Η Αλβανία απομακρύνεται από την ΕΕ και στρέφεται προς τις ΗΠΑ

Εικονογράφηση: Klaus Woelfer
Klaus Wölfer 

Η Αλβανία έχει εξελιχθεί σε ένα αποκαλυπτικό τεστ για την ισορροπία επιρροής μεταξύ Βρυξελλών και Ουάσιγκτον στα Δυτικά Βαλκάνια.

Έντι Ράμα
Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας, Έντι Ράμα, παρευρίσκεται στην εναρκτήρια συνεδρίαση του Συμβουλίου Ειρήνης, που φιλοξενήθηκε από τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ στην Ουάσιγκτον, στις 19 Φεβρουαρίου 2026. © Getty Images

Με λίγα λόγια

Η Αλβανία βλέπει ολοένα και περισσότερο την Ουάσιγκτον ως τον βασικό στρατηγικό της πυλώνα.

Η αβεβαιότητα γύρω από τη διεύρυνση της ΕΕ τροφοδοτεί την απογοήτευση σε ολόκληρα τα Βαλκάνια.

Οι εξωτερικές δυνάμεις αποκτούν επιρροή, καθώς η εμπιστοσύνη προς τις Βρυξέλλες αποδυναμώνεται.

Για μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα, ακούστε εδώ το podcast μας που υποστηρίζεται από τεχνητή νοημοσύνη.

Αν και επισήμως παραμένει δεσμευμένη στον στόχο της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Αλβανία έρχεται όλο και πιο κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες και καλλιεργεί δεσμούς με άλλες εξωτερικές δυνάμεις, όπως η Τουρκία. Η πολιτική και οικονομική εξέλιξη της Αλβανίας δεν θα διαμορφώσει μόνο το μέλλον των Δυτικών Βαλκανίων, αλλά και την αξιοπιστία του ευρύτερου γεωπολιτικού σχεδίου της ΕΕ.

Η μεταβαλλόμενη ευθυγράμμιση της Αλβανίας

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η κομμουνιστική Αλβανία —που είχε ιδρυθεί ως κράτος το 1912— είχε έναν στενό σύμμαχο: τη Σοβιετική Ένωση. Όταν η Μόσχα και το Πεκίνο ήρθαν σε ρήξη το 1960, τα Τίρανα στράφηκαν προς την Κίνα για προστασία. Ωστόσο, αυτή η σχέση έληξε περίπου το 1978, αφήνοντας τη χώρα απομονωμένη.

Μετά την εγκατάλειψη του κομμουνισμού το 1991, η Αλβανία βυθίστηκε στην αναταραχή και το πολιτικό χάος, όταν μια σειρά από απατηλά επενδυτικά σχήματα εθνικής εμβέλειας κατέρρευσαν την περίοδο 1996-1997, εξανεμίζοντας τις αποταμιεύσεις πολλών πολιτών. Η χώρα τελικά σταθεροποιήθηκε και εξελίχθηκε σε μια σχετικά συμβατική δημοκρατία, κυριαρχούμενη από δύο σε μεγάλο βαθμό μη ιδεολογικά κόμματα —το Σοσιαλιστικό Κόμμα και το Δημοκρατικό Κόμμα— τα οποία εναλλάσσονταν στην εξουσία.

Από το 2013, το Σοσιαλιστικό Κόμμα και ο ηγέτης του, Έντι Ράμα, πρώην δήμαρχος των Τιράνων, κυριαρχούν στην αλβανική πολιτική σκηνή, έχοντας κερδίσει τέσσερις συνεχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις, ενώ ακολουθούν μια φιλελεύθερη οικονομική πολιτική χαμηλής φορολογίας.

