
του Γιώργου Κουτσούμη
Οι απαγωγές για λύτρα και η επίθεση κατά μητροπολίτη στη Χομς προκάλεσαν την κοινή παρέμβαση τριών πατριαρχών. Η συζήτηση για την αναβάθμιση των σχέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Δαμασκό, δίνει στην Αθήνα τη δυνατότητα να θέσει συγκεκριμένα αιτήματα για την προστασία των θρησκευτικών κοινοτήτων.

Στη Σουκαϊλαμπίγια, πόλη της δυτικής Χάμα με κατά πλειονότητα χριστιανικό πληθυσμό, η οικογένεια του χρυσοχόου Μάχερ Σανκάρι πληροφορήθηκε ότι οι απαγωγείς του ζητούσαν 120 κιλά χρυσού για να τον απελευθερώσουν. Ο Σανκάρι είχε απαχθεί τον Οκτώβριο από ενόπλους με καλυμμένα πρόσωπα. Στις εικόνες που έλαβε η οικογένειά του και δημοσιοποίησαν οι εκκλησιαστικές αρχές, εμφανίζεται φιμωμένος, με αλυσοδεμένα πόδια και εμφανή σημάδια κακοποίησης. Λίγες εβδομάδες αργότερα, το Σαββατοκύριακο πριν από τις 17 Νοεμβρίου, άγνωστοι εισέβαλαν στο γραφείο του Μελχίτη Ελληνοκαθολικού Μητροπολίτη Γιοχάνα Άμπντο Αρμπάς στη Χομς, τον ακινητοποίησαν, του κάλυψαν τα μάτια, τον φίμωσαν και λήστεψαν το γραφείο.
Οι δύο υποθέσεις βρέθηκαν στο επίκεντρο της κοινής δήλωσης που εξέδωσαν στη Δαμασκό στις 17 Νοεμβρίου 2026 ο ελληνορθόδοξος Πατριάρχης Αντιοχείας Ιωάννης Ι΄, ο συρορθόδοξος Πατριάρχης Ιγνάτιος Εφραίμ Β΄ και ο Πατριάρχης των Μελχιτών Ελληνοκαθολικών Ιωσήφ Άμπσι. Οι τρεις προκαθήμενοι έκαναν λόγο για επαναλαμβανόμενες επιθέσεις σε βάρος Σύρων πολιτών, ιδίως χριστιανών, και για συστηματικές απαγωγές με σκοπό την απόσπαση υπέρογκων λύτρων. Καταλόγισαν στις αρμόδιες αρχές αδυναμία να εγγυηθούν την ασφάλεια των πολιτών και ζήτησαν να πληροφορηθούν τα αποτελέσματα των ερευνών. Στην κάλυψη της 18ης Νοεμβρίου, η αραβόφωνη Asharq Al-Awsat ανέφερε ότι έως τότε δεν είχε υπάρξει δημόσια αντίδραση των συριακών αρχών στην κοινή δήλωση.

