του Δρ. Ηρακλή Γωνιάδη, Οικονομολόγου
Η μετακίνηση της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ από το μοντέλο της «διεθνούς συνεργασίας» σε μια ωμότερη επιβολή ισχύος επιλέγοντας την «ειρήνη μέσω της δύναμης» και την «πληρωμένη προστασία» (από τις ίδιες), παραπέμπει σε εκφοβιστικές μεθόδους του υποκόσμου προκειμένου να υποκύψουν οι «πελάτες». Με άλλα λόγια, όσο επικινδυνότερος «γίνεται» ο κόσμος τόσο περισσότερο χρειάζεται τον «προστάτη» του ο οποίος, τεχνηέντως, δημιουργεί ένα περιβάλλον φόβου προκειμένου να «πουλήσει» την υποστήριξή του έναντι «τελών προστασίας» στηρίζοντας μαζί και τις επιλογές του οι οποίες, συστηματικά, αποσκοπούν στην διατήρηση του καθεστώτος του.
Η αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας η οποία διατήρησε την Ευρώπη ειρηνική για οκτώ δεκαετίες όπως και η δημοκρατία των ΗΠΑ, απώλεσαν την «έξωθεν καλή μαρτυρία» μετά την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ και τη μετατροπή του ΝΑΤΟ σε επιθετικό σχηματισμό εξυπηρέτησης των δικών τους και μόνο συμφερόντων. Με το δολάριο ($) ως νόμισμα διακανονισμού στο μεγαλύτερο ποσοστό των διεθνών συναλλαγών να χάνει την πρωτοκαθεδρία και τα τεράστια οφέλη του λόγω υιοθέτησης νέων νομισμάτων ή πρακτικών ανταλλακτικής οικονομίας μεταξύ κρατών, η «προστασία» τους διατίθεται πλέον υπό καθεστώς «πιεστικής διπλωματίας» και οικονομικού εκβιασμού.
Οι ΗΠΑ, με άλλα λόγια, εξελίσσονται σε διεθνή ταραχοποιό ο οποίος το πιθανότερο που μπορεί να πετύχει είναι αυξημένες συγκρούσεις και οικονομική αστάθεια. Το ολοένα και διευρυνόμενο χάσμα εμπιστοσύνης καθιστά απρόβλεπτο το σύστημα ισορροπίας με τη διπλωματία να εκτοπίζεται από την πρακτική της «πειθούς» μέσω απειλών (πχ., εμπάργκο, δασμοί, Γροιλανδία, Κούβα κλπ.) ή παρεμβάσεων (από την Γιουγκοσλαβία τη δεκαετία του ’90 μέχρι την Βενεζουέλα και το Ιράν σήμερα) και το επιχείρημα «ο μη έστιν μετ’ εμού κατ’ εμού έστιν». Προκαλούν μια φυγόκεντρη δύναμη η οποία διαχωρίζει φίλους και συμμάχους, αποδυναμώνει θεσμούς και αναδεικνύει νέους συνασπισμούς οι οποίοι νομοτελειακά θα αμφισβητήσουν την εξουσία τους, είτε μέσω ψυχραιμότερης και πολυμερούς διπλωματίας, είτε με δυναμικότερη αντιμετώπιση στο πεδίο της τεχνολογικής υπεροχής. Υπό τον φόβο αυτόν ωθούμενη η κυβέρνηση Τραμπ καταφεύγει στην Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) για τη δημιουργία ενός μηχανισμού εποπτείας (Big Brother) του κόσμου μέσω αυτόνομων κυβερνοπρακτόρων (Autonomous Cyber-Agents[1]) ως παγκόσμιων hackers προκειμένου να μπλοκάρουν οτιδήποτε εκληφθεί ως εχθρικό προς την θέλησή τους (βλ. πρόγραμμα Stargate[2], ρήξη Τραμπ και Anthropic λόγω άρνησης να διαθέσει το ClaudeAI στον σκοπό αυτό, εν αντιθέσει με την OpenAI η οποία δέχθηκε). Παρά ταύτα, ιστορικά το παλιό πάντα υποκύπτει στην ορμή του καινούριου!
