Την τελευταία δεκαετία η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) είναι ένα σύνηθες θέμα συζήτησης στα ΜΜΕ και παράλληλα θέμα πολλών δημοσιεύσεων, αρκετές φορές και από μη ειδικούς του αντικειμένου. Η ΤΝ ως κλάδος της πληροφορικής, θεωρείται από τις πλέον περίπλοκες τεχνολογίες και έχει εισχωρήσει σχεδόν σε όλους τους τομείς της επιστήμης και της κοινωνίας. Έχουν αναπτυχθεί περίπου 100 επιμέρους κλάδοι της ΤΝ με πολλές εξειδικεύσεις ο κάθε ένας.
Η ΤΝ έχει μια ιστορία που μας γυρίζει αρκετές δεκαετίες πίσω από πλευράς επιστημονικής έρευνας, δηλαδή στο 1950 με τη δημοσίευση του Alan Turing (1912-1954). Όταν η δραστηριότητα του προγραμματισμού υπολογιστών αντιμετώπιζε κάποια κατηγορία δύσκολων προβλημάτων, τότε η επίλυσή τους με κάποιες νέες μεθόδους ονομάστηκε ΤΝ μετά από πρόταση του John McCarthy, κατά τη διάσκεψη του 1956 στο Dartmouth. Ο Turing εισήγαγε την έννοια της ΤΝ με το ερώτημα του «Can a Machine Think?» και πρότεινε ένα πείραμα γνωστό σήμερα ως δοκιμή Turing. Με την πρόταση αυτή στο άρθρο του με αυτόν τον τίτλο έθιξε για πρώτη φορά το θέμα αξιολόγησης των ενδεχομένως σκεπτόμενων μηχανών. Η παλαιότερη προσέγγιση του Norbert Wiener, ο οποίος καθιέρωσε τον όρο «Κυβερνητική» με το έργο του “Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine” (1948), μπορεί να θεωρηθεί πρόδρομος τη ΤΝ.
Η ΤΝ λοιπόν είναι εφαρμογή νέου είδους εργαλείου, δηλαδή του ψηφιακού υπολογιστή επεξεργασίας πληροφοριών γενικής χρήσης που χρησιμοποιείται για πολλαπλές χρήσεις και εφαρμογές. Η ΤΝ μέσω υπολογιστικών συστημάτων βοηθά τον άνθρωπο να εκτελέσει εργασίες, ειδικά όταν χρειαστεί να χρησιμοποιήσει σύνθετους συλλογισμούς, όπως συνέβαινε με τις σύνθετες αριθμητικές πράξεις. Για τη λήψη κάποιας απόφασης που απαιτεί πολύπλοκες λογικές και χρονοβόρες διαδικασίες η απόφαση έτσι λαμβάνεται ταχύτερα και με μεγαλύτερη ακρίβεια, εφόσον τα δεδομένα που θα χρησιμοποιηθούν προέρχονται από γνωστές και αξιόπιστες πηγές και όχι από άγνωστα κείμενα. Όταν τα κείμενα είναι άγνωστης προέλευσης, όπως συμβαίνει συνήθως με τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (ΜΓΜ) (Large Language Models – LLMs) πρέπει να υπάρξει έλεγχος της ορθότητας των απαντήσεων από ειδικούς. Τα LLMs δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για εργασίες με τις οποίες ο χρήστης δεν έχει ουσιαστική εξοικείωση με το αντικείμενό τους. Τα αποτελέσματά τους πρέπει να ελέγχονται αυστηρά από τον χρήστη και να αξιολογούνται αναλόγως.
Οι δημοσιεύσεις στα ΜΜΕ περί ΤΝ τα τελευταία χρόνια έχουν προξενήσει προβληματισμούς και παρερμηνείες ειδικά όταν εμπλέκονται μη ειδικοί και παρουσιάζουν την ΤΝ ως έναν επικείμενο κίνδυνο που θα αντικαταστήσει τις ανθρώπινες νοητικές λειτουργίες με πολλά «οδυνηρά» επακόλουθα. Φθάνουν δε να εξομοιώνουν τους κινδύνους των εφαρμογών της ΤΝ με κινδύνους παρόμοιους από την κακή χρήση της πυρηνικής ενέργειας.
Μήπως η σύγκριση της ΤΝ με τη Φυσική Νοημοσύνη, για την οποία έχουμε ελάχιστη επιστημονική γνώση προς το παρόν, είναι απλώς ένα ψευδοπρόβλημα; Και αυτό επειδή αναφερόμαστε σε δυο τελείως διαφορετικές λειτουργίες λόγω της διαφορετικότητας των οντοτήτων που τις εκτελούν δηλ. υπολογιστή και εγκεφάλου. Μήπως οι παραλληλισμοί αυτοί μας οδηγούν σε λανθασμένα συμπεράσματα; Όταν αναφερόμαστε σε «συνείδηση» ή σε «μάθηση» μηχανής αναφερόμαστε σε τελείως διαφορετικές διαδικασίες από εκείνες του ανθρώπινου εγκεφάλου. Απλώς υπάρχει η σύγχυση λόγω της λεκτικής ταύτισης με αντίστοιχους όρους που χρησιμοποιούνται στην ψυχολογία, φιλοσοφία, θεολογία, κοινωνιολογία κ.λπ. με τελείως άλλη ερμηνεία. Είναι επόμενο όταν ταυτίζονται οι όροι διαφορετικών επιστημονικών κλάδων να δημιουργούνται παρερμηνείες που οδηγούν σε λανθασμένα συμπεράσματα. Οι όροι όπως Συνείδηση, Μάθηση, Δημιουργικότητα, Ανακάλυψη κ.λπ. όταν αναφέρονται σε προγράμματα ΤΝ δεν έχουν την ίδια ερμηνεία με τις συνώνυμες ανθρώπινες ιδιότητες. Ούτε θα μπορούσαν να έχουν. Επομένως η σύγκρισή τους οδηγεί εκ των προτέρων σε λάθος συμπεράσματα. Συγκεκριμένα πρέπει να αναφερόμαστε σε Μηχανική Συνείδηση (Machine Consciousness), Μηχανική Μάθηση (Machine Learning), Υπολογιστική Ανακάλυψη ( Computational Discovery), Υπολογιστική Δημιουργικότητα (Computational Creativity) κ.λπ.
