του Δημήτρη Καμπισιούλη*
Άδεια παιδική χαρά μπροστά από κλειστό σχολείο στο Ορμένιο Έβρου. Η υπογεννητικότητα, η αποχώρηση των νέων και η οικονομική ανασφάλεια επιταχύνουν την ερήμωση της ελληνικής περιφέρειας.
Σύμφωνα με τα τελευταία επίσημα στοιχεία της Eurostat, η εικόνα των ελληνικών νοικοκυριών αποτυπώνεται μέσα από τους παρακάτω δείκτες:
Οικονομική δυσπραγία και αγοραστική δύναμη: Βάσει των στοιχείων της Eurostat για τις συνθήκες διαβίωσης (EU-SILC), σχεδόν 9 στους 10 πολίτες στην Ελλάδα (87,1%) δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να καλύψουν τις καθημερινές τους υποχρεώσεις, ποσοστό υπερδιπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παράλληλα, η χώρα καταγράφει τη μεγαλύτερη υποχώρηση πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος στην Ε.Ε. σε σχέση με το 2010 (-22,03%), ενώ το 18,1% των νοικοκυριών δηλώνει αδυναμία επαρκούς θέρμανσης της κατοικίας του.
Αγορά εργασίας: Στα πρόσφατα τριμηνιαία στοιχεία της Eurostat για τους Εθνικούς Λογαριασμούς, ενώ ο μέσος όρος απασχόλησης στην Ε.Ε. κατέγραψε οριακή άνοδο +0,1%, στην Ελλάδα σημειώθηκε μείωση της συνολικής απασχόλησης κατά -0,4%, παρά τη συνεχιζόμενη μεγέθυνση του ΑΕΠ.
Πρόσβαση στην υγεία: Στην περιφερειακή έκδοση της Eurostat (Regional Yearbook), και οι 13 περιφέρειες της Ελλάδας κατατάσσονται στις πρώτες θέσεις πανευρωπαϊκά όσον αφορά τα ποσοστά των ανικανοποίητων ιατρικών αναγκών του πληθυσμού.
Επενδύσεις και οικονομική δυναμική: Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat, ο ρυθμός αύξησης των επενδύσεων παρουσίασε επιβράδυνση, υποχωρώντας στο 6,1% σε ετήσια βάση, από 12,1% που βρισκόταν το προηγούμενο τρίμηνο.
Τα παραπάνω συνιστούν έναν αυτοτροφοδοτούμενο φαύλο κύκλο ανάμεσα στην οικονομική δυσπραγία και το δημογραφικό αδιέξοδο, ο οποίος περιγράφεται ως εξής:
- Οικονομική Αβεβαιότητα & Αδυναμία Κάλυψης Αναγκών
Πώς η οικονομική κατάσταση επιδεινώνει το δημογραφικό
Η απόκτηση και η ανατροφή ενός παιδιού απαιτεί μακροπρόθεσμη οικονομική σταθερότητα. Όταν το 18,1% των νοικοκυριών βιώνει ενεργειακή φτώχεια, η μείωση του πραγματικού εισοδήματος ξεπερνά το 22% σε σύγκριση με το 2010 και το κόστος στέγασης εξαντλεί τους μηνιαίους προϋπολογισμούς, η δημιουργία ή η διεύρυνση μιας οικογένειας είναι εξαιρετικά δυσχερής. Οι νέοι αναβάλλουν ή ακυρώνουν τα σχέδιά τους, οδηγώντας τους δημογραφικούς δείκτες σε ιστορικά χαμηλά.
Πώς το δημογραφικό επιδεινώνει την οικονομική κατάσταση
Όσο η διάμεση ηλικία αυξάνεται και οι γεννήσεις μειώνονται, η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους επιδεινώνεται. Για να συντηρηθεί το ασφαλιστικό σύστημα, το κράτος αναγκάζεται να διατηρεί υψηλή τη φορολογία και τις εισφορές στους εναπομείναντες εργαζόμενους. Αυτό συμπιέζει ακόμη περισσότερο το καθαρό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, κάνοντας ακόμα πιο δύσκολη την καθημερινότητα των πολιτών.
- Αγορά Εργασίας & Συρρίκνωση Απασχόλησης
Πώς η οικονομική κατάσταση επιδεινώνει το δημογραφικό
Η μείωση των θέσεων εργασίας, οι χαμηλοί αμοιβές και η επικράτηση ευέλικτων μορφών απασχόλησης στερούν από τους νέους τη δυνατότητα αυτόνομης διαβίωσης. Παράλληλα, η έλλειψη προοπτικής τροφοδοτεί τη φυγή του επιστημονικού και παραγωγικού δυναμικού στο εξωτερικό με αποτέλεσμα τη στέρηση από τη χώρα μελλοντικών γεννήσεων.
Πώς το δημογραφικό επιδεινώνει την οικονομική κατάσταση
Η μείωση της απασχόλησης κατά 0,4% (την ώρα που στην ΕΕ αυξάνεται) δεν οφείλεται μόνο στην προσφορά θέσεων, αλλά και στην έλλειψη εργατικού δυναμικού. Λόγω της παρατεταμένης υπογεννητικότητας, οι ηλικιακές ομάδες που εισέρχονται στην αγορά εργασίας είναι αριθμητικά πολύ μικρότερες από αυτές που συνταξιοδοτούνται. Η παραγωγική βάση της χώρας συρρικνώνεται, περιορίζοντας τη συνολική αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας.
