Diana Hodali
Περισσότεροι από 1,1 εκατομμύριο Λιβανέζοι έχουν εγκαταλείψει τα σπίτια τους εξαιτίας των μαχών στο νότιο τμήμα της χώρας και των ισραηλινών βομβαρδισμών στα προάστια της Βηρυτού. Η DW συνάντησε μια οικογένεια που παλεύει να διατηρήσει μια αίσθηση κανονικότητας μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.
Γυναίκες και παιδιά που έφυγαν από ισραηλινά πλήγματα στον νότιο Λίβανο κάθονται έξω από σκηνές που χρησιμοποιούνται ως καταλύματα στη Βηρυτό. Στο βάθος φαίνονται σύγχρονα διαμερίσματα και πολυώροφα κτίρια.
Οι εκτοπισμένοι έχουν στήσει πρόχειρες σκηνές σε όλη την πόλη.
Η Φάτμε Α. προσπαθεί να διατηρήσει έστω και κάτι από μια φυσιολογική ζωή, ανάμεσα σε αυτοσχέδιες σκηνές, στοιβαγμένα στρώματα και όλες τις άλλες οικογένειες που έχουν βρει καταφύγιο δίπλα της.
Μένει στα κτίρια Azarieh, στο κέντρο του εμπορικού κέντρου της Βηρυτού — τα κτίρια έχουν μετατραπεί σε καταφύγιο για εκατοντάδες εκτοπισμένους Λιβανέζους. Περίπου 250 οικογένειες ζουν εδώ σε πρόχειρες σκηνές. Υπάρχει νερό, κοινόχρηστη κουζίνα και είδη που διανέμονται από οργανώσεις αρωγής. Όμως δεν υπάρχει αρκετός χώρος, πόσο μάλλον ηρεμία ή ιδιωτικότητα.
Η Φάτμε (δεξιά) και η οικογένειά της στη Βηρυτό, κάθονται στο έδαφος πάνω σε στρώματα τρώγοντας φαγητό.
Στις αρχές Μαρτίου, η Φάτμε (δεξιά) και η οικογένειά της εγκατέλειψαν το σπίτι τους στα προάστια της Βηρυτού, που δέχονταν επίθεση από το Ισραήλ.
Η Φάτμε περνά τον περισσότερο χρόνο της μέσα στη σκηνή της. Δεν θέλει καν ιδιαίτερα να πηγαίνει στην τουαλέτα εκεί. «Πρέπει να περιμένεις στην ουρά και όλοι σε κοιτάζουν», εκμυστηρεύεται. «Ντρέπομαι».
Γι’ αυτό κάθεται μέσα στο υφασμάτινο καταφύγιό της, ανάμεσα σε τσάντες, κουβέρτες και στα λίγα προσωπικά αντικείμενα που κατάφερε να πάρει μαζί της όταν αναγκάστηκε να φύγει από το σπίτι της.
Ζει εκεί μαζί με τον σύζυγό της, την 7χρονη κόρη τους και τη μητέρα της, μοιραζόμενοι τον ελάχιστο χώρο που διαθέτουν. Ο άντρας της, ξυλουργός στο επάγγελμα, βοηθά άλλους ανθρώπους μέσα στο κτίριο. Επισκευάζει, κατασκευάζει και οργανώνει. «Επειδή μπορεί να βοηθά, καταφέραμε να εξασφαλίσουμε δύο σκηνές», εξηγεί η Φάτμε.
Την ημέρα προσπαθεί να συνεχίσει τη ζωή της όσο πιο φυσιολογικά γίνεται. Όμως τα βράδια είναι πιο δύσκολα. «Οι εκρήξεις είναι τόσο δυνατές», λέει στη DW. «Πολλοί άνθρωποι εδώ φοβούνται και κοιμούνται πλήρως ντυμένοι».
Η σύγκρουση επεκτείνεται στον Λίβανο
Ο πόλεμος με το Ιράν έφτασε στη Βηρυτό εδώ και καιρό, και τον τελευταίο καιρό έχει ξεφύγει από τις περιοχές που αναγνωρίζονταν ως ζώνες σύγκρουσης και έχει περάσει και σε άλλα τμήματα της λιβανικής πρωτεύουσας.