Ειδικά η λέξη «συνείδηση» ως προς την ετυμολογία της προέρχεται από το αρχαίο ουσιαστικό «συνείδησις» που σήμαινε τη «σύμφυτη, εσωτερική γνώση (που έχει κάποιος για τον εαυτό του)» και προέρχεται από το ρήμα σύνοιδα «γνωρίζω καλά, ξέρω». Ως προς την σημασία της έχει διάφορες ερμηνείες. Κυρίως αναφερόμαστε στη γνώση κάποιου για τον εαυτό του ή για τον αυτοέλεγχο.
Για όλες τις παραπάνω ερμηνείες θα μπορούσε κανείς να βρει ανάλογες ιδιότητες λειτουργίας υπολογιστικών συστημάτων. Ο τεχνικός όρος «Μηχανική Συνείδηση» (Machine Consciousness) σχετίζεται μεν λεκτικά με τον όρο «Ανθρώπινη Συνείδηση» αλλά δεν έχει καμία σχέση με οτιδήποτε «ανθρώπινο» και γι’ αυτό έχει προκαλέσει πολλές και άσκοπες αντιπαραθέσεις. Ορισμένοι επιστήμονες αντιπαρατίθενται σθεναρά στην ιδέα ενός τεχνητού συστήματος που υποτίθεται πως επιδεικνύει συμπεριφορά που μόνο έμβια όντα μπορούν να επιδείξουν. Εν τούτοις μπορεί να υπάρξει καθορισμός μιας κατηγορίας συστημάτων ΤΝ τα οποία να μπορούν να παρουσιάζουν συμπεριφορά εμπνευσμένη από τη συμπεριφορά ενσυνείδητων έμβιων όντων. Μια περίπτωση Μηχανικής Συνείδησης είναι η ικανότητα του προγράμματος να δίνει εξηγήσεις των βημάτων που το οδήγησαν σε ένα συγκεκριμένο εξαγόμενο. Ένα είδος «αυτογνωσίας» του υπολογιστικού προγράμματος. Είναι ένα από τα επιτεύγματα της ΤΝ ώστε να έχουν τη δυνατότητα οι επιστήμονες να διορθώνουν και να εξελίσσουν τα προγράμματα ώστε να μιμούνται με τον καλύτερο τρόπο τις αντίστοιχες ανθρώπινες διεργασίες. Η Μηχανική Συνείδηση ελπίζουμε να βελτιώσει στο μέλλον τη λειτουργία των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων ώστε οι απαντήσεις των chatbots να είναι σαφέστερες, ορθότερες και επαληθεύσιμες.
Ο ρόλος της ΤΝ στις ανθρωπιστικές επιστήμες είναι βοηθητικός και μπορεί να αντικαταστήσει ανθρώπινες δραστηριότητες χωρίς να καταργήσει τον ανθρώπινο σχεδιασμό και την επίβλεψη. Επίσης η επιτάχυνση των διαδικασιών με τη σταδιακή κατάργηση μιας χαρτοκρατούμενης Δημόσιας Διοίκησης, έχει επιφέρει πολλές αλλαγές στην καθημερινότητά μας βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής του πολίτη κυρίως με την κατάργηση της ταλαιπωρίας αναμονής για τη λήψη κάποιου εγγράφου. Όλα αυτά με τη χρήση των νέων τεχνολογιών.
Η λήψη μιας απόφασης από ένα πλήρως ενημερωμένο σύστημα που θα ελεγχθεί από τον ειδικό του κλάδου για την πληρότητά του δεν σημαίνει ότι παραβιάζει κάποιους κανόνες. Απλώς μια απόφαση μπορεί να είναι περισσότερο αντικειμενική. Η επιστήμη προχωρεί και το μέλλον θα δείξει κατά πόσο η σωστή χρήση της τεχνολογίας μπορεί να φέρει αποτελέσματα για τη βελτίωση της ζωής μας .
Άρθρο στο TheOpinion του Αλέξανδρου Παπουτσή, πολιτικού επιστήμονα και συμβούλου στρατηγικής και επικοινωνίας
Η συζήτηση για το ΠΑ.ΣΟ.Κ και την καχεξία των δημοσκοπικών του ποσοστών είναι πληθωρική – οριακά πληθωριστική. Έχουν ειπωθεί και γραφτεί σχεδόν τα πάντα, όχι πάντοτε τα ίδια καθώς όλες οι αναλύσεις χωρίζονται σε δύο κεντρικές διακριτές στρατηγικές. Η μία το εγκαλεί ότι δεν είναι επαρκώς κεντρώο και άρα αξιόπιστη εναλλακτική διακυβέρνησης και η άλλη ότι δεν είναι επαρκώς αντιπαραθετικό και ανταγωνιστικό προς τη Νέα Δημοκρατία και δεν το εμπιστεύονται όσοι την απορρίπτουν. Προσωπικά συντάσσομαι με την δεύτερη για πολλούς, πολιτικούς – ιστορικούς – αριθμητικούς λόγους.
Το βασικό ερώτημα που δεν έχει απαντήσει το ΠΑ.ΣΟ.Κ επαρκώς είναι ένα και απλό. Ποιον κόσμο θέλει να εκπροσωπήσει; Ποια είναι και από ποιους αποτελείται η δυνητική πολιτική και κοινωνική συμμαχία που μπορεί να το καταστήσει κόμμα εξουσίας; Εάν το απαντήσει καθαρά, ενσυνείδητα, προταγματικά και αδιαμφισβήτητα, όλα τα επόμενα υπό-ερωτήματα απαντώνται πολύ πιο εύκολα. Με αυτήν την προσέγγιση του προβλήματος ΠΑ.ΣΟ.Κ επιχειρώ να απαριθμήσω τα μεγάλα «πρέπει» για το κόμμα αυτό.
