Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τον συντάκτη κατά τη διάρκεια συγκέντρωσης αλληλεγγύης προς την κουρδική κοινότητα στο Λονδίνο.

Την 1η Οκτωβρίου 2024, το τουρκικό κράτος εγκαινίασε τη λεγόμενη πρωτοβουλία “απελευθέρωσης από την τρομοκρατία” — την τελευταία πολιτική του κίνηση για την αντιμετώπιση του Κουρδικού ζητήματος. Αυτήν τη φορά, επανέφερε στο προσκήνιο τη φωνή του φυλακισμένου ηγέτη του PKK, Αμπντουλάχ Οτσαλάν, έπειτα από πέντε χρόνια απομόνωσης. Σε επιστολή με ημερομηνία 27 Φεβρουαρίου 2025, ο Οτσαλάν επαναβεβαίωσε τη δέσμευσή του για ειρηνική και δημοκρατική επίλυση της κουρδικής σύγκρουσης, καλώντας σε μετάβαση από τον ένοπλο αγώνα στον πολιτικό διάλογο. Ωστόσο, παρά τη ρητορική περί διαλόγου, η πρωτοβουλία παραμένει βαθιά μονομερής. Η Άγκυρα απαιτεί μονομερείς υποχωρήσεις από το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK), επιμένοντας στον αφοπλισμό και τη διάλυσή του, επικαλούμενη το μυθικό αφήγημα της “χιλιετούς αδελφοσύνης”. Παράλληλα, επιδιώκει να επιβάλει την ίδια απαίτηση και στις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) στη Ροζάβα, οι οποίες έχουν απορρίψει κατηγορηματικά κάθε σύνδεση με την επιστολή Οτσαλάν. Την ίδια ώρα, το τουρκικό κράτος συνεχίζει να αρνείται στους Κούρδους την πολιτισμική και πολιτική τους ταυτότητα, καταπνίγοντας τα δικαιώματά τους και αγνοώντας ιστορικές αδικίες — υποβαθμίζοντας τον κουρδικό αγώνα σε απλή απειλή για την ασφάλεια.

Αντί να προάγει μια αυθεντική συμφιλίωση, η τουρκική “πρωτοβουλία ειρήνης” περιθωριοποιεί και εξευτελίζει τον κουρδικό πληθυσμό, μεταθέτοντας το σύνολο της ευθύνης για την “ειρήνη” στους Κούρδους, χωρίς να προσφέρει καμία συνταγματική μεταρρύθμιση, καμία δομική αλλαγή και καμία πολιτισμική αναγνώριση. Παράλληλα, ο τουρκικός στρατός εντείνει τις επιχειρήσεις του κατά κουρδικών δυνάμεων στο Ιράκ και τη Συρία, αδιαφορώντας πλήρως για τα θεμιτά αιτήματα εκατομμυρίων Κούρδων εντός και εκτός των τουρκικών συνόρων. Ποιος είναι λοιπόν ο πραγματικός στόχος του τουρκικού κράτους; Η λεγόμενη ειρηνευτική διαδικασία μοιάζει λιγότερο με πορεία επίλυσης και περισσότερο με στρατηγική εξουδετέρωσης των κουρδικών διεκδικήσεων και φίμωσης των πολιτικών εκφραστών τους — ιδιαίτερα υπό το φως των όλο και στενότερων σχέσεων μεταξύ Κούρδων και Ισραήλ. Παρουσιάζοντας τη συνεργασία Κούρδων με το Ισραήλ ως “προδοσία της χιλιετούς αδελφοσύνης”, η Άγκυρα επιδιώκει όχι μόνο να απονομιμοποιήσει τα κουρδικά κινήματα, αλλά και να προλάβει μια ενδεχόμενη συμμαχία ανάμεσα σε δύο ιστορικά περιθωριοποιημένους λαούς της Μέσης Ανατολής.

Υπό αυτό το πρίσμα, η τουρκική αφήγηση περί “ειρήνης” δεν λειτουργεί ως βήμα συμφιλίωσης, αλλά ως μηχανισμός εγκλωβισμού — μια προσπάθεια να σβηστεί κάθε προοπτική κουρδικής αυτονομίας, στο όνομα μιας “κουρδοτουρκικής αδελφοσύνης” που ουδέποτε υπήρξε επί ίσοις όροις. 

Τι είναι ο Μύθος της Χιλιετούς Κουρδοτουρκικής Αδελφοσύνης

Η επίκληση από την Τουρκία της λεγόμενης “χιλιετούς κουρδοτουρκικής αδελφοσύνης” δεν αποτελεί πράξη συμφιλίωσης — είναι μια πολιτική μυθοπλασία. Το αφήγημα αυτό, μακριά από οποιαδήποτε ιστορική πραγματικότητα, αποσκοπεί στο να καλύψει ένα μακροχρόνιο μοτίβο κυριαρχίας, περιθωριοποίησης και εσωτερικής αποικιοκρατίας, ειδικά στις κουρδικές περιοχές της Μέσης Ανατολής. Πρόκειται για ένα υπολογισμένο πολιτικό εργαλείο, σχεδιασμένο να αποκρύπτει την κρατική βία και τον ιμπεριαλιστικό επεκτατισμό του τουρκικού κράτους.

