Η εβδομάδα που οι Βρετανοί θα έφευγαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν η πιο δραματική και πυκνή σε γεγονότα από την ημέρα του δημοψηφίσματος. Έλειψε μόνο το Brexit. Η πρωθυπουργός Τερέζα Μέι ανακοίνωσε τη δική της αποχώρηση, η συμφωνία εξόδου από την ΕΕ καταψηφίστηκε για τρίτη φορά από τη Βουλή, και οι βουλευτές ανέλαβαν τον έλεγχο με διαδοχικές ψηφοφορίες οκτώ εναλλακτικών σχεδίων για την επόμενη μέρα. Όλα αυτά στον απόηχο μίας εντυπωσιακής καμπάνιας, στην οποίαν οι Βρετανοί μάζεψαν 6 εκατομμύρια υπογραφές για να ακυρώσουν το Brexit οριστικά. Τι ακριβώς συμβαίνει στη Βρετανία και τι πρέπει να περιμένουμε από εδώ και στο εξής;

Το Brexit έχει δύο μέρη: τους όρους του διαζυγίου, και τη συμφωνία για τη μελλοντική συνύπαρξη των διαζευγμένων. Κατά συνέπεια, Βρετανία και Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να υπογράψουν δύο ξεχωριστές συμφωνίες: Μία που θα καθορίζει τον τρόπο με τον οποίον το Ηνωμένο Βασίλειο θα πάψει να είναι μέλος της ΕΕ, και μία ακόμη για τους όρους με τους οποίους θα συνυπάρξει με την ΕΕ ως τρίτη χώρα. Η διαπραγμάτευση για τη δεύτερη συμφωνία μπορεί να ξεκινήσει μόνον εφόσον οι δύο πλευρές υπογράψουν την πρώτη συμφωνία.

Τον περασμένο Νοέμβριο, Λονδίνο και Βρυξέλλες κατέληξαν στη συμφωνία εξόδου. Είναι ένα λεπτομερές, νομικά δεσμευτικό κείμενο 585 σελίδων, το οποίο συνοδεύεται από μία ξεχωριστή 26σέλιδη γενικόλογη και μη δεσμευτική δήλωση προθέσεων για τη μελλοντική εμπορική σχέση Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ.

Η βρετανίδα πρωθυπουργός ναι μεν υπέγραψε τη συμφωνία αποχώρησης, αλλά η βρετανική Βουλή αρνείται να την επικυρώσει. Έτσι η Βρετανία δεν μπόρεσε να φύγει από την ΕΕ στις 29 Μαρτίου όπως ήταν προγραμματισμένο, και φυσικά είναι αδύνατον να ξεκινήσει τη διαπραγμάτευση για τη μελλοντική σχέση.

Οι διαφωνούντες βουλευτές είναι και Brexiteers και Remainers. Δεν διαφωνούν με τον τρόπο εξόδου καθαυτόν, αλλά με τα τετελεσμένα που δημιουργεί στη μελλοντική σχέση.

Το μεγάλο ζήτημα είναι η Βόρειος Ιρλανδία (έθνος-μέλος του Ηνωμένου Βασιλείου). Προκειμένου να μην υπάρξουν σύνορα με την Ιρλανδία (κράτος-μέλος της ΕΕ), ένας από τους όρους αποχώρησης είναι η παραμονή ολόκληρης της Βρετανίας στην τελωνειακή ένωση σε περίπτωση που δεν υπάρξει εμπορική συμφωνία στο μέλλον (περισσότερες λεπτομέρειες εδώΒackstop: Εκεί που σταμάτησε το Brexit).

Οι οπαδοί του Brexit θεωρούν ότι η έξοδος με τη συγκεκριμένη πρόβλεψη, τερματίζει τη διαπραγμάτευση για μία καλή εμπορική συμφωνία, πριν ακόμη αυτή ξεκινήσει, και μάλιστα με τους όρους που θέλει η ΕΕ, η οποία κρατάει τη Βρετανία στην τελωνειακή ένωση. Το αντεπιχείρημα της βρετανικής κυβέρνησης είναι πως η παραμονή στην τελωνειακή ένωση είναι προσωρινή, και θα τερματιστεί στη διάρκεια της διαπραγμάτευσης της νέας εμπορικής σχέσης. Αν όμως οι δύο πλευρές δεν συμφωνήσουν; Οι Brexiteers θα έχουν στο μεταξύ επικυρώσει ένα Brexit που δεν θα είναι κατά την άποψή τους Brexit.