Το ΠΑ.ΣΟ.Κ πρέπει να στραφεί στα αστικά κέντρα και στις παραγωγικές ηλικίες. Δεν νοείται ευρωπαϊκό σοσιαλιστικό κόμμα χωρίς δυνάμεις σε αυτά τα τμήματα του εκλογικού σώματος. Ο εκλογικός και δημοσκοπικός χάρτης αποτυπώνει την πραγματικότητα – το κόμμα έχει ή διατηρεί δυνάμεις στην επαρχία και στους babyboomers. Αυτό κάπως πρέπει να αλλάξει.
Πρέπει να συναρθρώσει τις προγραμματικές του επεξεργασίες σε ένα στοιχειωδώς αντιληπτό ως ενιαίο σύνολο θέσεων, ως ένα σώμα, με σαφείς προτεραιότητες και να σταματήσει την αποσπασματική παρουσίαση θέσεων, παρασυρμένο από την ατζέντα της επικαιρότητας και των επικοινωνιακών πολιτικών πρωτοβουλιών της κυβέρνησης. Η πολιτική πρόταση του ΠΑ.ΣΟ.Κ πρέπει να παρουσιάσει καθαρά ποιος θα κερδίσει από την πολιτική του και ποιος θα χάσει. Αν κανείς δεν χάνει τίποτε, τότε κανείς δεν κερδίζει κάτι – και αυτό το εκλογικό σώμα το καταλαβαίνει. Εισόδημα, στέγη, υγεία, ακρίβεια είναι τα πεδία που πρέπει να βρίσκονται καθημερινά στο επίκεντρο.
Η πολιτική του πρόταση πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο απλή και ξεκάθαρη γίνεται. Πρέπει να στοχεύει ακριβώς εκεί που αποτυχαίνει η Νέα Δημοκρατία. Οι ανωτέρω προτεραιότητες πρέπει να απαντούν σε πραγματικά αιτήματα του πραγματικού κόσμου. Το 2025 υπάρχει ένας ωκεανός ανθρώπων στη χώρα που είτε είναι, είτε αισθάνονται «μη προνομιούχοι». Αισθάνονται ότι οι εξελίξεις δεν τους συμπεριλαμβάνουν, ότι μένουν πίσω, ότι το ασανσέρ της ανοδικής κοινωνικής κινητικότητας έχει (από χρόνια) χαλάσει αλλά και μάλλον κανείς δεν θέλει να το φτιάξει. Το ΠΑ.ΣΟ.Κ πρέπει να υποσχεθεί ότι θα το φτιάξει, αλλιώς δεν έχει νόημα να το ψηφίσει κανείς.
Ηγετική ομάδα, προβεβλημένα στελέχη αλλά και κομματικό σώμα πρέπει να αντιληφθούν ότι το κόμμα δεν βρίσκεται στο 1996, δηλαδή σε μία ιστορική και πολιτική φάση μετεξέλιξης. Τότε, ήταν και παρέμενε κόμμα εξουσίας – κέρδιζε με 45% τις εκλογές και τις έχανε με 40%. Το ιστορικό ανάλογο του έργου που έχουν μπροστά τους είναι η δεκαετία του 1970 και η πρώιμη Μεταπολίτευση. Πρέπει να δημιουργήσουν την παράταξη, να «φτιάξουν» ξανά έναν χώρο με κοινωνική – ταξική – πολιτική – πολιτισμική ευρυχωρία. Αυτό σημαίνει όμως δουλειά – αφοσίωση – τρέξιμο – λιώσιμο παπουτσιών, εμφανώς δύσκολο για millennials που μάθανε την πολιτική μέσα από τα δελτία των 8 των 00s. O Ανδρέας των 70s είχε γυρίσει σε κάθε χωριό της χώρας τουλάχιστον 3 φορές.
Το ΠΑ.ΣΟ.Κ στον τομέα αυτού που λέμε «Επικοινωνία» και πολιτικός λόγος πρέπει να ξαναγίνει άμεσα ΠΑ.ΣΟ.Κ και να σταματήσει να είναι ΚΚΕ Εσωτερικού. Μιλάμε πάντοτε επικοινωνιακά και υφολογικά. Πρέπει να μιλά προταγματικά, να ξαναβάλει στο λόγο του πάθος, έμπνευση, φρέσκες ιδέες, λαϊκότητα έως και εργαλειακά όψεις λαϊκισμού. Το ΚΚΕ Εσωτερικού διαχρονικά είχε ορισμένες από τις πιο ενδιαφέρουσες ιδέες, στην κάλπη όμως ήταν 1-2% και το ΠΑ.ΣΟ.Κ 48%.
Πρέπει να αξιοποιήσει άμεσα, μέσα από εσωτερικές υπερβάσεις, όλο το στελεχιακό του δυναμικό, να αναβαθμίσει την κομματική του λειτουργία, να διευρύνει την εσωκομματική του δημοκρατία και να αφήσει πίσω του εσωτερικούς διαχωρισμούς της πλάκας, άνευ σημασίας. Το ΠΑ.ΣΟ.Κ του 8% -10% είναι αδειανό πουκάμισο – δεν έχει νόημα να κυριαρχεί κάποιος στο εσωτερικό ενός κόμματος που νομοτελειακά, εάν δεν κάνει την υπέρβαση θα συρρικνωθεί.
Η ηγεσία του ΠΑ.ΣΟ.Κ πρέπει να καταβάλει – διανοητικά αλλά και διαισθητικά- ένα και μόνο πράγμα. Το πρωί, μπαίνοντας στη Χαριλάου Τρικούπη, κάθεται στην καρέκλα που καθόταν ο Ανδρέας Παπανδρέου. Εάν αυτό αντιληφθεί τι σημαίνει πολιτικά, ιστορικά, στρατηγικά, εάν καταλάβει τί ήταν αυτό που πέτυχε ο Παπανδρέου από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 μέχρι τα μέσα αυτής του 1990, τότε τα ερωτήματα και οι ασάφειες θα μετατραπούν μαγικώ τω τρόπω σε απαντήσεις και διαύγεια.
