Σε μια παρέμβαση που ήδη προκαλεί συζητήσεις, ο πρώην Έλληνας διπλωμάτης Βύρων Ματαράγκας υποστήριξε στο TRT ότι η ελληνοϊσραηλινή σχέση χαρακτηρίζεται από ανισορροπία και ότι η Ελλάδα, λόγω της πίεσης από την Τουρκία, κινδυνεύει να λειτουργεί ως εργαλείο ισχυρότερων δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε μια ιδιαίτερα αιχμηρή τοποθέτηση στο τουρκικό δίκτυο TRT World, στην εκπομπή Strait Talk, ο πρώην Έλληνας διπλωμάτης Βύρων Ματαράγκας εμφανίστηκε να περιγράφει την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία ως κρίκους ενός ευρύτερου πλέγματος ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου το Ισραήλ, η Γαλλία, η Τουρκία και η Κύπρος συγκρούονται άμεσα ή έμμεσα για επιρροή.
Η συζήτηση έγινε με αφορμή το θέμα της πιθανής παρουσίας γαλλικών δυνάμεων στην Κυπριακή Δημοκρατία, υπό τον τίτλο του TRT “French troops in Greek Cyprus? TRNC warns of dangerous escalation”. Στο πάνελ συμμετείχαν, εκτός από τον Ματαράγκα, ο Sait Aksit του Near East University και η Zuhal Mert Uzuner του Marmara University.
Το βασικό σημείο: το Ισραήλ ως παίκτης που αξιοποιεί Ελλάδα και Κύπρο
Το πιο συζητημένο σημείο της παρέμβασης Ματαράγκα είναι η θέση ότι το Ισραήλ μπορεί να χρησιμοποιεί την Ελλάδα εναντίον της Τουρκίας, αλλά η Ελλάδα δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει αντίστοιχα το Ισραήλ εναντίον της Τουρκίας.
Σύμφωνα με το απόσπασμα που αναπαρήγαγε το Strait Talk και ελληνικά μέσα, ο Ματαράγκας υποστηρίζει ότι η σχέση Ελλάδας–Ισραήλ δεν είναι ισόρροπη. Η Ελλάδα, κατά τη δική του ανάγνωση, βρίσκεται σε θέση ανάγκης λόγω της τουρκικής πίεσης και γι’ αυτό προσδένεται σε σχήματα συνεργασίας με το Ισραήλ, την Κύπρο και τη Γαλλία. Όμως, όπως αφήνει να εννοηθεί, αυτό δεν σημαίνει ότι η Αθήνα αποκτά αντίστοιχη δυνατότητα χειρισμού του Ισραήλ προς όφελός της.
Με άλλα λόγια, ο Ματαράγκας δεν παρουσιάζει την ελληνοϊσραηλινή σχέση ως συμμετρική στρατηγική συμμαχία, αλλά ως σχέση ανισορροπίας, όπου ο ισχυρότερος παίκτης —το Ισραήλ— μπορεί να χρησιμοποιεί την ελληνική και κυπριακή γεωγραφία για τους δικούς του περιφερειακούς σχεδιασμούς.
Η Κύπρος στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης
Η παρέμβαση έγινε σε μια περίοδο κατά την οποία η Λευκωσία και το Παρίσι κινούνται προς νέα συμφωνία που θα επιτρέπει παρουσία γαλλικών δυνάμεων στην Κύπρο για ανθρωπιστικούς σκοπούς. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι η συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί τον Ιούνιο και ότι εντάσσεται στην εμβάθυνση της συνεργασίας Κύπρου–Γαλλίας σε άμυνα και ασφάλεια.
Η τουρκοκυπριακή πλευρά αντέδρασε έντονα. Ο λεγόμενος πρωθυπουργός του ψευδοκράτους, Ουνάλ Ουστέλ, χαρακτήρισε την πιθανή ανάπτυξη γαλλικών στρατευμάτων στη νότια Κύπρο «εξαιρετικά επικίνδυνη, προκλητική και απαράδεκτη», υποστηρίζοντας ότι οποιαδήποτε στρατιωτική παρουσία στο νησί απαιτεί τη συγκατάθεση των Τουρκοκυπρίων.
Το TRT, υιοθετώντας το τουρκοκυπριακό πλαίσιο, μετέδωσε ότι η συμφωνία Κύπρου–Γαλλίας «δεν έχει ισχύ» για την τουρκοκυπριακή πλευρά και ότι, κατά την Άγκυρα και το ψευδοκράτος, τέτοιες κινήσεις παρακάμπτουν τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων.