Η οικονομία της χώρας, η οποία είναι σε μεγάλο βαθμό εθνοτικά ομοιογενής, έχει αναπτυχθεί με ρυθμό περίπου 4% ετησίως, χάρη στην άνθηση του τουρισμού και των υπηρεσιών. Ωστόσο, η Αλβανία συνεχίζει να αντιμετωπίζει υψηλή μετανάστευση νέων και ανεργία, ενώ ο πληθυσμός της, περίπου 2,75 εκατομμύρια, μειώνεται σταθερά.

Η διαφθορά και η πολιτική ευνοιοκρατία παραμένουν επίμονα προβλήματα, παρά τις εκτεταμένες δικαστικές μεταρρυθμίσεις και αρκετές συλλήψεις υψηλού προφίλ, μεταξύ των οποίων του πρώην προέδρου Ιλίρ Μέτα και του εν ενεργεία δημάρχου Τιράνων, Εριόν Βελιάι.

Στοιχεία και αριθμοί

Η εποχή της απομόνωσης της Αλβανίας, 1978-1991

Μετά τη διακοπή των σχέσεων με την Κίνα το 1978, η Αλβανία έχασε τον τελευταίο μεγάλο σύμμαχό της και εισήλθε σε μια περίοδο σχεδόν πλήρους διεθνούς απομόνωσης.

Ο κομμουνιστής ηγέτης Ενβέρ Χότζα ακολούθησε ένα ακραίο σταλινικό δόγμα, επικεντρωμένο στην αυτάρκεια, την ιδεολογική καθαρότητα και τον φόβο της ξένης επιρροής.

Η Αλβανία αποχώρησε από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, υπό σοβιετική ηγεσία, το 1968, και αργότερα κατήγγειλε τόσο τη Σοβιετική Ένωση όσο και την Κίνα ως προδότριες του κομμουνισμού.

Το καθεστώς κατασκεύασε, σύμφωνα με εκτιμήσεις, από 170.000 έως 750.000 τσιμεντένια καταφύγια σε όλη τη χώρα, φοβούμενο εισβολή από το ΝΑΤΟ, τη Γιουγκοσλαβία ή το σοβιετικό μπλοκ.

Τα σύνορα ήταν αυστηρά κλειστά, τα ταξίδια στο εξωτερικό περιορίζονταν δραστικά και η απόπειρα διαφυγής από τη χώρα μπορούσε να οδηγήσει σε φυλάκιση ή θάνατο.

Το 1967, η Αλβανία αυτοανακηρύχθηκε το πρώτο επισήμως αθεϊστικό κράτος στον κόσμο, απαγορεύοντας τη θρησκευτική πρακτική και κλείνοντας ή καταστρέφοντας εκκλησίες και τζαμιά.

Τα ξένα μέσα ενημέρωσης, η δυτική μουσική και οι εξωτερικές πολιτισμικές επιρροές λογοκρίνονταν αυστηρά, ενώ η μυστική αστυνομία, η Sigurimi, διατηρούσε εκτεταμένο σύστημα εσωτερικής παρακολούθησης.

Η οικονομική αυτάρκεια οδήγησε σε χρόνιες ελλείψεις, ξεπερασμένη βιομηχανία και χαμηλό βιοτικό επίπεδο, παρά ορισμένες προόδους στον αλφαβητισμό και στις βασικές υποδομές.

Οι πολιτικές εκκαθαρίσεις ήταν συνηθισμένες, ακόμη και εναντίον υψηλόβαθμων κομμουνιστών αξιωματούχων που κατηγορούνταν για ιδεολογική παρέκκλιση ή συμπάθειες προς ξένες δυνάμεις.

Μετά τον θάνατο του Χότζα το 1985, ο διάδοχός του, Ραμίζ Αλία, χαλάρωσε προσεκτικά ορισμένους ελέγχους, όμως το σύστημα κατέρρευσε εν μέσω διαδηλώσεων και οικονομικής κρίσης το 1990-1991.

