ υπογραμμίζουν πόσο ασταθές και αμφισβητούμενο έχει γίνει το σύστημα των ορυκτών καυσίμων», δήλωσε η Χάτσινς.
Υπάρχει όμως μια παγίδα. Αν και πολλές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών βλέπουν αυτή την εξέλιξη ως νίκη για τη βιωσιμότητα, ορισμένοι άνθρωποι, όπως η Τερέζα Άντερσον, παγκόσμια επικεφαλής της ActionAid International για την κλιματική δικαιοσύνη, είδαν πολλές χώρες στη Σάντα Μάρτα να εκφράζουν πραγματική αγωνία για την ευαλωτότητά τους απέναντι στις διακυμάνσεις των τιμών των ορυκτών καυσίμων.
«Υπάρχει δίψα για απελευθέρωση από την οικονομική και κλιματική βλάβη που προκαλεί η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα», δήλωσε η Άντερσον.
«Ακριβώς γι’ αυτό πρέπει να υλοποιηθούν οι μεταρρυθμίσεις της Σάντα Μάρτα: διαγραφή χρέους, τερματισμός του μηχανισμού επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους και κανόνες που θα δίνουν στις χώρες του Παγκόσμιου Νότου πρόσβαση στην τεχνολογία και τον αναγκαίο πολιτικό χώρο για να οικοδομήσουν το δικό τους μέλλον», δήλωσε η δρ Κετακαντριάνα Ραφιτοσόν, εκτελεστική διευθύντρια του Resource Justice Network.