Δεν υπάρχει καμία αξιόπιστη ιστορική απόδειξη που να τεκμηριώνει μια «αδελφική» σχέση ίσης μεταχείρισης και αμοιβαίου σεβασμού μεταξύ Τούρκων και Κούρδων. Αντίθετα, η ιστορική πραγματικότητα δείχνει μια ιεραρχική σχέση που άρχισε με την άφιξη των Σελτζούκων στην Ανατολία και τη Μεσοποταμία το 1071. Από την αρχή, οι κουρδικές κοινότητες τέθηκαν σε υποδεέστερες θέσεις, ενώ η τουρκική ελίτ εδραίωνε την εξουσία της με στρατιωτική ισχύ και διοικητικό έλεγχο. Οι Κούρδοι — ιδιαίτερα οι περιθωριοποιημένες ομάδες όπως οι Αλεβίτες και οι Γεζίντι — δεν ενσωματώθηκαν ποτέ ως ισότιμοι «αδελφοί» ή εταίροι σε κάποιο κοινό πολιτικό μέλλον. Αντίθετα, υπήρξαν αντικείμενο διώξεων, εκτοπισμών και βίας. Χρονικογράφοι της Οθωμανικής εποχής, όπως ο περιβόητος περιηγητής Εβλιά Τσελεμπί, περιέγραφαν τους Κούρδους με απανθρωπιστικούς όρους, ως “απολίτιστους” και “ανάξιους” ένταξης στην αυτοκρατορική τάξη. Αυτές οι απεικονίσεις αποτέλεσαν ιδεολογική βάση για πογκρόμ, εξαναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών και συστηματική βία.

Καθοριστική στιγμή υπήρξε η συντριβή του Πριγκιπάτου του Botan υπό τον Μπεντιρχάν Μπεγκ, στα μέσα του 19ου αιώνα. Η καταστροφή αυτού του τελευταίου πυρήνα κουρδικής αυτονομίας δεν ήταν απλώς στρατιωτική επιχείρηση — ήταν ένα πολιτικό μήνυμα: Η κουρδική αυτοδιοίκηση δεν θα ανεχτείται, και κάθε προσπάθεια ανεξαρτησίας θα καταπνίγεται με συντριπτική ισχύ. Από εκεί και μετά, η κουρδική ύπαρξη καθορίστηκε από την υποταγή και την άρνηση.

Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ελπίδες των Κούρδων για κρατική οντότητα — ενισχυμένες από υποσχέσεις των Συμμάχων — εγκαταλείφθηκαν γρήγορα. Η Συνθήκη της Λωζάνης το 1923 κατοχύρωσε τα σύνορα της Τουρκικής Δημοκρατίας και ταυτόχρονα στέρησε από τους Κούρδους την κρατική υπόσταση. Τις επόμενες δεκαετίες, η κουρδική ταυτότητα ποινικοποιήθηκε, η γλώσσα τους απαγορεύτηκε, ο πολιτισμός τους καταπνίγηκε και οι κοινότητές τους υπέστησαν στρατιωτικές επιθέσεις και βίαιη αφομοίωση — κάτι που πολλοί διεθνείς παρατηρητές χαρακτηρίζουν ως πολιτισμική και φυσική γενοκτονία.

Σήμερα, η ρομαντικοποιημένη ρητορική της Άγκυρας περί “αδελφοσύνης” δεν αποτελεί έκφραση κοινής ιστορίας, αλλά εργαλείο καταστολής των κουρδικών αιτημάτων για αυτονομία, δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια. Χρησιμεύει στο να εξωραΐζει μια κληρονομιά κυριαρχίας και να νομιμοποιεί τις συνεχιζόμενες πολιτικές καταπίεσης και εσωτερικής αποικιοποίησης — τόσο εντός Τουρκίας όσο και μέσω στρατιωτικών επεμβάσεων εκτός συνόρων.

Ο Πόλεμος της Τουρκίας κατά της Κουρδικής Αυτονομίας στη Συρία μετά το Ισλαμικό Κράτος

Από την έναρξη του εμφυλίου στη Συρία και την άνοδο—και τελικά την ήττα—του Ισλαμικού Κράτους, οι κουρδικές δυνάμεις στη βόρεια Συρία αναδείχθηκαν όχι μόνο ως βασικοί παράγοντες στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, αλλά και ως αρχιτέκτονες ενός τολμηρού, συμπεριληπτικού πολιτικού εγχειρήματος. Με τεράστιο ανθρώπινο και υλικό κόστος, συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός νέου γεωπολιτικού τοπίου στην περιοχή και αναζωπύρωσαν την ελπίδα ενός ά stateless λαού που για δεκαετίες στερούνταν το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση.

Όμως αυτά τα κεκτημένα αποτελούν πλέον τον κύριο στόχο του τουρκικού κράτους. Υπό το πρόσχημα της εθνικής ασφάλειας, η Άγκυρα έχει εξαπολύσει μια διαρκή στρατιωτική εκστρατεία με σκοπό την αποδόμηση της κουρδικής αυτονομίας στη Συρία. Μακριά από κάθε ουδετερότητα, η τουρκική κυβέρνηση έχει κατηγορηθεί ότι συνεργάζεται με εξτρεμιστικές φράξιες — συμπεριλαμβανομένων τζιχαντιστών με δεσμούς με την Αλ Κάιντα — και ότι κλείνει τα μάτια σε τρομοκράτες του ISIS, σε μια προσπάθεια να εξουδετερώσει τις κουρδικές δυνάμεις.

Οι τουρκικές στρατιωτικές συμμαχίες με τέτοιες ομάδες έχουν επιτείνει την αστάθεια και έχουν προκαλέσει νέα κύματα βίας κατά αμάχων. Το 2018, η Τουρκία εξαπέλυσε την Επιχείρηση Κλάδος Ελαίας, εισβάλλοντας στην κυρίως κουρδική περιοχή του Αφρίν. Το 2019, επεκτάθηκε προς τα ανατολικά, εισβάλλοντας στη Σερεκανίγιε (Ρας αλ-Άιν). Οι επιχειρήσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα μαζικούς εκτοπισμούς, καταγεγραμμένες περιπτώσεις εθνοκάθαρσης και μια συστηματική προσπάθεια δημογραφικής αλλοίωσης περιοχών με κουρδική πλειοψηφία.