Καθαρά ηττημένο στις γενικές εκλογές του 2025, το κύριο κόμμα της αντιπολίτευσης, το Δημοκρατικό Κόμμα, που εξακολουθεί να ηγείται ο 81χρονος βετεράνος Σαλί Μπερίσα, εξασφάλισε μόλις το ένα τρίτο των ψήφων —το χειρότερο αποτέλεσμά του μέχρι σήμερα.

Παρά την αντιπαλότητά τους, και τα δύο μεγάλα κόμματα παραμένουν σταθερά προσηλωμένα στις ΗΠΑ, στο ΝΑΤΟ και στον μακροχρόνιο στόχο της Αλβανίας να ενταχθεί στην ΕΕ όσο το δυνατόν ταχύτερα.

Παράγοντες που επηρεάζουν την εξωτερική πολιτική

Η Αλβανία είναι μέλος του ΝΑΤΟ από το 2009 και ευθυγραμμίζεται πλήρως με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ. Ωστόσο, μαζί με την Ουγγαρία, της οποίας η κυβέρνηση άλλαξε πρόσφατα, η Αλβανία προσχώρησε γρήγορα και στο «Συμβούλιο Ειρήνης» του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, μια πρωτοβουλία που αποσκοπεί στη διοίκηση και σταθεροποίηση της Γάζας. Η κίνηση αυτή σηματοδότησε μια αξιοσημείωτη απόκλιση από την κυρίαρχη εξωτερική πολιτική της ΕΕ και ανέδειξε μια ευρύτερη πραγματικότητα: όταν οι στρατηγικές προτεραιότητες συγκρούονται, η Ουάσιγκτον παραμένει το βασικό σημείο αναφοράς των Τιράνων, παρά τη γεωγραφία και ανεξάρτητα από τη φιλοδοξία της Αλβανίας να ενταχθεί στην ΕΕ.

Πέρα από τις ΗΠΑ —η σημασία των οποίων ενισχύεται από τη μεγάλη αλβανική διασπορά εκεί— η Ιταλία, η Γαλλία και η Γερμανία διαθέτουν επίσης σημαντική επιρροή. Ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα θεωρείται προσωπικά κοντά στη Γαλλία. Παρ’ όλα αυτά, οι Γάλλοι πολιτικοί και η κοινή γνώμη στη Γαλλία αντιμετωπίζουν εδώ και καιρό με επιφυλακτικότητα την αλβανική μετανάστευση, γεγονός που θα μπορούσε να περιπλέξει τις προσπάθειες οικοδόμησης στήριξης για την ενδεχόμενη ένταξη της Αλβανίας στην ΕΕ.

Οποιαδήποτε μελλοντική συνθήκη ένταξης πιθανότατα θα απαιτούσε επικύρωση μέσω γαλλικού δημοψηφίσματος, καθώς η χώρα διαθέτει ειδικές συνταγματικές προβλέψεις που σχετίζονται με τη διεύρυνση της ΕΕ. Αν και μια αρνητική ψήφος θα μπορούσε θεωρητικά να παρακαμφθεί μέσω ειδικών πλειοψηφιών στο γαλλικό κοινοβούλιο, κάτι τέτοιο θα ήταν πολιτικά δύσκολο.

Σοβαρές ανησυχίες για το κράτος δικαίου στην Αλβανία, καθώς και για τις προσπάθειες καταπολέμησης της διαφθοράς και της διακίνησης ναρκωτικών, συνεχίζουν να διατυπώνονται από αρκετά κράτη-μέλη της ΕΕ, με την Ολλανδία και τη Σουηδία να συγκαταλέγονται στους πιο έντονους επικριτές.