Το Ισραήλ έχει διευρύνει τους στόχους του και έχει αρχίσει να πλήττει και περιοχές πέρα από τις γνωστές γειτονιές που στηρίζουν τη λιβανική οργάνωση Χεζμπολάχ — αυτό περιλαμβάνει και περιοχές στο κέντρο της πόλης. Μερικές φορές οι ισραηλινές επιθέσεις γίνονται χωρίς καμία προειδοποίηση.
Η Χεζμπολάχ έχει τόσο στρατιωτικό όσο και πολιτικό σκέλος, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη λιβανική κοινωνία και πολιτική και αντιτίθεται στο Ισραήλ. Η οργάνωση, που είναι σύμμαχος του Ιράν, χαρακτηρίζεται τρομοκρατική από τις ΗΠΑ, τη Γερμανία και ορισμένες σουνιτικές μουσουλμανικές χώρες. Η Ευρώπη θεωρεί τρομοκρατική οργάνωση το ένοπλο σκέλος της Χεζμπολάχ.
Την ίδια στιγμή που το Ισραήλ επιτίθεται από αέρος, ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ έχει επίσης δηλώσει ότι θα δημιουργηθεί μια ουδέτερη ζώνη μέσα στον νότιο Λίβανο και ότι το Ισραήλ θα διατηρήσει τον έλεγχο ασφαλείας της ακόμη και όταν τελειώσει ο πόλεμος με το Ιράν.
Ο Κατζ έχει δηλώσει ότι η περιοχή που θα καταληφθεί από τις ισραηλινές δυνάμεις θα φτάνει μέχρι τον ποταμό Λιτάνι, περίπου 30 χιλιόμετρα από τα σύνορα Λιβάνου–Ισραήλ. Είπε επίσης ότι όλα τα σπίτια στα λιβανικά χωριά κοντά στα ισραηλινά σύνορα θα καταστραφούν.
Σε απάντηση, ο υπουργός Άμυνας του Λιβάνου Μισέλ Μενασά δήλωσε ότι οι παρατηρήσεις του Κατζ δείχνουν την «ξεκάθαρη πρόθεση του Ισραήλ να επιβάλει μια νέα κατοχή λιβανικού εδάφους, να εκτοπίσει βίαια εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες και να καταστρέψει συστηματικά χωριά και πόλεις στον νότο».
Κοινή δήλωση που υπογράφεται από τους υπουργούς Εξωτερικών 10 ευρωπαϊκών χωρών, μαζί με την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας, κάλεσε το Ισραήλ να σεβαστεί την εδαφική ακεραιότητα του Λιβάνου.
«Πουθενά δεν είναι ασφαλές»
Όμως, για τους Λιβανέζους που έχουν πληγεί από την ισραηλινή εισβολή, αυτά τα λόγια δεν προσφέρουν καμία παρηγοριά. Νιώθουν ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει ασφαλές μέρος για αυτούς.
«Φύγαμε [από τα σπίτια μας], αλλά ξέρουμε ότι στην πραγματικότητα δεν υπάρχει πουθενά ασφαλές. Όμως δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα περισσότερο», εξηγεί η Φάτμε.
Μόλις πριν από λίγες εβδομάδες, η Φάτμε και η οικογένειά της ζούσαν στο σπίτι τους στην Ουζάι, στα νότια της πόλης. Είναι μια πυκνοκατοικημένη, μικτής χρήσης γειτονιά που ανήκει στο τμήμα της Βηρυτού που είναι γνωστό ως Νταχίγιε.
Το Νταχίγιε — στα αραβικά, η λέξη σημαίνει απλώς «προάστιο» — είναι μια περιοχή σχεδόν τόσο μεγάλη όσο και το ίδιο το κέντρο της Βηρυτού. Τις τελευταίες δεκαετίες, το Νταχίγιε έχει αναπτυχθεί χάρη στη μετανάστευση και τον εκτοπισμό. Πολλοί άνθρωποι μετακόμισαν εκεί απλώς επειδή δεν μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά να ζουν σε άλλα σημεία της ολοένα και ακριβότερης πόλης. Άλλοι έφτασαν εκεί εξαιτίας πολέμου, πολιτικών κρίσεων ή έλλειψης κρατικής στήριξης αλλού.