Παρά τις επιθετικές εκστρατείες της Τουρκίας — που υποκινούνται από βαθιά ριζωμένο αντικουρδισμό — οι κουρδικές κοινότητες συνεχίζουν να διατηρούν στοιχεία της αυτονομίας τους. Μέσα από επιμονή, αυτοοργάνωση και αντίσταση, διατήρησαν θεσμούς που οι ίδιες οικοδόμησαν μετά την κατάρρευση του ISIS. Όμως η ανθεκτικότητα δεν πρέπει να συγχέεται με σταθερότητα. Καθώς η Τουρκία εντείνει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και κλιμακώνει τη ρητορική που ταυτίζει την κουρδική ταυτότητα με την τρομοκρατία, τα εύθραυστα επιτεύγματα αυτών των κοινοτήτων παραμένουν υπό συνεχή απειλή.

Η απειλή δεν προέρχεται μόνο από βόμβες και εισβολές, αλλά και από την επίμονη άρνηση της κουρδικής πολιτικής ταυτότητας και του δικαιώματος στην αυτοδιοίκηση. Οι τουρκικές ενέργειες αποκαλύπτουν μια κραυγαλέα αντίφαση: ενώ ισχυρίζεται ότι πολεμά την τρομοκρατία, στοχεύει συστηματικά τις δυνάμεις που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ήττα του ISIS.

Αυτό δεν είναι στρατηγική ειρήνης — είναι στρατηγική προβολής περιφερειακής ισχύος. Είναι μια πολιτική που τοποθετεί τις κουρδικές φιλοδοξίες ακριβώς στο επίκεντρο των νεο-οθωμανικών επιδιώξεων της Άγκυρας.

Μια Μεταβαλλόμενη Μέση Ανατολή: Από τη Συμφωνία Σάικς-Πικό σε μια Νέα Περιφερειακή Τάξη

Οι θηριωδίες που διέπραξε η Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2024 δεν αποτέλεσαν μόνο μια φρικτή επίθεση κατά Ισραηλινών αμάχων — σηματοδότησαν και μια καθοριστική καμπή στο γεωπολιτικό τοπίο της Μέσης Ανατολής. Η Χαμάς, που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλους διεθνείς φορείς, διατηρεί βαθιές ιδεολογικές και διπλωματικές σχέσεις με το τουρκικό καθεστώς. Η διαχρονική στήριξη της Τουρκίας προς ισλαμιστικές φράξιες έχει συμβάλει στην αποσταθεροποίηση της περιοχής, στην όξυνση των θρησκευτικών και εθνοτικών διαιρέσεων και στην υπονόμευση κάθε οράματος για μια πλουραλιστική Μέση Ανατολή.

Οι επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου λειτούργησαν ως καταλύτης: το Ισραήλ και οι σύμμαχοί του κινητοποιούνται με στόχο τη διαμόρφωση ενός νέου περιφερειακού παραδείγματος — βασισμένου στην ασφάλεια, τη συνύπαρξη και την αυθεντική τοπική κυριαρχία. Για το Ισραήλ, το οποίο φέρει ακόμη το ιστορικό τραύμα του Ολοκαυτώματος, οι επιθέσεις άνοιξαν παλιές πληγές. Όμως μέσα από αυτό το τραύμα αναδύθηκε μια νέα αποφασιστικότητα: όχι μόνο για την προστασία των πολιτών του, αλλά και για την αναδιαμόρφωση της περιοχής προς ένα σταθερότερο και πιο συμπεριληπτικό μέλλον.

Στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης βρίσκονται τα Σύμφωνα του Αβραάμ (Abraham Accords) — ένα ανερχόμενο διπλωματικό πλαίσιο που προωθεί την αμοιβαία αναγνώριση, τη συνεργασία και τη συνύπαρξη ανάμεσα σε χώρες που επί δεκαετίες βρίσκονταν σε κατάσταση εχθρότητας.

Καθώς η περιοχή προσπαθεί να διαχειριστεί τις συνέπειες των πρόσφατων γεγονότων, γίνεται όλο και πιο σαφές πως βρισκόμαστε μπροστά στη σταδιακή αποδόμηση της εκατονταετούς τάξης του Σάικς-Πικό — του αποικιακού πλαισίου που επιβλήθηκε από τη Βρετανία και τη Γαλλία μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ένα πλαίσιο που διαμέλισε αυθαίρετα τη Μέση Ανατολή, καταπιέζοντας τα δικαιώματα και τις ταυτότητες των αυτόχθονων λαών της περιοχής.

Το μέλλον της περιοχής κρέμεται τώρα σε μια λεπτή ισορροπία: μπορεί να οριστεί είτε από νέους κύκλους καταστολής, είτε από την ανάδυση μιας πλουραλιστικής και συμπεριληπτικής τάξης, διαμορφωμένης από τους ίδιους τους λαούς που για γενιές ολόκληρες ζούσαν στη σκιά των συνόρων του Σάικς-Πικό.

Μέσα σε αυτό το νέο γεωπολιτικό τοπίο, διαμορφώνεται μια ιστορική ευκαιρία για τους Κούρδους, τους Εβραίους και άλλες αυτόχθονες κοινότητες της Μέσης Ανατολής να διεκδικήσουν ξανά τη φωνή τους και να επανατοποθετηθούν ως ουσιαστικοί δρώντες στο μέλλον της περιοχής. Αυτές οι κοινότητες — για καιρό περιθωριοποιημένες από τις αποικιακές χαράξεις και τα αυταρχικά καθεστώτα — μοιράζονται μια κοινή κληρονομιά: ανθεκτικότητα, διατήρηση της πολιτισμικής τους ταυτότητας και έναν σταθερό αγώνα για αυτοδιάθεση.

