Jonathan Head, ανταποκριτής Νοτιοανατολικής Ασίας, Μπανγκόκ
και Thuong Le
Η δορυφορική εικόνα της Vantor δείχνει μια γενική άποψη του Antelope Reef, συμπεριλαμβανομένης μιας μερικώς κλειστής λιμνοθάλασσας, περιοχών με ανακτημένη άμμο και πολυάριθμων σκαφών που επιχειρούν γύρω από τον σχηματισμό. Η εικόνα προσφέρει ευρύτερο πλαίσιο για τη συνεχιζόμενη ορατή επέκταση και τη θαλάσσια δραστηριότητα στον ύφαλο.
Δορυφορική εικόνα του Antelope Reef στη Νότια Σινική Θάλασσα
Το Antelope Reef είναι ένα μικρό νησί σε σχήμα δακρύου στη βορειοδυτική γωνία της Νότιας Σινικής Θάλασσας και, μέχρι πρόσφατα, βρισκόταν σχεδόν ολόκληρο κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.
Όμως φέτος έχει υποστεί μια δραματική μεταμόρφωση.
Εκατομμύρια τόνοι άμμου έχουν αντληθεί από τον βυθό για να δημιουργηθεί στεριά. Από ένα απλό τιρκουάζ στίγμα στον χάρτη, το Antelope Reef εμφανίζεται πλέον ως μια ημισέληνος λαμπερής λευκής άμμου έκτασης 6 τετραγωνικών χιλιομέτρων — περίπου 2,3 τετραγωνικά μίλια — με μερικά κτίρια συγκεντρωμένα σε μία γωνία. Όλα αυτά μέσα σε μόλις έξι μήνες.
Στη λιμνοθάλασσα που σχηματίζεται από την ημισέληνο διακρίνονται δεκάδες πλοία. Πρόκειται σχεδόν βέβαια για βυθοκόρους κοπής και αναρρόφησης, από τους οποίους η Κίνα διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο στον κόσμο: ορισμένοι μπορούν να αντλούν 6.000 κυβικά μέτρα την ώρα, ποσότητα αρκετή για να γεμίσει δύο ολυμπιακές πισίνες.
Η εξαιρετική ταχύτητα αυτής της επιχείρησης βυθοκόρησης αποτελεί πιθανότατα κάποιου είδους παγκόσμιο ρεκόρ.
Αλλά η Κίνα δεν είναι η μόνη που το κάνει αυτό.
Έπειτα από χρόνια παρακολούθησης της Κίνας να δημιουργεί γη για να στηρίξει τις εκτεταμένες εδαφικές της διεκδικήσεις, και το Βιετνάμ πλέον ενισχύει ορισμένους από τους υφάλους που κατέχει στη Νότια Σινική Θάλασσα. Σε μικρότερο βαθμό, το ίδιο κάνουν και άλλοι διεκδικητές, όπως οι Φιλιππίνες.
Ένας πόλεμος βυθοκόρησης
Το Antelope Reef βρίσκεται στα νησιά Παρασέλ, τα οποία, μαζί με τα Σπράτλι, αποτελούν αμφισβητούμενα εδάφη. Τα διεκδικούν η Κίνα, η Ταϊβάν, το Βιετνάμ, οι Φιλιππίνες, η Μαλαισία και το Μπρουνέι.
Τα περισσότερα από τα νησιά είναι — όπως ήταν και το Antelope μέχρι φέτος — βυθισμένοι ύφαλοι, οι οποίοι στο παρελθόν δεν είχαν ανθρώπινους οικισμούς. Η Κίνα πήρε τον έλεγχο των Παρασέλ το 1974, έπειτα από σφοδρή μάχη με τις τότε δυνάμεις του Νοτίου Βιετνάμ.
