του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες απέδειξαν, για ακόμη μία φορά, ότι μπορούν να πλήξουν στόχους στο Ιράν με ακρίβεια, επιμονή και συντριπτική τεχνολογική υπεροχή. Αεροδρόμια, πυραυλικές εγκαταστάσεις, ναυτικές δυνάμεις και κέντρα διοίκησης έχουν αποδυναμωθεί. Με καθαρά στρατιωτικά κριτήρια, αυτό συνιστά επιτυχία. Αλλά οι πόλεμοι δεν κερδίζονται μόνο με καταστροφή. Κρίνονται από το τι ακολουθεί.
Και σήμερα, η Ουάσιγκτον βρίσκεται μπροστά σε ένα καθοριστικό στρατηγικό ερώτημα. Θα συνεχίσει την εκστρατεία για να εξασφαλίσει τα Στενά του Ορμούζ, ή θα αποχωρήσει έχοντας, κατά πως αναφέρει ο Τράμπ, επιτύχει τους αρχικούς στόχους, χωρίς όμως να ελέγχει έναν από τους πιο κρίσιμους θαλάσσιους διαύλους στον κόσμο;
Με μια πρώτη ματιά, η απάντηση φαίνεται προφανής. Η αποχώρηση χωρίς την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ δημιουργεί την εικόνα μιας ημιτελούς αποστολής. Θέτει ερωτήματα για το πραγματικό αποτέλεσμα της εκστρατείας. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να επιβληθούν στρατιωτικά αλλά όχι να διασφαλίσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, τι ακριβώς πέτυχαν;
Η Επιτυχία και τα Όριά της
Η επιχείρηση Epic Fury σχεδιάστηκε ως περιορισμένη, τιμωρητική, στοχευμένη και με σαφή όρια. Στόχος της ήταν η αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και ο περιορισμός της ικανότητάς του να προβάλλει ισχύ. Υπό αυτό το πρίσμα, έχει σε μεγάλο βαθμό επιτύχει.
Η συμβατική αποτρεπτική ισχύς του Ιράν έχει μειωθεί. Οι ναυτικές του δυνατότητες έχουν περιοριστεί. Οι πυραυλικές του υποδομές έχουν πληγεί.
Όμως εδώ ακριβώς εμφανίζεται η στρατηγική ασάφεια.
Η αεροπορική ισχύς μπορεί να καταστρέψει. Μπορεί να καθυστερήσει. Μπορεί να αποτρέψει. Αλλά δεν μπορεί να ελέγξει μακροπρόθεσμα τις εξελίξεις. Δεν μπορεί να διασφαλίσει θαλάσσιες οδούς επ’ αόριστον. Δεν μπορεί να επιβάλει πολιτικά αποτελέσματα.
Το χάσμα μεταξύ καταστροφής και ελέγχου είναι πλέον εμφανές.
Η Παγίδα της Διεύρυνσης Στόχων
Η πίεση για το άνοιγμα των Στενών είναι κατανοητή. Πρόκειται για κρίσιμο ενεργειακό κόμβο. Η διακοπή της λειτουργίας του επηρεάζει άμεσα τις αγορές. Όμως η επιδίωξη αυτού του στόχου ενέχει έναν γνωστό κίνδυνο, που δεν είναι άλλος από τη διεύρυνση της αποστολής και την κλιμάκωση του πολέμου.
Μια περιορισμένη επιχείρηση μετατρέπεται σταδιακά σε αποστολή επιβολής, διαρκούς παρουσίας και ελέγχου. Η ιστορία είναι σαφής. Παρόμοιες δυναμικές οδήγησαν σε παρατεταμένες εμπλοκές στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν. Η επαναλειτουργία των Στενών δεν είναι μια μεμονωμένη ενέργεια. Είναι μια συνεχής δέσμευση με εκκαθάριση ναρκών, περιπολίες, επιτήρηση, άμεση αντίδραση. Με άλλα λόγια, μονιμότητα. Και η μονιμότητα έχει κόστος.
Η Υπέρβαση του Ορίου
Κάθε σοβαρή προσπάθεια ελέγχου των Στενών συνεπάγεται παρουσία στο έδαφος ή ημι-μόνιμη ανάπτυξη δυνάμεων. Αυτό αλλάζει τη φύση της σύγκρουσης. Οι δυνάμεις παύουν να είναι από απόσταση και γίνονται σταθεροί στόχοι. Το Ιράν θα προσαρμοστεί, επιλέγοντας φθορά μέσω ασύμμετρων επιθέσεων. Οι απώλειες θα αυξηθούν, σταδιακά αλλά σταθερά. Και μαζί τους, το πολιτικό κόστος.
Το Επιχείρημα της Συγκράτησης για τον Πρόεδρο Τράμπ
Αν οι αρχικοί στόχοι έχουν επιτευχθεί, τότε η παραμονή ενέχει μεγαλύτερους κινδύνους από οφέλη. Τα Στενά του Ορμούζ είναι σημαντικά, αλλά ίσως όχι κρίσιμα για τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο για άλλους παίκτες, όπως την Ευρώπη, την Ινδία, την Κίνα.
Αυτό ανοίγει το ζήτημα της κατανομής ευθύνης. Γιατί να αναλάβει η Ουάσιγκτον μόνη της το βάρος; Ταυτόχρονα, οι αγορές δείχνουν ότι η σταθερότητα είναι σημαντικότερη από την απόλυτη κυριαρχία. Η επιδίωξη της στρατηγικής τελειότητας μπορεί να αποδειχθεί πιο δαπανηρή από την αποδοχή ενός ατελούς αποτελέσματος.
Τι Συμβαίνει αν οι ΗΠΑ Αποχωρήσουν;
Το πιο δύσκολο ερώτημα παραμένει, τι θα συμβεί στα Στενά; Η απάντηση είναι αβέβαιη. Το Ιράν μπορεί να τα κρατήσει κλειστά ως μοχλό πίεσης. Ή να διαπραγματευτεί το άνοιγμά τους. Σε κάθε περίπτωση, η δυναμική μετατοπίζεται από τη στρατιωτική επιβολή στη πολιτική διαπραγμάτευση.
Το Μεγαλύτερο Δίδαγμα
Η κρίση αναδεικνύει ένα θεμελιώδες όριο της σύγχρονης ισχύος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να καταστρέψουν στόχους. Αλλά δεν μπορούν πάντα να ελέγξουν τα αποτελέσματα. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούν να συνεχίσουν. Είναι αν πρέπει. Διότι στη στρατηγική, το να γνωρίζεις πότε να σταματήσεις είναι εξίσου σημαντικό με το να γνωρίζεις πώς να νικήσεις.
Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