Κοινή Κληρονομιά Ιουδαιοκουρδικής Αλληλεγγύης: Στη Σκιά της Εξορίας και της Ανθεκτικότητας

Οι βαθιοί ιστορικοί και πολιτισμικοί δεσμοί ανάμεσα σε Εβραίους και Κούρδους δεν στηρίζονται μόνο σε αιώνες συνύπαρξης, αλλά και σε κοινές εμπειρίες καταδίωξης, εκτοπισμού και επιβίωσης. Και οι δύο λαοί υπέστησαν πογκρόμ, αναγκαστικές μετακινήσεις, απόπειρες πολιτισμικής εξάλειψης — και όμως κατάφεραν να διατηρήσουν πλούσιες παραδόσεις που τους ενώνουν μέχρι σήμερα. Αυτή η κοινή μνήμη δεν είναι απλώς ιστορική ανάμνηση: αποτελεί το θεμέλιο μιας αναδυόμενης συμμαχίας που οραματίζεται ένα μέλλον βασισμένο στον αμοιβαίο σεβασμό, την αυτοδιάθεση και την περιφερειακή ειρήνη.

Η σχέση Ιουδαίων και Κούρδων χρονολογείται ήδη από τον 7ο έως τον 5ο αιώνα π.Χ., όταν Εβραίοι, εξόριστοι από το Βασίλειο του Ισραήλ από τους Ασσυρίους και αργότερα από τους Βαβυλώνιους, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή που σήμερα είναι γνωστή ως Κουρδιστάν. Πολλοί παρέμειναν εκεί ακόμη και μετά την απελευθέρωσή τους από τον Κύρο τον Μέγα — του οποίου, σύμφωνα με ορισμένες παραδόσεις, η μητέρα ήταν κουρδικής καταγωγής. Οι δεσμοί αυτοί ενισχύθηκαν περαιτέρω τον 1ο αιώνα π.Χ., όταν ο βασιλικός οίκος της Αδιαβήνης, μια κουρδική δυναστεία με έδρα το Ερμπίλ, ασπάστηκε τον Ιουδαϊσμό. Η μεταστροφή αυτή, που εγκρίθηκε από ραββινικές αρχές, ενέπνευσε κύματα υιοθέτησης ιουδαϊκών παραδόσεων από τον γύρω κουρδικό πληθυσμό.

Κατά την Οθωμανική περίοδο, οι Εβραίοι του Κουρδιστάν υπέστησαν συστηματικές διακρίσεις στο πλαίσιο του millet system, όμως συχνά έβρισκαν προστασία υπό τοπικούς κουρδικούς φύλαρχους. Σε αντίθεση με άλλες περιοχές της Μέσης Ανατολής, το Κουρδιστάν λειτούργησε ως σχετικό καταφύγιο, όπου οι εβραϊκές κοινότητες διατήρησαν τις ιδιαίτερες διαλέκτους τους (όπως η Lashon haTargum, μια μορφή νεο-αραμαϊκής με ρίζες στο Ταλμούδ), συνέχισαν τον αγροτικό τρόπο ζωής τους και εξέφρασαν την πολιτιστική τους ταυτότητα μέσω της μουσικής, της κουζίνας και των θρησκευτικών τους πρακτικών.

Η κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έφερε νέο κύκλο δεινών. Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι εθνικιστικές πολιτικές των Νεότουρκων οδήγησαν σε εκτοπίσεις Εβραίων από κουρδικές περιοχές της Τουρκίας προς τη Συρία, ενώ ορισμένοι διέσχισαν τα βουνά προς την Ιερουσαλήμ με τα πόδια. Τη δεκαετία του 1940, υπό το φιλοναζιστικό καθεστώς του Ιράκ, η εβραϊκή κοινότητα υπέστη το πογκρόμ του Farhud — ένα κύμα βίαιων αντισημιτικών επιθέσεων. Παρ’ όλες τις πιέσεις για συμμετοχή στη βία, πολλοί Κούρδοι μουσουλμάνοι αρνήθηκαν και διακινδύνευσαν τη ζωή τους για να προστατεύσουν τους Εβραίους γείτονές τους και να τους βοηθήσουν να διαφύγουν μέσα από τα βουνά του Κουρδιστάν.

Όταν οι Εβραίοι του Κουρδιστάν μετανάστευσαν μαζικά στο Ισραήλ τη δεκαετία του 1950, δεν επρόκειτο απλώς για μετακίνηση — ήταν μια επιστροφή. Μετά από 2.700 χρόνια εξορίας, επανασυνδέθηκαν με την αρχέγονη πατρίδα τους, φέρνοντας μαζί τους την πολιτισμική μνήμη της συνύπαρξης με την κουρδική κοινότητα. Μέχρι και σήμερα, η παραδοσιακή τους κουζίνα, η μουσική και οι χοροί τους δεν λειτουργούν μόνο ως φορείς μνήμης, αλλά ενισχύουν ενεργά τους δεσμούς με τους Κούρδους τόσο στην περιοχή όσο και στη διασπορά — χτίζοντας μια γέφυρα ανάμεσα σε δύο λαούς που για αιώνες στερήθηκαν την κρατική τους υπόσταση.

Αυτή η ιστορική κληρονομιά δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν — έχει ουσιαστική σημασία για το παρόν. Καθώς το Ισραήλ επιδιώκει περιφερειακές διπλωματικές σχέσεις κράτους με κράτος μέσω των Συμφώνων του Αβραάμ, και καθώς η κουρδοκρατούμενη Ροζάβα οικοδομεί ένα συμμετοχικό, από τα κάτω, μοντέλο πλουραλιστικής διακυβέρνησης, Κούρδοι και Εβραίοι βρίσκονται σε μοναδική θέση να συνδιαμορφώσουν ένα νέο όραμα για τη Μέση Ανατολή — ένα όραμα πέρα από τις θρησκευτικές διαιρέσεις και τον αυταρχισμό, βασισμένο στην αυτονομία, τη συνύπαρξη και την ειρήνη.

