Δ. Τσαϊλάς: το Πρόδηλο Πεπρωμένο με τον Τραμπ και ο Παγκόσμιος Αντίκτυπος

Από

March 4, 2025

trump-2 — President Donald Trump stands before British Prime Minister Keir Starmer arrives at the White House, Thursday, Feb. 27, 2025, in Washington. (AP Photo/Evan Vucci)

του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.

Καμία χώρα δεν έπαιξε τόσο αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της τρέχουσας παγκόσμιας τάξης όπως οι ΗΠΑ. Η Αμερική, που πιστεύει ότι η πορεία της θα διαμορφώσει το πεπρωμένο της ανθρωπότητας, έχει αποφασίσει να παίξει έναν παράδοξο ρόλο στην ιστορία. Επηρεάζει αποφασιστικά τα γεγονότα μέσω του «Πρόδηλου πεπρωμένου». Η εξωτερική της πολιτική επιδιώκει να διαδώσει αξίες που πιστεύει ότι όλοι οι άλλοι θέλουν να υιοθετήσουν. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι πρόεδροι των ΗΠΑ προσπάθησαν να διατηρήσουν την παγκόσμια ηγεμονία. Ο Τραμπ, από την άλλη πλευρά, οδηγεί τις ΗΠΑ από έναν μονοπολικό κόσμο σε μια εποχή «χάους» ασκώντας ανεμπόδιστο ιμπεριαλισμό υπό το σύνθημα «να κάνει τη χώρα του μεγάλη ξανά».

Ο ιμπεριαλισμός, της Κίνας και της Ρωσίας, βασίζεται στην επέκταση και την κατοχή άλλων χωρών, αγνοώντας τα κυριαρχικά τους δικαιώματα. Η προσάρτηση εδαφών από την Κίνα και οι ιμπεριαλιστικές πολιτικές της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένης της κατοχής της Ουκρανίας, καταδεικνύουν την επιστροφή σε μια εποχή χάους όπου ο ιμπεριαλισμός υπερισχύει του διεθνούς δικαίου. Η επιρροή του Τραμπ σε αυτό το πλαίσιο, υπονοώντας την παράδοση της Ουκρανίας στη Ρωσία, θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο καμπής στην παγκόσμια τάξη πραγμάτων.

Ανάλυση

Εκτιμάται ότι δεν είναι μόνο μια στρατηγική στροφή του Τραμπ προς τη Ρωσία, αλλά πίσω από μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσαν να πηγάζουν διάφοροι παράγοντες όπως παρακάτω:

Γεωπολιτική Μόχλευση: Η Ρωσία, παρά τους οικονομικούς της περιορισμούς, παραμένει βασικός παίκτης λόγω της γεωγραφικής της θέσης, των στρατιωτικών της δυνατοτήτων και των φυσικών πόρων. Η ευθυγράμμιση με τη Ρωσία θα μπορούσε να είναι μια προσπάθεια αντιστάθμισης της Κίνας ή αποδυνάμωσης της στρατηγικής συνοχής της Ευρώπης.
Εξουσιαστική Ευθυγράμμιση: Ο Τραμπ έχει δείξει μια συγγένεια με τους ισχυρούς ηγέτες, συχνά θαυμάζοντας τις συγκεντρωτικές δομές εξουσίας τους. Το στυλ διακυβέρνησης του Πούτιν μπορεί να είναι πιο ελκυστικό για τον Τραμπ από τα δημοκρατικά πλαίσια της Ευρώπης.
Διαταραχή της Συμμαχίας: Ο Τραμπ ήταν από καιρό σκεπτικιστής για τις συνεργασίες του ΝΑΤΟ και των διατλαντικών, θεωρώντας τις ως επαχθείς και όχι επωφελείς. Η ενίσχυση των δεσμών με τη Ρωσία μπορεί να εξυπηρετήσει τον στόχο του να μειώσει τις δεσμεύσεις των ΗΠΑ στην Ευρώπη.
Προσωπικά και πολιτικά συμφέροντα: Η ιστορία του Τραμπ με τη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρηματικών συμφερόντων και των υποτιθέμενων πολιτικών διασυνδέσεων, θα μπορούσε να παίξει κάποιο ρόλο. Υπάρχει επίσης η πιθανότητα να βλέπει τη στρατηγική ευθυγράμμιση με τη Ρωσία ως έναν τρόπο αποδυνάμωσης θεσμών που θεωρεί αντίπαλους, όπως η ΕΕ ή η κοινότητα πληροφοριών των ΗΠΑ.
Η αποσταθεροποίηση ως στρατηγική: Η Ρωσία διαπρέπει στο να σπέρνει διχόνοια στα δημοκρατικά έθνη. Εάν ο Τραμπ επωφεληθεί από την πολιτική αστάθεια -τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό- η φιλία με τη Ρωσία μπορεί να είναι περισσότερο για τη διατήρηση ενός κλίματος χάους που εξυπηρετεί τις προσωπικές του πολιτικές φιλοδοξίες.

Τέλος είναι σημαντικό να προσθέσουμε σε όλα τα παραπάνω, καταστάσεις όπως το Brexit και η άνοδος των εθνικιστών στη Γερμανία που ευθυγραμμίζονται με ευρύτερες ανησυχίες για τη ρωσική παρέμβαση. Η στάση του Τραμπ θα μπορούσε να είναι η συνέχεια αυτής της ευρύτερης τάσης αποδυνάμωσης των ευρωπαϊκών ελίτ και της καθεστηκυίας τάξης που κυριαρχούν ακόμη στην Ευρώπη για την αναμόρφωση των παγκόσμιων πολιτικών συσχετισμών υπέρ των δυνάμεων του φιλελεύθερου εθνικισμού.

Συμπεράσματα

Από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η σύγκρουση έχει αναδιαμορφώσει την παγκόσμια πολιτική, τις στρατιωτικές στρατηγικές και τις διεθνείς συμμαχίες. Η Δύση προσπάθησε να αποδυναμώσει και να διχάσει τις ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις, ενώ στοχεύει επίσης να αμφισβητήσει το καθεστώς του Βλαντιμίρ Πούτιν. Εάν ο Πούτιν καταφέρει να βγει από αυτή την κρίση, το 2025 θα μπορούσε να γίνει μια κομβική χρονιά στην παγκόσμια ιστορία.

Οι ρωσικές δυνάμεις έχουν υποστεί σημαντικές απώλειες τόσο σε προσωπικό όσο και σε εξοπλισμό λόγω της ανθεκτικότητας της Ουκρανίας και της δυτικής στρατιωτικής υποστήριξης. Η αποτελεσματικότητα των σύγχρονων όπλων, σε συνδυασμό με τη στρατηγική άμυνα της Ουκρανίας, έχει προκαλέσει σημαντική ζημιά στα ρωσικά στρατεύματα. Παρά τις προσπάθειες της Ρωσίας να διατηρήσει τις επιθετικές της ικανότητες, η παρατεταμένη μάχη έχει αποδυναμώσει τη συνολική στρατιωτική της δύναμη και την παγκόσμια θέση της.

Ο πόλεμος οδήγησε σε αυξημένες κυρώσεις, διπλωματική απομόνωση και εσωτερική δυσαρέσκεια στη Ρωσία. Τα δυτικά έθνη έχουν εκμεταλλευτεί τους οικονομικούς περιορισμούς για να ακρωτηριάσουν τις οικονομικές δυνατότητες της Ρωσίας, ενισχύοντας παράλληλα την υποστήριξή τους στην Ουκρανία. Η σύγκρουση έχει προσφέρει στην εσωτερική πολιτική σταθερότητα της Ρωσίας, με αυξανόμενη αντίσταση από τον πληθυσμό. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι πολιτικές προσωπικότητες έχουν υιοθετήσει διαφορετικές στάσεις για τον πόλεμο, επηρεάζοντας τόσο τις εσωτερικές όσο και τις διεθνείς πολιτικές. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ πρότεινε να τερματιστεί ο πόλεμος μέχρι το Πάσχα και μάλιστα να γιορταστεί στο Κρεμλίνο. Τέτοιες δηλώσεις έχουν εγείρει ανησυχίες για την ευθυγράμμισή του με τα ρωσικά συμφέροντα, καθώς η προσέγγισή του θα μπορούσε ενδεχομένως να υπονομεύσει το ΝΑΤΟ, να αποδυναμώσει τη συνοχή της ΕΕ και να μειώσει την αμερικανική παγκόσμια επιρροή.

Ο πόλεμος έχει επιταχύνει τις αλλαγές στη δυναμική της παγκόσμιας ισχύος. Ενώ τα δυτικά έθνη ενισχύουν τις συμμαχίες τους, η Κίνα έχει τοποθετηθεί ως βασικός παράγοντας στην παγκόσμια διπλωματία, αξιοποιώντας τη σύγκρουση για να επεκτείνει την επιρροή της. Η αποδυνάμωση των δυτικών θεσμών θα μπορούσε να διευκολύνει τη μεγαλύτερη κυριαρχία της Κίνας και της Ρωσίας, αλλάζοντας την ισορροπία της παγκόσμιας ισχύος. Καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται, το αποτέλεσμα θα διαμορφώσει το γεωπολιτικό τοπίο για τα επόμενα χρόνια. Το αν η Ρωσία θα εμφανιστεί περαιτέρω αποδυναμωμένη ή θα διατηρήσει την επιρροή θα καθορίσει το μέλλον της παγκόσμιας ασφάλειας, των συμμαχιών και των δημοκρατικών αξιών.

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security (INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).

Μονόδρομος για τη χώρα μια νέα πολιτική με μια νέα κυβέρνηση

Από

anixneuseis

March 4, 2025

04/03/2025

ΣΑΒΒΙΔΗΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ

Από τις στήλες αυτές αναδείχθηκε για πρώτη φορά ο προβληματισμός ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη ό,τι ήταν να δώσει το έδωσε και μια νέα πολιτική –μετά την εκλογή Τραμπ– με μια νέα κυβέρνηση ήταν αναγκαίες. Η αναγκαιότητα αυτή άρχισε να εκδηλώνεται με σαφήνεια και από άλλα ΜΜΕ μετά τις τεράστιες διαδηλώσεις σε όλον τον κόσμο με αφορμή τα Τέμπη, αλλά όχι μόνο για τα Τέμπη.

Τα Τέμπη ήταν αποτέλεσμα συσσωρευμένων παθογενειών της πολιτικής και κοινωνικής μας ζωής, τις οποίες ο κ. Μητσοτάκης και η κυβέρνησή του δεν θέλησαν να αγγίξουν. Ίσως και να τις επιδείνωσαν. Όμως είναι αυτές οι τεράστιες παθογένειες που κρατούν την χώρα καθηλωμένη.

Στο μέσον της θητείας της κυβέρνησης επήλθαν σαρωτικές αλλαγές στον κόσμο, απέναντι στις οποίες η Ελλάδα είτε δεν μπορεί να προσαρμοστεί (λόγω ιδεοληψιών του πρωθυπουργού της), είτε δεν γίνεται αποδεκτή από τον πυρήνα που διαμορφώνει τις εξελίξεις (λόγω αφελούς διπλωματικής έκθεσής της το προηγούμενο διάστημα). Η εξωτερική πολιτική της χώρας υπήρξε παιδαριωδώς ιδιοτελής τα τελευταία χρόνια, γι’ αυτό απαιτείται νέα κυβέρνηση.

Παρά την εμμονή του –λόγω εξουσιομανίας– να παραμείνει στην κυβέρνηση, ο κ. Μητσοτάκης δεν θα τα καταφέρει. Και αν τα καταφέρει, επειδή οι διεθνείς πόλοι διαμόρφωσης πολιτικής δεν δίνουν καμιά σημασία στον ελληνικό παράγοντα, θα προσφέρει κάκιστες υπηρεσίες στον τόπο. Είναι εθνική ανάγκη η παραίτηση της κυβέρνησης και η αναζήτηση πολιτικής διεξόδου.

Απονομιμοποίηση Μητσοτάκη

Η άμεση προσφυγή στις κάλπες βρίσκει ένα αποδιαρθρωμένο πολιτικό σύστημα και, μάλλον δεν ενδείκνυται. Τα κόμματα δεν είναι, ακόμη, οργανωμένα μετά το σοκ των μνημονίων που υπέστησαν. Ούτε μια κυβέρνηση τεχνοκρατών αποτελεί λύση. Μια κυβέρνηση τεχνοκρατών δεν έχει τη λαϊκή νομιμοποίηση και δεν μπορεί να προβεί σε μεγάλες αλλαγές και επιλογές κατευθύνσεων που είναι άμεσα αναγκαίες.

Η επιλογή είναι μια πολιτική κυβέρνηση με βασικό πυρήνα τη ΝΔ που κέρδισε τις εκλογές, άρα, τύποις θα διαθέτει την δεδηλωμένη νομιμοποίηση, με τη συμμετοχή, όμως, ικανών στελεχών της αντιπολίτευσης καθολικά αποδεκτών. Και τέτοια πρόσωπα υπάρχουν. Αυτήν τη στιγμή η δυναμική και του διεθνούς αλλά και του ευρωπαϊκού συστήματος λειτουργεί σαν να μην υπάρχει Ελλάδα. Η χώρα έχει περιθωριοποιηθεί και κανείς δεν σκέφτεται να την καλέσει σε καμιά από τις διασκέψεις που διαμορφώνουν το μέλλον της Ευρώπης και του κόσμου. Η συμμετοχή της στο επικείμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είναι θεσμική.

Εκτός αμυντικής αρχιτεκτονικής

Φανταστείτε μια νέα αρχιτεκτονική ευρωπαϊκής ασφαλείας στην οποία θα συμμετέχουν το Ηνωμένο Βασίλειο και η Τουρκία και θα είναι εκτός η Ελλάδα. Υπενθυμίζω ότι στρατηγικός στόχος της ένταξης της Ελλάδας στην ΕΟΚ ήταν η διασφάλιση της ακεραιότητας της χώρας και δευτερευόντως τα οικονομικά οφέλη. Το αποκαλούμενο και δόγμα ένταξης περιλάμβανε και την αρχή ότι η χώρα θα επεδίωκε να συμμετάσχει στον, κάθε φορά, διαμορφούμενο σκληρό πυρήνα της ευρωπαϊκής σύγκλισης ώστε να επηρεάζει τις αποφάσεις.

Με τις τρέχουσες εξελίξεις η χώρα κινδυνεύει να μείνει εκτός κάθε αμυντικής αρχιτεκτονικής της Ένωσης. Στον εξωτερικό κύκλο που θα ανήκει θα είναι αποδέκτης αποφάσεων ενός πυρήνα, στον οποίο θα συμμετέχει το Ηνωμένο Βασίλειο και η Τουρκία. Αν, δηλαδή, χρειάζεται κάτι από πλευράς αμυντικής υποστήριξης η χώρα, θα το ζητά από ένα διευθυντήριο, στο οποίο θα συμμετέχει η Τουρκία αλλά όχι η Ελλάδα! Η Αθήνα, θα ζητά από την Άγκυρα να εγκρίνει πολιτικές και υποστήριξη που θα κατευθύνεται εναντίον της. Βιασμός της λογικής.

Υπάρχει, πάντα, και η άποψη που υποστηρίζει ότι η Τουρκία που θα συμμετέχει σε έναν τέτοιο πυρήνα ευρωπαϊκής ασφάλειας θα είναι διαφορετική. Κανείς αναλυτής δεν μπορεί να αποδεχτεί ότι η Τουρκία θα υποχωρήσει από αξιώσεις της, τις οποίες θεωρεί ζωτικές, για να συμμετάσχει στον πυρήνα της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής. Αντιθέτως, θέλει να συμμετάσχει στον πυρήνα της Ευρώπης για να ενισχύσει τις αξιώσεις της και να αποδυναμώσει την ελληνική και κυπριακή επιρροή.

Νέα πολιτική από νέα κυβέρνηση

Αυτές τις εξελίξεις η κυβέρνηση Μητσοτάκη τις παρακολουθεί από μακριά. Και καθώς έχει εξασθενίσει δεν βρίσκει κανέναν υποστηρικτή στην ΕΕ, στον οποίο θα μπορούσε, έστω και παρακλητικά, να απευθυνθεί. Επιδείνωσε, όμως, ο κ. Μητσοτάκης τη διεθνή θέση της χώρας και με την επίδειξη ελάχιστης διπλωματικότητας, καθώς διαχειριζόταν τις διεθνείς εξελίξεις. Αυτήν τη στιγμή οι σχέσεις της Αθήνας είναι επικίνδυνα διαταραγμένες με τη Μόσχα, το κλίμα που εισπράττεται από την Ουάσιγκτον είναι απορριπτικό της κυβέρνησης Μητσοτάκη (φρόντισε γι’ αυτό ο επικεφαλής της) και αδιάφορο για τον ρόλο της χώρας, ενώ στην ΕΕ κανείς δεν θυμάται ότι υπάρχει και η Αθήνα.

Μια νέα, λοιπόν, κυβέρνηση θα μπορούσε να δώσει βαρύτητα στην αποκατάσταση των διαταραγμένων σχέσεων της χώρας με διεθνείς δρώντες – ο κ. Μητσοτάκης είναι “κόκκινο πανί”, δεν μπορεί να το κάνει. Χρειάζεται σύγκλιση με τις ΗΠΑ στην οικονομία και στην άμυνα ως αποτρεπτικού παράγοντα, όχι ως εξαγορά προστασίας. Χρειάζονται κινήσεις για ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, αναγκαίες συνταγματικές αλλαγές και επιτέλους να τεθεί επί τάπητος και το δημογραφικό. Η λύση της ελληνοποίησης μεταναστών δεν μπορεί να είναι η μοναδική.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του SLpress.gr η Τουρκία καλπάζει δημογραφικά και η Ελλάδα βουλιάζει. Η μόνη ελπίδα που διαφαίνεται στον ορίζοντα είναι το Κουρδικό. Αν στην Τουρκία προχωρήσουν οι αλλαγές που σηματοδοτούν οι εξελίξεις στο Κουρδικό θα έχουμε σε βάθος χρόνου μια άλλη Τουρκία. Αλλά μέχρι τότε τα αποτελέσματα της εξάρτησης της χώρας θα είναι μη αντιστρεπτά. Εκείνο που κατάφερε μέχρι σήμερα το ελληνικό πολιτικό σύστημα είναι να δορυφοροποιήσει τη χώρα απέναντι στην Τουρκία και να εξαρτάται η αμυντική κάλυψή της από αποφάσεις της Άγκυρας.

Είναι ο ορισμός του οξύμωρου! Ο κ. Μητσοτάκης έχει μια τελευταία ευκαιρία να προσφέρει στη χώρα. Ας την σκεφθεί δρομολογώντας ο ίδιος τις εξελίξεις.

slpress.gr

Η ΕΕ συμπιέζεται μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας

Από

anixneuseis

March 4, 2025

Το αμερικανικό ψηφιακό περιοδικό The Diplomat δημοσιεύει άρθρο του Πλάμεν Τόντσεφ για την δύσκολη θέση, στην οποία βρίσκεται η ΕΕ μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας μετά από τις τελευταίες εξελίξεις στις διατλαντικές σχέσεις.

Τα βασικά σημεία του άρθρου είναι τα εξής:

– Στις λίγες εβδομάδες μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο ο Ντόναλντ Τραμπ έχει σοκάρει τους Ευρωπαίους, οι οποίοι επιδίδονται σε πυρετώδεις διαβουλεύσεις για την διατύπωση της δικής τους απάντησης.

– Στην Ευρώπη ωριμάζει γρήγορα η ιδέα για αύξηση των αμυντικών δαπανών, όπως και για την ανάγκη δημιουργίας αυτόνομης ευρωπαϊκής δομής ασφάλειας, αν και το εγχείρημα αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο και στην παρούσα φάση δεν υπάρχει εναλλακτική της αμερικανικής ομπρέλας.

– Οι αναταράξεις στις διατλαντικές σχέσεις αποτελούν πρώτης τάξεως ευκαιρία για την Κίνα να εμφανιστεί ως φίλος και εταίρος της ΕΕ. Την ίδια στιγμή, ενώ η Ευρώπη πράγματι θα χρειαστεί αντίβαρο στις αμερικανικές πιέσεις, οι πιθανότητες ευθυγράμμισης με το Πεκίνο είναι μηδαμινές λόγω των σοβαρών προβλημάτων στις ευρωκινεζικές σχέσεις.