Οι Remainers δεν θέλουν να υπογράψουν τους όρους εξόδου, χωρίς να έχουν ιδέα για το ποια θα είναι η συμφωνία για το μέλλον. Ακόμη και αν είναι καλή, η Βρετανία διατρέχει τον κίνδυνο να έχει φύγει μεν από τα όργανα αποφάσεων της ΕΕ, αλλά να καταλήξει να συμμετέχει στους ίδιους θεσμούς (τελωνειακή ένωση, ενδεχομένως και ενιαία αγορά). Ποιο το όφελος; Η απάντηση της Μέι είναι ότι ο κόσμος ψήφισε έξοδο από την ΕΕ. Αν οι Remainers δεν συμπαθούν ούτε το σχετικά ήπιο Brexit που προτείνει η ίδια, τότε να το πουν στον κόσμο, όχι σε εκείνη που εκτελεί τη λαϊκή εντολή.

dup.jpg

Οι 10 βουλευτές του βορειοϊρλανδικού DUP στη βρετανική Βουλή.

Υπάρχουν επίσης και δέκα βουλευτές του μέχρι πρότινος ξεχασμένου βορειοϊρλανδικού DUP, που ζουν μέρες δόξας. Αυτοί φοβούνται ότι η Βόρειος Ιρλανδία θα μείνει τελικά στην ΕΕ, ενώ η υπόλοιπη Βρετανία θα φύγει. Κανείς δεν θα τους υπολόγιζε, αν οι δέκα ψήφοι που έχουν δεν ήταν πολύτιμες, για να περάσει από τη Βουλή η συμφωνία εξόδου.

Η Τερέζα Μέι δεν μπορεί να περάσει τη συμφωνία εξόδου. Έχει επίσης χάσει 22 μικρές και μεγάλες ψηφοφορίες στη Βουλή, ενώ έχουν παραιτηθεί 29 υπουργοί (στη Βρετανία το κυβερνητικό σχήμα είναι πολύ μεγάλο με υφυπουργούς, βουλευτές που είναι κυβερνητικοί γραμματείς κ.λπ.).

Η πρωτοφανής κρίση έδωσε σε όλους την αίσθηση ότι επικρατεί ακυβερνησία. Οι βουλευτές θεώρησαν ότι μπορούσαν να παρακάμψουν την πρωθυπουργό, ώστε να επιλέξουν οι ίδιοι με επαναλαμβανόμενες ψηφοφορίες τη λύση που θα συγκέντρωνε τελικά πλειοψηφία.

Την Τετάρτη 27 Μαρτίου διεξήγαγαν τον πρώτο γύρο από τις διερευνητικές τους ψηφοφορίες, για να δούνε ποια λύση συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη στήριξη στο Σώμα. Οι υπουργοί της κυβέρνησης απείχαν από την ψηφοφορία, αλλά η Μέι έδωσε το ελεύθερο για ψήφο κατά συνείδηση στους υπόλοιπους βουλευτές του κόμματος.

afpprobrexitdemonstrator000_1f64fy.jpg

Ένας διαδηλωτής υπέρ του Brexit κοντά στο Κοινοβούλιο στο Γουέστμινστερ στις 28 Μαρτίου 2019. [Tolga Akmen/AFP]

Και οι οκτώ προτάσεις καταψηφίστηκαν, αλλά δεν περίμενε και κανείς ότι θα υπήρχε πλειοψηφία τόσο νωρίς. Οι ενδεικτικές ψηφοφορίες έχουν νόημα όταν επαναλαμβάνονται, ώστε να καταλήξουν οι βουλευτές κάποια στιγμή σε πλειοψηφία. Η ψηφοφορία θα γίνει ξανά τη Δευτέρα. Είναι πιθανό να προστεθούν και άλλες προτάσεις, αλλά έχουμε ήδη δει τα βασικά σενάρια: Brexit χωρίς συμφωνία, παραμονή στην τελωνειακή ένωση ή την ενιαία αγορά, remain, και δημοψήφισμα για να ψηφίσει ξανά ο κόσμος.