- Πρωτιά στις Ανικανοποίητες Ιατρικές Ανάγκες & Υγεία
Πώς η οικονομική κατάσταση επιδεινώνει το δημογραφικό
Η αδυναμία των πολιτών να καλύψουν τις υγειονομικές τους ανάγκες και η υποστελέχωση των δημόσιων υποδομών υγείας στην περιφέρεια καλλιεργούν ένα αίσθημα ανασφάλειας. Η έλλειψη βασικών δομών (όπως παιδιατρικές ή μαιευτικές κλινικές σε νησιά και ορεινές περιοχές) λειτουργεί ως ισχυρό αποτρεπτικό για τις νέες οικογένειες να παραμείνουν ή να εγκατασταθούν εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων.
Πώς το δημογραφικό επιδεινώνει την οικονομική κατάσταση
Η δημογραφική γήρανση αυξάνει τη ζήτηση για υπηρεσίες υγείας και μακροχρόνιας φροντίδας, καθώς ο ηλικιωμένος πληθυσμός έχει αυξημένες ανάγκες νοσηλείας και διαχείρισης χρόνιων νοσημάτων. Το ΕΣΥ δέχεται δυσανάλογη πίεση από έναν γηράσκοντα πληθυσμό, ενώ ταυτόχρονα η συρρίκνωση της φορολογικής βάσης περιορίζει τους διαθέσιμους δημόσιους πόρους για τη χρηματοδότηση και τον εκσυγχρονισμό του.
- Επιβράδυνση Επενδύσεων & Αναπτυξιακή Απώλεια Δυναμικής
Πώς η οικονομική κατάσταση επιδεινώνει το δημογραφικό
Η απότομη επιβράδυνση των επενδύσεων και η αδυναμία δημιουργίας ποιοτικών και καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας εμποδίζουν τη μετάβαση της οικονομίας σε ένα μοντέλο υψηλής προστιθέμενης αξίας. Χωρίς ασφαλείς προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης, οι νέοι αναβάλλουν την απόφαση για οικογένεια μέχρι να επιτύχουν μια επαγγελματική σταθερότητα που συχνά αργεί να έρθει.
Πώς το δημογραφικό επιδεινώνει την οικονομική κατάσταση
Οι διεθνείς και εγχώριοι επενδυτές αναζητούν αγορές με δημογραφική δυναμική, επαρκές εργατικό δυναμικό και αναπτυσσόμενη καταναλωτική βάση. Μια χώρα με ταχέως γηράσκοντα και μειούμενο πληθυσμό θεωρείται υψηλού ρίσκου για μακροπρόθεσμες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου. Η δημογραφική συρρίκνωση μειώνει τη μελλοντική εγχώρια ζήτηση, αποθαρρύνει τις κεφαλαιακές επενδύσεις και εγκλωβίζει την χώρα σε χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης.
Συμπέρασμα
Το δημογραφικό πρόβλημα και η οικονομική κρίση στην Ελλάδα είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Όσο η οικονομική δυσπραγία αποθαρρύνει τις γεννήσεις, τόσο η δημογραφική γήρανση θα υπονομεύει τις προοπτικές της οικονομίας. Η οικονομική ανάπτυξη χωρίς δημογραφική ανάκαμψη είναι μία απόλυτη ουτοπία. Για να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος, απαιτούνται δημογραφικές πολιτικές που θα συνδυάζουν την οικονομική ανάπτυξη, την προστασία της οικογένειας και του αγέννητου παιδιού, την εθνική παιδεία, την αναζωογόνηση της υπαίθρου και τη μεταναστευτική πολιτική με ισχυρά δημογραφικά μέτρα που θα ωθήσουν τις οικογένειες να προχωρήσουν στην απόκτηση όσων παιδιών θέλουν.
Δημήτριος Καμπισιούλης
Σύμβουλος δημογραφικής πολιτικής προέδρου ΝΙΚΗΣ
Ευχαριστώ τον κ. αρθρογράφο για την φωτογραφία του κλειστού Δημοτικού Σχολείου Ορμενίου -Έβρου (στο οποίο υπηρέτησα ως Διοικητής του Σταθμού Χωροφυλακής το 1964/65 ),
το οποίο Δημοτικό Σχολείο
ΔΕΝ ΑΝΕΦΕΡΕ ότι ΕΚΛΕΙΣΕ το 2000, δηλαδή προ 26 ετών.
Χειρότερο δημογραφικό πρόβλημα υπάρχει σε όλη την πλούσια Ευρώπη , στην δε Ελλάδα μας είχαμε σε 15 νομούς περισσότερους θανάτους από γεννήσεις στα τελευταία 41 χρόνια.
Να μη συνέβαλε και ο έξαλλος φεμινισμός της 10ετίας του 1980 με τις ΕΓΕς της μακαρίτισσας Μάγκυ Παπανδρέου , που έκτοτε ρίζωσε στην Ελλάδα μας ;;;.
Ας τα λάβουν και αυτά υπόψη τους στη μικρή ΝΙΚΗ, που ”μπήκε και αυτή στο παιχνίδι ” του αντιΜητσοτακισμού .