– Είναι γεγονός ότι η ΕΕ δεν κρατάει “καλά χαρτιά”, όπως θα έλεγε και ο Τραμπ. Ωστόσο, η διάρρηξη των διατλαντικών σχέσεων και η αποδυνάμωση της Δύσης στο σύνολό της θα ήταν το τέλειο δώρο στην Κίνα, τον υπ’αριθμόν ένα αντίπαλο των ΗΠΑ.

The EU Squeezed Between the US and China

Decision-makers in Beijing expect that Trump’s brutal pressure will bring Europe closer to China and, on the face of it, this would make sense. But a full-fledged détente between the EU and China is unlikely.

By Plamen Tonchev

March 03, 2025

The EU Squeezed Between the US and China — China’s Foreign Minister Wang Yi speaks at the 2024 Munich Security Conference.

The EU is struggling to find some wiggle room between an increasingly hostile United States and an increasingly assertive China. A flurry of bilateral meetings and summits in Europe is a clear sign of feverish diplomacy, if not panic, mostly as a response to the whirlwind of developments triggered by Donald Trump’s second administration.The Trump Shock to Europe

Most Europeans did not want to see Trump back in the White House – after all, during his first stint as U.S. president Trump called the EU “one of the biggest foes” of the United States. Once the election results became clear last November, Europeans knew they should brace for rough times, though they did not quite expect the extent of what was to come.

Trump recently stated that the EU’s mission was “to screw the U.S.,” while Vice President J.D. Vance stunned his audience in Munich with a lecture on what he perceived as Europe’s flawed democracy. Add to that Elon Musk’s undisguised support for right-wing populist parties in Europe, which are enjoying a MAGA tailwind.

The hostile language from the U.S. president and his close entourage is shocking to traditionally soft-spoken Europeans. But, apart from its incendiary statements, the Trump 2.0 administration has thrown a wrecking ball at transatlantic relations. In what is seen by many as the biggest reversal in U.S. foreign policy since the end of World War II, the U.S. president has signaled to Europeans that they can no longer count on Washington to have their back. The United States and Europe have different threat perceptions: while the EU sees Russia as an existential threat, the utmost threat for the U.S. is China. This is why the U.S. position on transatlantic relations has moved from “burden sharing” to “burden shifting.”

Next, Trump launched direct talks with Russian President Vladimir Putin, clearly sidelining Ukraine and the rest of Europe. At the same time, he sought to impose harsh terms on Kyiv without offering tangible security guarantees, which led to a shouting match in the White House between Trump and Vance and Ukraine’s President Volodymyr Zelenskyy. Europe watched in shock, then scrambled to convey its own strong support for Zelenskyy.

The European Response

In Europe, messages coming from Washington, D.C. are setting in. The EU still needs to get over the initial shock – a painful process that is now underway. The clock is ticking down fast and, despite their notoriously slow decision making procedures, Europeans are regrouping and getting ready for a fight, if need be.

At first, European leaders were trying to cajole Trump, while standing their ground on key issues. Europe has largely accepted the fact that it cannot rely on American boots for ever. Most EU member states agree that they should spend more on defense, including the purchase of U.S.-made weapons. At the same time, a number of European leaders openly disagree with Trump’s decision to negotiate with Putin over the heads of the EU.

Despite being a passionate Atlanticist, the incoming German chancellor, Friedrich Merz, has stated that his priority will be a new European security structure. He will find a staunch supporter of this idea in France’s Emmanuel Macron, who has long been advocating for strategic autonomy in critical domains, such as defense and technology. Macron has also been the first European leader to float the idea of sending European peacekeepers to Ukraine, and the United Kingdom’s Keir Starmer is on the same page.

Boosting Europe’s military capabilities is easier said than done. Not only because of fiscal constraints in European economies, but also because of the usual diversity of policy views and internal divisions in the EU, which will struggle to replace U.S. security guarantees. In short, Europe cannot sever its relationship with the United States altogether, though it will definitely have to substantially revisit it and recalibrate it.

To make matters even worse, a transatlantic trade war also seems inevitable, with Trump set on imposing tariffs to slash the $267 billion trade deficit of the U.S. with the EU in 2024. In turn, Brussels has vowed to respond firmly and swiftly to additional trade barriers to the U.S. market.

A China-EU Rapprochement?

Beijing smelled a unique opportunity in the transatlantic rift and wasted no time in trying to make the most of it. For starters, this extraordinary development adds credibility to Beijing’s narrative that the East is rising, while the West is in inevitable decline.

On the war in Ukraine, Beijing hopes that Europeans will get over their resentment for China’s disingenuous “neutrality” over the past three years. Indeed, the audience at the Munich Security Conference was happy to hear China’s Foreign Minister Wang Yi say that Europe should play a role in the peace negotiations, which contrasted sharply with the Trump administration’s actions.

Trump’s “America First” policy is highly likely to nudge Europeans in the direction of ending European dependence on the United States. Decision-makers in Beijing expect that Trump’s brutal pressure will bring Europe closer to China and, on the face of it, this would make sense. In order to maintain its strategic autonomy, Europe needs China to counterbalance Trump’s United States. Europeans may also see opportunities to cooperate with Beijing on global climate action now that the U.S. has walked out – again – from the Paris Climate Agreement. China will definitely strive to capitalize on the void left by the United States’ withdrawal from international institutions, and multilateralism is in the DNA of the EU as a union of nation states.

At the same time, the likelihood of a full-fledged détente between the EU and China is low, regardless of how transatlantic relations develop. In 2023, the EU’s trade deficit with China stood at a yawning 291 billion euros and growing dependence on Chinese green tech is a cause for concern. Spats between Brussels and Beijing over China’s industrial overcapacity, state subsidies, and market access for European firms will continue unabated.

Therefore, the European Commission will keep pushing its tough-on-China agenda to level the playing field, even if certain member states will probably try to dilute the EU’s economic security agenda. In parallel, Europe is eyeing new markets, through a recent political agreement on an EU-Mercosur partnership and a prospective free trade agreement with India.

Europe on the Back Foot

Obviously, the EU “doesn’t have the cards,” as Trump would say – there’s no hiding it. For the time being, it doesn’t have its own army and depends on the security umbrella of the U.S.-led NATO. It is also true that the very architecture of the EU renders decision making a time-consuming process, often involving a series of strenuous all-night-long negotiations. The EU is neither a unitary state, as China is, nor a federation like the United States.

For all that, equidistance between the U.S. and China is not in the cards. While the EU will have to devise a hedging strategy and some cooperation with Beijing is part of that, Europeans will always be closer to Americans in cultural terms – even if not to the Trump 2.0 administration at this stage.

Reducing U.S. commitment to Europe’s security may be consistent with the “America First” narrative, but in the long run alienating European partners and playing footsie with Putin’s Russia is counterintuitive. If Trump hopes to break the Sino-Russian tandem, he may be in for an unpleasant surprise.

Trump may think that he can emulate Richard Nixon’s 1971 historic overture to China, this time around by luring Moscow away from Beijing’s embrace. But China will never allow that to happen, as it needs the Russian “gas station with nukes” in its crusade against U.S. hegemony, as amply illustrated in the joint declaration Xi and Putin signed on February 4, 2022 in Beijing and reiterated in their latest phone call on February 24, 2025.

In his first term as president, Trump opted for a spectacular reversal of frosty relations with North Korea’s Kim Jong Un and even stepped over the border line at Panmunjom. But in the end, Trump ended his term with nothing to show for the brief warming with Kim, and U.S. policy snapped back to the norm.

A fractured West will be the best possible gift to China, the main strategic competitor of the United States, on its way to global dominance. Conversely, the collective strength of a compact community of allies and like-minded partners, including Europeans, is a precious asset Washington cannot afford to squander.

thediplomat.com

Jeffrey D. Sachs: «Το να είσαι εχθρός των ΗΠΑ είναι επικίνδυνο, το να είσαι φίλος είναι μοιραίο»

Από

anixneuseis

March 4, 2025

Jeffrey D. Sachs

Τις ψυχρές πραγματικότητες της ισχύος των ΗΠΑ και την υποταγή της Ευρώπης σε αυτήν, ανέλυσε ο καθηγητής Jeffrey D. Sachs, μιλώντας πρόσφατα στο Ευρωκοινοβούλιο. Θέμα της ομιλίας ήταν “Η Γεωπολιτική της Ειρήνης”.

Ο καθηγητής Jeffrey D. Sachs (ΦΩΤΟ: Gabriella C. Marino), ένας από τους κορυφαίους οικονομολόγους και εμπειρογνώμονες παγκοσμίως για την οικονομική ανάπτυξη και την καταπολέμηση της φτώχειας και ειδικός σύμβουλος του Γενικού Γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) για τους στόχους της Βιώσιμης Ανάπτυξης , τόνισε στο πολυπληθές ακροατήριο του: «Το να είσαι εχθρός των Ηνωμένων Πολιτειών είναι επικίνδυνο, αλλά το να είσαι φίλος είναι μοιραίο». Υπέδειξε ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει μια «πραγματική» και ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική. «Μια εξωτερική πολιτική που είναι ρεαλιστική, που καταλαβαίνει την κατάσταση της Ρωσίας, που καταλαβαίνει την κατάσταση της Ευρώπης και που καταλαβαίνει τι είναι η Αμερική και τι αντιπροσωπεύει»,σημείωσε.

Απαντώντας σε σχετική ερώτηση ο καθηγητής ανέφερε: “Το ΝΑΤΟ δεν είναι επιλογή της Ουγγαρίας, της Πολωνίας, της Τσεχίας ή της Ουκρανίας. Το ΝΑΤΟ είναι μια στρατιωτική συμμαχία υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Το ερώτημα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη το 1991 και σήμερα είναι πώς θα διασφαλιστεί η ειρήνη. Αν έπαιρνα αποφάσεις το 1991, θα είχα καταργήσει εντελώς το ΝΑΤΟ, όταν διαλύθηκε το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, και σίγουρα, όταν τελείωσε η ίδια η Σοβιετική Ένωση. Όταν οι χώρες ζήτησαν την ένταξή τους στο ΝΑΤΟ, θα τους είχα εξηγήσει τι είπαν ο υπουργός Άμυνας μας William Perry, ο κορυφαίος πολιτικός George Kennan, ο τελευταίος πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Σοβιετική Ένωση, Jack Matlock, στη δεκαετία του 1990. Όλοι είπαν, στην πραγματικότητα, «Κατανοούμε τα συναισθήματά σας, αλλά η διεύρυνση του ΝΑΤΟ δεν είναι καλή ιδέα, διότι θα μπορούσε εύκολα να προκαλέσει έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο με τη Ρωσία». Υπάρχει ένα πολύ καλό νέο βιβλίο του Jonathan Haslam, που εκδόθηκε από το Harvard University Press, που ονομάζεται “Ύβρις”. Προσφέρει μια λεπτομερή ιστορική τεκμηρίωση της διεύρυνσης του ΝΑΤΟ. Εξηγεί πώς οι ΗΠΑ ήταν πολύ αλαζονικές για να συζητήσουν, να διαπραγματευτούν και να τιμήσουν τις κόκκινες γραμμές της Ρωσίας, ακόμη και μετά την υπόσχεση ότι το ΝΑΤΟ δεν θα διευρυνθεί”.

ΦΩΤΟ: @PeaceLabEurope

*Διαβάστε στα αγγλικά την ομιλία του καθηγητή Jeffrey D. Sachs, που απηχεί τις απόψεις του, στον σύνδεσμο:

The Geopolitics of Peace – Antiwar.com

EΠΑΝΩ : Ο Λευκός Οίκος. ΦΩΤΟ: whitehouse.gov

ageliaforos.com

America’s Cultural Revolution

Από

anixneuseis

March 4, 2025

Ideas

What Trump’s takeover of the Kennedy Center really means

By Stephen Marche

Illustration by The Atlantic. Source: Getty.

March 3, 2025, 7 AM ET

The takeover of the Kennedy Center may seem like an afterthought in the furious drama of President Donald Trump’s first month in office. The abandonment of the transatlantic alliance, proposals to annex territory on multiple continents, the evisceration of national institutions, and overt claims to kingship are such eye-popping departures from precedent that the leadership of a somewhat stuffy, self-consciously elite performing-arts venue seems negligible by comparison. But Trump’s peculiar preoccupation with the Kennedy Center is symptomatic of a profound change in the nature of American power since his inauguration: America is undergoing a cultural revolution. “This is going to be great television,” Trump said at the end of Friday’s stormy session with Ukrainian President Volodymyr Zelensky. It may as well be the motto of his administration.

It is a new kind of cultural revolution. Unlike the totalitarian regimes of the 20th century, which imposed ideology on their populaces by means of culture and entertainment, America’s current reality is the overturning of the political order by the country’s entertainers. The American culture industry has overwhelmed politics: Washington today can be understood only as a product of show business, not of law or policy.

The Trump administration has been consistent in its veneration of show business, if in nothing else. The president has put a WWE executive in charge of education, made a Fox News talking head his secretary of defense, installed a celebrity conspiracy theorist to lead the National Institutes of Health, handed control of Medicare to a TV doctor, and appointed a right-wing podcaster as deputy director of the FBI. Elon Musk is running government reform because he can live-post it. Dr. Phil accompanies ICE on raids. Trump’s Cabinet picks resemble the cast of a reality-television show by design: Trump understands, by instinct and through experience, that the line between entertainment and power in American life has effectively dissolved.

In his farewell address, President Joe Biden described the incoming administration as an oligarchy. He was mistaken. It is rule by performers: a “histriocracy.” Anyone who wants to understand what is happening in American politics needs to understand it on those terms.

In 2016, a reality-TV star’s rise to the presidency was novel, and seeing that surprise triumph as an anomaly was still possible. No longer. The 2024 election was not just evidence of a rightward shift among traditionally Democratic voters, or of rising anti-government patriotism, but a clarification of how fundamentally American politics has shifted the ground from which its meaning derives.

Politics has become an offshoot of spectacle. Trump has left intellectuals grasping for historical analogies: Is he a fascist or a populist? Is he a latter-day Know Nothing or a modern demagogue? The analogies are unsatisfying because they fail to account for popular culture as a political force, the way it has scrambled traditional dividing lines. Trump has Orthodox Jewish grandchildren and is a hero to the white-power movement. He won a record percentage of Arab American votes, then appointed an ambassador to Israel who claims that “there is no such thing as Palestinians.” He enjoys fervent support among evangelicals despite the fact that his character is a living contradiction of every value they revere. These paradoxes would not be possible in a politics that selects the country’s leadership on the basis of ideas and character. They make sense if brute exposure

As the grand soap opera of this American presidency unfolds, displays of rage and wonder fill every moment: get-rich-quick schemes, rigged games, vengeful punishments. The audience is hurried from one hustle to another. The distinction between a con and a joke has blurred. The great circus showman P. T. Barnum prophesied the rise of Trump when he declared: “Let me furnish the amusements of a nation and there will be need of very few laws.” The connection between Robert F. Kennedy Jr. and John F. Kennedy is more than genetic. Norman Mailer, in his famous essay on the 1960 Democratic Convention, “Superman Comes to the Supermarket,” noticed a mysterious sadness that gripped the spectators, which made sense only when he saw the future President Kennedy in the flesh: “The Democrats were going to nominate a man who, no matter how serious his political dedication might be, was indisputably and willy-nilly going to be seen as a great box-office actor, and the consequences of that were staggering and not at all easy to calculate.” Trump’s Cabinet is the staggering consequence that Mailer could not calculate.

Ronald Reagan in the 1980s made the connection between celebrity and power even more explicit; he rose after a career in which perhaps his most famous role was starring opposite a chimpanzee. The “Great Communicator” told corny jokes and knew that television was everything. The Republican Party “won one for the Gipper,” as Reagan’s campaign slogan had it. When his administration abolished the Fairness Doctrine in 1987, releasing news media from any obligation of impartiality, it prepared the way for histriocracy without government interference.

Rule by performers is distinct from autocracy. The ruling performers serve the narrative needs of their fans first and foremost. Policy will always be an addendum to the show. The overturning of Roe v. Wade had compelling emotional heft for Trump’s base, a soul-stirring final scene to the movie that had been playing in their minds for generations: “We beat the cosmopolitan elite to save babies.” The happy ending was that abortion became illegal in much of the United States.

But winning for show is very different from having a desired effect on the world. Since 2018, the rate of abortions has, by most accounts, kept rising—not that anybody seems to care, because the narrative impulse is the primary political driver. In fact, the restrictionist policy’s failure provides an opportunity for endless sequels. Trump has served the pro-life movement’s storyline needs by creating the conditions for an increase in abortion numbers: so many more bad people to punish, so many more babies who need saving. In a politics determined by performance, outcomes are epilogues that nobody reads.

The reality of rule by performers is profoundly disconcerting to American intellectuals’ self-conception of their government’s dignity. This is the message of the Kennedy Center’s takeover that the D.C. political elite has been so slow to register. If you think it’s a joke to have RFK Jr. in office, that’s the point. Jokes gather attention. Attention creates exposure. Exposure drives power. The greatest asset for any politician today is a bottomless narcissism that requires unremitting attention to satisfy.

Rule by performers doesn’t need to impose an autocrat’s lies on the people; people do it to themselves through their entertainments. In 1984, George Orwell described doublethink as the kind of intellectual gymnastics demanded by a totalitarian society: “To tell deliberate lies while genuinely believing in them, to forget any fact that has become inconvenient, and then, when it becomes necessary again, to draw it back from oblivion for just so long as it is needed, to deny the existence of objective reality and all the while to take account of the reality which one denies.” Reality television and the WWE demand similar distortion-effect gymnastics; their audiences willingly suspend their disbelief and gladly accept events they know are artificial as real. The audiences come to political debate already prepared for the blurring of illusion and reality. “The public appears disposed to be amused even when they are conscious of being deceived,” Barnum understood, which is why they called him the “Prince of Humbugs.” In Trump, they have a king.

As forewarned, America has amused itself to death. Histriocracy is much less stable than traditional autocracy—wilder, more unpredictable. Turbulence is to be expected, as creating drama is the point of the government and the source of power. No doubt, the Kennedy Center will be consumed by a whirlwind of thrills and chills over the next four years. But when a circus departs, it leaves behind dirty streets, empty pockets, and lingering regrets. Under rule by performers, only one law is inviolable: The show must go on, until the curtain falls.

About the Author

Stephen Marche

Stephen Marche is the author of The Next Civil War.

The Atlantic

Πώς σχετίζονται ο «Ιεροεξεταστής» του Προτεσταντισμού και ο σύγχρονος ολοκληρωτισμός; Σκέψεις με αφορμή τέσσερα σημαντικά βιβλία

Από

anixneuseis

March 4, 2025

25 Φεβρουαρίου 2025

Κάποιες σκέψεις για τη σύνδεση της θρησκείας με τα ολοκληρωτικά καθεστώτα του 20ού αιώνα, με αφορμή την ανάγνωση έργων των Φρίντριχ Ντύρενματ [Friedrich Dürrenmatt], Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig‎‎], Τσβετάν Τοντόροφ [Tzvetan Todorov] και Χάνα Άρεντ [Hannah Arendt]. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον πίνακα «Galileo before the Holy Office» του ζωγράφου Ζοζέφ-Νικολά Ρομπέρ-Φλερύ [Joseph-Nicolas Robert-Fleury].

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης

Στο διήγημα (ακριβέστερα: πολιτική αλληγορία) Η Πτώση, του Ελβετού συγγραφέα Friedrich Dürrenmatt, απεικονίζεται η εκφοβιστική φύση του ολοκληρωτισμού:

«Ο μηχανισμός μόνο φαινομενικά ήταν πολυσύνθετος, στην πραγματικότητα ήταν απλός και κατανοητός. Την απολυταρχία του ο Α μπορούσε να τη διασφαλίζει μόνο εάν τα μέλη της Πολιτικής Γραμματείας αλληλοσπαράζονταν. Αυτή η πάλη ήταν η προϋπόθεση της εξουσίας του. Ο φόβος και μόνο οδηγούσε κάποιους στο να επιζητούν την εύνοια του Α καταδίδοντας κάποιους άλλους. Έτσι, υπήρχαν ομάδες που επιθυμούσαν να παραμείνουν στην εξουσία- όπως αυτή γύρω απ’ τον Δ- απέναντι σε σχηματισμούς οι οποίοι επεδίωκαν να συνεχίσουν την Επανάσταση- όπως αυτός γύρω απ’ τον Η-, αν και οι ιδεολογικές θέσεις του Α ήταν τόσο αδιαφανείς, που και οι δύο παρατάξεις πίστευαν ότι ενεργούν στο όνομά του. Η τακτική του Α ήταν βάναυση, όμως ακριβώς γι’ αυτό είχε γίνει με τον καιρό αδιάφορη. Απλώς παρίστανε τον επαναστάτη όταν έκρινε ότι αυτό τον εξυπηρετεί, το μόνο που τον ενδιέφερε ήταν η εξουσία του, κυβερνούσε χρησιμοποιώντας τον έναν εναντίον του άλλου, όμως θεωρούσε τον εαυτό του ασφαλή».