Η ανασφάλεια πέρα από τις απαγωγές
Στη Χάμα, ένα ακόμη βίντεο που κυκλοφόρησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εμφανίζει, σύμφωνα με το αραβικό ρεπορτάζ, τον απαχθέντα Καρίμ αλ-Νάντερ να ζητεί από την οικογένειά του να πουλήσει την περιουσία της για να συγκεντρώσει λύτρα 100.000 δολαρίων. Οι απαγωγές για λύτρα πλήττουν ευρύτερα τη συριακή κοινωνία. Στις 16 Νοεμβρίου οι δυνάμεις ασφαλείας ανακοίνωσαν την απελευθέρωση του βιομηχάνου Φάντι Μπαράκατ στο Χαλέπι, ενώ τον Αύγουστο οι αρχές είχαν ανακοινώσει τη σύλληψη οκτώ υπόπτων στην περιφέρεια της Δαμασκού για απαγωγές επιχειρηματιών. Τα κίνητρα των δραστών χρειάζονται διερεύνηση σε κάθε υπόθεση. Στις χριστιανικές κοινότητες, η επανάληψη των περιστατικών και η έλλειψη ενημέρωσης για την έκβαση των ερευνών εντείνουν τον φόβο ότι η παραμονή στον τόπο τους γίνεται ολοένα δυσκολότερη.
Μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, οι μεταβατικές αρχές δεσμεύθηκαν να προστατεύσουν τις μειονότητες. Κληρονόμησαν μια χώρα με εκτεταμένη διάδοση όπλων, πολλαπλές ένοπλες παρατάξεις και βαθιά φτώχεια ύστερα από περισσότερα από δεκατρία χρόνια πολέμου. Η αιματηρή βία στις παράκτιες περιοχές με ισχυρή αλαουιτική παρουσία και στη Σουβάιντα, όπου πλειοψηφούν οι Δρούζοι, έδειξε πόσο εύθραυστες παραμένουν οι εγγυήσεις ασφαλείας. Για τους χριστιανούς, σημείο καμπής υπήρξε η επίθεση της 22ας Ιουνίου 2025 στον ελληνορθόδοξο ναό του Προφήτη Ηλία στη Δαμασκό. Το Συριακό Δίκτυο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα κατέγραψε, σε αρχικό απολογισμό, 25 νεκρούς και 63 τραυματίες. Οι αρχές απέδωσαν την επίθεση στο Ισλαμικό Κράτος, ενώ την ευθύνη διεκδίκησε άλλη εξτρεμιστική οργάνωση. Το ίδιο δίκτυο είχε ήδη τεκμηριώσει επιθέσεις σε ναούς στην επαρχία Χομς και στην Μπλουντάν, δυτικά της πρωτεύουσας.
Η ανασφάλεια επιβαρύνει κοινότητες που έχουν ήδη συρρικνωθεί από τον εκτοπισμό και τη μετανάστευση. Από περίπου ένα εκατομμύριο πριν από την έναρξη του πολέμου το 2011, σύμφωνα με την εκτίμηση που παραθέτει το Γαλλικό Πρακτορείο, οι χριστιανοί υπολογίζονται σήμερα σε περίπου 300.000. Ο Οργανισμός της ΕΕ για το Άσυλο τοποθετεί το ποσοστό τους γύρω στο 2% και επισημαίνει την απουσία σύγχρονων επίσημων δημογραφικών στοιχείων. Η αβεβαιότητα ως προς τον ακριβή αριθμό αφήνει σαφή την τάση. Σε περιοχές όπου οι κοινότητες έχουν ήδη χάσει μεγάλο μέρος του πληθυσμού τους, κάθε νέο κύμα φυγής δυσχεραίνει τη διατήρηση σχολείων, ενοριών και τοπικών δικτύων αλληλεγγύης.

Το περιθώριο παρέμβασης της Αθήνας
Μία ημέρα πριν από την κοινή δήλωση των πατριαρχών, οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ τάχθηκαν υπέρ της προώθησης συμφωνίας σύνδεσης με τη Συρία. Είχε προηγηθεί τον Μάιο η αποκατάσταση της πλήρους εφαρμογής της υφιστάμενης συμφωνίας συνεργασίας. Στη συνεδρίαση της 16ης Νοεμβρίου ο Γιώργος Γεραπετρίτης υπογράμμισε ότι η μετάβαση πρέπει να παραμείνει υπό συριακή ευθύνη και να συμπεριλάβει όλες τις εθνοτικές και θρησκευτικές κοινότητες. Η υπό συζήτηση συμφωνία σύνδεσης προσφέρει στην Αθήνα τη δυνατότητα να μεταφέρει αυτή τη θέση στην ατζέντα του πολιτικού διαλόγου με τη Δαμασκό.

Μια ελληνική πρωτοβουλία στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων θα μπορούσε να ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης να θέσει στη Δαμασκό συγκεκριμένα αιτήματα. Πρώτο, τακτική ενημέρωση για την πορεία των ερευνών σε υποθέσεις απαγωγών και επιθέσεων. Δεύτερο, σχέδια προστασίας των χώρων λατρείας σε συνεννόηση με τις τοπικές κοινότητες. Τρίτο, διαβούλευση με κληρικούς και λαϊκούς εκπροσώπους για την ασφάλεια και τη συμμετοχή τους στους θεσμούς της μετάβασης. Η ευρωπαϊκή στήριξη στη μεταρρύθμιση του τομέα ασφάλειας θα μπορούσε να ενσωματώσει δεσμεύσεις για την καταγραφή των καταγγελιών, την προστασία μαρτύρων και την ενημέρωση των οικογενειών.
Στη Γενεύη, η Ελλάδα θα μπορούσε να θέσει το ζήτημα στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ και να ζητήσει συστηματικότερη τεκμηρίωση των επιθέσεων κατά θρησκευτικών κοινοτήτων από την ανεξάρτητη διεθνή Επιτροπή Έρευνας για τη Συρία, της οποίας η εντολή έχει παραταθεί έως τις 31 Μαρτίου 2027. Ο δίαυλος με το Πατριαρχείο Αντιοχείας μπορεί να βοηθήσει την Αθήνα να μεταφέρει συγκεκριμένες υποθέσεις και ανάγκες στις ευρωπαϊκές και διεθνείς διαβουλεύσεις. Η προστασία επί του εδάφους παραμένει ευθύνη της Δαμασκού. Η ελληνική συμβολή θα κριθεί από το κατά πόσον θα μπορέσει να κινητοποιήσει εταίρους γύρω από αιτήματα των οποίων η εφαρμογή μπορεί να διαπιστωθεί στη Χάμα, στη Χομς και στις υπόλοιπες περιοχές όπου οι ίδιες οι κοινότητες ζητούν να παραμείνουν με ασφάλεια στον τόπο τους.