Στο νέο σύστημα ισορροπίας προς το οποίο οδεύουμε, η Ευρώπη των 27 και των λοιπών προσκολιόμενων εκτός της Ρωσίας, διαφαίνεται να περιορίζεται σε ρόλο κομπάρσου λόγω α) του διχασμού της ανάμεσα στις χώρες οι οποίες επιθυμούν την πλήρη ανεξαρτησία-με ιστορικό πρωτοστάτη την Γαλλία- και σε εκείνες που εξακολουθούν να θεωρούν αξιόπιστη την αμερικανική ομπρέλα προστασίας, και β) της τεχνολογικής της υστέρησης σε βασικές αμυντικές υποδομές (αλλά και στην ΤΝ) στην οποία την καθήλωσε η εξάρτηση από το ΝΑΤΟ και, συνεπώς, τις ΗΠΑ οι οποίες αξιώνουν την «αύξηση των λύτρων προστασίας» ή τη συνέργεια των μελών στην εν εξελίξει έκνομη επίθεση κατά του Ιράν εκβιάζοντας με το κλείσιμο στενών του Ορμούζ και με την απόσυρση από την Ουκρανία.
Όσο, δε, η αδράνεια θα καθιστά βεβαιότητα την περιθωριοποίησή της Ε.Ε. την οποία μόνο η δράση μπορεί να τη μετατρέψει σε πιθανότητα, η επιβίωση και η εξέλιξή της σε οντότητα όπως τη φαντάστηκαν οι εμπνευστές της καθιστά τη «στρατηγική αυτονομία» της συνθήκη εκ των ων ουκ άνευ! Ακόμη κι αν θεωρείται πρόσκαιρη η «επιθετικότητα» των ΗΠΑ όπως την εκφράζει ο τωρινός της πρόεδρος, η προσδοκία επιστροφής στην πρότερη «κανονικότητα»-εκτός από την αναποφασιστικότητα-διατηρεί ενεργή την πρακτική του «διαίρει και βασίλευε» άρα και του ελέγχου της από τον Αμερικανό ηγεμόνα.
Θέτοντάς το διαφορετικά, η Ε. Ένωση οφείλει να δείξει περισσότερα από τα μέχρι τώρα «κότσια» της απέναντι στις περί δασμών απειλές των υπερατλαντικών της συμμάχων ή στην κυβερνοασφάλεια με νόμους όπως τον GDPR[3] και τον AI Act[4], ενισχύοντας τη βούλησή της για ενιαία πολιτική. Δυστυχώς, οι επικεφαλής της, παρόμοιας πάστας με εκείνη των ΗΠΑ και Ισραήλ παρότι «διαφορετικής ένδυσης», δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Η επιδίωξη των «ισχυρών» της μελών για εσωτερικές συμμαχίες εξυπηρέτησης των στενών τους συμφερόντων (πχ., τα μνημόνια σε βάρος της χώρας μας, η Mercosur για την Γερμανία) αποδυναμώνει την προοπτική ομοσπονδοποίησής της δημιουργώντας, παράλληλα, τις προϋποθέσεις αυτονόμησης εντός ή εκτός του σχηματισμού, δηλαδή της διάλυσής της.
Καθώς η εξέλιξη της αμερικανικής πολιτικής προς την αυταρχικότερη και λιγότερο πολυμερή κατεύθυνση θεωρείται επικίνδυνη για την παγκόσμια ισορροπία (αλλά και για την εθνική κυριαρχία), αβίαστα ανακύπτει το ερώτημα κατά πόσον η επιβολή κανόνων από έναν ηγεμόνα ολοένα και κυνικότερο στην προσπάθεια να καλύψει την αδυναμία του γίνεται επικινδυνότερη εκείνης ενός πολυπολικού σχήματος ικανού να διαμορφώσει και διαφυλάξει το δικαίωμα για ειρηνική συνύπαρξη και αξιοπρεπή ζωή. Μιας μικρότερης εκδοχής, δηλαδή, του συμβουλίου ασφαλείας η οποία δεν θα εξαρτάται οικονομικά από τη συνδρομή και συνεπώς τον έλεγχο του ενός, αλλά όλων των μελών με ισότιμη ψήφο και υποχρέωση αμυντικής συνδρομής προς κάθε κράτος δεχόμενο επίθεση. Όπως και να ‘χει, τα μέχρι πρότινος σχήματα υπό την «Pax Americana» των προηγούμενων προέδρων και την «Pact Americana» των «τελών προστασίας» που επιχειρεί ο Τράμπ, δεν θα αντέξουν στην πίεση του νέου το οποίο έρχεται πλησίστιο. Το χάος θα βρει και πάλι τον «παράξενο ελκυστή» του!
[1] Βλ. Ερμηνευτικό Λεξικό Τεχνητής Νοημοσύνης Αγγλοελληνικής Ορολογίας, https://www.barbounakis.com/product/ermineftiko-leksiko-technitis-noimosynis-angloellinikis-orologias/.
[2] Στο ίδιο.
[3] Στο ίδιο.
[4] Στο ίδιο.