Η ιστορία δεν περιμένει ποτέ κανέναν. Τα παράθυρα ευκαιρίας ανοίγουν αλλά και κάποια στιγμή κλείνουν – ο χρόνος δεν είναι δωρεάν, ούτε οι τετραετίες στραγάλια προς κατανάλωση. Όταν οι οικονομικές και πολιτικές συνθήκες είναι ώριμες τότε η απαίτηση για μια εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης είναι επιτακτική.
Η εφημερίδα «Δημοκρατία» δημοσιεύει σήμερα συνέντευξη που παραχώρησε ο ελληνοαμερικανός Στήβ Λάλας στον Παναγιώτη Παύλο.
Ποιος είναι ο Στήβ Λάλας; Ο διπλωματικός υπάλληλος των ΗΠΑ που για να βοηθήσει την πατρίδα του, την Ελλάδα, παρείχε πληροφορίες στην, τότε, κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη (1993) για θέματα που ενδιέφεραν απολύτως τη χώρα.
Ο Λάλας συνελήφθη το 1993 από λάθη του τραγικού δίδυμου Κωνσταντίνου Μητσοτάκη (πρωθυπουργού) και Βιργινίας Τσουδερού (υφυπουργού εξωτερικών).
Παιδική χαρά δεν είναι το πολιτικό προσωπικό μόνο σήμερα. Κατά καιρούς ασκήθηκε σ αυτήν την ευχάριστη συνήθεια.
Ο Λάλας εξέτισε στις ΗΠΑ την 14χρονη ποινή που του επιβλήθηκε και μετά το πέρας της ήλθε στην Ελλάδα. Οι Αμερικανοί δεν του παρείχαν σύνταξη και του κατάσχεσαν τα περιουσιακά του στοιχεία.
Θα περίμενε κανείς η ΠΑΤΡΙΔΑ, μόλις επέστρεψε σ αυτήν, να του παράσχει μια στοιχειώδη οικονομική βοήθεια αναγνωρίζοντας τις υπηρεσίες του και το γεγονός ότι συνελήφθη και υπέστη τα πάνδεινα εξαιτίας της ανευθυνότητας των δικών της πολιτικών αξιωματούχων (Μητσοτάκης-Τσουδερού).
Δυστυχώς, δεν συνέβη τίποτε. Ο άνθρωπος όχι μόνο δεν βοηθήθηκε από το κράτος στη δύσκολη κατάσταση που περιήλθε αλλά του αρνήθηκαν ακόμη και μια δουλειά, έστω, φύλακα, για να βγάζει ελάχιστα για να ζήσει.
Το ερώτημα καθενός που πληροφορείται όσα συνέβησαν είναι γιατί συμπεριφέρθηκε έτσι το ελληνικό κράτος; Η πατρίδα;
Δύο είναι οι πιθανές εκδοχές.
Η μια είναι η κλασική αδιαφορία των βολεμένων της εξουσίας.
Κατέχουν τις θέσεις, συνήθως, βουτηγμένοι στην διαφθορά, και αδιαφορούν ακόμη και για ανθρώπους, όπως ο Λάλας, οι οποίοι βοήθησαν να υπάρχει αυτή η χώρα έστω και υπο την σημερινή της μορφή.
Το μήνυμα που εκπέμπεται από αυτήν την συμπεριφορά των κρατικών αξιωματούχων είναι: προσέξτε, μην κάνετε το ίδιο λάθος. Θα σας πετάξουν σαν στημένες λεμονόκουπες.
Το αποτέλεσμα; Ελάχιστοι σήμερα θέλουν να υπηρετήσουν στις ένοπλες δυνάμεις και οι μυστικές υπηρεσίες παρουσιάζουν μια εικόνα που όταν εκδηλώνεται δημοσίως δεν είναι καθόλου κολακευτική. Γιατί να διακινδυνεύσει κανείς όταν γνωρίζει ότι την επόμενη ημέρα θα τον πετάξουν στα αζήτητα.
Ο άλλος λόγος που δεν θέλει να διακινδυνεύσει το πολιτικό σύστημα είναι ότι φοβάται τους Αμερικανούς. Μήπως και ενοχληθούν και αντιδράσουν, προσωπικά, κατά εκείνου που θα σκεφθεί να ευνοήσει, έστω, στοιχειωδώς τον Λάλα.
Η ιδιότητα του κατασκόπου είναι από τις παλαιότερες στην ιστορία της ανθρωπότητας. Και οι Αμερικανοί την εφαρμόζουν καλά. Είναι από τις ενασχολήσεις που τους δίνουν την δυνατότητα να διατηρούνται ως μεγάλη δύναμη.
Στη CIA ανέθεσε ο Τζόρτζ Μπούς ο νεότερος την επιχείρηση σύλληψης του Μπιν Λάντεν. Η CIA ανέπτυξε το πυκνό δίκτυο κατασκόπων και πληροφοριοδοτών στη Μέση Ανατολή που οδήγησε στον εντοπισμό του κούριερ του Μπιν Λάντεν Αμπού Άχμεντ αλ-Κουγουέιτι, ο οποίος νοίκιασε και το σπίτι στο Αμποταμπάντ του Πακιστάν όπου διέμενε ο αρχηγός της Αλ Κάιντα. Ένα λάθος του κούριερ με το κινητό οδήγησε στον εντοπισμό του, την παρακολούθησή του και την σύλληψη και δολοφονία του Μπιν Λάντεν.
Ήταν η CIA που έχασε 7 στελέχη της στη βάση Κόστ στα σύνορα Αφγανιστάν- Πακιστάν όπου βρισκόταν το στρατηγείο της όταν ένας δήθεν πληροφοριοδότης της πυροδότησε εκρηκτικό μηχανισμό με τον οποίο ανατινάχτηκε και ο ίδιος.
Τον αρχηγό της CIA Λίον Πανέτα ευχαρίστησε δημοσίως ο Ομπάμα για την επιχείρηση.
Γιατί οι Αμερικανοί να έχουν πρόβλημα με την ηγεσία μιας χώρας που θα ήθελε να τιμήσει και να βοηθήσει οικονομικά έναν άνθρωπο που προσέφερε υπηρεσίες στη χώρα του;
Και εν τέλει, αν δεν μπορούν επισήμως να βοηθήσουν υπάρχουν χίλιοι άλλοι τρόποι να το κάνουν χωρίς να φανούν.
