Μετά τα θαλάσσια πάρκα, η Τουρκία επαναφέρει τις αξιώσεις περί «αμφισβητούμενων» νησίδων, επιχειρώντας να συνδέσει έναν ελληνικό αναπτυξιακό σχεδιασμό με το ευρύτερο πλέγμα των διεκδικήσεών της

Νέο πεδίο αντιπαράθεσης στο Αιγαίο επιχειρεί να ανοίξει η Άγκυρα, αμφισβητώντας το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας που έθεσε σε εφαρμογή η Ελλάδα.

Με επίσημη ανακοίνωσή του, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι ο ελληνικός σχεδιασμός, ο οποίος καλύπτει και το Αιγαίο, δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για την Τουρκία. Παράλληλα, επανέφερε την πάγια τουρκική θέση περί γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων, κατά την Άγκυρα, η κυριαρχία δεν έχει παραχωρηθεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες.

«Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο ανακοίνωσε η Ελλάδα στις 19 Αυγούστου και περιλαμβάνει το Αιγαίο, δεν θα έχει καμία νομική συνέπεια για την Τουρκία», ανέφερε ο εκπρόσωπος του τουρκικού ΥΠΕΞ, Οντζού Κετσελί. Πρόσθεσε ότι η συγκεκριμένη και άλλες ανάλογες ελληνικές πρωτοβουλίες δεν μπορούν να επηρεάσουν τις θέσεις της Τουρκίας στα λεγόμενα «αλληλένδετα ζητήματα του Αιγαίου».

Από την ενέργεια στις κυριαρχικές διεκδικήσεις

Το νέο ελληνικό χωροταξικό δεν αποτελεί πράξη οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών. Πρόκειται για εσωτερικό κανονιστικό πλαίσιο που καθορίζει κανόνες, περιορισμούς και κατευθύνσεις για τη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ και μονάδων αποθήκευσης ενέργειας.

Σύμφωνα με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, στόχος είναι ο εκσυγχρονισμός του πλαισίου του 2008, η επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης και η ενίσχυση της προστασίας του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών. Ο σχεδιασμός αφορά, μεταξύ άλλων, αιολικά και φωτοβολταϊκά έργα, μικρά υδροηλεκτρικά, εγκαταστάσεις βιομάζας και συστήματα αποθήκευσης.

Η τουρκική αντίδραση, επομένως, δεν περιορίζεται στην ενεργειακή πολιτική. Η Άγκυρα αξιοποιεί την έκδοση ενός ελληνικού διοικητικού σχεδίου για να επαναφέρει τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών» και να καταγράψει επισήμως την αντίθεσή της σε κάθε ελληνική πράξη που θεωρεί ότι μπορεί να επηρεάσει τις διεκδικήσεις της στο Αιγαίο.

Κλιμάκωση κινήσεων και αντιδράσεων

Η νέα παρέμβαση δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Είχε προηγηθεί παρόμοια τουρκική αντίδραση στο ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, με την Άγκυρα να υποστηρίζει και τότε ότι ο σχεδιασμός δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τις τουρκικές θέσεις.

Ακολούθησε η ανακήρυξη από την Τουρκία δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα χαρακτήρισε τις τουρκικές αποφάσεις παράνομες στον βαθμό που καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα ή εκτείνονται εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών επισήμανε ότι κανένα κράτος δεν δικαιούται να εγκαθιστά μονομερώς θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές έξω από τη δικαιοδοσία του. Κατηγόρησε, επίσης, την Τουρκία ότι επιχειρεί να χρησιμοποιήσει περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες για να προβάλει γεωπολιτικές αξιώσεις.

Η αλληλουχία των γεγονότων δείχνει ότι ο χωροταξικός σχεδιασμός, η περιβαλλοντική προστασία και η ενεργειακή μετάβαση εισέρχονται πλέον στο πεδίο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.

Τι επιδιώκει η Τουρκία

Η Άγκυρα φαίνεται να επιδιώκει τρεις στόχους.

Πρώτον, να αποτρέψει την εδραίωση της αντίληψης ότι οι ελληνικοί διοικητικοί και αναπτυξιακοί σχεδιασμοί στο Αιγαίο γίνονται χωρίς τουρκική αμφισβήτηση.

Δεύτερον, να διατηρήσει ενεργή τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών», παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα απορρίπτει κατηγορηματικά την ύπαρξη ζητημάτων κυριαρχίας επί νησιών και νησίδων που καλύπτονται από τις διεθνείς συνθήκες.

Τρίτον, να εντάξει ακόμη και τεχνικές ή περιβαλλοντικές πολιτικές —όπως η χωροθέτηση ΑΠΕ και η δημιουργία θαλάσσιων πάρκων— στο συνολικό πλαίσιο των τουρκικών αξιώσεων για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η πραγματική νομική διάσταση

Ένα εθνικό χωροταξικό σχέδιο δεν μπορεί από μόνο του να καθορίσει διεθνή σύνορα ούτε να λύσει μια διαφορά θαλάσσιας οριοθέτησης. Αντίστοιχα, όμως, μια τουρκική ανακοίνωση δεν μπορεί να ακυρώσει την εφαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας σε περιοχές ελληνικής κυριαρχίας ή δικαιοδοσίας.

Οι δηλώσεις της Άγκυρας λειτουργούν πρωτίστως ως επίσημη καταγραφή της τουρκικής θέσης. Δεν δημιουργούν αυτομάτως κυριαρχικά δικαιώματα ούτε μεταβάλλουν το νομικό καθεστώς του Αιγαίου.

Η ουσιαστική σημασία της νέας αντιπαράθεσης βρίσκεται αλλού: η Τουρκία δείχνει ότι σκοπεύει να αμφισβητεί συστηματικά κάθε ελληνική πράξη που αποτυπώνει κρατική αρμοδιότητα, αναπτυξιακό σχεδιασμό ή περιβαλλοντική διαχείριση στο Αιγαίο.

Έτσι, η πράσινη μετάβαση και η χωροθέτηση των ΑΠΕ αποκτούν μία πρόσθετη γεωπολιτική διάσταση. Πίσω από τις ανεμογεννήτριες και τα ενεργειακά έργα επανέρχεται η πάγια σύγκρουση για την κυριαρχία, τις θαλάσσιες ζώνες και το εύρος των δικαιωμάτων Ελλάδας και Τουρκίας στο Αιγαίο.