Στις χριστιανικές κοινότητες, ωστόσο, τα νέα περιστατικά αναζωπυρώνουν την ανασφάλεια που προκάλεσε η πολύνεκρη επίθεση του Ιουνίου 2025 στον ελληνορθόδοξο ναό του Προφήτη Ηλία στη Δαμασκό. Ύστερα από χρόνια εκτοπισμού και μετανάστευσης, ο Οργανισμός της ΕΕ για το Άσυλο παραθέτει εκτίμηση περίπου 300.000 χριστιανών, με την επιφύλαξη ότι δεν υπάρχουν πρόσφατα επίσημα δημογραφικά στοιχεία.
Η κοινή δήλωση των πατριαρχών συνδέει την ασφάλεια των χριστιανών της Συρίας με την ισοπολιτεία και θεμελιώνει τη συνύπαρξη με τους μουσουλμάνους συμπολίτες τους στην κοινή ιδιότητα του Σύρου πολίτη. Αραβόφωνη ανάλυση του Κέντρου Malcolm H. Kerr Carnegie για τη Μέση Ανατολή, βασισμένη σε συνομιλίες με Σύρους από διαφορετικές περιοχές της χώρας, καταγράφει την προσδοκία για ένα κράτος που κατοχυρώνει τα ίδια δικαιώματα για όλους, ανεξαρτήτως θρησκείας ή καταγωγής. Το συριακό Κέντρο Σύγχρονων Μελετών Harmoon συνδέει την ισοπολιτεία με την ουδετερότητα της πολιτείας απέναντι στις θρησκευτικές πεποιθήσεις και με την ελευθερία των πολιτών να τις εκφράζουν. Για τη Δαμασκό, η αρχή αυτή δοκιμάζεται στην πράξη, στην προστασία των χώρων λατρείας, στην αποτελεσματική διερεύνηση των επιθέσεων και στην ισότιμη συμμετοχή των κοινοτήτων στους υπό διαμόρφωση θεσμούς.
Η Αθήνα διαθέτει ήδη διαύλους και προς τη συριακή κυβέρνηση και προς το Πατριαρχείο Αντιοχείας. Ο Έλληνας πρέσβης Εμμανουήλ Κακαβελάκης έγινε δεκτός τον Αύγουστο από τον Πατριάρχη Ιωάννη Ι΄ στην πατριαρχική κατοικία στη Δαμασκό και επέδωσε τα διαπιστευτήριά του στον πρόεδρο Άχμαντ αλ-Σάρα στις 6 Σεπτεμβρίου. Στις 11 Νοεμβρίου συναντήθηκε με τον Τζιχάντ Μακντίσι, σύμβουλο του συριακού Υπουργείου Εξωτερικών για αμερικανικές υποθέσεις. Σύμφωνα με το συριακό πρακτορείο SANA, η συζήτηση κάλυψε τις διμερείς σχέσεις, τις προοπτικές περιφερειακής συνεργασίας και τις πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ. Οι επαφές αυτές δίνουν στην ελληνική πρεσβεία τη δυνατότητα να ενημερώνεται απευθείας από το Πατριαρχείο και να θέτει συγκεκριμένα ζητήματα στις συριακές αρχές.

Στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της 16ης Νοεμβρίου, ο Γιώργος Γεραπετρίτης υπογράμμισε ότι η μετάβαση πρέπει να παραμείνει υπό συριακή ευθύνη και να συμπεριλάβει όλες τις θρησκευτικές και εθνοτικές κοινότητες. Καθώς διαμορφώνεται η ευρωπαϊκή θέση για τη συμφωνία σύνδεσης, η Αθήνα θα μπορούσε να ζητήσει να τεθούν στον διάλογο με τη Δαμασκό τρία συγκεκριμένα ζητήματα: ενημέρωση για την πορεία των ερευνών, μέτρα προστασίας των χώρων λατρείας σε συνεννόηση με τις κοινότητες και τακτική διαβούλευση με εκπροσώπους τους. Στη Γενεύη, θα μπορούσε παράλληλα να ζητήσει συστηματικότερη καταγραφή των επιθέσεων κατά θρησκευτικών κοινοτήτων από την ανεξάρτητη Επιτροπή Έρευνας του ΟΗΕ για τη Συρία. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση με τη Δαμασκό αποκτά έτσι πρακτικό περιεχόμενο, εφόσον συνοδεύεται από δεσμεύσεις των οποίων την εφαρμογή μπορούν να διαπιστώσουν οι ίδιες οι κοινότητες.
Πηγές
Asharq Al-Awsat – Αραβόφωνο ρεπορτάζ για την κοινή δήλωση των πατριαρχών