Η περίπτωση Λάλας δοκιμάζει τις σχέσεις πολίτη που αγαπά την πατρίδα του και πολιτικής ηγεσίας που την διαχειρίζεται (την πατρίδα).
Ας σκεφθούν τι θα περάσει από το μυαλό όσων βρεθούν σε ανάλογες περιπτώσεις στο μέλλον.
Δεν είναι τυχαίο που κανείς δεν ενδιαφέρεται, πια, γι αυτήν την χώρα.
Είναι καιρός να τα αναλογιστεί όλα αυτά το πολιτικό σύστημα. Όχι, μόνο, η σημερινή κυβέρνηση. Θα ψάχνουν σε λίγο και δεν θα βρίσκουν.
Την παράταση λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων της Δυτικής Μακεδονίας ζητεί ψήφισμα της διοικούσας επιτροπής του ΤΕΕ. Όπως υπογραμμίζεται στο ψήφισμα, η διαδικασία της απολιγνιτοποίησης στην Ελλάδα δεν υπήρξε αποτέλεσμα ενός σοβαρού και τεχνικά τεκμηριωμένου σχεδιασμού, αλλά μιας βιαστικής πολιτικής απόφασης, χωρίς την απαιτούμενη συμμετοχή της επιστημονικής και τεχνικής κοινότητας. Το ΤΕΕ εκφράζει έντονο προβληματισμό για τις συνέπειες που είχε η πολιτική αυτή στην ενεργειακή ασφάλεια, τη λειτουργία της αγοράς και το κοινωνικό κόστος για τις τοπικές κοινωνίες.
Σύμφωνα με τη Διοικούσα Επιτροπή, η εσπευσμένη έξοδος από τον λιγνίτη, χωρίς να έχουν εξασφαλιστεί αξιόπιστες εναλλακτικές λύσεις συνέβαλε στην αποσταθεροποίηση της ηλεκτροπαραγωγής και στην άνοδο των τιμών ενέργειας. Μάλιστα, γίνεται ειδική αναφορά στις επιπτώσεις που είχε η απολιγνιτοποίηση στην αύξηση του κόστους ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ειδικά κατά την περίοδο της ενεργειακής κρίσης.
“Πτολεμαΐδα 5”
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην υπόθεση της “Πτολεμαΐδας 5”, την πιο σύγχρονη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με λιγνίτη, επένδυση άνω του 1,5 δισ. ευρώ, η οποία κινδυνεύει να τεθεί πρόωρα εκτός λειτουργίας.
Το ΤΕΕ, στο ψήφισμά του, εκφράζει την κατηγορηματική του αντίθεση στο ενδεχόμενο απόσυρσης της μονάδας, επισημαίνοντας ότι:
Η μονάδα Πτολεμαΐδα 5 κατασκευάστηκε με σύγχρονη τεχνολογία και πληροί τα αυστηρότερα περιβαλλοντικά πρότυπα.
Αποτελεί κομβικό εργαλείο για την ασφάλεια εφοδιασμού της χώρας, ειδικά σε περιόδους κρίσης και ενεργειακής αστάθειας.
Η απόφαση για το πρόωρο κλείσιμό της συνιστά τεράστια σπατάλη δημοσίου και ευρωπαϊκού χρήματος, που αγγίζει τα όρια της παράλογης διαχείρισης επενδύσεων στρατηγικής σημασίας.
Η λειτουργία της θα μπορούσε να διασφαλίσει ομαλή μετάβαση προς την απανθρακοποίηση, με τεχνολογική υποστήριξη (π.χ. retrofit με CCS ή μετατροπή σε φυσικό αέριο ή βιομάζα), και όχι με μονομερή και ακαριαία παύση λειτουργίας.
Με βάση τα παραπάνω, το ΤΕΕ καλεί την κυβέρνηση να επανεξετάσει την απόφασή της, υπογραμμίζοντας ότι η απόσυρση της Πτολεμαΐδας 5 δεν είναι μόνο τεχνικά αδικαιολόγητη αλλά και ενεργειακά επικίνδυνη, ιδίως ενόψει του νέου ενεργειακού και γεωπολιτικού περιβάλλοντος στην Ευρώπη.
Το ψήφισμα χρησιμοποιεί την περίπτωση της απολιγνιτοποίησης ως χαρακτηριστικό παράδειγμα για να αναδείξει τη γενικότερη απαξίωση της τεχνικής επιστημοσύνης στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, “η τεχνική γνώση και εμπειρία δεν ζητήθηκε, δεν αξιοποιήθηκε και τελικώς παρακάμφθηκε”.
Τέλος η Διοικούσα Επιτροπή του ΤΕΕ ζητά επαναφορά του θεσμικού ρόλου του Επιμελητηρίου ως ανεξάρτητου τεχνικού συμβούλου του κράτους και ουσιαστική εμπλοκή των μηχανικών στον εθνικό ενεργειακό σχεδιασμό, στον χωροταξικό σχεδιασμό και στα έργα υποδομής.
By Antonis Samaras, former Prime Minister of Greece
This is no longer a government of New Democracy. It is the government of Kyriakos Mitsotakis.
Prime Minister Kyriakos Mitsotakis and the leadership of the Ministry of Foreign Affairs—Giorgos Gerapetritis, Alexandra Papadopoulou, and Tasos Chatzivasileiou—have, by most accounts, failed in foreign policy. The doctrine of the “Yes Men.”
Global developments are rapid and alarming. The international system is undergoing transformation, marked by two main characteristics. First, we are heading toward a change of borders—if not de jure, then certainly de facto. Second, the emerging global order is becoming a hybrid of bipolarity (U.S.–China) with elements of tripolarity (Russia). At the same time, significant regional and local geopolitical actors (such as India, Pakistan, Indonesia, Brazil, Iran, Turkey, Israel) are operating with much greater degrees of freedom than in the past.
Such combinations create an unstable, highly competitive environment filled with both vast opportunities and enormous risks.
We are living through a period in history when revisionist powers, large and small, sensing “windows of opportunity,” are attempting to realize their ambitions.