Το κλίμα είναι άκρως εκφοβιστικό και ο μεγαλύτερος φόβος είναι το να πέσεις σε δυσμένεια. Ο δικτάτορας θα διατάξει τον εγκλεισμό σου σε ψυχιατρείο, από όπου δεν θα εξέλθεις ποτέ. Οι ήρωες του διηγήματος έχουν όχι ονόματα αλλά γράμματα της αλφαβήτου, επικρατεί μυστικοπάθεια και καχυποψία και κανένας δεν είναι απολύτως ασφαλής. Το κατασκοπικό κλίμα εναλλάσσεται με τη φαρσοκωμωδία και ακολουθεί το απρόσμενο φινάλε, που διαλύει τα πάντα στο τέλος.

Κατά τον εικοστό αιώνα, οι λογοτεχνικές δυστοπίες, οι σκοτεινές αυτές παρωδίες των πολιτικών ουτοπιών, κέρδισαν εύλογα μεγάλη προσοχή. Στο μυθιστόρημα Θαυμαστός καινούργιος κόσμος, που έγινε πολύ δημοφιλές και θεωρήθηκε απ’ τα σημαντικότερα έργα του 20ού αιώνα, σκιαγραφεί ένα φανταστικό κράτος με κύριο σύνθημά του το «κοινότης-ταυτότης-σταθερότης», όπου οι πολίτες ζουν μια ζωή πλήρως ελεγχόμενη με τη λογοκρισία, την υπνοπαιδεία και την αποχαύνωση απ’ το πολύ σεξ και τα ναρκωτικά.

Εμφανίζεται μια κοινωνία που ικανοποιεί άμεσα τις ανθρώπινες ανάγκες, συγχρόνως όμως στερεί από τους ανθρώπους την ελευθερία, δηλαδή, τη δυνατότητα να αποφασίζουν για τη ζωή τους. Το υπόρρητο δίλημμα είναι αν είναι προτιμητέος ένας ατελής και ελεύθερος κόσμος ή ένας τέλειος και ουτοπικός κόσμος χωρίς ελευθερία. Όσο για την (επίσης δημοφιλή) οργουελιανή δυστοπία, αυτή αποτελεί απ’ τις πιο χαρακτηριστικές λογοτεχνικές αποτυπώσεις της καταδίκης του σταλινισμού: η επανάσταση ξεκινάει με τις καλύτερες προοπτικές και καταλήγει να προδίδεται από την ελίτ που ανεβαίνει στην εξουσία.

Η προσέγγιση του Στέφαν Τσβάιχ

Στο παρελθόν, οι παραδοσιακές θρησκείες, μεταξύ αυτών και οι χριστιανικές εκκλησίες, έπαιξαν μερικές φορές τον ρόλο του καταπιεστή, μιας εξουσίας που προσφέρει ασφάλεια, στερώντας το «επώδυνο φορτίο» της ελευθερίας.

Άραγε ο προτεσταντισμός αποτελεί εξαίρεση; Όχι, είναι η απάντηση που δίνει το βιβλίο του Stephan Zweig Μια συνείδηση ενάντια στη βία. Μπορεί οι προτεσταντικές χώρες να μην είχαν Ιερά εξέταση ή Σταυροφορίες, μας δείχνει ο Zweig, αλλά στην πράξη μιμήθηκαν τις μεθόδους των ιεροεξεταστών. Συγκεκριμένα, ήδη τον 16ο αιώνα, όταν ο Καλβίνος ανέλαβε εξουσία στην πόλη της Γενεύης, κατόπιν θερμών παρακλήσεων από τις αρχές της, δεν δίστασε να τη μετατρέψει σε μια θεοκρατία πιο αυστηρή από του Ρωμαιοκαθολικισμού.

Στην αρχή, βέβαια, ο Καλβίνος θα εκδιωχθεί απ’ την πόλη εξαιτίας της ηθικής αυστηρότητάς του, για ν’ αποσυρθεί για κάποιο διάστημα, αργότερα όμως θα τον καλέσουν πίσω και τότε είναι που θα βρει την ευκαιρία να επιβάλλει τη θεοκρατική του δυστοπία. Οι πνευματικές της συνέπειες θα είναι βαθιές και θα χρειαστεί να περάσουν δύο αιώνες και να εμφανισθεί ο Rousseau, για να δούμε την οριστική πνευματική απελευθέρωση από τα δεσμά του Καλβίνου και των διαδόχων του.

Ο καλβινισμός, κατά Zweig, δημιούργησε εκείνον τον ιδιαίτερο τύπο πειθαρχημένου, αυστηρά ασκητικού και ηθικά αψεγάδιαστου ανθρώπου, που αργότερα θα περιγράψει με το έργο του ο Max Weber. Η Μεταρρύθμιση δεν είχε ξεκινήσει όμως έτσι. Στην αρχή ήταν ένα φιλελεύθερο κίνημα. Σύμφωνα με τον Zweig:

«Με την θέση του λόγου της Γραφής ως υπέρτατης βαθμίδας αξιολόγησης κάθε επίγειας συμπεριφοράς, ο Καλβίνος μοιάζει απλώς να επαναλαμβάνει στην ουσία το γνωστό πρωταρχικό αίτημα της Μεταρρύθμισης. Στην πραγματικότητα, όμως, κάνει ένα τεράστιο βήμα πάνω και πέρα από τη Μεταρρύθμιση, απομακρυνόμενος μάλιστα ολοκληρωτικά από τις αρχές της. Γιατί η Μεταρρύθμιση είχε ξεκινήσει ως ένα ψυχο-θρησκευτικό κίνημα ελευθερίας. Στόχος της ήταν να βάλει ελεύθερα το Ευαγγέλιο στα χέρια κάθε ανθρώπου».

Ο Καλβίνος έκανε το εντελώς το αντίθετο. Ποτέ άλλοτε, μας λέει ο Zweig, δεν έριξε ένας θρησκευτικός ηγέτης την ανθρώπινη αξιοπρέπεια σε τόσο χαμηλά επίπεδα.

Ο Καλβίνος έκανε το εντελώς αντίθετο. Ποτέ άλλοτε, μας λέει ο Zweig, δεν έριξε ένας θρησκευτικός ηγέτης την ανθρώπινη αξιοπρέπεια σε τόσο χαμηλά επίπεδα. Πιο συγκεκριμένα, ο Καλβίνος θα στηρίξει με κάθε τρόπο την αστυνόμευση της πόλης ενάντια σε οποιαδήποτε απείθεια: πίτες, κρέας κυνηγιού, καπελάκια, γάντια, γιακάδες, εκτυπώσεις βιβλίων δίχως άδεια, μουσική, ιερά γλυπτά, αλληλογραφία με το εξωτερικό, εικονίσματα, μουσική, όλα αυτά και πολλά άλλα θα απαγορευθούν δια νόμου.

Μέχρι και οι ενδυμασίες θα ελέγχονται και στο εξής οι ράφτες της πόλης θα πρέπει να ζητούν την έγκριση του Συμβουλίου της πόλης προτού λανσάρουν μια καινούργια ενδυματολογική μόδα. Ο Καλβίνος δεν θα διστάσει, τέλος, ν’ απαγορεύσει μέχρι και τον εορτασμό του Πάσχα και των Χριστουγέννων, που θεωρούσε ειδωλολατρική συνήθεια: ο καλβινικός θεός δεν θέλει να τον γιορτάζουν ή να τον αγαπούν, παρά μονάχα να τον φοβούνται. Στο εξής, θα καθιερωθεί μια άτεγκτη «βιβλιοκρατία», με τη διοικητική και τη δικαστική εξουσία να καθορίζονται από ένα μόνο βιβλίο και τη θεολογική ερμηνεία του από το Consistorium, το οποίο θα κατασκευάσει ο Καλβίνος στη θέση του παλαιού ρωμαιοκαθολικού Consistorium. Η Γενεύη θα γίνει κάτι σαν «Ρώμη» του Προτεσταντισμού και πλήθη θα συρρέουν από πολλές περιοχές του κόσμου για να τη δουν.

Αν κάθε δικτατορία έχει ως πνευματικό της θεμέλιο μια ιδέα, η οποία αποκτά μορφή από τον άνθρωπο που την εφαρμόζει στην πράξη, εν προκειμένω ήταν ο Καλβίνος και η βιβλιοκρατία του. Για να εμποτιστεί η κοινωνία με την ιδεολογία, μια γενιά είναι αρκετή. Δεν δύναται, όμως, να υπάρξει δικτατορία χωρίς τη χρήση βίας. Για να διατηρηθεί η εξουσία του δικτάτορα είναι αναγκαία η ύπαρξη ποινών για όσους τυχόν δεν συμμορφώνονται. Αυτός ήταν ο κρατικός ελεγκτικός μηχανισμός του.

Γενικά, ο Καλβίνος ήταν ακάματος συγγραφέας, νευρώδης και εξαιρετικά φιλάσθενος, με αποτροπιασμό μπρος στη θέα του αίματος, αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε να διατάξει την εκτέλεση ανθρώπων που παραβίαζαν τις εντολές του.

Γενικά, ο Καλβίνος ήταν ακάματος συγγραφέας, νευρώδης και εξαιρετικά φιλάσθενος, με αποτροπιασμό μπρος στη θέα του αίματος, αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε να διατάξει την εκτέλεση ανθρώπων που παραβίαζαν τις εντολές του. Ένα τέτοιο θύμα ήταν ο «αιρετικός» (αντι-τριαδολογικός) προτεστάντης θεολόγος Servetus. Ο Servetus θα πληρώσει την αντιζηλία του με τον Γάλλο μεταρρυθμιστή με φυλάκιση, πείνα και τελικά δημόσια εκτέλεση στην πυρά. Πριν εκτελεσθεί, θα ζητήσει τη «φιλάνθρωπη» παραχώρηση να εκτελεσθεί έστω με σπαθί. Μάταια. Αφού δεν έχει υπογράψει τη δήλωση μετανοίας, δεν θα έχει το δικαίωμα σπλαχνικής μεταχείρισης.

Το περιστατικό θα πληροφορηθεί αμέσως ο Προτεστάντης θεολόγος Σεβαστιανός Καστελιόν, και θα εξεγερθεί ενάντια στον Καλβίνο, γράφοντας ένα αθάνατο μανιφέστο ενάντια στη λογοκρισία του και ενάντια σε κάθε λογοκρισία. Σε ολοκληρωτικές κοινωνίες όπως η Γενεύη της εποχής, η ζωή έμοιαζε να καταντά στατική και άκαμπτη. Εδώ είναι που εμφανίζεται η αμφισβήτηση του Καστελιόν. Η ύπαρξη ενός ανεξάρτητου ανθρώπου, ενός ανθρώπου που τολμάει να σκέφτεται ελεύθερα στον χώρο της επικράτειας του δικτάτορα, κάνει τον δικτάτορα να φοβάται για την εξουσία του.

Στην πραγματικότητα, ο Καστελιόν δεν έκανε τίποτα διαφορετικό απ’ το να διαμαρτύρεται με λόγια και με πράξεις απέναντι στον θρησκευτικό φανατισμό.

Ήταν ο Καστελιόν άθεος; Κάθε άλλο. Υπήρξε Προτεστάντης και κάποτε ήταν στο περιβάλλον του Καλβίνου. Στην πραγματικότητα, ο Καστελιόν δεν έκανε τίποτα διαφορετικό απ’ το να διαμαρτύρεται με λόγια και με πράξεις απέναντι στον θρησκευτικό φανατισμό. Οι άνθρωποι της Εκκλησίας, θα δείξει ο Καστελιόν, δεν πρέπει να είναι μικρόψυχοι και δειλοί. Πρέπει να ενθαρρύνονται να εκτίθενται σε διαφορετικές πηγές, αντί να περιορίζονται δια νόμου σε συγκεκριμένες ιδέες με απατηλό αίσθημα αυτάρκειας και παντογνωσίας. Ειρωνικά, όταν ο Καλβίνος κατηγόρησε (ψευδώς) τον Καστελιόν για κλοπή ξυλείας, ο Καστελιόν αποκρίθηκε ότι, βάσει της καλβινικής θεολογίας, ήταν «προκαθορισμένος» να το πράξει, άρα δεν πρέπει να τον κατηγορήσει κανείς.

Ο Zweig παρομοιάζει τον ελεγκτικό μηχανισμό του Καλβίνου με τη σοβιετική μυστική αστυνομία. Όταν μεταφράστηκε πρώτη φορά στα ελληνικά, γύρω στα 1950, η μετάφραση της σοβιετικής λέξης (ενν. του Zweig) Cheka έδωσε τη θέση της στη ναζιστική λέξη Gestapo. Μεταφραστικό «Κατύν» το χαρακτηρίζει σωστά ο επιμελητής. Να σημειωθεί ότι ο Zweig κλίνει προς έναν φιλελεύθερο ιστορικισμό. Οι ολοκληρωτισμοί των ημερών μας θα κάνουν τον κύκλο τους και θα βγάλουν μια φιλελεύθερη δημοκρατία καλύτερη και πιο ενδυναμωμένη, λέει με το βιβλίο του στα 1936, όταν μεσουρανούσαν ακόμη οι Hitler, Mussolini και Stalin. Και μας λέει κάτι ακόμη πιο προκλητικό: όχι μόνο οι ολοκληρωτισμοί είναι παροδικές φάσεις στην πορεία της προόδου, αλλά είναι και αναγκαίες γιατί, ανεπίγνωστα, ίσως και ακούσια, υπηρετούν τη συνέχισή της. Ενδεικτικά, μέσα απ’ τον καλβινισμό προέκυψε η νεωτερική ιδέα της ελευθερίας της συνείδησης και των ατομικών δικαιωμάτων.

Ο Zweig είναι βέβαιος πως η ατομική ελευθερία θα θριαμβεύσει και όσα φαινόμενα αυταρχισμού τής κλείνουν τον δρόμο, στο τέλος θα εκλείψουν

Ο Zweig είναι βέβαιος πως η ατομική ελευθερία θα θριαμβεύσει και όσα φαινόμενα αυταρχισμού τής κλείνουν τον δρόμο, στο τέλος θα εκλείψουν, επειδή η πορεία του ανθρώπου προς την πρόοδο δεν μπορεί ν’ ανακοπεί ποτέ. Πρόκειται για κοινό τόπο του κλασικού φιλελευθερισμού στην αντίληψη του χρόνου, που αποτελεί τρόπον τινά εκκοσμικευμένη συνέχεια της μονοθεϊστικής εσχατολογίας (η κοσμική πρόοδος αντί για τη θεϊκή Πρόνοια).

Ωστόσο, η πίστη στην αναπόδραστη κοινωνική πρόοδο έχει επίσης συνδεθεί ιστορικά με την Τρομοκρατία του Ροβεσπιέρου, όπως και με τα εγκλήματα των κρατών του υπαρκτού σοσιαλισμού. Στην εισαγωγή του βιβλίου, ο Έλληνας εκδότης λέει πως είναι άστοχη η συσχέτιση του Διαφωτισμού με τον ολοκληρωτισμό, τον οποίο οφείλουμε ν’ αναζητήσουμε «εκεί όπου ήταν πάντοτε». Πολλά τα ερωτήματα. Είναι όντως ο Καλβίνος περίπτωση ενός προνεωτερικού ολοκληρωτισμού ή ο Zweig τον σκιαγραφεί κατ` εικόνα και ομοίωση των πολιτικών συνθηκών του Μεσοπολέμου;

Ο σύγχρονος κόσμος αναδύθηκε απ’ τον βαθμιαίο περιορισμό των κοινωνικών σχέσεων σε δύο κύριους πόλους: το κράτος και το άτομο. Επειδή ο κίνδυνος του κρατικού αυταρχισμού είναι πάντα υπαρκτός, τα φιλελεύθερα και δημοκρατικά κράτη διέπονται από θεσμούς που ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλο, και διαθέτουν σύνταγμα που ορίζει το τι επιτρέπεται να πράξει η κυβέρνηση και τι όχι. Υπάρχουν διαφορετικά κόμματα και ιδεολογίες, και εναλλάσσονται στην εξουσία οι κυβερνήσεις, ώστε να μην υπάρξει η ευκαιρία για την επιβολή αυταρχισμού. Οι υπόλοιπες κρατικές οντότητες είναι είτε «υβριδικές», είτε καθαρά αυταρχικές/απολυταρχικές.

Αν το αντίθετο της φιλελεύθερης πολυαρχίας είναι ο αυταρχισμός, δηλαδή η συγκέντρωση όλων των κρατικών εξουσιών σε μία κεντρική πηγή (π.χ. εκτελεστική εξουσία), τότε ο ολοκληρωτισμός είναι η πιο ριζική μορφή αυταρχισμού. Ολοκληρωτισμός εμφανίζεται όταν ο κρατικός μηχανισμός επιχειρεί συστηματικά να εισχωρήσει σε κάθε πτυχή της ζωής του ανθρώπου, για να τη διαμορφώσει με βάση κάποιο πρότυπο.

Το βιβλίο του Τοντόροφ

Χρήσιμο είναι να δούμε και το βιβλίο του Tzvetan Todorov, Προς υπεράσπιση του Διαφωτισμού. Όπως διατείνεται ο Todorov, στα χριστιανικά συμφραζόμενα των προνεωτερικών χρόνων, η έννοια «άτομο» σήμαινε αρχικά το τμήμα της ανθρώπινης ψυχής που έπρεπε να προστατευθεί από τις αυθαιρεσίες της εξουσίας. Η ζωή του ανθρώπου έπρεπε να μοιράζεται ανάμεσα στην κοσμική και την πνευματική ζωή.

Ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός έλεγε «ἀπόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ». Αργότερα, η λέξη «άτομο» πήρε τη σημασία της διάκρισης ανάμεσα σε ιδιωτική και έννομη σφαίρα. Η πρώτη είναι ο χώρος της ατομικής ελευθερίας, η δεύτερη χαρακτηρίζεται από νόμους που ορίζουν τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται. Ο Todorov προσθέτει την ύπαρξη και μιας τρίτης, ενδιάμεσης ζώνης, της κοινωνικής ζωής και των άγραφων νόμων της. Άρα η νεωτερική διάκριση αστού και πολίτη είναι εκκοσμικευμένη συνέχεια της προνεωτερικής και χριστιανικής διάκρισης πιστού και υπηκόου.

Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα παραβιάζουν την εν λόγω διάκριση, επιχειρώντας την απόλυτη διείσδυση του κράτους στην ιδιωτική ζωή. Δεν δίνεται ξεχωριστός χώρος ούτε στη θρησκευτικότητα. Ας θυμηθούμε εδώ τη ρήση του Παναγιώτη Κονδύλη, ότι το ολοκληρωτικό κράτος είναι αναγκαστικά και αθεϊστικό. Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, όπως θα μας έλεγε και ο Karl Löwith, επιχείρησαν να λύσουν το πρόβλημα της διαφοροποίησης του αστού (κοινωνία, ιδιωτική ζωή) με τον πολίτη (κράτος, δημόσια ζωή).

Είναι ενδιαφέρον ότι το βιβλίο του Todorov συνδέει τους ολοκληρωτισμός του περασμένου αιώνα με τον επιστημονισμό, για τον οποίο λέει μάλιστα ότι δεν εκφράζει το πνεύμα του Διαφωτισμού και είναι στον αντίποδά του (σελ. 90). Ταυτόχρονα, κατηγορεί τους ολοκληρωτισμούς, αρχής γενομένης με την Τρομοκρατία του Ροβεσπιέρου, ότι παραβίασαν την αρχή της εκκοσμίκευσης επειδή λειτούργησαν ως «πολιτικές θρησκείες». Το γεγονός ότι, στα ολοκληρωτικά καθεστώτα, η κοινωνία υποτάσσεται εξ ολοκλήρου στο κράτος, συνεπάγεται για τον Todorov απόρριψη της αρχής της εκκοσμίκευσης.