Ωστόσο, αυτή η αναδυόμενη συμμαχία αντιμετωπίζει ισχυρές αντιδράσεις. Τα καθεστώτα του Ιράν και της Τουρκίας, που απειλούνται από κάθε μορφή πλουραλισμού ή ενδυνάμωσης αυτόχθονων κοινοτήτων, έχουν εργαστεί ενεργά για να διαταράξουν τη συνεργασία μεταξύ Κούρδων και Ισραηλινών. Η Τουρκία, ειδικά, οικοδομεί ένα αντι-μέτωπο με κυρίως αυταρχικά και θεοκρατικά καθεστώτα της περιοχής, προωθώντας ένα μοντέλο βασισμένο στην θρησκευτική ηγεμονία, την εθνο-εθνικιστική καταστολή και τον ισλαμιστικό αυταρχισμό — με στόχο την εξάλειψη της κουρδικής και της εβραϊκής παρουσίας από το αναδυόμενο περιφερειακό τοπίο.

Πώς η Τουρκία Υπονομεύει τις Κουρδοϊσραηλινές Σχέσεις

Το τουρκικό καθεστώς έχει προβεί σε σκόπιμες ενέργειες για να υπονομεύσει τη διαμορφούμενη συμμαχία μεταξύ Κούρδων και Ισραηλινών—μια συμμαχία που βασίζεται σε κοινές ιστορικές εμπειρίες χωρίς κρατική υπόσταση, διωγμούς και εξορία, αλλά και σε ανθεκτικότητα, κοσμική οπτική και δημοκρατικές φιλοδοξίες. Αντί να αναγνωρίσει τη νομιμότητα των κουρδικών ή ισραηλινών εθνικών ταυτοτήτων, η Άγκυρα εργάζεται ενεργά για να απονομιμοποιήσει και τις δύο μέσω προπαγάνδας, καταναγκασμού και παραπληροφόρησης.

Μια βασική στρατηγική περιλαμβάνει τη δαιμονοποίηση του Ισραήλ και, ταυτόχρονα, τη διαβολή οποιουδήποτε κουρδικού παράγοντα συνεργάζεται μαζί του. Παρουσιάζοντας αυτή τη συνεργασία ως προδοτική ή εγκληματική, οι τουρκικές αρχές επιδιώκουν να απεικονίσουν τα κουρδικά πολιτικά κινήματα ως «πράκτορες του Σιωνισμού»—μια στιγματιστική ετικέτα που αποσκοπεί στην απομόνωση των Κούρδων τόσο στο εσωτερικό όσο και στο διεθνές επίπεδο.

Για την προώθηση αυτής της ατζέντας, το καθεστώς της Άγκυρας κινητοποιεί ένα δίκτυο φιλοκυβερνητικών ΜΚΟ—μεταξύ αυτών και το Ίδρυμα Ανθρωπιστικής Βοήθειας (IHH)—ιδιαίτερα σε περιοχές της Τουρκίας με κουρδικό πληθυσμό. Το IHH έχει από καιρό κατηγορηθεί για φιλοεξτρεμιστικές τάσεις και αντιμετωπίζει κατηγορίες για υποστήριξη τζιχαντιστικών ομάδων όπως το Ισλαμικό Κράτος και η Αλ Κάιντα. Στις κουρδικές περιοχές, το IHH λειτουργεί ως όχημα κρατικής προπαγάνδας, διαδίδοντας αντιισραηλινό λόγο και παρουσιάζοντας τη εβραϊκή ταυτότητα ως εχθρική προς τα κουρδικά συμφέροντα.

Αυτός ο χειρισμός στοχεύει στη διάβρωση της λαϊκής κουρδικής υποστήριξης για στενότερους δεσμούς με το Ισραήλ, παρουσιάζοντας μια τέτοια συμμαχία ως αφύσικη ή επικίνδυνη. Παράλληλα, η εκστρατεία αυτή εξυπηρετεί και έναν δευτερεύοντα σκοπό: τη μετάδοση μηνύματος στο Ισραήλ. Καλλιεργώντας αντιισραηλινό αίσθημα στους Κούρδους—ή έστω προβάλλοντας την ψευδαίσθηση αυτού—το τουρκικό καθεστώς προσπαθεί να πείσει τους Ισραηλινούς φορείς χάραξης πολιτικής ότι οι Κούρδοι είναι αναξιόπιστοι, ασταθείς ή εγγενώς εχθρικοί.

Με αυτό τον τρόπο, η Άγκυρα επιδιώκει να αποτρέψει κάθε διπλωματική, πολιτιστική ή στρατηγική σύμπραξη μεταξύ των δύο λαών από το να εδραιωθεί. Το ειρωνικό στοιχείο είναι ότι, ενώ η τουρκική κυβέρνηση αυτοπαρουσιάζεται ως επιδιώκουσα «ειρήνη» με τους Κούρδους, ταυτόχρονα τους κατηγορεί ότι είναι πιόνια του Σιωνισμού. Αυτή η αντιφατική στάση δεν αποτελεί ειρηνευτική πρωτοβουλία, αλλά μια στρατηγική παραπληροφόρησης—σκοπός της οποίας είναι η απομόνωση των Κούρδων από δυνητικούς συμμάχους και η παγίωσή τους σε ένα άκαμπτο, εθνικιστικό πλαίσιο.

Εν συντομία, το τουρκικό καθεστώς εκμεταλλεύεται αντισημιτικά αφηγήματα, ενισχύει οργανώσεις με διασυνδέσεις σε εξτρεμιστικά δίκτυα και χρησιμοποιεί ψευδείς κατηγορίες ως όπλο, προκειμένου να αποτρέψει την ανάδυση μιας κουρδοϊσραηλινής συμμαχίας. Ο στόχος του δεν είναι η συνύπαρξη, αλλά ο έλεγχος—η διατήρηση ενός ξεπερασμένου περιφερειακού status quo μέσω χειραγώγησης και φόβου.