What is our homeland’s position within this geopolitical “perfect storm”? What is the doctrine of our current foreign policy? What does Greece seek in a world that is changing?
Greece is on the sidelines. Entirely absent. Hellenism is under pressure—on all fronts. We are retreating or simply not present. As if we’ve abandoned our national foreign policy, our national issues. Although we could take advantage of current circumstances, we don’t. On the contrary!
Just days ago, the Prime Minister visited Germany. He met with the newly elected, but deeply politically wounded at home, Chancellor Merz. Merz, despite Germany’s own extensive criticisms of Turkey, publicly expressed—with “political cynicism”—his desire for EU–Turkey defense cooperation. Germany, of course, supplies Turkey with arms—not without benefit, naturally. In other words, Germany, a core EU member, advocates cooperation with a country that is not only outside the EU but often directly opposed to European policy on several fronts, such as the Ukraine issue.
Above all, Germany is calling for cooperation with Turkey, a country that illegally occupies 40% of the territory of another EU member state, Cyprus! A country that, in defiance of international law, threatens war against yet another EU country, Greece, should we exercise our legal right to extend our territorial waters to 12 nautical miles.
Instead of seizing the opportunity and publicly responding to Germany that such positions contradict every principle of morality and political logic, the Greek Prime Minister reacted with appeasement—merely requesting… new rules be considered.
But it didn’t stop there. When Chancellor Merz publicly asked that Greece accept the readmission of thousands of illegal migrants from Germany, the Prime Minister expressed his “understanding” of Germany’s problem. “Whatever you say…”
The Prime Minister also traveled to Italy. A few weeks prior, Italy had signed defense agreements with Turkey. Yet instead of expressing firm objections or concerns, Greece remained silent—even though Italy was in a vulnerable position following the involvement of the Italian-owned Hellenic Train in the Tempi train tragedy. And what was the outcome of the meeting? New commercial agreements regarding trains—with the same company whose responsibilities, the Prime Minister himself had said, would be investigated. “Whatever you say…” in Italy too.
In our neighborhood, it’s the same—or worse. The Prime Minister of North Macedonia declares at every international forum that the “Macedonian issue” remains unresolved and must be reopened to deliver “historical justice” to Skopje. Clearly implying vindication of Skopjan irredentism. And what do we do? We watch silently. “Whatever you say…”
Albanian Prime Minister Edi Rama, who illegally imprisoned Beleri and persecutes the Greek minority, makes ahistorical claims about the Chams while campaigning freely in Greece. Not only was he not disturbed by anyone, but the Greek government is leading the push for Albania’s accession to the EU. “Whatever you say…” again.
The Greece–Cyprus–Israel energy agreement has been “temporarily” abandoned. To the point where a bilateral agreement between Cyprus and Israel was signed without even a mention of Greece! We were absent—so as not to disturb the “Calm Waters” and the “Friendship” recently signed with Turkey… We saw it even in Kasos!
Recep Tayyip Erdoğan visited occupied Cyprus to inaugurate the “presidential palace” of the pseudo-state and brazenly declared that Turkey would never leave the island. And Greece? The motherland and guarantor power—how did it respond? It simply didn’t! Because I cannot accept that an unsigned comment by “diplomatic sources” of the Foreign Ministry counts as a serious country’s response…
Absent in the Aegean, absent in the Eastern Mediterranean. We didn’t even dare submit a complete map for Marine Spatial Planning—something that concerns only the EU—a gap that Ankara is now exploiting.
Absent too from developments in Syria, where we should have been deeply engaged with Israel, Egypt, Saudi Arabia, Jordan, India, and the UAE. Instead, we leave room for the U.S. to recognize Turkey as part of the solution in the Middle East…
Absent on the Cyprus issue as well. No initiatives. No foreign policy realignment. Absolutely nothing. “Whatever you say…” everywhere and with everyone.
Obviously, this is not a serious foreign policy. And it reflects a country that is not taken seriously by anyone.
And it shows.
And among everything else, we managed the impossible: to have no dialogue with Russia—but also none with the new U.S. administration…!
Despite this, we are not “concerned.” And we do not engage. We only focus on “communication.”
But the real problem is that no one engages with us either! We are not even invited to discussions on matters directly related to our region and our interests. Even though Greece is geopolitically one of the most important areas at the crossroads of global developments. Does this contradiction trouble any of the “competent” authorities?
We are the “Absent Ones.” Except… for the Foreign Ministry leadership’s presence in Turkey. One, the minister of “let them call me a traitor,” endlessly praises Turkey and receives accolades from the Turks wherever he goes! And the other, the new deputy minister, delivers official speeches… in Turkish!
Is this, then, the new doctrine of our foreign policy? “Whatever you say” and “calm waters”?
Excuse me, but who decided this, and when? Who determined that our homeland would follow a policy of utter appeasement? Who has given approval for Greece’s international absence and devaluation? Parliament? The Greek people? Certainly not! We said different things in 2023, before the elections.
This policy does not reflect the ideas or concerns of the Greek people as a whole!
And in any case, such a mandate was never given to the government by New Democracy’s electoral base.
But then again, as I said before, this is no longer a New Democracy government.
του Χαρίτωνος Σάρλ Χιντίρογλου, Ομότιμου Καθηγητή Βιολογίας ΑΠΘ
Χωρίς προλογικά και εισαγωγικά σημειώματα, έτσι έχουν τα συμβάντα μιας ιστορίας που ξεπερνά τα >50 έτη. Ναι. Καλά διαβάσατε, μισός αιώνας πέρασε για να φτάσουμε στο σχεδόν KATI.
