Η 51σέλιδη ανασκόπηση αποτελεί εργασία της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Εκπονήθηκε τον Αύγουστο του 2026 στο πλαίσιο του Προγράμματος Δράσης «Αριστοτέλης», το οποίο επιδοτείται από το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας, για την ενίσχυση του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Στρατηγικών Σπουδών της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ και της Ανώτατης Διακλαδικής Σχολής Πολέμου.
Περίληψη
Η έκθεση εξετάζει τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν ως δύο «θερμά μέτωπα» ενός νέου Ψυχρού Πολέμου, στο επίκεντρο του οποίου βρίσκεται πλέον η στρατηγική αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας.
Βασική θέση της είναι ότι η Ρωσία στην Ουκρανία και οι ΗΠΑ στο Ιράν χρησιμοποίησαν στρατιωτική ισχύ επιδιώκοντας να μεταβάλουν τον γεωπολιτικό προσανατολισμό των δύο χωρών. Η Μόσχα επιχείρησε να επαναφέρει την Ουκρανία στη ρωσική σφαίρα επιρροής, ενώ η Ουάσιγκτον επιδίωξε να απομακρύνει το Ιράν από τη Ρωσία και την Κίνα και να ανατρέψει το υφιστάμενο καθεστώς. Σύμφωνα με τους συντάκτες, και οι δύο δυνάμεις υπερεκτίμησαν τις δυνατότητές τους και υποτίμησαν την ανθεκτικότητα των αντιπάλων τους.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην οικονομική διάσταση των πολέμων: στις ενεργειακές εξαγωγές, στην ασφάλεια των θαλάσσιων οδών, στη διεθνή θέση του δολαρίου και στην προσπάθεια της Κίνας και των BRICS να περιορίσουν τη δυτική κυριαρχία στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ παρουσιάζεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα σύνδεσης στρατιωτικής ισχύος, ενέργειας, ναυσιπλοΐας και νομισματικού ανταγωνισμού.
Το δεύτερο μέρος της έκθεσης αναλύει τη σύγκρουση από την οπτική του διεθνούς δικαίου. Οι άμεσες εχθροπραξίες ΗΠΑ–Ιράν χαρακτηρίζονται διεθνής ένοπλη σύρραξη. Η αμερικανική επίκληση νόμιμης άμυνας κρίνεται ανεπαρκώς τεκμηριωμένη, ιδιαίτερα ως προς την ύπαρξη άμεσης απειλής, την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα της επέμβασης. Ταυτόχρονα, επισημαίνεται ότι οι επιθέσεις του Ιράν εναντίον τρίτων κρατών, αμάχων, εμπορικών πλοίων και υποδομών δημιουργούν αυτοτελείς ευθύνες.
Το Μνημόνιο Κατανόησης ΗΠΑ–Ιράν του Ιουνίου 2026 αξιολογείται ως αναγκαίος αλλά εύθραυστος μηχανισμός αποκλιμάκωσης — όχι ως οριστική ειρηνευτική συμφωνία. Η επιτυχία του εξαρτάται από τέσσερις προϋποθέσεις: πραγματική παύση της βίας, ελευθερία ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ χωρίς γενικά τέλη ή άδειες, αξιόπιστη διεθνή επιτήρηση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και συμβατότητα των αμερικανικών δεσμεύσεων με το εσωτερικό δίκαιο των ΗΠΑ.
Το κεντρικό συμπέρασμα είναι ότι η ειρήνη δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην ισορροπία του φόβου. Απαιτεί σαφείς, ελέγξιμες και θεσμικά κατοχυρωμένες δεσμεύσεις, καθώς και επιστροφή στις αρχές του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ.
ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΤΗΝ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΑΚΟΛΟΥΘΟ ΣΥΝΔΕΣΜΟ