Πιο πρόσφατα, προχώρησε σε βυθοκόρηση τριών υφάλων στα Σπράτλι — Mischief, Fiery Cross και Subi — μετατρέποντάς τους σε νησιά αρκετά μεγάλα ώστε να κατασκευαστούν αεροδρόμια και στρατιωτικές βάσεις. Παράλληλα, διεκδικεί σχεδόν ολόκληρη τη Νότια Σινική Θάλασσα ως κυρίαρχο έδαφός της, μέσα στη διαβόητη γραμμή των εννέα παυλών που έχει χαράξει στον χάρτη.
Σμήνη πλοίων της κινεζικής ακτοφυλακής και της ναυτικής πολιτοφυλακής περιπολούν πλέον μέσα στη γραμμή των εννέα παυλών, υπερκαλύπτοντας τις προσπάθειες άλλων διεκδικητών να αμφισβητήσουν την κινεζική υπεροχή. Τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί αρκετές συγκρούσεις με την πολύ μικρότερη ακτοφυλακή των Φιλιππίνων σε περιοχές που διεκδικούν και οι δύο πλευρές.
Η ευθεία γραμμή στην άκρη μιας από τις νεοδημιουργημένες παραλίες στο Antelope Reef υποδηλώνει ότι η Κίνα ίσως κατασκευάζει εκεί έναν ακόμη διάδρομο στρατιωτικών προδιαγραφών, παρόμοιο με εκείνους στους υφάλους Mischief, Fiery Cross και Subi.
Όμως οι Κινέζοι διαθέτουν ήδη έναν καλά εγκατεστημένο αεροδιάδρομο σε κοντινή απόσταση, στο Woody Island. Η κατασκευή ενός ακόμη σε μια περιοχή κοντά στις μεγάλες κινεζικές στρατιωτικές βάσεις στο Χαϊνάν φαίνεται περιττή.
Αντίθετα, η Κίνα ίσως στέλνει ένα μήνυμα στο Βιετνάμ.
Το Βιετνάμ και η Κίνα έχουν ιστορικό αντιπαραθέσεων στη Νότια Σινική Θάλασσα, ή Ανατολική Θάλασσα, όπως την αποκαλεί το Βιετνάμ.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι κομμουνιστικές αρχές του Βιετνάμ έχουν χαμηλώσει τους αντι-κινεζικούς τόνους και έχουν εργαστεί σκληρά για να οικοδομήσουν στενότερες σχέσεις με το Πεκίνο.
Ο πρόσφατα εκλεγμένος πρόεδρος και γενικός γραμματέας του κόμματος, Το Λαμ, πραγματοποίησε φέτος την πρώτη του κρατική επίσκεψη στην Κίνα, όπου και οι δύο χώρες αναφέρθηκαν στις διαφορές τους για τα Παρασέλ και τα Σπράτλι με ασυνήθιστα συμφιλιωτική γλώσσα.
Το Βιετνάμ έχει διαμαρτυρηθεί επίσημα για τις κινεζικές κατασκευές στον ύφαλο Antelope Reef, αλλά μόνο με συγκρατημένους, διπλωματικούς όρους.
Ωστόσο, πάνω στους αμφισβητούμενους υφάλους, το Βιετνάμ έχει επιδοθεί σε έναν αγώνα βυθοκόρησης, χρησιμοποιώντας τα ίδια ισχυρά πλοία κοπής και αναρρόφησης με την Κίνα.
«Αν δεν μπορείς να τους νικήσεις, μπες στο παιχνίδι τους»
Τα τελευταία τρία χρόνια, το Βιετνάμ αντλεί άμμο γύρω από τουλάχιστον 20 υφάλους και, σύμφωνα με το Asian Maritime Transparency Initiative με έδρα την Ουάσιγκτον, έχει δημιουργήσει 11 νέα λιμάνια.
Πλέον ελέγχει πάνω από 11 τετραγωνικά χιλιόμετρα ανακτημένης γης, περίπου τη μισή έκταση από αυτήν που ελέγχει η Κίνα.