Σε ενεστώτα χρόνο, παρά τις αγωνιώδεις προσπάθειες να πείσουμε τους διοικούντες διαπιστώνουμε ώτα μη ακουόντων και οφθαλμούς ερμητικά κλειστούς. Αντιθέτως η ΕΕ ενέταξε στους κεντρικούς στόχους, την ενσωμάτωση των Ευρωπαϊκών Συλλογών Φυσικής Ιστορίας στον οδικό χάρτη του Ευρωπαϊκού Στρατηγικού Φόρουμ για τις Υποδομές Έρευνας (ESFRI). Έτσι, σκοπός της παρούσης αναφοράς, για μια φορά ακόμα, είναι η ανάδειξη της προτεραιότητας δημιουργίας του ΑΜΦΙΘ στην Περιφέρεια της Κεντρικής Μακεδονίας. Μιας Περιφέρειας που στερείται ενός τέτοιου τουριστικού προορισμού, τη στιγμή μάλιστα που στη χερσόνησο του ΑΙΜΟΥ, δραστηριοποιούνται τουλάχιστον 45 ΜΦΙ και στη Ν. Ελλάδα άλλα οκτώ. Στη Β. Ελλάδα συναντάμε τρία ΜΦΙ στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Η μόνη ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ χωρίς ΜΦΙ και με αδρανοποιημένα τα πολιτικά κέντρα αποφάσεων, παρά τις πολυετείς προσπάθειες, είναι η Κεντρική Μακεδονία.
Εδώ λοιπόν θα δοθεί ο βασικός προβληματισμός πάνω σ’ όλο το σκεπτικό του εγχειρήματος της δημιουργίας του ΑΜΦΙΘ, που δεν είναι άλλος από τις απαντήσεις στα ακόλουθα εφτά (7) ερωτήματα:
Υπάρχουν κατάλληλες υποδομές για να δημιουργηθεί ένα Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στην Θεσσαλονίκη (ΜΦΙΘ);
ΝΑΙ. Οι θητείες του αείμνηστου Δημάρχου μας Γιάννη Μπουτάρη και του Πρύτανη του ΑΠΘ κ.κ. Περικλή Μήτκα, υπήρξαν καθοριστικές για ότι έχουμε σήμερα ως κτηριακή υποδομή για το ΜΦΙ της πόλης. Με την απόφαση της Συγκλήτου του ΑΠΘ 2891/22-7-2014 & 2910/28-5-2015, ιδρύεται το «Αριστοτέλειο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Θεσσαλονίκης» (Α.Μ.Φ.Ι.Θ.) Το Α.Μ.Φ.Ι.Θ. συνιστά πρότυπο μουσειακό, ερευνητικό, εκπαιδευτικό και πολιτιστικό Κέντρο της Βόρειας Ελλάδας και της χώρας. Περιλαμβάνει δραστηριότητες καταγραφής, έρευνας, μελέτης, προβολής, έκθεσης, διατήρησης και εκπαίδευσης, οι οποίες αντιστοιχούν στα γνωστικά αντικείμενα διαχρονικής και σύγχρονης γεω-βιοποικιλότητας του ελληνικού χώρου. Η έδρα του βρίσκεται στα κτήρια της Ναυτικής Διοίκησης στον ΟΛΘ.
Μπορεί η Θεσσαλονίκη να στηρίξει τη δημιουργία και λειτουργικότητα ενός Μουσείου Φυσικής Ιστορίας;
ΦΥΣΙΚΑ. Μια πόλη στην οποία εδρεύει ένα από τα μεγαλύτερα Πανεπιστήμια της χώρας και των Βαλκανίων, με ιστορικό αποτύπωμα ενός αιώνα η πρόοδος και η βιωσιμότητα του ΜΦΙ είναι εξασφαλισμένη. Τόσο το στελεχιακό δυναμικό του Ιδρύματος όσο και οι ανεκτίμητες συλλογές του αποτελούν εγγύηση στη δημιουργία ενός θεσμού με τεράστιες προοπτικές. Αρκεί να συνειδητοποιηθεί η σημαντικότητα του εγχειρήματος, ακόμα και από τη διοίκηση του ΑΠΘ.
Ποια είναι τα οφέλη της δημιουργίας ενός Μουσείου Φυσικής Ιστορίας;
Σύμφωνα με πλήθος βιβλιογραφικών αναφορών τα οφέλη είναι πολλαπλά για όλες τις κλάσεις ηλικίας μιας κοινωνίας. Τα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας αποβλέπουν στην ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σε ζητήματα προστασίας και κατανόησης των περιβαλλοντικών ζητημάτων. Η ενδυνάμωση της γνώσης της κοινωνίας σε ζητήματα βιολογικής ποικιλότητας διασφαλίζει τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, τη διατήρηση της ανθρώπινης υγείας, την οικονομική σταθερότητα και τη βελτίωση της ποιότητας της ανθρώπινης ζωής. Τα κίνητρα που προσφέρουν οι δράσεις των ΜΦΙ στην ανάπτυξη άυλων αξιών για τις νέες γενιές αλλά και δεξαμενές ιδεών για την οικονομικής ανάπτυξης μιας χώρας ή των τοπικών αυτοδιοικήσεων, συνιστούν θεσμική κοινωνική υποδομή που επιδιώκει τη βιωσιμότητά της.
Ποιος είναι ο ρόλος των ΜΦΙ;
Ο ρόλος τους αξιολογείται κρίσιμος στην πολιτιστική οικονομία καθώς υποστηρίζει την προώθηση των πόλεων ως πολιτιστικά κέντρα στην εγχώρια και διεθνή αγορά ικανοποιώντας απαιτήσεις και προσδοκίες από επισκέπτες και επενδυτές.
Ποιο είναι το κοινωνικό αποτύπωμα των Μουσείων Φυσικής Ιστορίας;
Τα ΜΦΙ συνιστούν κέντρα προσέλκυσης όλων των κλάσεων ηλικίας μιας κοινωνίας σε κοινούς σκοπούς. Συνδράμει στον κοινωνικό γραμματισμό περιορίζοντας τον κοινωνικό αποκλεισμό και τις διαφορές μεταξύ των κλάσεων ηλικίας, εξαιτίας της τεχνολογικής ανάπτυξης. Ενδυναμώνει τη δημοκρατική συνείδηση και ανεκτικότητα της διαφορετικότητας. Σε κάθε περίπτωση η μουσειακή εκπαίδευση αναδεικνύεται μία από τις σημαντικότερες μορφές βιωματικής εκπαίδευσης.