Για κάποιους εξωτερικούς παρατηρητές και για δυτικούς αναλυτές, το Νταχίγιε θεωρείται συχνά απλώς προπύργιο της Χεζμπολάχ, ένας πολιτικός και στρατιωτικός χώρος. Όμως για τους ανθρώπους που ζουν πραγματικά εκεί, είναι επίσης μια απολύτως φυσιολογική, συχνά ζωντανή περιοχή, γεμάτη καταστήματα, εστιατόρια και σούπερ μάρκετ. Και πάνω απ’ όλα, είναι το σπίτι τους.
«Εκεί είχαμε μια φυσιολογική οικογενειακή ζωή», αφηγείται η Φάτμε. «Η κόρη μου πήγαινε σχολείο, ο άντρας μου εργαζόταν ως ξυλουργός και εγώ φρόντιζα το σπίτι. Η ζωή μας εκεί ήταν καλή». Η οικογένεια ένιωθε ασφάλεια και σταθερότητα, προσθέτει.
Καμία πραγματική εκεχειρία
Όμως στα τέλη Φεβρουαρίου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ άρχισαν να επιτίθενται στο Ιράν και σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Η Χεζμπολάχ υποστηρίζεται από το Ιράν και είχε δηλώσει πίστη στον Χαμενεΐ. Στις αρχές Μαρτίου, η οργάνωση μπήκε στον πόλεμο, συνδέοντας ρητά τη συμμετοχή της με τη δολοφονία του Χαμενεΐ. Άρχισε να εκτοξεύει ρουκέτες και drones προς το γειτονικό Ισραήλ και το Ισραήλ απάντησε με αεροπορικές επιδρομές. Από τότε, η βία και οι συγκρούσεις στον Λίβανο έχουν μόνο κλιμακωθεί.
Άποψη από το εσωτερικό μιας μπλε σκηνής, όπου φαίνονται στρώματα και μπουκάλια νερού.
Η οικογένεια της Φάτμε κατάφερε να εξασφαλίσει δύο σκηνές μέσα σε κτίρια στο κέντρο της Βηρυτού.
Αφού ξεκίνησαν οι μάχες, η οικογένεια της Φάτμε μπήκε στο αυτοκίνητό της και έφυγε. Κατάφεραν να επιστρέψουν στο σπίτι τους δύο φορές και έμειναν εκεί για δύο νύχτες. Όμως ήταν ξεκάθαρο ότι η κατάσταση γινόταν όλο και πιο επικίνδυνη.
«Απλώς φοβόμασταν», λέει η Φάτμε, εξηγώντας ότι αποφάσισαν να φύγουν ξανά, κυρίως για χάρη της κόρης τους.
«Μου πήρε πέντε χρόνια για να μείνω έγκυος», συνεχίζει η Φάτμε, λέγοντας ότι φοβόταν μήπως χάσει το μοναδικό της παιδί. «Και η κόρη μου εξακολουθεί να υποφέρει από τον πόλεμο του 2024. Συχνά φοβάται και τρομάζει να πάει οπουδήποτε μόνη της. Κάθε φορά που ακούγεται δυνατός θόρυβος, κλείνει τα αυτιά της».
Ακόμη και μετά την επίσημη εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ, που συμφωνήθηκε τον Νοέμβριο του 2024, η βία συνεχιζόταν, με διαρκείς ισραηλινές επιθέσεις, εκρήξεις και ολοένα μεγαλύτερη ανασφάλεια.
Σύμφωνα με την Προσωρινή Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο (UNIFIL) και την ίδια τη λιβανική κυβέρνηση, μέχρι τον Φεβρουάριο του 2026 είχαν καταγραφεί περισσότερες από 15.400 παραβιάσεις της εκεχειρίας από ισραηλινές δυνάμεις και περισσότεροι από 370 άνθρωποι είχαν σκοτωθεί από ισραηλινά πυρά στον Λίβανο — παρά την εκεχειρία του Νοεμβρίου.
«Οι συνεχιζόμενες ισραηλινές επιθέσεις δεν καταστρέφουν μόνο σπίτια και υποδομές· διαβρώνουν και τους πυλώνες της καθημερινής ζωής και της ανάκαμψης», ανέφερε σε ανακοίνωσή του στα τέλη Φεβρουαρίου ο Τζέρεμι Ρίστορντ, επικεφαλής προγραμμάτων στον Λίβανο για τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα.