Η θέση αυτή επιδέχεται κριτική, προ παντός επειδή χρησιμοποιείται με την κυριολεκτική της σημασία (όχι όπως την εννοεί, για παράδειγμα, ο ιστορικός Emilio Gentile). Το να χαρακτηριστεί «πολιτική θρησκεία» ένα καθεστώς επειδή ήταν ολοκληρωτικό, φαντάζει απόπειρα να ενοχοποιηθεί και πάλι η θρησκεία για εγκλήματα που διαπράχθηκαν σε εκκοσμικευμένο κοινωνικό πλαίσιο. Αυτή είναι μια αντίρρηση. Όσο για τη σχέση του ολοκληρωτισμού με τον επιστημονισμό, την έχει αμφισβητήσει η Hannah Arendt, στον τρίτο τόμο του γνωστού της συγγράμματος, τονίζοντας πως οι ολοκληρωτισμοί του εικοστού αιώνα, δηλαδή του Stalin και του Hitler, διαφοροποιούνταν από οποιαδήποτε έννοια ωφελιμισμού και μέριμνας για την αύξηση της ανθρώπινης ευδαιμονίας.

Ίδιον του ολοκληρωτισμού, μας έμαθε η Arendt, είναι ότι φιλοδόξησε να μεταβάλει την ίδια τη φύση του ανθρώπου. Ο επιστημονισμός, αρχής γενομένης με τον Comte, είναι συνυφασμένος με την καλοπέραση, η καλοπέραση, όμως, τοποθετείται κυριολεκτικά στον αντίποδα των ολοκληρωτισμών, που παρέσυραν τους ανθρώπους σε μια ξέφρενη μέθη βίας. Όταν εδραιωθεί ένα ολοκληρωτικό καθεστώς, η έμφαση στην επιστήμη φθίνει, πιστεύει η Arendt. Η ιδεοληψία με τις επιστημονικές ενδείξεις σταματούν, όταν αυτά καταλάβουν την εξουσία:

«Αφού δυνητικά όλη η ευρωπαϊκή ιστορία επί πολλούς αιώνες είχε διδάξει στους ανθρώπους να κρίνουν κάθε πολιτική ενέργεια με το cui bono [ποιον ωφελεί] και όλα τα πολιτικά συμβάντα με τα επιμέρους υποβαστάζοντα συμφέροντα, βρέθηκαν αίφνης αντιμέτωποι μ’ ένα στοιχείο πρωτοφανούς απροβλεπτότητας».

Άρα ο επιστημονισμός δεν θα μπορούσε να ενέχεται άμεσα για τον ολοκληρωτισμό, ιδίως αν συνυπολογίσουμε την απουσία της ανεπτυγμένης επιστήμης στο καθεστώς του Καλβίνου. Από τη μια πλευρά έχουμε τον Καλβίνο, την παπική Ιερά Εξέταση και Χιλιαστές σαν τον Jan van Leyden, από την άλλη είναι οι Servetus και Καστελιόν. Το ερώτημα είναι το εξής: αν αληθεύει πως ο μονοθεϊσμός έχει μια κλίση προς την ομοιομορφία, πρεσβεύοντας ότι όλοι οι άνθρωποι έχουμε ίση αξία και τον ίδιο προορισμό, συνάμα όμως περιορίζει τον πλουραλισμό και ρέπει σε ενιαία ευθυγράμμιση όλων, υπό ποιες ιστορικές και διανοητικές προϋποθέσεις αυταρχικοποιούνταν ή φιλελευθεροποιούνταν; Αν τόσο ο πολιτικός φιλελευθερισμός όσο και ο ολοκληρωτισμός έχουν μονοθεϊστικές ρίζες, ποια ήταν η ειδοποιός διαφορά των αυταρχικών από τους φιλελεύθερους «μονοθεϊστές»; Κοινό χαρακτηριστικό και των δύο: ο ντετερμινισμός, η άρνηση της ελευθερίας.

bookpress.gr

Όσκαρ 2025: Μικρός λογοτεχνικός οδηγός για τα βιβλία πίσω από τις ταινίες

Από

anixneuseis

March 4, 2025

2 Μαρτίου 2025

Οκτώ από τις ταινίες που διεκδικούν βραβεία στα Όσκαρ 2025 βασίζονται, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, σε βιβλία, αμιγώς λογοτεχνικά, αλλά και βιογραφίες. Ορισμένα από αυτά, κυκλοφορούν στα ελληνικά. Κεντρική φωτογραφία, στιγμιότυπο από την ταινία «Nickel Boys» του ΡαΜελ Ρος, βασισμένη στο μυθιστόρημα «Τα αγόρια του Νίκελ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος) του Κόλσον Γουάιτχεντ.

Επιμέλεια: Σόλων Παπαγεωργίου

Ανάμεσα στις ταινίες που διεκδικούν τα χρυσά αγαλματίδια των Όσκαρ το 2025 -στις σημαντικότερες κατηγορίες, μάλιστα, όπως αυτή της Καλύτερης Ταινίας- βρίσκονται κι ορισμένες εξαιρετικές περιπτώσεις που βασίζονται σε βιβλία, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Τις συγκεντρώσαμε σε μια λίστα, που αποτελεί τον λογοτεχνικό μας οδηγό για τα βραβεία της Κινηματογραφικής Ακαδημίας.

«Dune: Part II» του Ντενί Βιλνέβ, βασισμένο στο Dune (εκδ. Anubis, μτφρ. Ορέστης Μανούσος) του Φρανκ Χέρμπερτ

Υπερπαραγωγή επιστημονικής φαντασίας, εμπνευσμένη από το θρυλικό μυθιστόρημα του Φρανκ Χέρμπερτ για την αρχοντική οικογένεια των Ατρειδών, που μάχονται για να κυριαρχήσουν στον αμμώδη πλανήτη Αρράκις.

Ο Χέρμπερτ δημιούργησε ένα πρωτοποριακό έργο, που πραγματεύεται οικολογικά ζητήματα και θέματα σχετικά με την αποικιοκρατία, και χάραξε τον δρόμο που ακολούθησαν διάφοροι σύγχρονοί του και μεταγενέστεροι δημιουργοί, όπως ο Τζορτζ Λούκας, που ζούσε στον αστερισμό του προπάτορά του.

«Εμίλια Περέζ» (Emilia Pérez) του Ζακ Οντιάρ, επηρεασμένο από το Écoute του Μπορίς Ραζόν

ecoute eksofyllo

Προτού ανακύψει το θέμα των προβληματικών δηλώσεων της Κάρλα Σοφία Γκασκόν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το «Εμίλια Περέζ» του Ζακ Οντριάρ ήταν το αδιαφιλονίκητο φαβορί της φετινής οσκαρικής κούρσας, συγκεντρώνοντας δεκατρείς υποψηφιότητες και έχοντας τα διαπιστευτήρια του (συλλογικού) Βραβείου Γυναικείας Ερμηνείας και του Βραβείου της Επιτροπής του Φεστιβάλ των Καννών.

Η ταινία, για τον ηγεμόνα ενός καρτέλ ναρκωτικών που αποφασίζει να προβεί σε ιατρική φυλομετάβαση, είναι βασισμένη σ’ ένα λιμπρέτο που συνέθεσε ο ίδιο ο Οντριάρ, αντλώντας στοιχεία από ένα μόνο κεφάλαιο του μυθιστορήματος του Μπορίς Ραζόν Écoute. Στο βιβλίο πρωταγωνιστεί ο αποσυντονισμένος αστυνόμος της Αντιτρομοκρατικής Βενσάν Λεμασόν κι ο χαρακτήρας της τρανς βαρόνου ναρκωτικών δεν εμφανίζεται παρά ελάχιστα.

«Nickel Boys» του ΡαΜελ Ρος, βασισμένο στο Τα αγόρια του Νίκελ (εκδ. Ίκαρος, μτφρ. Μυρσίνη Γκανά) του Κόλσον Γουάιτχεντ

Ένα μυθιστόρημα τιμημένο με Βραβείο Πούλιτζερ εμπνέει μια κινηματογραφική διασκευή που απέσπασε το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Σκηνοθέτη του Σωματείου Αμερικανών Σκηνοθετών, θεσμού που επηρεάζει σημαντικά τα προγνωστικά για την απονομή των Όσκαρ.

Η ιστορία ακολουθεί τον Έλγουντ, ένα μαύρο αγόρι που κατηγορείται αδίκως για την κλοπή ενός αυτοκινήτου και καταλήγει έγκλειστο στο αναμορφωτήριο Νίκελ. Όπως συνειδητοποιεί πολύ γρήγορα, το προσωπικό που έχει αναλάβει τη «σωματική, πνευματική και ηθική εκπαίδευση» των παραβατών, υποβάλει τα παιδιά με αφροαμερικανική καταγωγή σε σκληρά βασανιστήρια, ενώ συμπεριφέρεται με μεγαλύτερη ευγένεια στους λευκούς νέους.

Στην προσπάθειά του να επιβιώσει, ο Έλγουντ θα ‘ρθει κοντά με τον σιωπηλό και ταλαιπωρημένο Τέρνερ, που δεν μοιράζεται τον ενθουσιασμό του φίλου του για το κήρυγμα του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ κι αντιμετωπίζει τις κακουχίες με κυνισμό κι απολυτότητα.

«Wicked» του Τζον Τσου, βασισμένο στο Wicked του Γκρέγκορι Μαγκουάιρ και στο Ο θαυμάσιος μάγος του Οζ (εκδ. Ερατώ, μτφρ. Σωτήρης Κακίσης) του Φρανκ Λ. Μπάουμ

Βασισμένο στο μυθιστόρημα του Γκρέγκορι Μαγκουάιρ, που αξιοποιεί τη μυθολογία του κλασικού έργου του Φρανκ Λ. Μπάουμ, εν μέρει συνεχίζοντας πιστά το ξετύλιγμα του αφηγηματικού μίτου κι εν μέρει ανατρέποντας στοιχεία της αρχικής ιστορίας.

Μετά από τον θάνατο της Κακιάς Μάγισσας της Δύσης, ο λαός της Χώρας του Οζ πανηγυρίζει, αποθεώνοντας την Καλή Μάγισσα Γκαλίντα, που διηγείται σε όλους την τραγική ιστορία της προαιώνιας αντιπάλου της, με την οποία γνωριζόταν από τα φοιτητικά τους χρόνια στο πανεπιστήμιο Σιζ.

Το Wicked έχει επίσης εμπνεύσει ένα επιτυχημένο μιούζικαλ, τιμημένο με τρία Βραβεία Τόνι.

«A complete unknown» του Τζέιμς Μάνγκολντ, βασισμένο στο Dylan Goes Electric! του Ιλάιτζα Γουόλντ

Το φιλμ του Μάνγκολντ εξιστορεί την άνοδο του Μπομπ Ντίλαν και την καθιέρωσή του στο διεθνές μουσικό στερέωμα – η ταινία δεν προχωρά ως εκεί, αλλά αξίζει να αναφερθεί πως οι στίχοι του Ντίλαν τού απέφεραν το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2016.

dylan goes electric eksofyllo

Όπως άλλωστε μαρτυρά ο τίτλος της βιογραφίας που υπογράφει ο Ιλάιτζα Γουόλντ, σημαντικό μέρος της πλοκής σχετίζεται με το περιβόητο σκάνδαλο που πυροδότησε η απόφαση του Ντίλαν να στραφεί στον ηλεκτρικό ήχο.

«Είμαι ακόμη εδώ» (Ainda Estou Aqui / I’m Still Here) του Βάλτερ Σάλες, βασισμένο στο Ainda Estou Aqui του Μαρσέλο Ρούμπενς Πάιβα

Η τραγική ιστορία της οικογένειας του Ρούμπενς Πάιβα, Βραζιλιάνου πολιτικού μηχανικού και πρώην βουλευτή, που «εξαφανίστηκε» ένα βράδυ το 1971, όταν άντρες της αεροπορίας εισέβαλλαν στο σπίτι του και τον πήραν μαζί τους με τη βία.

eimai akoma edo eksofyllo

Στα απομνημονεύματά του, ο γιος του δολοφονημένου Πάιβα εστιάζει στη μητέρα του, τη Γιούνις, δικηγόρο και ακτιβίστρια, που μεγάλωσε ολομόναχη πέντε παιδιά και εναντιώθηκε στη βραζιλιάνικη χούντα, απαιτώντας δικαίωση για τον χαμό του συζύγου της.

«Κονκλάβιο» (Conclave) του Έντουαρντ Μπέργκερ, βασισμένο στο Conclave του Ρόμπερτ Χάρις

Μετά από τον θάνατο του πάπα από καρδιακή προσβολή στον ύπνο του, καρδινάλιοι από διάφορες μεριές της γης συγκεντρώνονται στο Βατικανό για να εκλέξουν τον διάδοχό του. Το κονκλάβιο που ακολουθεί είναι επεισοδιακό, γεμάτο αποκαλύψεις μυστικών που αλλάζουν τα δεδομένα. Το τέλος είναι αρκετά ανατρεπτικό, και μάλιστα σχετίζεται με τα θέματα φύλου που απασχολούν την εποχή μας – που άλλωστε, με αρκετά διαφορετικό τρόπο, έχουν συνδεθεί και παλαιότερα με τη διαδικασία της παπικής εκλογής, στο μύθο της Πάπισσας Ιωάννας.

robert harris conclave eksofyllo

Ο μεγάλος νικητής των φετινών Bafta, το φιλμ είναι διασκευή του ομότιτλου βιβλίου του Ρόμπερτ Χάρις, ευρέως γνωστού για τα ιστορικά μυθιστορήματά του, που συχνά εκτυλίσσονται κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ή στην Αρχαία Ρώμη. Πολλά από αυτά, κυκλοφορούν στη γλώσσα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

«Nosferatu» του Ρόμπερτ Έγκερς, βασισμένο στον Δράκουλα (εκδ. Μεταίχμιο, μτφρ. Βασίλης Κιμούλης) του Μπραμ Στόκερ

Η τέταρτη εμφάνιση του Κόμη Όρλοκ στη μεγάλη οθόνη. Έχει προηγηθεί το βωβό, εξπρεσιονιστικό αριστούργημα του Μουρνάου, η μπαρόκ διασκευή του Χέρτζογκ, αλλά και μια εν πολλοίς παραγνωρισμένη, ασπρόμαυρη παραγωγή του 2023, από τον σκηνοθέτη Ντέιβιντ Λι Φίσερ.

Το πρώτο «Νοσφεράτου» είναι μια μη εξουσιοδοτημένη διασκευή του μυθιστορήματος τρόμου του Μπραμ Στόκερ. Προκειμένου να αποφύγουν τα δικαστήρια, αλλά και για καλλιτεχνικούς λόγους, οι δημιουργοί του φιλμ του 1922 τροποποίησαν αρκετά την ιστορία, διαφοροποιώντας την από τη λογοτεχνική πρώτη ύλη. Φευ, η χήρα του Στόκερ τους κυνήγησε και προσπάθησε να καταστρέψει τις κόπιες, ευτυχώς ανεπιτυχώς. Όσα ακολούθησαν, γράφτηκαν με χρυσά γράμματα στην ιστορία του σινεμά.

Δύο φιλόδοξες ταινίες που αγνοήθηκαν από την Ακαδημία

Δεν πήγαν στα Όσκαρ, εντούτοις αξίζουν την προσοχή του ευαίσθητου θεατή. «Το διπλανό δωμάτιο», που απέσπασε Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας, είναι μια αξιόλογη προσθήκη στην εν προώδω φιλμογραφία του Πέδρο Αλμοδόβαρ, με θέμα τη σύνθετη σχέση δυο γυναικών, εκ των οποίων η μία αποφασίζει να προχωρήσει σε ευθανασία, έχοντας διαγνωστεί με καρκίνο τελικού σταδίου.

nunez what are you going trhough

Ο Αλμοδόβαρ, που εκτελεί και χρέη σεναριογράφου, βασίστηκε στο μυθιστόρημα What are you going through της Σίγκριντ Νιούνεζ, την οποία οι εκδόσεις Gutenberg σύστησαν στο ελληνικό κοινό το 2021, με την κυκλοφορία του βιβλίου της Ο φίλος (μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος).

Το «Queer» του Λούκα Γκουαντανίνο, ακόμα μία ηχηρή απουσία, είναι βασισμένο στην εμβληματική νουβέλα του Γουίλιαμ Μπάροουζ (εκδ. Τόπος, μτφρ. Γιώργος Μπέτσος), για την προσπάθεια ενός ομοφυλόφιλου μποέμ, alter ego του συγγραφέα του, να απεξαρτηθεί από την ηρωίνη και να διαχειριστεί τα συναισθήματά του για έναν νεότερό του άντρα, καθώς οι δυο τους αναζητούν το ναρκωτικό yagé, που υποτίθεται πως χαρίζει τηλεπαθητικές ικανότητες στους χρήστες του.

bookpress.gr/

Η πολιτική κληρονομιά του Αδαμάντιου Κοραή – Σκέψεις για τη ζωή και το έργο του υπό το φως της τραγωδίας των Τεμπών

Από

anixneuseis

March 4, 2025

1 Μαρτίου 2025

Σκέψεις για τη ζωή και το έργο του Αδαμάντιου Κοραή. Με αφορμή τις πρόσφατες εξελίξεις της τραγωδίας των Τεμπών, ξεπροβάλλει ένας προβληματισμός: Ποια είναι η πολιτική ιδεολογία του Κοραή; Ποιος πολιτικός χώρος σήμερα θα τον αντιπροσώπευε; και πώς θα απαντούσε στις νουθεσίες ενοχής από όσους δεν εγκρίνουν ειρηνικές διαδηλώσεις διαμαρτυρίας επειδή θα κλονιστεί η κυβερνητική σταθερότητα;

Γράφει ο Κώστας Προμπονάς

Στη μνήμη του Κ. Μερούση

Πρωτοσυνάντησα τον «Κοραή» στην οδό Ιπποκράτους, όταν με κέρασε o αγαπημένος θείος, νεαρός υφηγητής τότε της κλασσικής Φιλολογίας -μόλις είχε επιστρέψει από την υποτροφία του στη Γαλλία- μια θεσπέσια πάστα «σοκολατίνα» στο ομώνυμο παραδοσιακό καφεζαχαροπλαστείο, απέναντι σχεδόν από τη Φιλοσοφική Σχολή. Πολλά χρόνια αργότερα, ως νεοδιόριστος ξενομερίτης δάσκαλος μικρών παιδιών στη Χίο, μανιώδης ψαροκυνηγός, βρήκα μια καταπληκτική συλλογή ξενόγλωσσων βιβλίων στη Βιβλιοθήκη Κοραή, γραμμένα από τους πιονέρους Γάλλους υποβρύχιους κυνηγούς αλλά κι άλλα, ευρωπαϊκής κοπής, βιβλία για τα field sports και την κυνηγεσία που μάλλον είχαν δωρίσει Χωρέμηδες και Αργέντηδες, οι πρώτοι Χιώτες που εννοούσαν να κυνηγούν για αναψυχή, επηρεασμένοι από την αγγλοσαξονική σχολή, «αθλητική», αποικιοκρατική και «τροπαιούχα». Ξεκοκάλισα αυτά τα σπανιότατα τεκμήρια που δεν έχω βρει ούτε στην Εθνική Βιβλιοθήκη ούτε στην αλιευτική βιβλιοθήκη του εφοπλιστή Λασκαρίδη. Παρέα με αυτά, η έκδοση του γαστροϊατρικού «Περί της από των ενύδρων τροφής» από τον Αδαμάντιο Κοραή, το τελευταίο βιβλίο που έβγαλε πριν αρχίσει η επανάσταση του ’21. Αν βασιστούμε στις εκτεταμένες σημειώσεις του, στα νιάτα του θα είχε εκτιμήσει ιχθυηρά και όστρακα του ψαροτρόφου, όπως μαρτυρεί ο αείμνηστος δύτης Ιωάννης Calich, κόλπου της Ερυθραίας, αυτά που αποκαλούσε ο Κόντογλου «πεινάσματα, γιατί όσο τρως τόσο πεινάς».

Η βιβλιοθήκη Κοραή, θαλερή και φιλόξενη ακόμα και τα δύσκολα χρόνια της οικονομικής κρίσης, θυμίζει την παράδοξη ανθεκτικότητα του προπάτορά της με τα μύρια προβλήματα υγείας, τις αιμοπτύσεις από έφηβος, την ουρική αρθρίτιδα, την βασανιστική αϋπνία, την κακοδαιμονία του ανώτερου αναπνευστικού από παλιά πνευμονία, ακόμα και τις αιμορροΐδες. Όταν παίρνει στα χέρια του ο 75χρονος Χιώτης διανοούμενος τη γεμάτη ευγνωμοσύνη επιστολή του συνδρομητή στις Κοραϊκές εκδόσεις Τόμας Τζέφερσον, τρίτου Πρόεδρου των ΗΠΑ, δηλώνει ότι τώρα μπορεί να πάει ευτυχισμένος στον τάφο μακαρισμένος από τους φίλους του, όπως συμβουλεύει ο Ευριπίδης. Στην πραγματικότητα θα ζούσε άλλα δέκα χρόνια, ενώ ο Τζέφερσον θα πέθαινε σε δύο.