Τώρα αρχίζει να κατασκευάζει υποδομές στρατιωτικών προδιαγραφών, όπως φάρους και βοηθήματα ναυσιπλοΐας. Η προσέγγιση του Βιετνάμ φαίνεται να είναι η εξής: αφού δεν μπορείς να νικήσεις την Κίνα, τότε κάνε ό,τι κάνει και αυτή.
«Οι Βιετναμέζοι ήταν λιγότερο πρόθυμοι να βρεθούν στην πρώτη γραμμή της μάχης δημοσίων σχέσεων για τις διαφωνίες τους με την Κίνα», λέει ο Greg Poling, ο οποίος διευθύνει το AMTI.
«Αισθάνονται πολύ πιο άνετα αφήνοντας τους Φιλιππινέζους να το κάνουν αυτό. Αλλά στη θάλασσα έχουμε δει τους Βιετναμέζους να είναι πολύ πιο πρόθυμοι να αντισταθούν στο Πεκίνο. Ως αποτέλεσμα, οι Κινέζοι έχουν σε μεγάλο βαθμό υποχωρήσει, για παράδειγμα, από την προσπάθεια να εμποδίσουν τις βιετναμέζικες γεωτρήσεις για πετρέλαιο και φυσικό αέριο».
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Κίνα αναπτύσσει τον ύφαλο Antelope Reef με τόσο γρήγορο ρυθμό, λέει ο Ray Powell, διευθυντής του Sealight, το οποίο εδρεύει στο Πανεπιστήμιο Stanford και παρακολουθεί τη Νότια Σινική Θάλασσα.
«Το Βιετνάμ εκμεταλλεύτηκε το γεγονός ότι η προσοχή της Κίνας ήταν στραμμένη στις Φιλιππίνες… Η ανάκτηση γης στο Antelope Reef θα μπορούσε να θεωρηθεί η απάντηση της Κίνας, μια υπενθύμιση προς το Βιετνάμ για το ποιος είναι το μεγάλο αφεντικό στην αυλή».
Πού αφήνει, λοιπόν, όλο αυτό τους υπόλοιπους διεκδικητές των Σπράτλι;
Τα τελευταία 30 χρόνια, η Ένωση Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας, ή ASEAN, προσπαθεί να διαπραγματευτεί έναν κώδικα συμπεριφοράς ανάμεσα στην Κίνα και τα τέσσερα κράτη-μέλη της που έχουν επίσης διεκδικήσεις.
Το 2002 συμφώνησαν πράγματι σε μια πολύ πιο αδύναμη διακήρυξη, αλλά αυτή δεν ήταν δεσμευτική, και η Κίνα την έχει σε μεγάλο βαθμό αγνοήσει.
Κάθε χρόνο, στην ετήσια σύνοδο κορυφής της ASEAN, οι ηγέτες υπόσχονται να πιέσουν για έναν εφαρμόσιμο κώδικα συμπεριφοράς. Όμως στο τέλος κάθε χρονιάς φαίνεται ότι δεν βρίσκονται πιο κοντά στην επίτευξή του.
Απογοητευμένες από αυτή την έλλειψη προόδου, οι Φιλιππίνες προσέφυγαν το 2013 στο Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο της Χάγης κατά των ενεργειών της Κίνας.
Το δικαστήριο αποφάσισε με σαφήνεια υπέρ των Φιλιππίνων, καταλήγοντας ότι οι κινεζικές διεκδικήσεις κυριαρχίας μέσα στη γραμμή των εννέα παυλών δεν είχαν ιστορική εγκυρότητα και ότι ενέργειες όπως η μετατροπή υφάλων σε νησιά παραβίαζαν το διεθνές δίκαιο και προσέβαλλαν τα δικαιώματα των Φιλιππίνων σε αποκλειστική οικονομική ζώνη ανοιχτά της δυτικής τους ακτής.