Γι’ αυτό η κόρη της Φάτμε εξακολουθούσε να είναι τόσο φοβισμένη. Οι εκρήξεις και οι τρομακτικοί δυνατοί θόρυβοι δεν σταμάτησαν ποτέ, ούτε και ο φόβος της. Για την οικογένεια της Φάτμε ήταν ξεκάθαρο ότι έπρεπε να φύγουν. Πήραν μαζί τους μόνο τα απαραίτητα. Καθώς απομακρύνονταν με το αυτοκίνητο, ακόμη δεν ήξεραν πού πήγαιναν. Απλώς έφυγαν.
Βρέθηκαν μέσα σε τεράστια μποτιλιαρίσματα, επειδή και άλλοι άνθρωποι της περιοχής είχαν την ίδια ιδέα. Στην αρχή η οικογένεια κοιμήθηκε μέσα στο αυτοκίνητο, αλλά στη συνέχεια κατάφερε να βρει κατάλυμα στα κτίρια Azarieh, που έχουν μετατραπεί σε χώρο φιλοξενίας για εκτοπισμένους.
«Μου λείπει πάρα πολύ το σπίτι μου», λέει η Φάτμε. «Η ζωή μου, τα πράγματά μου, η ρουτίνα μου. Μόλις πριν από έναν μήνα, όλα έμοιαζαν τόσο διαφορετικά. Οι ζωές μας έχουν ανατραπεί».
Ακόμη και μέσα στα κτίρια, η κόρη της Φάτμε εξακολουθεί να φοβάται τους δυνατούς θορύβους και κλαίει πολύ. Όταν συμβαίνει αυτό, η Φάτμε την τραβά κοντά της. «Τότε ξεχνώ τον δικό μου φόβο και προσπαθώ να την παρηγορήσω», λέει.
Αβέβαιο μέλλον
Είναι απίθανο τα πράγματα να βελτιωθούν σύντομα. Σε συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στις 31 Μαρτίου, ο Τομ Φλέτσερ, επικεφαλής ανθρωπιστικής βοήθειας έκτακτης ανάγκης του ΟΗΕ, δήλωσε ότι 1.240 άνθρωποι είχαν σκοτωθεί και άλλοι 3.500 είχαν τραυματιστεί στον Λίβανο. Ο αριθμός αυτός περιλαμβάνει γυναίκες, παιδιά και διασώστες πρώτης γραμμής.
Την ίδια στιγμή, περισσότεροι από 1,1 εκατομμύριο άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί, ανάμεσά τους εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά.
«Ένας κύκλος εξαναγκαστικού εκτοπισμού βρίσκεται σε εξέλιξη», προειδοποίησε ο Φλέτσερ. «Ο εκτοπισμός δεν είναι λύση, αλλά μια οδυνηρή έσχατη επιλογή […] ένας προσωρινός τρόπος να διατηρηθεί η αξιοπρέπεια».
Μέσα σε αυτές τις δύσκολες μέρες, υπάρχουν ακόμη στιγμές που η Φάτμε βλέπει μια αχτίδα ελπίδας για το μέλλον, για παράδειγμα όταν παρακολουθεί τα παιδιά να παίζουν εδώ. Όταν η κόρη της είναι ανάμεσά τους, χαλαρή, γελώντας και ξέγνοιαστη έστω και για λίγα λεπτά, η Φάτμε νιώθει αισιοδοξία. «Όταν τη βλέπω να παίζει, τότε σκέφτομαι ότι όλα θα πάνε καλά».
Όμως αυτό το συναίσθημα συχνά δεν κρατά πολύ. Ο ήχος των ισραηλινών drones πάνω από τη Βηρυτό, οι εκρήξεις στο βάθος — όλα την επαναφέρουν στο παρόν και στην εικόνα αυτού που έχει απομείνει από την άλλοτε ευτυχισμένη ζωή τους: μια οικογένεια, δύο σκηνές, μια πρόχειρη ζωή.
«Δεν είμαστε η πρώτη, ούτε θα είμαστε η τελευταία οικογένεια που αναγκάστηκε να φύγει», λέει η Φάτμε. «Πρέπει απλώς να αντέξουμε. Και θέλω ο κόσμος εκεί έξω να ξέρει αυτό: Ότι εδώ είχαμε μια καλή ζωή και ότι ζούσαμε με αξιοπρέπεια».
Το άρθρο αυτό γράφτηκε αρχικά στα γερμανικά.
