Το δημοψήφισμα εξελίσσεται σε κοινό παρονομαστή —αν και για εντελώς διαφορετικούς σκοπούς— των υποψηφίων για τη γαλλική προεδρία. Όπως καταγράφει εκτενές ρεπορτάζ της Le Monde, πολιτικοί από την άκρα δεξιά έως την Αριστερά, τους Οικολόγους και το κέντρο παρουσιάζουν την άμεση προσφυγή στους πολίτες ως απάντηση στην κρίση αντιπροσώπευσης και στην αδυναμία του πολιτικού συστήματος να παράγει συναινέσεις.
Η Μαρίν Λεπέν βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της τάσης. Η ηγέτιδα του Εθνικού Συναγερμού προαναγγέλλει συχνές λαϊκές ψηφοφορίες και σχεδιάζει, εφόσον εκλεγεί, να ξεκινήσει με δημοψήφισμα για τη μετανάστευση. Στις προτάσεις της περιλαμβάνεται και η διευκόλυνση των δημοψηφισμάτων με πρωτοβουλία πολιτών, με τη μείωση του απαιτούμενου αριθμού υπογραφών στις 500.000. Άλλα ζητήματα που θα μπορούσαν να τεθούν σε ψηφοφορία αφορούν την αντιμετώπιση του ισλαμισμού και τον νόμο για την υποβοηθούμενη ευθανασία.
Η ιδέα, όμως, δεν περιορίζεται στην άκρα δεξιά. Ο συντηρητικός Μπρουνό Ρεταγιό προτείνει δημοψηφίσματα για τη μετανάστευση, την ποινική δικαιοσύνη και την υπεροχή του εθνικού δικαίου. Ο Ζαν-Λικ Μελανσόν θέλει οι Γάλλοι να αποφασίσουν για την ανεξαρτησία της Νέας Καληδονίας, ενώ η οικολόγος Σαντρίν Ρουσό προτείνει λαϊκή ψηφοφορία για το μέλλον της πυρηνικής ενέργειας.
Στον χώρο του κέντρου, ο Γκαμπριέλ Ατάλ εισηγείται ακόμη και την καθιέρωση μιας ετήσιας «ημέρας δημοψηφίσματος», με περισσότερα από ένα ερωτήματα. Έχει επίσης προτείνει να τεθεί σε λαϊκή ψηφοφορία η απαγόρευση πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών. Ο Εντουάρ Φιλίπ σχεδιάζει δημοψηφίσματα για το συνταξιοδοτικό και για τη συνταγματική κατοχύρωση αυστηρών δημοσιονομικών κανόνων, ενώ ανάλογες προτάσεις έχουν διατυπώσει ο Μπρουνό Λεμέρ και στελέχη του κεντρώου MoDem.
Πίσω από αυτή τη στροφή βρίσκεται ένα ουσιαστικό πρόβλημα νομιμοποίησης. Ο νικητής του δεύτερου γύρου των προεδρικών εκλογών εκλέγεται συχνά και με τις ψήφους πολιτών που επιδιώκουν κυρίως να εμποδίσουν τον αντίπαλό του. Ένα δημοψήφισμα στις αρχές της νέας προεδρικής θητείας θα μπορούσε, επομένως, να προσφέρει πρόσθετη πολιτική νομιμοποίηση.
Οι ειδικοί, ωστόσο, προειδοποιούν ότι το δημοψήφισμα δεν αποτελεί πανάκεια. Η υποχρεωτική επιλογή ανάμεσα στο «ναι» και το «όχι» μπορεί να οξύνει τους κοινωνικούς διχασμούς και να περιορίσει τις δυνατότητες συμβιβασμού. Παράλληλα, υπάρχει ο κίνδυνος η επίκληση της λαϊκής βούλησης να χρησιμοποιηθεί ως μέσο παράκαμψης του Κοινοβουλίου, του Συντάγματος ή των δικαστικών θεσμών.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, παρά τις συχνές προεκλογικές εξαγγελίες, οι Γάλλοι πρόεδροι αποφεύγουν συνήθως τα δημοψηφίσματα λόγω του μεγάλου πολιτικού ρίσκου. Ο τελευταίος που προσέφυγε σε εθνική ψηφοφορία ήταν ο Ζακ Σιράκ, το 2005, για την ευρωπαϊκή συνταγματική συνθήκη — και ηττήθηκε.
Το ρεπορτάζ δημοσιεύθηκε στη Le Monde και υπογράφεται από τους Corentin Lesueur και Nathalie Segaunes.