Τι λέει ουσιαστικά ο Ματαράγκας
Η παρέμβασή του μπορεί να συνοψιστεί σε τέσσερα σημεία:
Πρώτον, θεωρεί ότι η Ελλάδα δεν κινείται από θέση πλήρους στρατηγικής αυτονομίας. Η πίεση της Τουρκίας δημιουργεί, κατά την άποψή του, ένα περιβάλλον όπου η Αθήνα αναζητεί εξωτερικά στηρίγματα.
Δεύτερον, υποστηρίζει ότι το Ισραήλ έχει συμφέρον να αξιοποιεί την Κύπρο και ενδεχομένως την Ελλάδα ως χώρους στρατηγικής πρόσβασης στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως χρήσιμος κρίκος απέναντι στην Τουρκία.
Τρίτον, επισημαίνει την ασυμμετρία της σχέσης: το Ισραήλ μπορεί να αξιοποιεί την Ελλάδα, αλλά η Ελλάδα δεν έχει αντίστοιχη δυνατότητα να αξιοποιήσει το Ισραήλ ως εργαλείο πίεσης κατά της Τουρκίας.
Τέταρτον, παρουσιάζει την Κύπρο ως κεντρικό πεδίο αυτής της αντιπαράθεσης, ιδίως μετά την ενίσχυση της γαλλικής παρουσίας και την ευρύτερη εμπλοκή ευρωπαϊκών δυνάμεων στην ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου.
Γιατί προκάλεσε αντιδράσεις
Η τοποθέτηση Ματαράγκα προκάλεσε αντιδράσεις κυρίως επειδή έγινε σε τουρκικό μέσο και μέσα σε ένα αφήγημα που παρουσιάζει την Κυπριακή Δημοκρατία ως «Greek Cyprus» και τη γαλλική παρουσία ως απειλή για την τουρκοκυπριακή πλευρά.
Έτσι, ενώ ο ίδιος εμφανίζεται να κάνει μια ρεαλιστική —έστω απαισιόδοξη— ανάλυση της ανισορροπίας δυνάμεων στην περιοχή, η παρέμβασή του αξιοποιήθηκε από τουρκικά και φιλοτουρκικά δίκτυα ως επιβεβαίωση ότι η Ελλάδα και η Κύπρος λειτουργούν ως εργαλεία τρίτων δυνάμεων.
Το ευρύτερο πλαίσιο
Η συζήτηση δεν είναι αποκομμένη από τις τελευταίες εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Μετά την επίθεση με drone στη βρετανική βάση του Ακρωτηρίου, η Γαλλία απέστειλε φρεγάτα και μέσα αντιαεροπορικής/αντι-drone προστασίας στην περιοχή, ενώ η Ελλάδα έστειλε F-16 και φρεγάτες στην Κύπρο. Ο Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι όταν δέχεται επίθεση η Κύπρος, δέχεται επίθεση η Ευρώπη.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η παρέμβαση Ματαράγκα αποκτά ιδιαίτερο βάρος: δεν αφορά μόνο τις σχέσεις Ελλάδας–Ισραήλ, αλλά το κατά πόσο η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία μπορούν να κινηθούν ως αυτόνομοι στρατηγικοί παίκτες ή αν παρασύρονται σε ευρύτερους σχεδιασμούς ισχυρότερων δυνάμεων.
Ο Βύρων Ματαράγκας, μιλώντας στο TRT, δεν υπερασπίστηκε το κλασικό αφήγημα περί ελληνοϊσραηλινού άξονα ως καθαρού στρατηγικού πλεονεκτήματος για την Αθήνα. Αντίθετα, περιέγραψε μια πιο δύσκολη πραγματικότητα: η Ελλάδα, λόγω της πίεσης από την Τουρκία, αναζητεί συμμαχίες, αλλά αυτές οι συμμαχίες δεν είναι πάντα ισότιμες.
Το μήνυμά του, όπως προκύπτει από τα διαθέσιμα αποσπάσματα, είναι ότι η Ελλάδα κινδυνεύει να μετατραπεί σε εργαλείο τρίτων δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο, χωρίς να έχει η ίδια αντίστοιχη δυνατότητα να διαμορφώνει τους όρους του παιχνιδιού.