Μπορεί η Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Χίου να έχει τραυματιστεί από την αδόκητη εκδημία του Προέδρου Κωνσταντίνου Μερούση, που τόσο πρόωρα μας άφησε, αλλά έχει την τύχη να συνεχίζουν το έργο του άξιοι ερευνητές. Ο αφιερωματικός τόμος για τον Κοραή, πόνημα του Λυκειάρχη Δρος Νίκου Χαβιάρα, τέκνου του θρυλικού βιβλιοπώλη Κώστα Χαβιάρα, μου αποκάλυψε «τον δικό μου» Κοραή, αυτόν που ταυτίστηκα μαζί του.

Πρόκειται για μια προσωπικότητα που με ευκολία κατορθώνει να περνά στο προσκήνιο της μεταμνημονιακής Ελλάδας, σε συνεχή σύγκρουση με τις ρίζες του και τις προκαταλήψεις που κληρονόμησε, αλλά με πάθος για γνώση και εμπειρίες.

Ο Κοραής του Χαβιάρα αλλά και ο Κοραής του Κ. Μερούση, αυτός που αναδεικνύεται στα σχόλια του βιβλίου Βίος Αδαμαντίου Κοραή, συγγραφείς παρά του ιδίου, που επιμελήθηκε ο αείμνηστος φιλόλογος, φανερώνουν έναν άγνωστο Κοραή, ιδιαίτερα επίκαιρο σήμερα. Πρόκειται για μια προσωπικότητα που με ευκολία κατορθώνει να περνά στο προσκήνιο της μεταμνημονιακής Ελλάδας, σε συνεχή σύγκρουση με τις ρίζες του και τις προκαταλήψεις που κληρονόμησε, αλλά με πάθος για γνώση και εμπειρίες. Εντυπωσιάζει η αποφασιστικότητά του να υπερβεί τα κάθε είδους εμπόδια, να «εκμεταλλευθεί» ό,τι είχε να του προσφέρει η παραμονή του στη Δύση, αλλά κυρίως η παραδοχή της πολλαπλότητάς του.

Πώς ο άπειρος Ανατολίτης έμπορος μεταμορφώνεται σε διανοούμενο; Ήδη από την Σμύρνη της παιδικής ηλικίας δείχνει αυτό που λένε οι Χιώτες, ότι «αν είναι παπάς, θα σημάνει!». Ο Χαβιάρας, εναρκτήρια, σημειώνει την ανθεκτικότητα, μια πολυσυζητημένη εσχάτως ιδιότητα, ως κεντρικό στοιχείο του Κοραϊκού χαρακτήρα, κατορθώνοντας, σε αντίθεση με τον αδελφό του, να αντέξει τις αντιπαιδαγωγικές μεθόδους τις Ευαγγελικής Σχολής της Σμύρνης:

«Ο διδάσκαλος έδιδε διδασκαλία πολλά πτωχήν, συνοδευομένη με ραβδισμό πλουσιοπάροχον». Ποιoς βρίσκει τέτοια αποθέματα σαρκασμού!

Ο Κοραής ως διευθυντής εμπορικού συνεταιρισμού

Με την ενηλικίωσή του, το 1771, εγκαταλείπει τη Σμύρνη με προορισμό το «Αμστελόδαμον», το Άμστερνταμ, όπου στέλνεται με σκοπό να γίνει εμπορικός αντιπρόσωπος του πατέρα του, ώστε να μάθει όλες τις πλευρές της δουλειάς πριν αναλάβει την οικογενειακή επιχείρηση. Αυτά τα έξι χρόνια στο Άμστερνταμ ως έμπορος και μάλιστα διευθυντής συνεταιρισμού (θέση που προϋποθέτει ευθύνες και εμπειρία στα περί των συναλλαγών) δεν είχαν κεντρίσει το ενδιαφέρον των Κοραϊστών μέχρι πρόσφατα. Ως αποτέλεσμα, παλαιότερες, επιπόλαιες, ανεκδοτολογικές αναφορές να περνούν κάποτε και στις σύγχρονες βιογραφικές προσεγγίσεις («ο Κοραής ελάχιστα ασχολήθηκε με τις εμπορικές υποθέσεις» σελ. 14) κυρίως επειδή η χρεοκοπία του Συνεταιρισμού αντιμετωπίζεται από μη ειδικούς στην οικονομική ιστορία ερευνητές με όρους αδιαφορίας του Κοραή «να τρέξει» την επιχείρηση. Μια τροχοπέδη στην έρευνα για τη ζωή του νεαρού Κοραή στο Άμστερνταμ είναι η ερμηνεία των επιστολών που βρέθηκαν στην Πάτμο του υποτακτικού του, Σταμάτη Πέτρου, ενός «αγύρτη και σαρδανάπαλου» βοηθού – σύμφωνα με τους χαρακτηρισμούς του ίδιου του Κοραή. Η οικογένεια του συνέταιρου Ευστάθιου Θωμά, με τη σύμφωνη γνώμη των υπόλοιπων μελών της εταιρείας, συμπεριλαμβανομένου του πατρός Κοραή είχαν αποφασίσει από κοινού να του δώσουν για βοηθό τον Πάτμιο παραγιό του Ευστάθιου, «άνθρωπο πεπειραμένο, που γνώριζε καλά την αγορά, τη γλώσσα, τα προϊόντα και τις συνήθειες».

Στις επιστολές του ο Πέτρου κατηγορεί τον νεαρό Κοραή ότι μαθαίνει γλώσσες, συναναστρέφεται Ευρωπαίους και για το εμπόριο έχει ιδέες νεωτερικές – που εκνευρίζουν τους αρχαιότερους στη δουλειά. Τον κατηγορεί ακόμα ότι σύντομα πέταξε την ανατολίτικη κελεμπία και ντύθηκε φράγκικα, ότι παρφουμαρίζεται και φοράει περούκες σύμφωνα με τη μόδα της εποχής, ότι βγαίνει και διασκεδάζει και, το χειρότερο, είναι ερωτευμένος παράφορα με την ασθενική (και όχι ορθόδοξη χριστιανή) Μαρί Ζερό.

Για κάποιους της γενιάς της Μεταπολίτευσης είναι συγκινητική η παραπάνω μισαλλόδοξη, ίσως και φθονερή, περιγραφή του Κοραή από τον Σταμάτη Πέτρου, κυρίως όσοι φύγαμε από τη «βαθιά Ελλάδα» της αγροτικής περιφέρειας και σπουδάσαμε σε μεγάλη πόλη, ειδικά μετά τον εκδημοκρατισμό της ανώτατης εκπαίδευσης και τον πολλαπλασιασμό των φοιτητών που επεδίωξε η παραδοσιακή Σοσιαλδημοκρατία. Σίγουρα για έναν Ιεροσπουδαστή της Αθωνιάδας, που για να δώσει πανελλήνιες βγήκε μετά από δύο χρόνια από το Όρος στην προβλήτα της Ουρανούπολης, με τα ράσα ν’ ανεμίζουν και σε απόσταση αναπνοής ένα τσούρμο μπικινοφορούσες σκανδιναβές τουρίστριες. Και μετά να πετυχαίνει από σπόντα στην Παιδαγωγική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, με τις όμορφες αστές Ρηγίτισσες! «Η νεότης μου εσαλεύετο από τρικυμίας παθών», όπως ακριβώς περιέγραφε τα νιάτα του κι ο Κοραής.

Η νεότητα είναι η εποχή που ο άνθρωπος έχει ακόμη δυνατότητες και ευκαιρίες να γίνει όποιος θελήσει, να κάνει λάθη και να παρέμβει στη μοίρα του.

Ο Κοραής στη νεότητά του υπήρξε ένας «πυρωμένος», όπως λένε στην έδρα μου, το Πυργί των Μαστιχοχώρων, παθιασμένος με τη ζωή και ό,τι αυτή προσφέρει. Η νεότητα είναι η εποχή που ο άνθρωπος έχει ακόμη δυνατότητες και ευκαιρίες να γίνει όποιος θελήσει, να κάνει λάθη και να παρέμβει στη μοίρα του. Αναζητούσε τη γνώση και την εμπειρία προς πάσα κατεύθυνση. Εντυπωσιασμένος από τα νέα ήθη και την ελευθερία κινήσεων στη Δύση, θέλει κι αυτός να «φωτιστεί», να γίνει ένας κοσμοπολίτης. Και, ως ένα βαθμό, το πέτυχε.

Μια πολύπλευρη θαυμαστή διάνοια, ο Κοραής, αποδεικνύει ότι το πάθος για ό,τι είναι αυτό που θέλεις να κατακτήσεις είναι απαραίτητο προκειμένου να ξεπεράσεις τους δισταγμούς και τις κακουχίες. Μην ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε στην προεπαναστατική Ευρώπη, λίγο πριν από το ξέσπασμα της Γαλλικής Επανάστασης, οι ιδέες του Βολταίρου κυκλοφορούσαν ανάμεσα στους νέους, τα συνθήματα για ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη ξεσήκωναν τα πλήθη, και ο Κοραής, στη συνιστώσα των «ιδεολόγων» του Μαρά, φλέγεται και ασπάζεται τις αξίες του Διαφωτισμού.

Ο εκδυτικισμός του Κοραή

Το Άμστερνταμ είναι η πόλη-χώρος που απελευθερώνει τα καταπιεσμένα όνειρα του Διαμαντή. Όλα ξεδιπλώνονται μπροστά του ελεύθερα και γοητευτικά. Ο Κοραής πέφτει με τα μούτρα στον δυτικό τρόπο ζωής, πράγμα που σημαίνει ότι μαθαίνει γλώσσες για να κατανοήσει σε βάθος τον γύρω του κόσμο και τη νοοτροπία, τα ήθη, το περιβάλλον μέσα στο οποίο εντάσσεται με άκρατο πάθος. Έτσι εγκαταλείπει ακόμα και τις ανατολίτικες φορεσιές του για να ντυθεί φράγκικα. Γενικά, ακολουθεί τον δυτικό κοινωνικό κανόνα. Είναι μια παραγνωρισμένη προοπτική, νεανική, πιθανότατα επειδή έρχεται σε αντίθεση με την παγιωμένη εθνική αντίληψη του μεσήλικα Κοραή.

Το ειδύλλιο με την κόρη του σπιτονοικοκύρη είναι η μόνη ερωτική ιστορία που γνωρίζουμε, και μάλιστα μεγάλος έρωτας, σύμφωνα πάντα με τις Πατμιακές επιστολές, που πιθανότατα κατάφερε να επιταχύνει τον εκδυτικισμό του. Όπως γράφει ο ίδιος αργότερα η παραμονή του στο Άμστερνταμ ήταν μια ευεργεσία: «Τρίτη ευεργεσία, το ταξείδιον της Ολλανδίας, όπου γνωρίσας ανθρώπους σοφούς, και απορρίψας τον ζυγόν των αθλίων γραμματικών, ήρχισα να σπουδάζω…»

Ο αντίποδας, αν ακολουθήσουμε την περίφημη τυπολογία του Πάτρικ Λη Φέρμορ, του Έλληνα Κοραή είναι ο Ρωμιός Σταμάτης.

Ο αντίποδας, αν ακολουθήσουμε την περίφημη τυπολογία του Πάτρικ Λη Φέρμορ, του Έλληνα Κοραή είναι ο Ρωμιός Σταμάτης. Ο συντηρητικός Ρωμιός, παραδόπιστος, αλλά και πονηρός ταυτόχρονα, που δεν διστάζει να εξαπατήσει ή να βάζει τρικλοποδιές, ακόμα και στους κοντινούς του προκειμένου να επιβιώσει. Ο ίδιος έρχεται ως παραγιός, συνοδός του Κοραή στο Άμστερνταμ, όπου ξαφνιάζεται με τη μεταστροφή του αφεντικού του, παρατηρεί τις κινήσεις του σχολιάζοντας συνεχώς την παλάντζα χρέους προς τις οικογενειακές αξίες και την ανάγκη αποσκίρτησης του αφεντικού του. Κυρίως δεν του συγχωρεί ότι δεν διστάζει να πάρει ρίσκα, να ανανεώσει τις δομές της εταιρείας με τις καινοτόμες ιδέες του. Αυτά τα σχόλια συναντάμε στις επιστολές του και δυστυχώς είναι οι μόνες πηγές για την σκιαγράφηση του χαρακτήρα του νεανικού Κοραή. Ο Κοραής, πάλι, δεν μπορεί να τον ανεχτεί με τίποτα, στο πρόσωπό του Σταμάτη συμπυκνώνεται ό,τι αντιπαθεί στους συμπατριώτες του, η κακή χρήση της γλώσσας, η αδυναμία να δεις τη μεγαλύτερη εικόνα στο επιχειρείν, η περιχαράκωση σε έναν τρόπο δουλοπρεπή και ραγιάδικο. Δεν πρόκειται να έχει μέλλον μια επιχείρηση με τόσο αντίθετες προσωπικότητες!

Πώς προσπάθησε να ισορροπήσει τις οικογενειακές αξίες με τις δικές του αναζητήσεις, αυτές τις αντινομίες, ο νεαρός Κοραής; Επιπλέον, εκείνη την εποχή, που χωρίς τον υλικό πλούτο ή έστω τη συνδρομή κάποιου πλουσίου μέντορα, η απόκτηση του πνευματικού πλούτου θα ήταν ένας στόχος ανέφικτος; Σε μια αρχική φάση, «έβαλε το κεφάλι κάτω» και αυτοχρηματοδότησε τις σπουδές ιατρικής, αξιοποιώντας το Σμυρνιό πολιτισμικό κεφάλαιο, δουλεύοντας πυρετωδώς ως μεταφραστής ιατρικών εγχειριδίων, οι οποίες επιδαψιλεύτηκαν από τους καθηγητές του με πλούσιους επαίνους.

vivliothiki korai

Όμως, η υλοποίηση του εξαιρετικά δαπανηρού -και λόγω της τελειομανίας του- εκδοτικού προγράμματος-έργου ζωής δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί χωρίς την πολύτιμη αρωγή του Χιακού εμπορικού δικτύου. Το πιο μακρόχρονα ενεργό εμπορικό δίκτυο της Ελληνικής διασποράς είναι το χιώτικο, ένα από τα παλαιότερα της Μεσογείου. Ένας κοινός κώδικας συμπεριφοράς μαζί με ένα κοινό πολιτισμικό πλαίσιο αξιών, κανόνων και πρακτικών, αλλά και η αξιοποίηση εθνοτικών πολιτισμικών χαρακτηριστικών, όπως η γλώσσα και η θρησκεία, μετατράπηκαν σε οικονομικά πλεονεκτήματα. Αυτά τα χαρακτηριστικά μεταβιβάζονταν στους νεοεισερχόμενους στο δίκτυο μέσω της μακροχρόνιας μαθητείας. Ο Αδαμάντιος Κοραής, μέλος αυτού του δικτύου, καλλιέργησε τα παραπάνω ηθικά και πολιτισμικά πρότυπα τα οποία έχουν αξιοσημείωτη σταθερότητα στη διαχρονία, έχοντας, μέχρι σήμερα, επιδείξει διεθνή εμβέλεια.

Η σημασία της Χιώτικης κουλτούρας

Ο ρόλος του προσώπου του Κοραή ήταν κομβικός για τη συγκρότησή του παραπάνω δικτύου στη δυτική Ευρώπη, αλλά θα επιχειρήσω να δείξω ότι ήταν επίσης καθοριστικός, αργότερα, για την ίδρυση μιας φαντασιακής κοινότητας, κατά Anderson, της Χιακής διασποράς. O Koραής ήταν ο πρωτοπόρος εκδότης, με ένα στρατευμένο εκδοτικό πρόγραμμα για το οποίο επεδίωξε και πέτυχε να χρηματοδοτηθεί μέσω crowdfunding/crowdsourcing, δηλαδή με τη συγκέντρωση χρημάτων από μεγάλο αριθμό ατόμων, συνήθως μέσω ενός δικτύου – στην περίπτωση του Κοραή, με την χρήση του Χιώτικου εμπορικού δικτύου. Το τελευταίο παρουσιάζει αρκετές αναλογίες με το πετυχημένο Εβραϊκό. Και τα δύο έχουν τη δομή μιας οικογενειακής επιχείρησης αλλά και η στρατηγική τους είναι στενά συνδεδεμένη και εξαρτημένη τόσο από την εθνική και τοπική καταγωγή όσο και από την κοινότητα της διασποράς μέσα στην οποία λειτουργούσαν. Πρωταρχικός πόλος συσπείρωσης της όποιας επιχειρηματικής απόπειρας για Χιώτες και Εβραίους ήταν η οικογένεια. Το κοινό των δύο ιδιότυπων επιχειρηματικών ομάδων με τα δικά τους πολιτισμικά χαρακτηριστικά είναι η αυτοαναγνώρισή τους ως μια οιονεί διασπορά-θύμα (victim diaspora), με την σφαγή της Χίου, το 1822, ως καμπή, προκειμένου για τους Χιώτες. Η Χιώτικη κουλτούρα, κοσμοπολίτικη, επιχειρηματική, εξωστρεφής, δεν είναι προϊόν παρθενογένεσης.

Οι βασικοί παράγοντες, που δεν διέθεταν άλλες ελληνικές ομάδες, ήταν η γενουατική κατοχή με τις ειδικές οικονομικές συνθήκες, η οποία αρχικά δίδαξε τους Χιώτες ένα πρώιμο πρότυπο επιχειρηματικής οργάνωσης. Οι εμπορικές ικανότητες σμιλεύτηκαν επιπροσθέτως με την παραγωγή και την εμπορική διαχείριση εξειδικευμένων προϊόντων -της μαστίχας, αλλά στον εμπορικό Συνεταιρισμό των Coray κυρίως του μεταξιού-, καθώς και στο εξωτερικό εμπόριο του βαμβακιού και της σταφίδας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αυτές οι επιχειρήσεις, όπως γράφει ο Β. J. Slot («Korais in Amsterdam»), «περιελάμβαναν κυρίως την αγορά ευρωπαϊκών προϊόντων σε όσο το δυνατόν καλύτερες τιμές, είδη από τα οποία υπήρχε ζήτηση στην αγορά του Λεβάντε, και αντιστοίχως αυτοί (οι συνεταιρισμοί) πουλούσαν όσο το δυνατόν πιο γρήγορα και στις πιο υψηλές τιμές προϊόντα που οι συνεταίροι από την Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη και Χίο έστελναν εκεί. Το σημαντικότερο από τα ευρωπαϊκά εμπορεύματα ήταν οι βαριές ευρωπαϊκές τσόχες. Αυτές οι τσόχες κατασκευάζονταν με μια δύσκολη, επίπονη και πολυέξοδη διαδικασία σε μικρές βιοτεχνίες στην περιοχή των συνόρων της ολλανδικής δημοκρατίας».

Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαμάντιος Κοραής υποβαστάζουν την Ελλάδα, του Θεόφιλου.

Οι Ράλληδες

O Koραής θεωρούσε προϋπόθεση για την ελευθερία και την ανεξαρτησία από την οθωμανική κυριαρχία την πνευματική ανάπτυξη και την παιδεία του ελληνικού γένους. Η χιώτικη ενότητα είναι καταρχήν εμφανής στις αρχές του 19ου αιώνα και στη συνεργασία Κοραή και Ράλλη. Το εμπορικό δίκτυο των Ράλληδων, ήδη από την πρώτη δεκαετία του 19ου αιώνα, με βάση στην Κωνσταντινούπολη και στη Σμύρνη, ήταν αυτό που διευκόλυνε τη μεταβίβαση ποσών και εμπορευμάτων μέσα από τις αγορές της Μεσογείου. Ο Κοραής στηριζόταν πάνω σε αυτό το εμπορικό δίκτυο για να διακινήσει χρηματικά ποσά με στόχο την προσφορά προς το ελληνικό έθνος μέσω της παιδείας. Ένα παράλληλο δίκτυο επικοινωνούσε με τη Βιέννη (Θεόδωρος Ράλλης) αλλά και την Τεργέστη (Παντίας Ράλλης).