Αν ειρήνη και συνεργασία είναι πράγματι ο δρόμος που επιλέγουν, τότε οι Κούρδοι και οι Ισραηλινοί ηγέτες οφείλουν να παραμείνουν ακλόνητοι στην απόρριψη αυτών των τακτικών και να επαναβεβαιώσουν τη δέσμευσή τους σε ένα κοινό μέλλον βασισμένο στον αμοιβαίο σεβασμό, την ιστορική αλήθεια και τις δημοκρατικές αξίες.

Επιπλέον, οφείλουν να αναγνωρίσουν την ιστορική σημασία αυτής της στιγμής. Το υπόβαθρο για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης είναι ήδη υπαρκτό—μέσα στον κοινό πόνο, την πολιτισμική ανταλλαγή και τις πράξεις αλληλεγγύης που διατρέχουν τους αιώνες. Τώρα είναι η ώρα να ξεπεραστούν οι ρητορικές, τα λόγια και τα καλά αισθήματα, και να σφυρηλατηθεί αυτή η συμμαχία με θάρρος, πεποίθηση και πρακτικές ενέργειες.

Μαζί, Κούρδοι και Εβραίοι μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας νέας Μέσης Ανατολής—όχι μιας περιοχής που βασίζεται στον φόβο και την κυριαρχία, αλλά μιας που θεμελιώνεται στην ειρήνη, την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και τη γνήσια συνεργασία.

Σχετικά με τον Συγγραφέα
Ο συγγραφέας είναι ερευνητικός συνεργάτης στο Τμήμα Διεθνών Σχέσεων του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ.

Σημείωση
Τα άρθρα στην ενότητα The Blogs αποτελούν συνεισφορές τρίτων. Οι απόψεις, τα γεγονότα και οποιοδήποτε οπτικοακουστικό υλικό περιλαμβάνονται αποκλειστικά από τους συγγραφείς και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση των The Times of Israel ή των συνεργατών τους, οι οποίοι δεν φέρουν καμία ευθύνη για το περιεχόμενο.

blogs.timesofisrael.com

Κείμενο: Όμηρος Ταχμαζίδης

Κινδυνεύουμε να εκτροχιαστούμε, για άλλη μια φορά, σε ανώφελες προστριβές, χωρίς βάθος και ουσία. Και οι καταλήξεις τους θα είναι κωμικοτραγικές για το μέλλον της Θεσσαλονίκης. Αν κρίνω από όσα δημοσιεύτηκαν σε τοπική εφημερίδα οι επόμενες γενιές θα βρεθούν ενώπιον του γνωστού διλήμματος: να κλάψεις τώρα ή να γελάσεις! Αφήνω ωστόσο κατά μέρος το γελοίο και την ντροπή του όλου πράγματος. Είναι προφανές, ότι η περίπτωση της προστριβής για το μέλλον του χώρου της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκη (Δ.Ε.Θ.) είναι μια ακόμη δημόσια δήλωση ανεπάρκειας του πολιτικού προσωπικού της χώρας και των πολιτικοκοινωνικών ελίτ της.

Η διεξαγωγή τούτο το σαββατοκύριακο της ετήσιας ψειραγοράς (flea market), στον στενότατο και ακαταλλήλως διαμορφωμένο χώρο στην κάτω είσοδο της Εκθέσεως, θα έπρεπε να κινητοποιήσει τα  όποια αντανακλαστικά των τοπικών πολιτικών και κοινωνικών παραγόντων. Η ετήσια  πραγματοποίηση της ψυλλαγοράς είναι μια ακόμη διεκπεραίωση κάποιας “υποχρέωσης” των ιθυνόντων της διοίκησης της Δ.Ε.Θ. και τίποτε περισσότερο.  Δεν υφίσταται δημόσιος προβληματισμός για τον συγκεκριμένο τύπο οικονομικής δραστηριότητας – όπως και τους αντίστοιχους των ιδιαίτερων αγροτοκτηνοτροφικών προϊόντων κλπ. -, κανένας προβληματισμός για το εύρος και την δυναμική των συγκεκριμένων δημιουργικών κλάδων από την διοίκηση της Δ.Ε.Θ., τον δήμο Θεσσαλονίκης, τα κόμματα και τους συνδικαλιστικούς φορείς βιομηχάνων/βιοτεχνών και εργαζομένων.

Αλλά το πράγμα “μιλάει” από μόνο του, εδώ και αρκετά χρόνια. Ωστόσο ουδείς από τους κοντόθωρους παράγοντες της Δ.Ε.Θ. αντιλαμβάνεται – ενδεχομένως να αγνοεί κάποια πράγματα αυτός και οι σύμβουλοί του – προς τα που οδηγεί το συγκεκριμένο παραγωγικό φαινόμενο. Ποια γενικότερη ροπή στην οικονομική δραστηριότητα και στην καθημερινή κοινωνική πράξη εκφράζουν οι “δημιουργοί”, οι οποίοι εκθέτουν τα είδη τους στην ψυλλαγορά; Να σημειώσω εδώ ότι η χρήση του συγκεκριμένου όρου είναι αδόκιμη και παραπλανητική. Δεν πρόκειται για ψυλλαγορά, δηλαδή αυτό το οποίο αποκαλούμε ελληνοτουρκιστί μπίτ-παζάρ, αγγλιστί flea market, γερμανιστί Flohmarkt (αγορά ψύλλων).