Από τις ψηφοφορίες της 27ης Μαρτίου προκύπτουν τέσσερα σημαντικά συμπεράσματα: Θετικό κλίμα για την τελωνειακή ένωση, αναπάντεχη δυναμική για το δεύτερο δημοψήφισμα, εμφατική καταψήφιση του νορβηγικού μοντέλου και σταθερός προσανατολισμός της πλειοψηφίας των Συντηρητικών βουλευτών σε έξοδο χωρίς συμμετοχή σε ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Πάντως, οι ψηφοφορίες δεν δεσμεύουν νομικά την κυβέρνηση, αλλά μόνο πολιτικά. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει ως συνομιλητή της στη διαπραγμάτευση την κυβέρνησηEU cannot betray ‘increasing majority’ who want UK to remain, says Tusk | The Guardian, και όχι τη Βουλή.

1. Brexit, αλλά με παραμονή στην τελωνειακή ένωση

Υπέρ: 264 | Κατά: 272

Η πιο οριακή ψηφοφορία της βραδιάς της 27ης Μαρτίου. Η τελωνειακή ένωση είναι η de facto θέση στην οποία θα βρίσκεται η Βρετανία στην περίοδο διαπραγμάτευσης (μέχρι και αν τελικά βρεθεί άλλη λύση). Την υποστηρίζουν επίσης και οι Εργατικοί. Από τις 264 θετικές ψήφους, μόνο οι 33 ήταν από Συντηρητικούς βουλευτέςTheresa May’s Brexit Deal Still Looks Doomed. Here’s the Calculation | Bloomberg. Δύσκολα πάντως δεν θα υπάρξει συναίνεση για την τελωνειακή ένωση μετά το Brexit (αν τελικά αυτό συμβεί). Την πρόταση κατέθεσε ο Κένεθ ΚλαρκKenneth Clarke (βετεράνος Συντηρητικός, ο μοναδικός βουλευτής του κόμματος που δεν ψήφισε την επικύρωση του άρθρου 50). Είναι το πλησιέστερο σενάριο στην έξοδο χωρίς να δημιουργείται πρόβλημα στη Βόρειο Ιρλανδία.

2. H συμφωνία εξόδου θα πρέπει να επικυρωθεί με δεύτερο δημοψήφισμα

Υπέρ: 268 | Κατά: 295

Ίσως η σημαντικότερη ψηφοφορία της βραδιάς, εξαιτίας των αριθμών. Λείπουν βέβαια και πάλι οι Συντηρητικοί (από τους 268, μόνον 8 κυβερνητικοί βουλευτές την υπερψήφισαν). H πρόταση είναι ένας συμβιβασμός: και συμφωνία και δεύτερο δημοψήφισμα. Αυτό σημαίνει ότι η Βουλή υπερψηφίζει το σχέδιο της Μέι (ή κάποιο άλλο), αλλά με την προϋπόθεση ότι τον τελικό λόγο θα έχει ο κόσμος. Η διαφορά είναι μικρή και δείχνει ότι πιθανώς να υπάρξει συναίνεση. Tην πρόταση κατέθεσε η Remainer, Εργατική Μάργκαρετ ΜπέκετMargaret Beckett, αντιπρόεδρος του κόμματος στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Πήγε πολύ καλύτερα από όσο περιμέναμε.

3. Η πρόταση του Εργατικού κόμματος για επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας εξόδου και στενή σχέση με την ΕΕ

Υπέρ: 237 | Κατά: 307

Οι Εργατικοί ζητάνε να αλλάξει η συμφωνία εξόδου και εξασφαλίσεις για τη μελλοντική σχέση. Θέλουν συμμετοχή στην τελωνειακή ένωση, ειδική σχέση με την ενιαία αγορά, κοινούς οργανισμούς εποπτείας, εναρμόνιση της εργατικής νομοθεσίας, συνέχιση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Δεν χρειάζεται να πούμε και πολλά. Ο Τζέρεμι Κόρμπιν υπόσχεται τα πάντα στους πάντες. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ζητάει Brexit για τους Brexiteers και Remain για τους Remainers.