Οι Ράλληδες διακινούσαν συναλλαγματικές στον ευρωπαϊκό χώρο και την Οθωμανική Αυτοκρατορία σε ευρεία κλίμακα, οπότε η χρήση αυτού του δικτύου από τον Κοραή ήταν η ενδεδειγμένη οδός για τη μεταβίβαση και την πληρωμή λογαριασμών με στόχο την έκδοση βιβλίων για την ενίσχυση της ελληνικής παιδείας. ενώ οι γνώσεις λογιστικής που είχε αποκομίσει ο Κοραής από τη θητεία του στις διεθνείς εμπορικές συναλλαγές είναι εμφανείς στην τήρηση των λογαριασμών των εκδόσεών του. Πρώτα η αναγνώριση του Κοραή από τους Γάλλους πανεπιστημιακούς και ιατρούς ήταν αυτή που ανέδειξε τον διανοούμενο ως ηθικό και πολιτισμικό πρότυπο και τελικά ως ενοποιητικό στοιχείο σε μια κατακερματισμένη Χιώτικη διασπορά. Ο P. Ralli, Βρετανός πολίτης στην ηλικία μόλις των 24 ετών, πτυχιούχος του King’s College, που δεν γνώρισε ποτέ προσωπικά τον Κοραή και έζησε αποκλειστικά στην Αγγλία ως εισοδηματίας, αναγνώριζε τη χιώτικη καταγωγή του μέσα από ένα κεντρικό σύμβολο της χιώτικης ομογένειας, τον Κοραή.

Η θετική υποδοχή του Κοραϊκού έργου ζωής, η δεξίωση του εκδοτικού προγράμματός του στις φιλελεύθερες δυτικές δημοκρατίες λειτούργησε θετικά και για τη χιώτικη ενότητα

Η θετική υποδοχή του Κοραϊκού έργου ζωής, η δεξίωση του εκδοτικού προγράμματός του στις φιλελεύθερες δυτικές δημοκρατίες λειτούργησε θετικά και για τη χιώτικη ενότητα, όπως φαίνεται και από τις σχετικές δημόσιες τελετές που πλαισίωσαν την είδηση της εκδημίας του και ενίσχυσαν τη συλλογική μνήμη. Η κληρονομιά του Κοραή ένωσε τελικά τους Χιώτες της διασποράς σε μια «κοινότητα μνήμης», ως μια ομάδα δηλαδή που διαιωνίζει μέσω των γενεών ένα συγκροτημένο σύνολο παραδόσεων και αναμνήσεων πάνω στις οποίες εδράζεται η ίδια η γεμάτη αυτοπεποίθηση αυτοεικόνα της.

Τα πολλαπλά χιώτικα δίκτυα που ξεκίνησαν στη Μεσόγειο παρέμειναν ενεργά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Πολεμικές συγκυρίες και οικονομικοί ανταγωνισμοί δεν έδειξαν να αποδυναμώνουν τον ιδιότυπο χιώτικο εμπορικό καπιταλισμό και τροφοδότησαν τους πολιτισμικούς δεσμούς που μετακινήθηκαν μεταπολεμικά στην αγορά του Λονδίνου, όπου το χιώτικο ναυτιλιακό δίκτυο είχε ισχυροποιηθεί. Η ειρωνεία της μοίρας είναι ότι ο Κοραής θα συγκατένευε, μόνο εκ των υστέρων, στην αποδοχή της Αγγλίας ως προσωρινού νησιού-καταφυγίου στην αντι-φιλελεύθερη λαίλαπα. Απεχθανόταν και την Αγγλική Μοναρχία, αλλά και τη σταθερή άρνηση για σοβαρή οικονομική αρωγή από τους μεγάλους Ράλληδες, η οποία δεν φαίνεται να πραγματοποιήθηκε, αφού ο Κοραής παραπονιόταν σε φίλο του, εμπορικό αντιπρόσωπο στην Τεργέστη, το 1817: «Έκαμες καλά κρατήσας την προς τον Ράλλην επιστολήν μου, και ελευθερώσας με καν από το κωμικόν του να φωνάζω «εις πολλά έτη» εις άνθρωπον παρά του οποίου δεν έλαβα τίποτε»

Ο ίδιος είχε ομολογήσει πόσο Χιώτης νιώθει:

«Εγώ, φίλοι Χίοι, είμαι συμπατριώτης σας, όχι μόνον διά την από πατέρα Χίον γέννηση, την ανατροφήν και την μέγα μέρος της ζωής μου μετά σας αναστροφήν μου, αλλά και διότι εφύλαξα και φυλάττω απαράλλακτα τον χαρακτήρα των Χίων διά τον οποίον φυσικά η προς σας αγάπη και κλίσις μου είναι τόσον πολλή, ώστε και εις την ξενιτείαν ευρισκόμενος οσάκις ίδω Χίον, νομίζω ότι βλέπω και απολαμβάνω τον μακαρίτη πατέρα μου.»

Ποια είναι η πολιτική ιδεολογία του Κοραή;

Ποια είναι η πολιτική ιδεολογία του Κοραή; Και μια ερώτηση-του-μη-πραγματικού, αλλά θαρραλέα: Ποιος πολιτικός χώρος σήμερα θα τον αντιπροσώπευε; Nαι, είναι δημοκράτης και φιλελεύθερος. Αλλά το μέταλλο του παρεμβατικού διανοούμενου δοκιμάζεται «ως χρυσός εν χωνευτηρίω» σε ιστορικές καμπές, σε διλληματικές καταστάσεις που διχάζουν τον Δήμο, όπως το όχι πολύ μακρινό δημοψήφισμα για την παραμονή στην Ευρωζώνη, Αλλά και σήμερα που η χώρα ξαναδιχάζεται: Αν φανταστούμε τον Κοραή να μελετά τις δύο αφίσες που προπαγανδίζουν υπέρ ή κατά της συγκέντρωσης για τα Τέμπη, με ποια αφίσα θα ήταν; Θα επέλεγε εκείνη που καλεί σε συγκέντρωση ή μήπως την άλλη που καλεί να μην πάνε οι πολίτες αλλά, αντιθέτως, να διατρανώσουν την εμπιστοσύνη τους στη Δικαιοσύνη, παρουσιάζοντας παράλληλα τις ψυχές των νεκρών στα Τέμπη σαν πολύχρωμα πουλιά που ανεβαίνουν στον ουρανό; Πιθανότατα, η πρώτη του συναισθηματική αντίδραση θα ήταν η αγωνία και η στεναχώρια, που δεν του ήταν ξένα, προβλέποντας ήδη από το 1818 την εμφύλια σύγκρουση και σημειώνοντας ότι είναι «το ημέτερον Γένος προς έριδας επιρρεπές», όπως αναφέρει ο Χαβιάρας (σελ.26).

Ο Κοραής αγωνιά για την τύχη της έννομης ισότητας στην πατρίδα του, φοβάται μήπως η ελληνική κοινωνία εξοκείλει προς μόνιμες αυταρχικές μορφές διακυβερνήσεως, περιγράφει ως αναγκαία προϋπόθεση της πολιτικής ελευθερίας την υποταγή του εκτελεστικού στο νομοθετικό σώμα και αντιτίθεται στην υπέρμετρη ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας.

Το έργο όπου μπορούμε να αποκρυσταλλώσουμε τον πολιτικό στοχασμό του Κοραή γύρω από τα επίμαχα ζητήματα που αναφέραμε παραπάνω είναι «οι Σημειώσεις εις το προσωρινόν πολίτευμα της Ελλάδος», το οποίο αρχίζει να γράφεται την ίδια περίπου εποχή που αλληλογραφεί με τον Τζέφερσον, αλλά δεν δημοσιεύτηκε ποτέ κατά τη διάρκεια της ζωής του. Ο Κοραής αγωνιά για την τύχη της έννομης ισότητας στην πατρίδα του, φοβάται μήπως η ελληνική κοινωνία εξοκείλει προς μόνιμες αυταρχικές μορφές διακυβερνήσεως, περιγράφει ως αναγκαία προϋπόθεση της πολιτικής ελευθερίας την υποταγή του εκτελεστικού στο νομοθετικό σώμα και αντιτίθεται στην υπέρμετρη ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας. Συμφωνεί με τον Τζέφερσον ότι το θεμέλιο της υγιούς οικονομίας είναι η γεωργική παραγωγή. Πρόκειται για μια θέση των Φυσιοκρατών, η οποία στη σκέψη του Κοραή συνδυάζεται αρμονικά με την άποψη του Αριστοτέλη ότι το κοινωνικό θεμέλιο του άριστου πολιτεύματος είναι ο «δήμος γεωργικός», επειδή μόνον αυτός είναι φορέας των αξιών της μετριοπάθειας (μεσότητος). Πίστευε ότι μόνο ένα κοινωνικό σώμα που αποτελείται από μικρούς γαιοκτήμονες θα στήριζε την ισότητα των δικαιωμάτων και την ελευθερία.

Για τον λόγο αυτό, στρέφεται προς την Αμερική και όχι την εμπορική και βιομηχανική τότε Αγγλία, για την οποία εντοπίζει τον κίνδυνο να χειραγωγήσει την αναδυόμενη ελληνική ελευθερία επιβάλλοντας στη χώρα πολιτικό σύστημα ιεραρχίας και αποκλεισμών. Οι στοχασμοί του για την γλώσσα -που υπέστησαν δηλητηριώδεις αλλά άκριτες επιθέσεις- στο ίδιο σχέδιο ριζοσπαστικής κοινωνικής κριτικής εντάσσονται. Ο Κοραής είναι μαχητικός πολέμιος του λογιωτατισμού, της ιδέας δηλαδή ότι τα γράμματα και οι επιστήμες είναι αποκλειστικό προνόμιο μιας κλειστής κάστας προνομιούχων υπηρετών μιας δεσποτικής εξουσίας, την ίδια στιγμή που το πλατύ έθνος είναι παραδομένο σε μια χωρίς γιατρειά αμάθεια.

Ο Πατήρ του Γένους είχε σφραγιστεί από την κοσμοϊστορική Γαλλική εμπειρία του 1789, της οποίας υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας στο Παρίσι.

Ο Πατήρ του Γένους είχε σφραγιστεί από την κοσμοϊστορική Γαλλική εμπειρία του 1789, της οποίας υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας στο Παρίσι. Μπορούμε να πούμε ότι εξεπλάγη, με μια έκπληξη όμως ηθικά και διανοητικά εποικοδομητική, όταν ξέσπασε η ελληνική επανάσταση πολύ γρηγορότερα απ’ ό,τι περίμενε. Πάντα, όμως, είναι πολύ νωρίς για τους θεωρητικούς όταν ξεπροβάλλει το δημοκρατικό πλήθος στο προσκήνιο της Ιστορίας, είτε πρόκειται για τον Μαρξ, που θεωρούσε «ακατάλληλη» την τσαρική Ρωσία για κομμουνιστική επανάσταση είτε για την γαλλική φιλοσοφική ιντελιγκέντσια -εξαιρουμένου του Καστοριάδη-, υπαρξιστική ή Μαοϊκή, που είδε στον Μάη του ’68 μια εφηβική σαχλαμάρα.

Στην αντίστοιχη ελληνική συνθήκη, ελάχιστοι θαρραλέοι ακαδημαϊκοί είδαν με συμπάθεια αυτοοργανωμένες, μη κομματικές, πάνδημες συγκεντρώσεις, βασισμένες στην υπεράσπιση ιδεών όπως η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, πυρηνική αξία της ομάδας των «ιδεολόγων», στην οποία ανήκε ο Κοραής, ριζοσπαστών, οπαδών του Διευθυντηρίου αλλά σφοδρών πολέμιων της Ροβεσπιερικής τρομοκρατίας: Ας θυμηθούμε τις πρώτες μεγαλειώδεις διαδηλώσεις για το Πολυτεχνείο, που ζητούσαν κάθαρση και αποχουντοποίηση, ας θυμηθούμε τις λαοπληθείς διαδηλώσεις που ζητούσαν Δικαιοσύνη με την παράδοξη παράθεση των αριθμών 1-1-4, μια χρήση συνθήματος με σκοπό την έσχατη προάσπιση των δημοκρατικών δικαιωμάτων, συνταγματικά κατοχυρωμένων, που στις εκλογές του 1961, γνωστές ως εκλογές βίας και νοθείας, διασυρθήκαν. Αυτές οι μεγαλειώδεις λαϊκές διαμαρτυρίες και αρκετές ακόμη -ας θυμηθούμε τις διαδηλώσεις μετά τη δολοφονία Λαμπράκη και του φοιτητή Σ. Πέτρουλα που στηρίζονταν στην ηθική του αδικημένου-, λοιδορούνταν από την ηγεμονία και τους οργανικούς της διανοούμενους ότι υπονομεύουν τη νομιμότητα και συμμετέχουν σε εκδηλώσεις αμφισβήτησης της Δικαιοσύνης.

Πώς θα απαντούσε σήμερα ο Κοραής στις νουθεσίες ενοχής από όσους δεν εγκρίνουν ειρηνικές διαδηλώσεις διαμαρτυρίας επειδή θα κλονιστεί η κυβερνητική σταθερότητα;

Πώς θα απαντούσε σήμερα ο Κοραής στις νουθεσίες ενοχής από όσους δεν εγκρίνουν ειρηνικές διαδηλώσεις διαμαρτυρίας επειδή θα κλονιστεί η κυβερνητική σταθερότητα; Προκρίνω τι απάντησε ένας συμπατριώτης του, κολυμβητής στα Κοραϊκά νάματα, χειμερινός ίσως, λόγω χειμαζόμενης δημοκρατίας, ο καθηγητής Ναυτιλιακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιά Κώστας Χλωμούδης, που απαντά στον συνάδελφό του Στάθη Καλύβα όταν εγκαλεί «όσους συγκινούνται» και «όσους θυμώνουν» ότι δεν έχουν πολιτική πρόταση:

«Τα “ρίσκα της σιωπής”, είναι περισσότερα και για τη Δικαιοσύνη και για τη Δημοκρατία μας. Και το Σύνταγμα επιτρέπει να εκφράσουμε την άποψή μας!»

Πιο σκληροτράχηλες εποχές

Ιδεολογικοί απόγονοι του Κοραή σε πολύ πιο σκληροτράχηλες εποχές -ας είμαστε ρεαλιστές-, οι Ελληνες διανοούμενοι του Διαφωτισμού «δημιούργησαν εντός της Οθωμανικής αυτοκρατορίας ένα σχετικά αυτοτελές πεδίο κοσμικής γνώσης και ιστορικής αυτοαναφοράς, μία μορφή η οποία αποτέλεσε προείκασμα της ελευθερίας των Ελλήνων», όπως γράφει o ιστορικός Πέτρος Πιζάνιας. Αυτή η κοινωνική ομάδα των μορφωμένων επιστημόνων, δασκάλων, γιατρών, γραμματικών διαμορφώθηκε βαθμιαία. Το κορυφαίο υπόδειγμά της, ο Χιώτης Κοραής, κατόρθωσε να έχει επίδραση ως διανοούμενος και όχι ως «λογιότατος» επειδή προσδιόρισε ο ίδιος το περιεχόμενο του εκδοτικού προγράμματος, εύστοχα επικαιροποιημένου για την επαναστατική περίσταση, με εκτεταμένα «προλεγόμενα», παρεμβατικά κείμενα, βαθιά πολιτικοποιημένα, παρά την εξάρτησή του από τη χρηματοδότηση του συντηρητικού τότε χιώτικου εμπορικού δικτύου.

Σχολεία, βιβλία, διδασκαλία, συγκρούσεις ιδεών, ζητήματα της ελληνικής γλώσσας, κοινωνική κριτική, διαμόρφωσαν χώρο για ελευθερία της σκέψης και της δημόσιας πολιτικής έκφρασής της.

Μπορεί οι επίγονοι του είδους του που ξεπήδησαν ως μαθητές του να μην ήταν πολλοί σε σύγκριση με ευρωπαϊκές κοινωνίες, μπορεί να απευθύνονταν σε μια κοινωνία με κλειστούς πνευματικούς πόρους, ωστόσο, οι πνευματικές και ιδεολογικές τομές που προκάλεσαν σε τμήματα των ρωμαίικων αλλά και Σέρβικων, Αλβανικών, Ρουμανικών και Αραβικών κοινωνιών, όπως έδειξε πρόσφατα ο Πασχάλης Κιτρομηλίδης, ήταν τομές ιστορικά μη αναστρέψιμες. Σχολεία, βιβλία, διδασκαλία, συγκρούσεις ιδεών, ζητήματα της ελληνικής γλώσσας, κοινωνική κριτική, διαμόρφωσαν χώρο για ελευθερία της σκέψης και της δημόσιας πολιτικής έκφρασής της. Ο σχηματισμός του Νέου Ελληνισμού και η Ελληνική Επανάσταση δεν μπορούν να νοηθούν χωρίς αυτούς, ούτε ο Αραβικός και βαλκανικός εθνικισμός, με μοναδική εξαίρεση την απουσία του Διαφωτισμού στην Θεσσαλονίκη όπου το Εβραϊκό ραββινικό κατεστημένο είχε ενδώσει στον πειρασμό του ψευδο-Μεσσία Σαμπετάι Σεβί, που ασκούσε φοβερό έλεγχο στην κοινότητα και την απόκλειε από κάθε εξωτερική επίδραση.

Αντιθέτως, όπως δείχνει ο Νίκος Χαβιάρας η Ανατολική Ορθόδοξη εκκλησία και το κλίμα του Οικουμενικού θρόνου υπέθαλψε το νεωτερικό βήμα του Κοραή «που υπήρξε και δήλωνε πιστός ορθόδοξος χριστιανός μέχρι το τέλος της ζωής του» (Χαβιάρας Ν. σελ.22) Το Φανάρι γνώριζε ότι τα νεωτερικά φιλοσοφικά μαθήματα στα Ελληνικά Σχολεία της Χίου, του Πηλίου, της Σμύρνης είχαν συντελέσει στη διάδοση ανατρεπτικών ιδεών, ανάμεσα στις όποιες ήταν κυρίως η αποστασία από την «κραταιά» οθωμανική βασιλεία και ότι φορείς και προπαγανδιστές μπορούσαν να γίνουν γνωστοί στις τουρκικές αρχές όπου θα αντιμετώπιζαν τον κίνδυνο να διωχθούν. Όταν δύο μέλη της συνόδου, οι μητροπολίτες Ιωσήφ Θεσσαλονίκης και Γεράσιμος Χαλκηδόνος, εξαπολύουν μια υβριστική επίθεση εναντίον του Κοραή και των οπαδών, η αναφορά τους προκαλεί την επέμβαση του πατριάρχη Γρηγορίου Ε’, ο όποιος ζητεί από τους συνοδικούς να αποφεύγουν τις επώνυμες καταγγελίες, διότι θα μπορούσαν να θεωρηθούν «φονείς» των κατηγορουμένων.

Δύσκολη σήμερα η κληρονομιά του Ελληνικού Διαφωτισμού και των φαντασμάτων του. Το Κοραϊκό παλίμψηστο θα διατηρεί τη δυναμική του όσο οι ιδεολογικοί επίγονοι θα επαναπροσδιορίζουν τη θεματική σε μια εποχή πολλαπλών μεταβάσεων. Το τραύμα των Τεμπών δείχνει μια επισφαλή δημοκρατία. Η ιδεολογική γραμμή του Κοραή υποδεικνύει ότι μόνο με ανοιχτό και συλλογικό τρόπο μπορούμε να διαυγάσουμε μια καθεστωτική «ομίχλη», που επιβάλλει ως «άχρηστο» και «περιττό» κάθε αντίθετο επιχείρημα ώστε «να κλείσει γρήγορα η δικογραφία», να γίνουν αόρατα τα θύματα.

«-Στ’ αλήθεια το εννοείς ότι αυτή η πόλη έχει πεθάνει;

-Nαι, τόσες φορές όσες οι ξεχασμένοι της νεκροί.

-Υπερβολές!

-Δεν υπήρξαν ποτέ λοιπόν; Damnatio memoriae;»

＊Ο ΚΩΣΤΑΣ ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ είναι εκπαιδευτικός, αρθογράφος και συγγραφέας.

bookpress.gr

«Η Ελλάδα ακυβέρνητη, ο νεομητσοτακισμός ενταφιάζεαι στα ερείπια του, τι θα κάνουν Καραμανλής-Τσίπρας»; Γ.Λακόπουλος

Από

pcuser

March 3, 2025

Γιώργος Λακόπουλος

Ζούμε ιστορικές στιγμές. Ο πόλεμος στην Ουκρανία κρίθηκε υπέρ της Ρωσίας, ο αμερικανικός κυνισμός και ο τυχοδιωκτισμός των συνενόχων ηγετών της Ευρώπης απειλούν τη δομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ελλάδα μένει πρακτικά ακυβέρνητη– με τον καταστροφικό Νεομητσοτακισμό , να ενταφιάζεται στα ερείπιά του.