Συμπληρώνεται ένα τέταρτο του 21^ου αιώνα από την πρώτη περίοδο διατύπωσης της επιστημονικής θέσεως περί αναδύσεως των creative industries, ήτοι των δημιουργικών κλάδων ως στοιχείο της σύγχρονης οικονομίας. Έκτοτε η διεθνής βιβλιογραφία – απουσία της ελληνικής όπως και σε τόσα άλλα επιστημονικά πεδία – εμπλουτίζεται διαρκώς με νέους τίτλους ερευνών και διευρύνονται οι επιστημονικές και πολιτικές συζητήσεις επί του φαινομένου. Οπότε είναι φυσικό επόμενο και το δυσμορφωμένο πολιτικό προσωπικό της χώρας να αγνοεί στοιχειώδεις ροπές της σύγχρονης πραγματικότητας στον ευρωδυτικό κόσμο – τμήμα της νεωτερικότητάς του είναι και η ελληνική κοινωνία με τις όποιες ιδιαιτερότητές της και ας σκούζουν διάφοροι γραφικοί καιροσκόποι περί του αντιθέτου – και τι αυτό μπορεί να σημαίνει για την ελληνική κοινωνία και την οικονομία της.

Επί του επίδικου των ημερών. Το πράγμα δεν μιλάει απλώς, φωνάζει: υπάρχει τουλάχιστον μια ακόμη (τρίτη) δυνατότητα για την αξιοποίηση του χώρου της Δ.Ε.Θ. “Αξιοποίηση” υπό την έννοια της προστιθέμενης υλικής και συμβολικής σημασίας του χώρου για την Θεσσαλονίκη και τους κατοίκους της. Είναι οι προοπτικές που ανοίγονται μέσω του σύγχρονου “αισθητικού καπιταλισμού”. Γύρω του μπορεί να οργανωθεί ένα σημαντικό μέρος της οικονομίας της πόλης και να δοθεί ώθηση στην εξωστρέφειά της: οικονομική, κοινωνική, πολιτιστική. Ένα σημείο αναφοράς για όλον τον βαλκανικό χώρο.

Η “αισθητική του οικονομικού” είναι μια κυρίαρχη συνθήκη στην εποχή μας. Ο “αισθητικός καπιταλισμός” και στην εκδοχή του ελληνικού μικροαστικού τρόπου παραγωγής δηλώνει την παρουσία του. Μια ματιά στην δυναμική του χειροποίητου και των χειροτεχνημάτων κάθε είδους θα έπειθε και τον πιο κακόπιστο σε σχέση με τούτο τον ισχυρισμό μου. Τα σχετικά επιμελητήρια θα έχουν καταγεγραμμένες υποθέτω τούτες τις μετατοπίσεις του παραγωγικού ενδιαφέροντος προς διάφορες μορφές της “αισθητικής οικονομίας”. Στην “αστυγραφία” του κέντρου της Θεσσαλονίκης τούτο καταγράφεται μέσω των πολλών νέων καταστημάτων από το ευρύτερο πεδίο των δημιουργικών κλάδων. Χωρίς να περιλαμβάνεται ο όγκος εκείνων των δραστηριοτήτων της αισθητικής οικονομίας , ο οποίος στεγάζεται σε ορόφους.

Κάποια γενικόλογα επιστημονικής φύσεως, διότι η συζήτηση και η θεματολογία είναι άγνωστη στην χώρα μας: Στην σύγχρονη κοινωνιολογική έρευνα ήδη γίνεται η διάκριση ανάμεσα στον βιομηχανικό καπιταλισμό, τον οργανωμένο καπιταλισμό ή φορντισμό και στον “αισθητικό καπιταλισμό” ή “αισθητική οικονομία”. Η πρώτη φάση, του βιομηχανικού καπιταλισμού περιγράφεται και αναλύεται από τον Καρλ Μαρξ, η δεύτερη από τον Μαξ Βέμπερ και η τρίτη από διάφορους σύγχρονους θεωρητικούς από την σφαίρα της κοινωνιολογικής έρευνας.

Ο όρος “αισθητική οικονομία” ή “αισθητικός καπιταλισμός” αφορά τους λεγόμενους “δημιουργικούς κλάδους” (creative industries) της σύγχρονης οικονομικής δραστηριότητας και καλύπτει ένα ευρύτατο φάσμα παραγωγικών διαδικασιών και ενασχολήσεων.

Ο χώρος της δημιουργίας στην σφαίρα του χειροποίητου αντικειμένου χρήσης είναι ένα μέρος αυτής της νέας παραγωγικής συνθήκης. Οι δημιουργοί αυτού του τύπου δεν πωλούν απλώς αντικείμενα, αλλά “ιδέες”: αντιλήψεις και αισθητικές εκδοχές των πραγμάτων και των υπηρεσιών. Πρακτικά αυτό θα σήμαινε ότι η μελλοντική ύλη των εμπορικών εκθέσεων θα προέρχεται εν πολλοίς από την σφαίρα της νέας δημιουργικότητας και ως εκ τούτου θα κινείται σε τροχιές του αισθητικού.

Οι προτεινόμενες μεγακατασκευές στον  χώρο της ΔΕΘ αντιστοιχούν σε ένα προηγούμενο στάδιο της καπιταλιστικής οικονομίας και στο μέλλον θα φαντάζουν ακόμη πιο παράταιρες και σε πλήρη δυσαρμονία με τις οικονομικές δομές της πόλης, συν την επιβαρυντική σχέση τους στην καθημερινότητα των πολιτών, οι οποίοι προϊόντος του χρόνου θα μετατρέπονται σε καταναλωτές αισθητικών προϊόντων.

Η τωρινή προστριβή μπορεί να ερμηνευτεί και υπό τούτο το πρίσμα, εάν λάβει κανείς υπόψη του την πλήρη αισθητικοποίηση της επιχειρηματολογίας των “πρασινολογούντων” αντιπάλων της “τσιμεντοποίησης” και το υποτιθέμενο τεχνοκρατικό πνεύμα της άλλης πλευράς, η οποία κινείται με γνώμονα αντιλήψεις της ελληνικής εκδοχής του οργανωμένου καπιταλισμού, όπως τις γνώρισε η πόλη στις μεταπολεμικές δεκαετίες της νέας ανοικοδόμησής της.