4. Ενιαία Αγορά 2.0

Υπέρ: 188 | Κατά: 283

Η πρόταση ανήκει στον Νικ ΜπόουλςNick Boles των Συντηρητικών.

Στην Ενιαία Αγορά, εκτός από τα κράτη-μέλη της ΕΕ συμμετέχουν τρεις ακόμη χώρες που έχουν δική τους ανεξάρτητη Ένωση (την EFTA): Νορβηγία, Ισλανδία και Λιχνενστάιν. Προκειμένου οι 28 χώρες της ΕΕ να συνυπάρξουν με τις 3 χώρες της EFTA υπό τους κανόνες της ενιαίας αγοράς, δημιούργησαν τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (EEA τα αρχικά στα αγγλικά). Ο Μπόουλς πρότεινε να συμμετάσχει και η Βρετανία στην EFTA, και μέσω αυτής στην EEA. Προτείνει επίσης ειδική ρύθμιση, ώστε οι Βρετανοί να συμμετάσχουν και στην τελωνειακή ένωση. Δύο είναι τα προβλήματα. Πρώτον, η πρόταση καταψηφίστηκε με μεγάλη διαφορά. Δεύτερον, η EFTA δεν θέλει να συμμετάσχουν οι Βρετανοί.

5. Ανάκληση του άρθρου 50

Υπέρ: 184 | Κατά: 293

Ακύρωση του Brexit εφόσον δεν υπάρχει καμία συμφωνία 48 ώρες πριν τις 12 Απριλίου. Είναι η περίφημη πλέον συγκέντρωση έξι εκατομμυρίων υπογραφώνPetition: Revoke Article 50 and remain in the EU | UK Government and Parliament και η υποβολή αναφοράς στη Βουλή, ώστε το Brexit να ανακληθεί. Πρώτον, η πρόταση καταψηφίστηκε με μεγάλη διαφορά. Δεύτερον, είναι μία κινηματική διαδικασία που δεν τη υιοθετεί φυσικά η κυβέρνηση, αλλά πολύ σημαντικότερα, δεν τη θέλουν ούτε οι Εργατικοί. «Δεν είμαστε το κόμμα του Remain»Brexit: Labour ‘not a remain party’, Barry Gardiner says | BBC News, δήλωσε ο σκιώδης υπουργός Διεθνούς Εμπορίου Μπάρι Γκάρντινερ, προκαλώντας την μήνι των remainers Εργατικών. Δεν είναι τυχαίο ότι την πρόταση κατέθεσε η Τζοάνα ΤσέριJoanna Cherry από το Εθνικό Κόμμα της Σκωτίας (SNP), σχεδόν ταυτόχρονα με την απόφαση του σκωτσέζικου κοινοβουλίου να ζητήσει την ακύρωση του BrexitScottish Parliament votes to revoke Article 50 and cancel Brexit | The Herald.

6. Έξοδος χωρίς συμφωνία

Υπέρ: 160 | Κατά: 400

Είναι το άτακτο Brexit και η ιδέα αρέσει στους σκληροπυρηνικούς Brexiteers. Είναι εμφατική ήττα (η δεύτερη μεγαλύτερη διαφορά της βραδιάς), και το σημαντικότερο η τρίτη φορά που η Βουλή ψηφίζει κατά της εξόδου χωρίς συμφωνία. Έχει μεγάλη σημασία, γιατί αν και νομικά μη δεσμευτική, η ξεκάθαρη και επαναλαμβανόμενη εντολή προς την πρωθυπουργό είναι αδύνατον να αγνοηθεί.

7. Έξοδος χωρίς συμφωνία, αλλά με έκτακτες ειδικές ρυθμίσεις

Υπέρ: 139 | Κατά: 422

Οι Βρετανοί αποκαλούν τέτοιες μη ρεαλιστικές προτάσεις «μονόκερους». Eίναι το κλισέ της εβδομάδας για το Brexit. H πρόταση κατατέθηκε από τον Brexiteer Μάρκους ΦιςMarcus Fysh. Ναι μεν οι Βρετανοί θα φύγουν χωρίς συμφωνία, αλλά θα υπάρξει διετής εμπορική ρύθμιση ως έκτακτο πλάνο για να μην προκληθεί χάος. Οι Βρυξέλλες δεν πρόκειται να συναινέσουν. Είναι παραβίαση της αρχής της διαπραγμάτευσης: εμπορική συμφωνία μόνο εφόσον συμφωνήσουμε πρώτα τους όρους εξόδου. Και γιατί άλλωστε να το κάνουν, όταν την πρόταση καταψηφίζουν οι ίδιοι οι Βρετανοί με τέτοια ποσοστά;