Σε παγκόσμια ζωντανή μετάδοση ο ασύδοτος Τραμπ -με τον αλιτήριο Βανς δίπλα του-παραβίασε κάθε διπλωματικό κανόνα, κάνοντας επίδειξη τραμπουκισμού σε μια μαριονέτα των ΗΠΑ. Έναν παλιάτσο που δεν χρειάζονται τώρα που τώρα αλλάξαν πολιτική.

Αυτοί οι «ηγέτες» είναι υπόλογοι στους λαούς της Ευρώπης, για τη διάθεση των πόρων τους στην Ουκρανία, χωρίς καμία εξουσιοδότηση από τους εκλογείς τους.

Αντί να αλλάξουν, εντίμως, πολιτική και φοβούμενοι για τις συνέπειες για όσα διέπραξαν – καθ’ υπαγόρευση των Αμερικανών- από το 2022, υπέρ του Ζελένσκι και σε βάρος της Ευρώπης, συνεχίζουν στην «οδό της απώλειας τους».

Με πρωτεργάτη τον τυχοδιώκτη Μακρόν, που με τη στήριξη της γερμανικής πολιτική τάξης- που ονειρεύεται επανεξοπλισμό της Γερμανίας- ζήτησε προκλητικά από τις ευρωπαϊκές χώρες να πληρώσουν δισεκατομμύρια, ώστε η Γαλλία να… προετοιμάσει πυρηνική αναμέτρηση με την Ρωσία των 5.500 πυρηνικών κεφάλων. Έγκλημα.

Συμπράττει με την υπόλογη Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν που για να ξεφύγει από τις ανομίες της συνεχίζει την εξαπάτηση των λαών. Με την υπόσχεση να βάλει στην Ένωση την διεφθαρμένη – και κατεστραμμένη πλέον- Ουκρανία Και …μιλώντας για ευρωπαϊκό στρατό, χωρίς καμία χώρα να έχει δώσει σχετική εξουσιοδότηση σε μια διορισμένη γραφειοκράτισσα.

Το ακυβέρνητο καράβι

Σε αυτό το ζοφερό διεθνές περιβάλλον, η Ελλάδα, στα χέρια της οικογένειας Μητσοτάκη, είναι καράβι ακυβέρνητο. Η εξωτερική πολιτική του προς αποδρομή Πρωθυπουργού κατέρρευσε σε όλα τα μέτωπα. Η προσωπική συμμετοχή του στα σχέδια της «αγαπητής Ούρσουλα» τον αφήνει εκτεθειμένο στις έρευνες που θα γίνουν σε βάρος της.

Η καταστροφή των ελληνορωσικών σχέσεων, με την … κήρυξη πολέμου στη Ρωσία, θα κοστίσει στη χώρα. Η ανίερη εμπλοκή του στις αμερικανικές εκλογές στο πλευρό του ανοϊκού Μπάιντεν κλείνει την πόρτα της Ουάσιγκτον στη χώρα.

Πρακτικά η πολιτική Μητσοτάκη παραδίδει τη χώρα ανυπεράσπιστη στη βουλιμία του Ερντογάν. Με την κάλυψη του Τραμπ, θα εγείρει απαιτήσεις που ο ελληνικός λαός, δεν θέλει να ξέρει. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Μητσοτάκης τοποθέτησε αρχηγό του Ελληνικού κράτους τον ασπόνδυλο Τασούλα.

Τα παλλαϊκά συλλαλητήρια απονομιμοποίησαν πλήρως την σημερινή κυβέρνηση, που είχε ήδη αποσταθεροποιηθεί με το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών. Η επίκληση στου 41% του 2023, ούτε σαν αστείο δεν μπορεί προβληθεί από τη πλευρά της.

Η πτώση του Μητσοτάκη

Ο Μητσοτάκης εμφανίσθηκε την Κυριακή σαν αυτό που συνέβη την Παρασκευή να ήταν σχολικές εκδρομές ή… μνημόσυνα. Ή σαν… υποστήριξη του λαού στα σχέδιά του.

Εξόργισε περισσότερο τον ελληνικό λαό λέγοντας ότι είναι «προσωπικό του στοίχημα» η ασφάλεια των τρένων. Όσα προσωπικά στοιχήματα έβαλε ως τώρα τα πλήρωσαν ακριβά οι πολίτες. Κατά τα λοιπά είναι ενδιαφέρον ότι πιστεύει πως μπορεί να βάζει προσωπικά στοιχήματα.

Η αλήθεια είναι ότι βρίσκεται σε απομόνωση από την ελληνική κοινωνία και χωρίς πρόσβαση στη διεθνή σκηνή. Στο έλεος των ακροδεξιών και των «σαλεμένων» της κυβέρνησης του, στους οποίους άφησε τα ηνία των χειρισμών απέναντι στο λαϊκό τσουνάμι της 28^ης Φεβρουαρίου.

Είτε το συνειδητοποιεί είτε όχι, θα αποχαιρετήσει ταπεινωτικά το δημόσιο βίο. Ακούγεται ότι μέχρι και λόγους υγείας θα επικαλεσθεί.

Θα υποχρεωθεί σε έξοδο, από τη ΝΔ που ως πολιτικός φορέας της Δεξιάς διατηρεί το προβάδισμα στις προτιμήσεις των ψηφοφόρων, έναντι των άλλων πολίτικων σχηματισμών. Και δεν έχει διάθεση να τη συμπαρασύρει στην πτώση του ο Μητσοτάκης, που βρίσκεται με τη θηλειά στο λαιμό.

Ότι αδυνατεί να κλωτσήσει την καρέκλα ο άβουλος ψευτοδελφίνος Νίκος Δένδιας -που δήλωσε υποταγή στον Μητσοτάκη και σιωπά στον καταιγισμό που εξελίσσεται γύρω του, περιμένοντας να τον ενθρονίσουν στην πρωθυπουργία οι εξωγήινοι – δεν αλλάζει την κατάσταση.

Η ΝΔ μπορεί να σωθεί -ο Μητσοτάκης όχι. Συνεπώς κάποιος θα βρεθεί από την κυβερνώσα παράταξη να αναλάβει πρωτοβουλία αλλαγής κυβέρνησης από τη σημερινή Βουλή.

Χρειάζεται ηγεσία

Ανεξάρτητα από τι θα συμβεί στη ΝΔ, ότι το πολιτικό σύστημα είναι πλέον πτώμα τυμπανιαίο επικυρώνεται από το κατάντημα της αντιπολίτευσης. Βρίσκεται σε μεγαλύτερη απομόνωση από την κυβέρνηση και αδυνατεί να εμφανιστεί σαν εναλλακτική λύση.

Ενώ κάποια απεχθή πρόσωπα, της ακροδεξιάς εμφανίζονται -με μιντιακή υπόκρουση -ως… εκλεκτοί του λαού, τα δημοκρατικά κόμματα βυθίζονται όλο και περισσότερο στην αναξιοπιστία. Χωρίς ηγεσίες και πολιτική.

Στο ΠΑΣΟΚ ο Ανδρουλάκης και στον ΣΥΡΙΖΑ ο Φάμελλος είναι αδιάφορες φιγούρες , που φαντασιώνονται τους υποψήφιους πρωθυπουργούς, ενώ δεν έχουν το κύρος να επιβληθούν ούτε καν ισχνά κόμματα τους – που απουσιάζουν από τις εξελίξεις.

Ενώ η κοινωνία παίρνει πρωτοβουλίες αυτοοργάνωσης όπως είναι τα συλλαλητήρια και κρατάει ψηλά τη σημαία της προοπτικής της- ζητώντας έξοδο από το τούνελ του Νεομητσοτακισμου- το πρόβλημα της χώρας είναι ορατό δια γυμνού οφθαλμού: χρειάζεται ηγεσία.

Χωρίς δυνάμεις για να μετεξελιχθεί, το πολιτικό σύστημα καταρρέει. Δεν υπάρχουν στα κομματικά ρετιρέ προσωπικότητες που θα μπορούσαν να αναζωογονήσουν τις δυο παρατάξεις που κράτησαν σε λειτουργία, επί μισό αιώνα, την Γ’ Ελληνική Δημοκρατία. Ανεξάρτητα από τα λάθη τους.

Ο Καραμανλής και ο Τσίπρας

Σε αυτό το τοπίο στην ομίχλη, τα βλέμματα στρέφονται στα μοναδικά πολιτικά μεγέθη που διαθέτουν οι δυο παρατάξεις, η κάθε μια με τον δικό της τρόπο: τον Κώστα Καραμανλή για τη Συντηρητική παράταξη και τον Αλέξη Τσίπρα για τη Δημοκρατική.

Παρά τις ήττες στους, που τους ανάγκασαν να παραμερίσουν, διαθέτουν τα πολιτικά προσόντα και το ηγετικό εκτόπισμα, που απαιτεί η συγκυρία για να ανασυγκροτηθεί η πολιτική σκηνή.

Πρωτίστως είναι πρόσωπα χωρίς ηθικά στίγματα. Ούτε ο Καραμανλής, ούτε ο Τσίπρας βαρύνονται με σκάνδαλα και φαυλότητα όσο κυβερνούσαν.

Έχουν τις πολιτικές αρετές αλλά και την προσωπική εμπειρία, ο ένας να διαχειριστεί την Συντηρητική παράταξη και τις εκκρεμότητές της χώρας αυτή τη δύσκολη στιγμή. Ο άλλος να ανασυντάξει τη Δημοκρατική Παράταξη σε νέα βάση.

Παρότι δεν αναμετρήθηκαν μεταξύ τους στο παρελθόν, δίνουν εκατέρωθεν εγγύηση έντιμης πολιτικής αντιπαράθεσης. Με πολιτικές θέσεις και προγράμματα, κατά την ιδεολογία του ο καθένας.

Μπορούν να αποκαταστήσουν την πολιτική χωρίς τις αναταράξεις που προκαλούν στη μια πλευρά η κυβερνώσα οικογένεια και στην άλλη τα γνωστά «βαρίδια» του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ.

Ο Καραμανλής έχει πλήρη πολιτική επάρκεια να αναλάβει -εκτός από τη παράταξη του χωρίς τον Μητσοτάκη που την άλωσε και την αλλοίωσε,- και την πορεία της χώρας, πριν φτάσει στο γκρεμό.

Ο Τσίπρας μπορεί να συγκροτήσει νέο πολιτικό φορέα που θα δώσει κυβερνώσα προοπτική στην κατακερματισμένη προοδευτική παράταξη.

Ποιος άλλος από τον Καραμανλή μπορεί να σταθεί εκ μέρους της Κεντροδεξιάς στο διεθνή χώρο με επάρκεια και εθνική αυτογνωσία;

Ποιος άλλος από τον Τσίπρα μπορεί να ηγηθεί της Δημοκρατικής Παράταξης και να της δώσει κυβερνητική προοπτική;

Αν η χώρα πάει στις επόμενες εκλογές με επικεφαλής της μιας παράταξης τον Καραμανλή, και της άλλης τον Τσίπρα, η επόμενη μέρα θα τη βρει σε καλύτερη κατάσταση. Όποια και αν είναι η λαϊκή ετυμηγορία.

Αλλιώς, όπως έλεγε ο Κολοκοτρώνης: «όποιος απομείνει, ας ακούει των γυναικών τα μοιρολόγια».

https://www.militaire.gr/i-ellada-akyvernisi-o-neomitsotakismos-entafiazeai-sta-ereipia-toy-ti-tha-kanoyn-karamanlis-tsipras-g-lakopoylos/

«Αδιανόητη η ασφάλεια σας χωρίς την Τουρκία» , λέει ο Ερντογάν στους Ευρωπαίους!

Από

pcuser

March 3, 2025

Η ασφάλεια της Ευρώπης χωρίς την Τουρκία είναι αδιανόητη και αναμένουμε από τους Ευρωπαίους να αντιμετωπίσουν αυτή την πραγματικότητα, δήλωσε μεταξύ άλλων ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ενώ παράλληλα ζήτησε την παρουσία μιας ισλαμικής χώρας με δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνώ

«Ως αναπόσπαστο τμήμα της Ευρώπης, θεωρούμε τη διαδικασία προσχώρησής μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως στρατηγική μας προτεραιότητα. Οι πρόσφατες εξελίξεις κατέδειξαν για άλλη μια φορά τη σημασία των σχέσεων Τουρκίας-ΕΕ. Γίνεται όλο και πιο αδύνατο για την Ευρώπη να επιβιώσει ως παγκόσμιος παράγοντας χωρίς τη δίκαιη θέση της Τουρκίας σε αυτήν. Για να το θέσουμε ευθέως, η ασφάλεια μιας Ευρώπης χωρίς την Τουρκία είναι αδιανόητη. Αναμένουμε από τους Ευρωπαίους φίλους μας να αντιμετωπίσουν αυτή την πραγματικότητα και να προωθήσουν τη διαδικασία πλήρους ένταξής μας με οραματική προοπτική» είπε ο Τούρκος πρόεδρος απευθυνόμενος στους πρεσβευτές των ξένων χωρών στην ‘Αγκυρα κατά τη διάρκεια δείπνου ιφτάρ, με το οποίο οι μουσουλμάνοι διακόπτουν τη νηστεία το ιερό μήνα του Ραμαζανίου.

Παράλληλα, επισήμανε ότι «η παρουσία μιας ισλαμικής χώρας με δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών είναι κάτι περισσότερο από ανάγκη, είναι απαραίτητη».

Για τις προσπάθειες ειρήνευσης στο ρωσο-ουκρανικό πόλεμο, ο Ταγίπ Ερντογάν επανέλαβε τη θέση που εξέφρασε και τις προηγούμενες ημέρες, ότι μια πιθανή λύση δεν μπορεί να υπάρξει ούτε χωρίς τη Ρωσία ούτε χωρίς την Ουκρανία. «Επαναλαμβάνω για άλλη μια φορά σήμερα ότι η διαρκής ειρήνη είναι δυνατή μόνο μέσω μιας δίκαιης και έντιμης ειρήνης. Ο δρόμος προς αυτό περνάει μέσα από μια διαδικασία διαπραγματεύσεων στην οποία εκπροσωπούνται και οι δύο πλευρές» τόνισε.

Παράλληλα, εξαίροντας τη στάση της χώρας του και προβάλλοντας τις πρωτοβουλίες που ανέλαβε στο παρελθόν, ο Τούρκος πρόεδρος σημείωσε: «Από την πρώτη ημέρα, έχουμε ως στόχο να βρούμε μια λύση στην κρίση χωρίς να ρίχνουμε λάδι στη φωτιά. Μέσω πρωτοβουλιών όπως η διαδικασία της Κωνσταντινούπολης, η πρωτοβουλία για τα σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας και η ανταλλαγή κρατουμένων, έχουμε αποδείξει ότι είναι εφικτή η διαπραγμάτευση και ο συμβιβασμός παρά τις συνθήκες πολέμου. Έχουμε δηλώσει σε κάθε ευκαιρία ότι οι φόρμουλες που αποκλείουν κάποιο από τα μέρη του πολέμου θα είναι μάταιες. Σε αυτό το σημείο, γινόμαστε μάρτυρες από κοινού του πόσο ρεαλιστικές και ακριβείς ήταν αυτές οι προσεγγίσεις».

Εξέφρασε επίσης την ετοιμότητα της Τουρκίας να παράσχει κάθε είδους υποστήριξη, συμπεριλαμβανομένης της φιλοξενίας ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.

Ο Ρεζτέπ Ταγίπ Ερντογάν αναφέρθηκε και στις εξελίξεις στη Συρία λέγοντας: «Όσοι ελπίζουν να επωφεληθούν από την αστάθεια αυτής της χώρας εγείροντας εθνοτικά και θρησκευτικά ζητήματα στη Συρία θα πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν θα μπορέσουν να επιτύχουν τους στόχους τους. Δεν θα επιτρέψουμε η περιοχή μας να σχεδιαστεί ξανά με νέους χάρτες, όπως έγινε πριν από έναν αιώνα. […] Γνωρίζουμε πολύ καλά ποιος και τι προσπαθεί να κάνει».

Επανέλαβε επίσης πως η Τουρκία επιθυμεί την ανοικοδόμηση της Συρίας «με εδαφική ακεραιότητα και πολιτική ενότητα, όπου διαφορετικές ταυτότητες θα ζουν δίπλα-δίπλα και η οποία θα αποτελεί πηγή ασφάλειας και σταθερότητας για όλους τους γείτονές της».

Ζήτησε επίσης την οικονομική συνδρομή όλων των χωρών για την ανοικοδόμηση της χώρας, καθώς -όπως είπε- «το κόστος της 13χρονης σύγκρουσης στη Συρία είναι ένα εκατομμύριο χαμένες ζωές και ένας τεράστιος λογαριασμός σχεδόν 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων» και τόνισε πως «σχεδόν καμία χώρα στον κόσμο δεν είναι σε θέση να σηκώσει μόνη της ένα τόσο βαρύ φορτίο».

https://www.militaire.gr/adianoiti-i-asfaleia-sas-choris-tin-toyrkia-leei-o-erntogan-stoys-eyropaioys/

«Αυτός ο τύπος δεν θέλει την ειρήνη»: Νέα επίθεση Τραμπ κατά Ζελένσκι και γρίφος για το τέλος του

Από

pcuser

March 3, 2025

US President Donald Trump welcomes Ukrainian President Volodymyr Zelensky to the White House — epaselect epa11930694 US President Donald Trump (R) meets with Ukrainian President Volodymyr Zelensky (L) in the Oval Office of the White House in Washington, DC, USA, 28 February 2025. Zelensky is in Washington to sign the framework of a deal, pushed by President Trump, to share Ukraines’s mineral wealth with the US. EPA/JIM LO SCALZO / POOL

Παρά τις προσπάθειες των Ευρωπαίων, ο Ντόναλντ Τραμπ προαναγγέλλει το τέλος του Ζελένσκι.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, εξαπέλυσε νέα σφοδρή επίθεση κατά του Ουκρανού προέδρου, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, μέσω ανάρτησης στην πλατφόρμα Truth Social, κατηγορώντας τον ότι δεν επιθυμεί πραγματικά την ειρήνη στην Ουκρανία.

Αφορμή στάθηκε άρθρο του Associated Press, το οποίο αναπαρήγαγε ο Τραμπ, όπου ο Ζελένσκι δηλώνει πως το τέλος του πολέμου με τη Ρωσία είναι «πολύ, πολύ μακριά».

Ο Τραμπ σχολίασε την τοποθέτηση του Ουκρανού προέδρου χαρακτηρίζοντάς τη «τη χειρότερη δήλωση που θα μπορούσε να κάνει».

Στην ανάρτησή του, ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε χαρακτηριστικά:

«Αυτή είναι η χειρότερη δήλωση που θα μπορούσε να κάνει ο Ζελένσκι και η Αμερική δεν πρόκειται να το ανεχτεί για πολύ ακόμα!

Το λέω εδώ και καιρό: αυτός ο τύπος δεν θέλει την ειρήνη όσο έχει την αμερικανική υποστήριξη.

Η Ευρώπη, στη συνάντηση που είχε με τον Ζελένσκι, ξεκαθάρισε πως δεν μπορεί να συνεχίσει χωρίς τη βοήθεια των ΗΠΑ.

Ίσως όχι και η εξυπνότερη δήλωση αν θέλει να δείξει ισχύ απέναντι στη Ρωσία. Τι σκέφτονται άραγε;»

Η τοποθέτηση Τραμπ έρχεται σε μια περίοδο όπου η στήριξη της Ουκρανίας από τις ΗΠΑ βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης στην Ουάσινγκτον.

Ο ίδιος έχει επανειλημμένα εκφράσει τη δυσφορία του για τη συνέχιση της βοήθειας των ΗΠΑ προς το Κίεβο.

Τι θα γίνει αν οι ΗΠΑ φύγουν από την Ουκρανία: Η ΕΕ και το κενό ασφαλείας

Βρετανία και Γαλλία, σε συνεννόηση με τον πρόεδρο της Ουκρανίας, προσπαθούν να καταρτίσουν ένα ειρηνευτικό σχέδιο για τον τερματισμό των εχθροπραξιών στη χώρα του, στον απόηχο της συνάντησης Ζελένσκι – Τραμπ στον Λευκό Οίκο.

Ωστόσο, η πρωτοβουλία που ανακοίνωσε την Κυριακή ο Κιρ Στάρμερ γεννά σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο είναι εφικτή η ειρήνη, αλλά και με ποιους όρους, δεδομένης της συνεχιζόμενης ρωσικής επιθετικότητας και της αβέβαιης στάσης των ΗΠΑ.