Ο Έντι Ράμα εγκαινιάζει τζαμί στην Αλβανία

Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν, στο κέντρο αριστερά, και ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Ράμα, στο κέντρο δεξιά, παρευρίσκονται στην τελετή εγκαινίων του τζαμιού Namazgah στα Τίρανα, στις 10 Οκτωβρίου 2024. Η Αλβανία καλλιεργεί στενότερους δεσμούς με την Τουρκία κατά τη μακρά θητεία και των δύο ηγετών. © Getty Images

Την ίδια στιγμή, η Αλβανία αντιμετωπίζει λίγες άμεσες απειλές ασφαλείας. Η χώρα έχει περιορισμένο στρατηγικό βάρος, είναι σταθερά ενταγμένη στο ΝΑΤΟ και περιβάλλεται από γενικά φιλικούς γείτονες. Περιστασιακές διαφορές, όπως ζητήματα οριοθέτησης συνόρων με την Ελλάδα, τείνουν να διογκώνονται περισσότερο για βραχυπρόθεσμους εσωτερικούς πολιτικούς λόγους παρά επειδή συνιστούν σοβαρό κίνδυνο αντιπαράθεσης.

Πέντε αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας άφησαν βαθύ αποτύπωμα στην Αλβανία και στην ευρύτερη περιοχή, διαμορφώνοντας τόσο τον πολιτισμό όσο και την πολιτική αντίληψη. Σήμερα, η Τουρκία —γεωγραφικά κοντινή και με αλβανική διασπορά συγκρίσιμη σε μέγεθος με εκείνη της Γερμανίας— παραμένει σημαντικό σημείο αναφοράς, καθώς και ένας από τους βασικούς ξένους επενδυτές στην Αλβανία.

Ο πρωθυπουργός Ράμα όχι μόνο έχει εδραιώσει τη θέση του ύστερα από 13 χρόνια στην εξουσία, αλλά έχει επίσης εξελιχθεί σε έναν από τους μακροβιότερους ηγέτες της Ευρώπης, τον οποίο ξεπερνούν μόνο πρόσωπα όπως ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς και ο Εμανουέλ Μακρόν.

Οι σχέσεις της Αλβανίας με την αλβανόφωνη ηγεσία στο Κόσοβο παραμένουν φυσικά στενές, όμως κατά καιρούς έχουν περιπλακεί από το συγκρουσιακό ύφος που συνδέεται με ηγέτες όπως ο Άλμπιν Κούρτι και η Βιόσα Οσμάνι. Η αντιπαραθετική τους προσέγγιση έχει επιβαρύνει τις σχέσεις τόσο με ξένους όσο και με εσωτερικούς εταίρους —ιδίως με τους Σέρβους— και έχει συμβάλει στο παρατεταμένο αδιέξοδο του διαλόγου Βελιγραδίου-Πρίστινας, που διεξάγεται με τη διαμεσολάβηση της ΕΕ.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα απηύθυνε προσωπικά και δημόσια έκκληση στον πρόεδρο Τραμπ για την πρόωρη αποφυλάκιση του πρώην προέδρου του Κοσόβου, Χασίμ Θάτσι, ο οποίος κρατείται εδώ και σχεδόν έξι χρόνια από τα Ειδικά Τμήματα στη Χάγη, με κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου που συνδέονται με τη σύγκρουση στο Κόσοβο στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Ένταξη και ολοκλήρωση

Ο πρωθυπουργός Ράμα και ο πρόεδρος της Σερβίας Βούτσιτς, μαζί με τον πρώην ηγέτη της Βόρειας Μακεδονίας Ζόραν Ζάεφ, εγκαινίασαν από κοινού, μεταξύ 2019 και 2021, ένα πιο δομημένο πλαίσιο διακρατικής συνεργασίας, γνωστό ως «Ανοιχτά Βαλκάνια». Στις 28 Φεβρουαρίου 2026, ο πρωθυπουργός Ράμα και ο πρόεδρος Βούτσιτς συνυπέγραψαν άρθρο γνώμης στη γερμανική εφημερίδα Frankfurter Allgemeine Zeitung, υποστηρίζοντας μια σταδιακή, μερική φόρμουλα ένταξης για τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, χωρίς πλήρη δικαιώματα ψήφου. Η πρόταση είχε αδυναμίες και δεν έλαβε μεγάλη στήριξη, ούτε καν στο εσωτερικό των χωρών τους. Ωστόσο, πρέπει να ιδωθεί ως μια σπάνια έκκληση από τους ηγέτες δύο επί μακρόν αναμενουσών, απογοητευμένων και ταπεινωμένων υποψήφιων προς ένταξη χωρών στην ΕΕ.