8. H Ενιαία Αγορά 2.0, αλλά χωρίς πρόβλεψη για την τελωνειακή ένωση

Υπέρ: 65 | Κατά: 377

Εκτός από το άρθρο 50 υπάρχει και το άρθρο 127. Είναι το άρθρο που πρέπει να ενεργοποιήσει η Βρετανία για να φύγει από τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ). Οι Βρετανοί δεν έχουν κινήσει τη σχετική διαδικασία, επομένως υποθετικά, παραμένουν στην Ενιαία Αγορά ως μέλη του ΕΟΧ. Ο Brexiteer Συντηρητικός Τζορτζ ΓιούστιςGeorge Eustice πρότεινε λοιπόν ουσιαστικά να μην ενεργοποιηθεί το άρθρο 127. Το αν φυσικά η Βρετανία παραμένει στην ενιαία αγορά μέσω του ΕΟΧ και όχι της Ευρωπαϊκής Ένωσης σηκώνει μεγάλη συζήτηση. Δεν είναι επίσης το ζητούμενο αυτή τη στιγμή. Αυτό που κρατάμε από την πρόταση 8 είναι ότι πήρε πολύ λίγες ψήφους. Σε συνδυασμό με την επίσης καθαρή καταψήφιση της «Ενιαίας Αγοράς 2.0» συνιστά απόρριψη του μοντέλου της Νορβηγίας από τους βουλευτές.

55448434_10156932770213955_7387812712304082944_n.jpg

Το πρωτοσέλιδο του Guardian με τα οκτώ «όχι» των βουλευτών. Πράγματι το μήνυμα προς τη βρετανική κοινή γνώμη είναι πως η Βουλή δεν μπορεί να αποφασίσει. Παρόλα αυτά από τις ψηφοφορίες προέκυψαν μηνύματα συναίνεσης.

H έξοδος χωρίς συμφωνία είναι το τυπικό σενάριο στις 12 Απριλίου. Θα πρέπει όμως να θεωρείται βέβαιο ότι η Βρετανία δεν θα ακολουθήσει αυτόν τον δρόμο. Είναι μία λύση που απορρίπτει με συντριπτικά ποσοστά η Βουλή, και δεν τη θέλει ούτε η ΕΕ.

Παραδόξως, οι ψηφοφορίες των βουλευτών έδωσαν εμμέσως μία ακόμη, τέταρτη ευκαιρία στη Μέι να περάσει τη συμφωνία της. Είναι πιθανό η πρωθυπουργός να τη φέρει ξανά στη Βουλή, αυτή τη φορά με τη μορφή διλήμματος ανάμεσα στη δική της πρόταση εξόδου και τη λύση που θα προτείνουν οι βουλευτές.

Εδώ όμως τα ερωτήματα είναι πολλά: Μπορούν οι βουλευτές να καταλήξουν σε μία πρόταση, και αν ναι, υπάρχει επαρκής χρόνος μέχρι τις 12 Απριλίου; Έχει πράγματι νόημα να έρθει ξανά η συμφωνία όταν καταψηφίζεται σταθερά; Τι είδους νομιμοποίηση μπορεί να έχει μία πρωθυπουργός μετά από τόσες ήττες; Πρέπει να γίνουν εθνικές εκλογές ώστε να προκύψει νέα κυβέρνηση που θα είναι ισχυρή;

Με τα σημερινά δεδομένα η μεγάλη παράταση, πιθανώς μέχρι το τέλος του χρόνου, είναι το ισχυρότερο σενάριο. Αυτό σημαίνει βέβαια ότι οι Βρετανοί θα πρέπει να συμμετάσχουν στις ευρωεκλογές του Μαΐου, ενώ θα βρίσκονται σε διαδικασία εξόδου από την ΕΕ. Παράδοξο μεν, αλλά το Brexit μέχρι στιγμής έχει μόνο παράδοξα.