Η Κίνα απλώς αγνόησε αυτή την απόφαση, ωθώντας τις Φιλιππίνες να στραφούν σε μια προσπάθεια να εκθέσουν δημόσια το Πεκίνο, στέλνοντας τα δικά τους, αριθμητικά πολύ κατώτερα, πλοία ακτοφυλακής για να αμφισβητήσουν τον κινεζικό στολίσκο. Αυτό οδηγεί σε πολλαπλές συγκρούσεις, αλλά προκαλεί μικρή αλλαγή στην άνιση ισορροπία ισχύος.
Οι Φιλιππίνες έχουν επίσης επεκτείνει τη στρατιωτική τους συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και έχουν αναζητήσει νέες συμμαχίες με χώρες όπως η Ιαπωνία και η Αυστραλία. Οι ΗΠΑ έχουν προσφέρει ισχυρή διπλωματική στήριξη, στρατιωτική βοήθεια ύψους 500 εκατομμυρίων δολαρίων και νέο εξοπλισμό.
Μαζί με άλλους συμμάχους, οι Ηνωμένες Πολιτείες στέλνουν κατά διαστήματα το πολεμικό τους ναυτικό μέσα από τη Νότια Σινική Θάλασσα σε Επιχειρήσεις Ελευθερίας της Ναυσιπλοΐας, ως υπενθύμιση ότι οι θαλάσσιες αυτές οδοί παραμένουν νομικά διεθνείς, παρά τις κινεζικές διεκδικήσεις. Όμως αυτές οι αποστολές απλώς στέλνουν ένα μήνυμα. Στην πράξη, αλλάζουν ελάχιστα.
Οι τεταμένες συναντήσεις ανάμεσα σε φιλιππινέζικα και κινεζικά σκάφη έχουν γίνει συνηθισμένο φαινόμενο στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Τώρα και οι Φιλιππίνες ενισχύουν τα ερείσματα που διαθέτουν στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Επεκτείνουν τον διάδρομο προσγείωσης στο νησί Pagasa, γνωστό και ως Thitu, δημιουργούν εκεί βάση της ακτοφυλακής και ενισχύουν το σκουριασμένο αποβατικό σκάφος BRP Sierra Madre, το οποίο προσάραξαν στο Second Thomas Shoal το 1999. Διατηρούν μάλιστα πάνω σε αυτό ένα απόσπασμα στρατιωτών, παρά τις συχνές παρενοχλήσεις από κινεζικά πλοία.
«Οι περισσότεροι από τους διεκδικητές έχουν αναγνωρίσει ότι δεν πρόκειται ποτέ να φτάσουν στο νομικά δεσμευτικό έγγραφο που υποτίθεται ότι θα ήταν εξαρχής ο κώδικας συμπεριφοράς», λέει ο Poling.
«Η Κίνα απλώς συνεχίζει να κάνει ό,τι θέλει στη θάλασσα, ροκανίζοντας την κυριαρχία τους. Οπότε αυτό που νομίζω ότι τελικά θα δούμε είναι μια μη δεσμευτική συμφωνία. Ίσως όμως αυτή να ανοίξει διπλωματικό χώρο ώστε το Βιετνάμ, οι Φιλιππίνες, η Μαλαισία και οι υπόλοιποι να επιδιώξουν πιο αποτελεσματικές διαπραγματεύσεις μεταξύ τους, χωρίς να χρειάζεται να περνούν μέσα από την ASEAN».
Αυτή φαίνεται πλέον να είναι η νέα πραγματικότητα στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Ο καθένας για τον εαυτό του: κάθε χώρα προσπαθεί να αξιοποιήσει στο έπακρο ό,τι ήδη ελέγχει, αποδεχόμενη ότι η Κίνα θα παραμένει πάντα ο μεγαλύτερος και πιο επιθετικός παίκτης.
Γραφικά: Arvin Supriyadi, Aghnia Adzkia.