Το μήνυμα μπορεί να ερμηνευθεί ως απάντηση σε εξίσου μη ρεαλιστικές προτάσεις που προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και από ορισμένα κράτη-μέλη, οι οποίες υποστηρίζουν την πλήρη ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ έως τον Ιανουάριο του 2027. Το γεγονός ότι μια τέτοια πρόταση —η οποία ουσιαστικά θα αγνοούσε τη μακροχρόνια αρχή της ΕΕ περί σταδιακής ένταξης βάσει αξιολόγησης και επίδοσης— συζητείται σοβαρά στα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης δείχνει τον βαθμό στον οποίο η στρατηγική διεύρυνσης του μπλοκ έχει περιέλθει σε αταξία.

Περισσότερα από τον Klaus Wölfer

Βοσνία και Ερζεγοβίνη: Οι εσωτερικές διαιρέσεις δοκιμάζουν την περιφερειακή ισορροπία

Τα Δυτικά Βαλκάνια: Παραμελημένα, αλλά όχι ασήμαντα

Βοσνία και Ερζεγοβίνη: Λύνοντας τον γόρδιο δεσμό των Βαλκανίων

Ενώ μια μικρή χώρα όπως το Μαυροβούνιο, έχοντας ήδη επιτύχει υψηλό βαθμό ευθυγράμμισης με τα πρότυπα της ΕΕ, θα μπορούσε πιθανότατα να απορροφηθεί στην Ένωση σχετικά ομαλά, η Αλβανία και η Σερβία παρουσιάζουν πιο σύνθετες προκλήσεις —αν και για διαφορετικούς λόγους.

Επιφανειακά, η Αλβανία έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στη συνεργασία με την ΕΕ και στην ευθυγράμμισή της με τη συμπεριφορά και τις πολιτικές που αναμένονται από ένα κράτος-μέλος. Ωστόσο, σημαντικά εσωτερικά και εξωτερικά εμπόδια παραμένουν άλυτα. Ορισμένα από αυτά λαμβάνουν μικρή προσοχή στις καθημερινές συζητήσεις ή απορρίπτονται προσωρινά ως δευτερεύουσες ανησυχίες, μεταξύ των οποίων και η σοβαρή δημογραφική συρρίκνωση που έχει επηρεάσει σχεδόν κάθε πρόσφατο κράτος που εντάχθηκε στην ΕΕ. Το μοτίβο αυτό είναι ορατό στις χώρες της Βαλτικής, καθώς και στη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Κροατία.

Για την Αλβανία, τέτοιες τάσεις θα ασκούσαν ακόμη μεγαλύτερη πίεση σε έναν ήδη ταχύτατα συρρικνούμενο πληθυσμό. Για να αντισταθμίσει τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού, η χώρα έχει βασιστεί ολοένα και περισσότερο σε ξένους εργαζομένους, κυρίως από ασιατικές χώρες και την Τουρκία, ιδιαίτερα στον ακμάζοντα τουριστικό τομέα, ο οποίος έφτασε σε επίπεδα-ρεκόρ το 2025 με περίπου 12 εκατομμύρια επισκέπτες. Πολλοί μετανάστες εργαζόμενοι φέρνουν επίσης μαζί τις οικογένειές τους, εγείροντας μακροπρόθεσμα ερωτήματα για το πόσο ομαλά η αλβανική κοινωνία —ιστορικά ιδιαίτερα ομοιογενής— θα απορροφήσει αυτή τη νέα μορφή μετανάστευσης.

gisreportsonline.com