Το “τσιμεντάρισμα” βασίζεται σε λογικές μιας εποχής η οποία εκπνέει και είναι εκφραστής οικονομικών και κοινωνικών συμφερόντων παλαιάς κοπής. Από εδώ προκύπτει και εκείνη η αίσθηση του γελοίου που δημιουργούν οι μακέτες κατασκευής που δόθηκαν στην δημοσιότητα.

Επειδή η διεύθυνση της Δ.Ε.Θ., αλλά και η δημοτική αρχή αγνοούν την φορά των πραγμάτων στις σύγχρονες ευρωδυτικές κοινωνίες και λειτουργούν ως εμπειροτεχνίτες της εξουσίας υποτιμούν και παραμελούν παρόμοιες αγορές. Πάραυτα η  ψυλλαγορά είναι μια έκθεση η οποία αφορά ένα ευρύ φάσμα της “αισθητικής οικονομίας”. Αλλά δυστυχώς αντιμετωπίζεται ως πάρεργο ή περιθωριακό φαινόμενο – εδώ συμβάλλει και η γενικότερη απαξίωση παρόμοιων δραστηριοτήτων από το πατρονάρισμα τους από διάφορα οικολογικά σχήματα τα οποία περιτυλίγουν την υπαρκτή δυναμική του χώρου με την μιζέρια αντιδραστικών ιδεοληπτικών αντιλήψεων υποσκάπτοντας την περαιτέρω άνθισή τους – και θυμίζει “λαϊκή αγορά”.

Από την άλλη οι “δημιουργικοί” εξαιτίας του ετερόκλητου των δραστηριοτήτων τους δύσκολα μπορούν να συνασπιστούν σε συλλογικό φορέα συνδικαλιστικού τύπου. Εκτός από το στοιχείο της δημιουργίας ένα άτομο του χειροποίητου ενδύματος ή υποδήματος δεν έχει ικανά κοινά σημεία με δημιουργούς από τον ψηφιακό και επικοινωνιακό χώρο, τα οποία θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε συλλογικές συγκροτήσεις κοινών συμφερόντων.

Είναι φανερό ότι οι “τεχνοκρατικοί” ιθύνοντες της Δ.Ε.Θ. , αλλά πολύ περισσότερο οι πολιτικοί προϊστάμενοί τους δεν αντιλαμβάνονται τι ακριβώς συμβαίνει στον σύγχρονο κόσμο και στις σύγχρονες δυτικές οικονομίες. Για να είμαστε ωστόσο πληρέστεροι, στο μέτρο του δυνατού, στις παρατηρήσεις μας θα πρέπει να σημειώσουμε ότι  η όλη δημόσια συζήτηση απέχει από την σημερινή πραγματικότητα και τις όποιες δυνατότητες της Θεσσαλονίκης.

Η πρόχειρη, εύκολη, πρόσκαιρα “ωθητική” στην οικονομία της περιοχής κίνηση είναι το “τσιμεντάρισμα”. Αλλά τούτη η επιλογή δεν έχει δημιουργικό βάθος χρόνου. Αργά ή γρήγορα θα μας φέρουν τα “μπετά” αντιμέτωπους με τις τάσεις της σύγχρονης οικονομίας και δυστυχώς δεν θα υπάρχει δυνατότητα αναστροφής.

“Η επινόηση της δημιουργικότητας” και η “διαδικασία της κοινωνικής αισθητικοποίησης” – όπως φαίνεται και από τον τίτλο ενός βιβλίου (2016) του κοινωνιολόγου Andreas Reckwitz – χαρακτηρίζει την σημερινή φάση του σύγχρονου καπιταλισμού. Αλλά η “αισθητική οικονομία” και η ενίσχυσή της δεν είναι υπόθεση πολιτιστικής πολιτικής. Η αισθητική οικονομία αφορά στην παραγωγή προϊόντων με αισθητική αξία, δεν αφορά την καλλιτεχνική δημιουργία και την υποστήριξή της. Η διευκρίνιση είναι αναγκαία για να μην υπάρχουν παρανοήσεις. Άλλο πολιτική πολιτισμού και άλλο δημιουργική οικονομία. Το ίδιο ισχύει και για την οικονομία της γνώσης.

Ο χώρος της Δ.Ε.Θ. μπορεί να “μεταποιηθεί” διατηρώντας ένα μέρος των εμπορικών δραστηριοτήτων του, εκείνες δηλαδή οι οποίες σχετίζονται με την δημιουργική οικονομία, κυρίως την άυλη, την οικονομία της γνώσης και τα μικρά σε όγκο χρηστικά αντικείμενα της. Το κτιριακό απόθεμα – αρχιτεκτονική κληρονομιά – που θα απομείνει μετά την επισταμένη σάρωση των διαφόρων κατασκευών στον χώρο, δύναται να χρησιμοποιηθεί για τούτες τις δραστηριότητες. Τα υπόλοιπα μπορούν να γίνουνε δένδρα και “γρασίδια”, χωρίς την ψευδαίσθηση ότι δημιουργείται κάποιος σοβαρός πνεύμονας πρασίνου. Να σοβαρευτούμε κάποια στιγμή!

Η αποκατάσταση  της ισορροπίας “πρασίνου” και “τσιμέντου” στο ευρύτερο πολεοδομικό συγκρότημα προϋποθέτει άλλου τύπου σκέψη και δράση… Και άλλου είδους κυβερνήσεις!

*Ο Όμηρος Ταχμαζίδης κατέχει τον τίτλο του Magister Artium της Φιλοσοφίας και Ιστορίας του πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης (Heidelberg) της Γερμανίας. Δημοσιογράφος, μεταφραστής, κριτικός, πολιτικός και κοινωνικός ακτιβιστής, ιδρυτής του πρώτου Café Philo στην Ελλάδα (Θεσσαλονίκη) από το 2011 έως σήμερα υπό τον τίτλο “Φιλοσοφικές νυκτηγορίες”.