Αν και τόσο η Ουκρανία όσο και η Ρωσία δηλώνουν πως επιθυμούν τον τερματισμό του πολέμου, οι δύο πλευρές απέχουν πολύ από την επίτευξη μιας συμφωνίας.

Το Κρεμλίνο εξακολουθεί να θέλει να ελέγχει την Ουκρανία, να προσαρτήσει μεγάλα τμήματα της επικράτειάς της και να διασφαλίσει πως το Κίεβο δεν θα ενταχθεί ποτέ στο ΝΑΤΟ.

Από την πλευρά της, η Ουκρανία μάχεται για την ίδια της την επιβίωση και την κατοχύρωση ενός ασφαλούς, ανεξάρτητου μέλλοντος εντός της δυτικής σφαίρας επιρροής.

«Η άποψή μου είναι ότι αυτό που θέλει η Ρωσία, οι ΗΠΑ δεν μπορούν να το εγγυηθούν και οι Ουκρανοί δεν πρόκειται να το δεχτούν», σχολιάζει ο Sir Lawrence Freedman, ομότιμος καθηγητής στο King’s College του Λονδίνου.

Παρότι η Ουκρανία έχει αφήσει να εννοηθεί ότι ίσως αποδεχθεί μια de facto διαίρεση κατά μήκος της τωρινής γραμμής του μετώπου, δύσκολα θα συναινέσει σε πιο επαχθείς όρους.

Η πλειονότητα των Ουκρανών παραμένει αντίθετη σε οποιαδήποτε επιστροφή στη ρωσική σφαίρα επιρροής, ενώ η διάθεση αντίστασης στη ρωσική κυριαρχία παραμένει ισχυρή σε όλη την ουκρανική κοινωνία.

Το διπλωματικό φιάσκο της Παρασκευής στον Λευκό Οίκο έχει διαλύσει τις σχέσεις ΗΠΑ-Ουκρανίας, εγείροντας ερωτήματα για το αν η Ουάσινγκτον σκοπεύει να διακόψει κάθε μελλοντική στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο – το βασικότερο χαρτί πίεσης των ΗΠΑ βραχυπρόθεσμα.

Παρότι υπάρχει ακόμη ένα «μαξιλάρι» 4 δισ. δολαρίων σε στρατιωτική βοήθεια από τις εγκρίσεις της προηγούμενης κυβέρνησης Μπάιντεν, την Παρασκευή υπήρξαν ενδείξεις πως ακόμη και αυτά τα κονδύλια μπορεί να κοπούν άμεσα.

Η διακοπή της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας θα επιδεινώσει τη θέση της Ουκρανίας στο πεδίο της μάχης, αν και οι επιπτώσεις δεν θα είναι άμεσες. Ουκρανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι περίπου το 20% του στρατιωτικού εξοπλισμού που χρησιμοποιείται στον πόλεμο προέρχεται από τις ΗΠΑ (με το 55% να προέρχεται από την ίδια την Ουκρανία και το 25% από την Ευρώπη), όμως το αμερικανικό υλικό θεωρείται το πιο προηγμένο και το δυσκολότερο να αντικατασταθεί από την Ευρώπη ή άλλες πηγές.

Παρ’ όλα αυτά, ενώ η Ουκρανία βρίσκεται σε αμυντική στάση, οι ρωσικές προελάσεις εντός του 2024 ήταν αργές και συνοδεύτηκαν από τεράστιες απώλειες – συχνά πάνω από 1.000 νεκροί και τραυματίες την ημέρα.

Δεν καταλήφθηκε καμία σημαντική πόλη και, σύμφωνα με το Institute for the Study of War, με τον ρυθμό προέλασης του 2024, η Μόσχα θα χρειαστεί δύο χρόνια για να κατακτήσει πλήρως την περιφέρεια του Ντονέτσκ.

Μπορεί η Ευρώπη να καλύψει το κενό και να εγγυηθεί την ειρήνη στην Ουκρανία χωρίς τις ΗΠΑ;

Δύσκολα μπορεί η Ευρώπη να υποκαταστήσει πλήρως τη στρατιωτική στήριξη των ΗΠΑ, κάτι που σημαίνει ότι η στρατιωτική κατάσταση της Ουκρανίας θα παραμείνει δύσκολη. Η Rachel Ellehuus, γενική διευθύντρια του Royal United Services Institute, σημειώνει ότι η συνεισφορά των ΗΠΑ είναι ιδιαίτερα κρίσιμη σε τρεις τομείς:

Στην αντιαεροπορική άμυνα, όπου οι ευρωπαϊκές εναλλακτικές των συστημάτων Patriot είναι ελάχιστες.
Στους βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλης εμβέλειας, με τη Γερμανία να αρνείται να στείλει πυραύλους Taurus και τα γαλλοβρετανικά Storm Shadow να είναι σε περιορισμένο απόθεμα.
Στις δορυφορικές επικοινωνίες, όπου το Starlink του Elon Musk παραμένει ζωτικής σημασίας στο μέτωπο.

Υπάρχει και το θέμα του κόστους. Μέχρι στιγμής, οι ΗΠΑ έχουν δώσει 33,8 δισ. δολάρια σε όπλα και πυρομαχικά και επιπλέον 33,2 δισ. δολάρια για την αγορά αμερικανικών όπλων από το Κίεβο.

Η ευρωπαϊκή στρατιωτική βοήθεια είναι αντίστοιχου ύψους – περίπου 62 δισ. ευρώ, σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Κιέλου. Για να καλυφθεί το κενό, οι ευρωπαϊκές συνεισφορές θα έπρεπε να διπλασιαστούν, κάτι εξαιρετικά δύσκολο.

Γι’ αυτό επανέρχεται η συζήτηση να χρησιμοποιηθούν τα 300 δισ. δολάρια των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, αν και το νομικό πλαίσιο είναι ακόμα ασαφές.

Υπάρχουν σκέψεις για μια ευρωπαϊκή «δύναμη εγγύησης» που θα αναλάβει την ασφάλεια της Ουκρανίας, αλλά αυτό προϋποθέτει τουλάχιστον κατάπαυση του πυρός.

Η Ρωσία έχει ήδη ξεκαθαρίσει πως απορρίπτει την παρουσία ειρηνευτικών δυνάμεων από χώρες του ΝΑΤΟ. Ακόμη κι αν δεν μπορεί να ασκήσει βέτο σε εδάφη που δεν ελέγχει, η αντίθεσή της θα καθιστούσε την παρουσία ευρωπαϊκών στρατευμάτων ιδιαίτερα επισφαλή.

Το Λονδίνο είχε πιέσει ώστε οι ΗΠΑ να λειτουργήσουν ως «εγγυητής» αυτής της δύναμης, κυρίως μέσω αεροπορικής υποστήριξης, αλλά ο Στάρμερ δεν εξασφάλισε καμία δέσμευση από τον Τραμπ. Μετά τη σύγκρουση της Παρασκευής, αυτό μοιάζει πλέον απίθανο.

https://www.ieidiseis.gr/kosmos/435240/nea-epithesi-tramp-se-zelenski-i-ameriki-den-tha-ton-anechtei-gia-poly-akomi/

Ἐπέλεξαν τόν ἐξευτελισμό τῆς ἀγνοίας γιά νά γλυτώσουν τίς ποινικές εὐθῦνες!

Από

pcuser

March 3, 2025

Σωσίβιο στό πόρισμα γιά νά ἀποφύγει τήν παραπομπή στό εἰδικό δικαστήριο ὁ Τριαντόπουλος καί τήν κλήση στήν προανακριτική ὁ Πρωθυπουργός – Ὁ κυβερνητικός ἐκπρόσωπος ὑποστηρίζει (ἐπικαλούμενος τό) ὅτι δέν ἐδόθησαν ἐντολές καί ὅτι γενικοί γραμματεῖς πού ἦταν στό πεδίο, ἦταν …παρατηρητές!!! – Τόν διαψεύδει ἡ ὑπουργική ἀπόφασις Τσακίρη, πού ἀπεκάλυψε ἡ «Ἑστία», σύμφωνα μέ τήν ὁποία γιά τό μπάζωμα «ἐδόθησαν ἐντολές στήν περιφερειακή ἑνότητα Λαρίσης»

Η ΑΝΤΙΔΡΑΣΙΣ τῆς Κυβερνήσεως, διά τοῦ ἐκπροσώπου της κ. Παύλου Μαρινάκη, στό πόρισμα τοῦ ΕΟΔΑΣΑΑΜ, πού ἀνεκοινώθη χθές γιά τά Τέμπη, εἶναι χαρακτηριστική. Τό μόνο πού τούς ἐνδιαφέρει εἶναι νά ἀποφύγουν τήν παραπομπή στό Εἰδικό Δικαστήριο καί τόν καταλογισμό ποινικῶν εὐθυνῶν. Πρός τοῦτο προτιμοῦν νά υἱοθετήσουν τήν στάση τοῦ …«παρατηρητοῦ» ὑποστηρίζοντας κάτι ἀνάλογο τῆς τραγικῆς φράσεως «ἐγώ ἁπλῶς προήδρευα» παρά νά συμπεριφερθοῦν σάν ὑπεύθυνοι πολιτικοί ἄνδρες………..

Ἀντιλαμβάνονται ἆρά γε πόσο ἐξευτελιστικό μπορεῖ νά εἶναι αὐτό γιά μιά κυβέρνηση;

Πράγματι, ὁ κ. Μαρινάκης, σχολιάζοντας τό πόρισμα, ἄρχισε μέ τό τετριμμένο ὅτι «θά τό ἀξιολογήσει ἡ Δικαιοσύνη» γιά νά σπεύσει νά διατυπώσει τό «πολιτικό του συμπέρασμα»: «Σίγουρα, πάντως, θά σᾶς πῶ ἕνα πρῶτο πολιτικό συμπέρασμα: Τό πόρισμα ἀπαντᾶ κατηγορηματικά μέ ἕνα “ὄχι στή συγκάλυψη”». Καί συνέχισε: «Κατηγορία πού θέλουμε νά ἀπορρίψουμε, πού τό κάνουμε μέ μεγάλη ἔνταση, εἶναι ἡ κατηγορία τῆς συγκάλυψης. Μιά κυβέρνηση πού θέλει νά συγκαλύψει δέν συστήνει καί στελεχώνει ἕναν ὀργανισμό, δέν τοῦ δίνει τόση δύναμη. Πέρα ἀπό συμπεράσματα, ἔκανε καί ὑποδείξεις. Γιατί τό “ποτέ ξανά”, γιά νά ἔχει νόημα, πρέπει νά ἔχει συγκεκριμένες συστάσεις. Εἶναι μιά σοβαρή δουλειά πού, πέραν τῶν αἰτιῶν, δίνει καί συστάσεις».

Παρακάτω ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως ὁμολογεῖ ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε ρόλο «παρατηρητοῦ» στόν τόπο τοῦ δυστυχήματος. Λέγει συγκεκριμένως:

«Στήν 116 σελίδα (τό πόρισμα) ἀπαντᾶ στίς αἰτιάσεις τῆς ἀντιπολίτευσης γιά τό μπάζωμα μέ δόλο.

Ἡ κυβέρνηση ἦταν παροῦσα στόν τόπο τοῦ δυστυχήματος, λειτουργοῦσα μέ ρόλο παρατηρητῆ, ὄχι δίνοντας ἐντολές. Γιά νά προλάβουν ὅσους συγχέουν πράγματα, εἶναι δεδομένο ὅτι τό πόρισμα ἐντοπίζει ἀστοχίες στό πεδίο πού δείχνουν κακό συντονισμό καί δείχνουν ἄλλα πράγματα ἐπιχειρησιακά. Τά λάθη καί τά σωστά στό πεδίο τά διερευνᾶ ἡ Δικαιοσύνη.

Ἡ κατηγορία τῆς ἀντιπολίτευσης εἶναι ὅτι δόθηκαν ἐντολές νά γίνουν οἱ ἐνέργειες. Μένει νά τό ἀξιολογήσει ἡ Δικαιοσύνη. Καμία ἐντολή ἀπό κανένα κυβερνητικό στέλεχος».

Θά πρέπει ὅμως στό σημεῖο αὐτό νά θυμίσουμε στόν κ. Μαρινάκη τίς ἀποκαλύψεις τῆς «Ἑστίας» τῆς 8ης Φεβρουαρίου, ὁπότε θέταμε ἐρωτήματα, ἀλλά ἐπισημαίναμε καί τήν ἐντολή ἐκταμιεύσεως 682.000 εὐρώ (ἀπόφασις τοῦ κ. Τσακίρη ἀναρτηθεῖσα στήν Διαύγεια) γιά τό περίφημο «μπάζωμα». Παραθέτουμε ἀποσπάσματα ἀπό ὅσα ἔχουμε γράψει σχετικῶς:

«Στήν ἐπίπονη διαδικασία πού ἀρχίζει, ὁ κύριος Τριαντόπουλος πρέπει νά ἀπαντήσει σέ δύο κρίσιμα ἐρωτήματα, πού τοῦ ἔχει θέσει ἡ ἐφημερίδα μας, ἐδῶ καί ἕναν χρόνο, καί παραμένουν ἀναπάντητα!!!

»Τό πρῶτο ἐρώτημα τό ἀπευθύναμε στίς 3 Μαρτίου 2024 καί ἦταν, ἄν ἔστειλε, ὅπως ἐφέρετο, γραπτό μήνυμα sms στόν Περιφερειάρχη Κώστα Ἀγοραστό γιά τό μπάζωμα. Ἐδῶ καί ἕναν χρόνο οὐδέποτε μᾶς ἀπάντησε. Θεωροῦμε τήν σιωπή παραδοχή. Τό δεύτερο ἀφορᾶ τήν ὑπουργική ἀπόφαση Τσακίρη γιά τήν ἐκταμίευση 682.000 εὐρώ γιά τό μπάζωμα, ἡ ὁποία δημοσιεύτηκε στήν “Διαύγεια”. Ἐκεῖ ἀναφερόταν ρητά ὅτι ὅσο ἦταν στά Τέμπη ὁ κύριος Τριαντόπουλος ὡς πολιτική παρουσία κατά δήλωσή του, “δόθηκαν ἐντολές στήν Διεύθυνση Τεχνικῶν Ἔργων τῆς ΠΕ Λάρισας” γιά τό μπάζωμα. Ἀπό τήν Κυβέρνηση προφανῶς.

»Κύριε Τριαντόπουλε, ὀφείλετε, ἔστω καί τώρα, νά δώσετε ἀπαντήσεις. “Δόθηκαν” ἐντολές στόν Περιφερειάρχη καί ἀπό ποιόν, ἄν ὄχι ἀπό ἐσᾶς, μέ τίς διαταγές ποίου; Ἐπιβεβαιώνετε ὅτι ἐστάλη γραπτό μήνυμα sms στήν Περιφέρεια; Ἡ ἄρση τοῦ τηλεφωνικοῦ ἀπορρήτου ὅλων τῶν κινητῶν τηλεφώνων, ὑπηρεσιακῶν καί προσωπικῶν, τίθεται στό τραπέζι. Ἄς μιλήσουν τά “σύρματα”.»

Ἐνωρίτερα, στίς 3 Μαρτίου 2024, γράφαμε:

«Ἡ “Ἑστία τῆς Κυριακῆς” ἀποκαλύπτει σήμερα ὅτι ἡ ἐντολή πού καταγγέλλεται ὅτι ἔδωσε ὁ ὑφυπουργός Πολιτικῆς Προστασίας Χρῆστος Τριαντόπουλος στόν Περιφερειάρχη Κώστα Ἀγοραστό, γιά νά “μπαζώσει” τόν χῶρο τοῦ δυστυχήματος εἰκοσιτετράωρα μετά τήν πραγματοποίησή του, ἐδόθη μετά τήν ἔρευνα πού ἔκανε ἡ Μονάδα τοῦ Χημικοῦ Βιολογικοῦ Ραδιολογικοῦ Πολέμου τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἄμυνας, ἡ ὁποία ἔσπευσε στό σημεῖο. (…) Ἡ ἐντολή αὐτή φέρεται ὅτι ἐδόθη μέ γραπτό μήνυμα, πού ἐστάλη σέ ἕνα ἀπό τά δύο κινητά πού εἶχε ὁ Περιφερειάρχης Κώστας Ἀγοραστός ἀπό τό ὑπηρεσιακό κινητό τοῦ ὑφυπουργοῦ, τό ὁποῖο –ὅπως συμβαίνει μέ ὅλα τά μέλη τῆς κυβέρνησης– δέν εἶναι στό ὄνομά του».

Στίς 5 Μαρτίου 2024 ἡ ἐφημερίδα μας ἀπεκάλυψε τήν ὑπουργική ἀπόφαση τοῦ ὑφυπουργοῦ Ἐπενδύσεων Τσακίρη γιά τό ἔνταλμα πληρωμῆς στούς ἰδιοκτῆτες τῶν γερανῶν τοῦ μπαζώματος.

Γράφαμε τότε: «Στήν παράγραφο τῆς ἀπόφασης Τσακίρη “Φυσικό Ἀντικείμενο τῆς πράξης” (ἡ ὁποία ἐξεδόθη ὅταν τό μπάζωμα δέν εἶχε γίνει κεντρικό πολιτικό θέμα πρίν τίς καταγγελίες Καρυστιανοῦ περί Τριαντόπουλου καί πρίν πληροφορηθοῦμε τήν ὕπαρξη ξυλόλιου), ἡ περιγραφή ἦταν τέτοια, ὥστε δέν κατελείπετο καμμία ἀμφιβολία: ἡ Κυβέρνησις ἔδωσε τήν ἆρον ἆρον ἐντολή γιά τό μπάζωμα».

Εὐθῦνες λοιπόν ὑπάρχουν.

Κυβερνητικές ἐντολές ἔχουν δοθεῖ.

Καί δέν ἀρκεῖ νά ἐξευτελίζεται ἡ Κυβέρνησις ἐθελοτυφλοῦσα γιά νά τίς ἀποσείσει………

estianews.gr

1...875876877...3,038 Σελίδα 876 από 3,038

Anixneuseis.grΑνιχνεύσεις - Καθημερινή Ενημέρωση

Anixneuseis.grΑνιχνεύσεις - Καθημερινή Ενημέρωση

Anixneuseis.grΑνιχνεύσεις - Καθημερινή Ενημέρωση

Δ. Τσαϊλάς: το Πρόδηλο Πεπρωμένο με τον Τραμπ και ο Παγκόσμιος Αντίκτυπος

Μονόδρομος για τη χώρα μια νέα πολιτική με μια νέα κυβέρνηση

Απονομιμοποίηση Μητσοτάκη

Εκτός αμυντικής αρχιτεκτονικής

Νέα πολιτική από νέα κυβέρνηση

Η ΕΕ συμπιέζεται μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας

The EU Squeezed Between the US and China

Jeffrey D. Sachs: «Το να είσαι εχθρός των ΗΠΑ είναι επικίνδυνο, το να είσαι φίλος είναι μοιραίο»

America’s Cultural Revolution

About the Author

Πώς σχετίζονται ο «Ιεροεξεταστής» του Προτεσταντισμού και ο σύγχρονος ολοκληρωτισμός; Σκέψεις με αφορμή τέσσερα σημαντικά βιβλία

Όσκαρ 2025: Μικρός λογοτεχνικός οδηγός για τα βιβλία πίσω από τις ταινίες

Η πολιτική κληρονομιά του Αδαμάντιου Κοραή – Σκέψεις για τη ζωή και το έργο του υπό το φως της τραγωδίας των Τεμπών

«Η Ελλάδα ακυβέρνητη, ο νεομητσοτακισμός ενταφιάζεαι στα ερείπια του, τι θα κάνουν Καραμανλής-Τσίπρας»; Γ.Λακόπουλος

«Αδιανόητη η ασφάλεια σας χωρίς την Τουρκία» , λέει ο Ερντογάν στους Ευρωπαίους!

«Αυτός ο τύπος δεν θέλει την ειρήνη»: Νέα επίθεση Τραμπ κατά Ζελένσκι και γρίφος για το τέλος του

Τι θα γίνει αν οι ΗΠΑ φύγουν από την Ουκρανία: Η ΕΕ και το κενό ασφαλείας

Μπορεί η Ευρώπη να καλύψει το κενό και να εγγυηθεί την ειρήνη στην Ουκρανία χωρίς τις ΗΠΑ;

Ἐπέλεξαν τόν ἐξευτελισμό τῆς ἀγνοίας γιά νά γλυτώσουν τίς ποινικές εὐθῦνες!