Πως εξασφαλίζεται η οικονομική αυτοδυναμία των ΜΦΙ;
Αρχής γενομένης μιας βασικής επένδυσης, τα ΜΦΙ αναζητούν πόρους από τις ακόλουθες πηγές: (1) θέσπιση συμβολικού και διαβαθμιζόμενου εισιτηρίου εισόδου, (2) οργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων (π.χ. θερινά σχολεία απασχόλησης, επιμορφωτικά προγράμματα μουσειακής εκπαίδευσης, προγράμματα δια βίου μάθησης, κ.ά.), (3) Διεκδικήσει χρηματοδοτήσεων από εθνικούς και ευρωπαϊκού πόρους, (4) προγράμματα παροχής υπηρεσιών, (5) Ανάπτυξη σημείων πώλησης αναμνηστικών (κ.ά.) Σε κάθε περίπτωση οι δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης και αυτοδυναμίας των ΜΦΙ στηρίζεται στους ανθρώπους που το στελεχώνουν και στις προσδοκίες των δημόσιων αρχών (τοπική αυτοδιοίκηση και υπουργεία).
Ποια μπορεί να είναι τα πολιτικά οφέλη από την στήριξη δημιουργίας ενός ΜΦΙ;
Μπορεί η στήριξη δημιουργίας ενός ΜΦΙ να εμφανίζεται ως μια αδιάφορη πολιτική ενέργεια, ωστόσο οι εκτιμήσεις δείχνουν ακριβώς το αντίθετο. Δηλαδή, ενισχύουν το πολιτικό προφίλ όλων των συντελεστών που τα ενδυναμώνουν.
Στην Ελλάδα λειτουργούν έντεκα (11) ΜΦΙ, με τα δύο σημαντικότερα στην Αττική (ΜΦΙ Γουλανδρή και Αμαρουσίου) και το τρίτο, θα έλεγα κορυφαίο, το ΜΦΙ στο Ηράκλειο (Κρήτης). Και ενώ υπάρχουν ΜΦΙ σε μικρότερες πόλεις όπως Βόλο, Ξάνθη, Σέρρες, Αλεξανδρούπολη, Λέσβο, Μετέωρα, Ζάκυνθο, μια ανασκόπηση αποκάλυψε πως στο πολεοδομικό συγκρότημα των 2 εκατομμυρίων κατοίκων απουσιάζει η στοιχειώδης υποδομή ενός ΜΦΙ.
Έτσι προκύπτει το αναπάντητο ερώτημα, πως είναι δυνατό η Θεσσαλονίκη να στερείται μιας τέτοιας υποδομής, έχοντας εντός των τειχών της ένα ίδρυμα σαν το ΑΠΘ, που θα μπορούσε να παίξει καθοριστικό ρόλο στη δομή και λειτουργία του. Εάν η πολιτική απόφαση του Δημάρχου Ι. Μπουτάρη ήταν η ίδρυση του ΑΜΦΙΘ ήταν καθοριστική για το μέλλον του ΑΜΦΙΘ, η στήριξη της δημιουργίας του θα έχει πολλαπλασιαστικά οφέλη για όλους τους συντελεστές. Η πόλη θα αποκτήσει τα πλεονεκτήματα που έχουν άλλες γειτονικές περιοχές, η δε συνδεσιμότητά των ΜΦΙ της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής θα αποφέρει πολλαπλασιαστικά οφέλη στο σύνολο της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής της ΝΑ Ευρώπης.
Εδώ είμαστε για να δούμε το πνεύμα της Δημιουργικότητας των Ντόπιων Κέντρων Εξουσίας της πολιτικής, αυτοδιοίκητής και ακαδημαϊκής σκηνής της Κεντρικής Μακεδονίας.
*Χαρίτων Σαρλ Χιντήρογλου, Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ, Μέλος του ΔΣ του ΑΜΦΙΘ
INTERNATIONAL MUSEUM DAY: Thessaloniki Deserves a Museum of Natural History
By Chariton Sarl Chintiroglou, Professor Emeritus of Biology, Aristotle University of Thessaloniki
No introductions, no preambles—this is the story of a struggle that spans over fifty years. Yes, you read that right—half a century has passed, and we are still nearly at square one.
Today, despite our persistent efforts to persuade those in power, we are met with deaf ears and firmly shut eyes. By contrast, the European Union has made the integration of European Natural History Collections a central goal, placing it on the roadmap of the European Strategy Forum on Research Infrastructures (ESFRI). The aim of this article, once again, is to emphasize the urgent need for the creation of the Aristotle Museum of Natural History of Thessaloniki (AMFITH) in the Region of Central Macedonia.
This is a region lacking such a touristic and educational destination, despite the fact that there are at least 45 Natural History Museums (NHMs) operating in the Balkans and another eight in Southern Greece. In Northern Greece, there are only three NHMs in Eastern Macedonia and Thrace. Central Macedonia is the only region entirely without an NHM—its political centers of decision-making remain inert, despite decades of efforts.
Let us now address the core considerations behind the initiative to create AMFITH, centered around the following seven key questions:
Are there suitable facilities to house a Natural History Museum in Thessaloniki?
YES. The tenures of the late Mayor Yiannis Boutaris and former AUTh Rector Periklis Mitkas were pivotal in establishing the current building infrastructure for Thessaloniki’s Natural History Museum. With Senate Decisions 2891/22-7-2014 and 2910/28-5-2015, the “Aristotle Museum of Natural History of Thessaloniki” (AMFITH) was officially founded. AMFITH is designed to be a model museum, research center, educational institution, and cultural hub for Northern Greece and beyond. Its operations cover the documentation, research, study, presentation, exhibition, conservation, and education on both historical and modern geo-biodiversity of the Greek territory. It is housed in the Naval Command buildings at the Port of Thessaloniki.
Can Thessaloniki support the creation and operation of a Natural History Museum?
ABSOLUTELY. Thessaloniki is home to one of the largest universities in Greece and the Balkans, with a century-long academic legacy. The success and sustainability of an NHM in the city are assured. The university’s personnel and its invaluable collections provide a strong foundation for establishing an institution with immense potential—provided that even the AUTh administration recognizes the importance of the endeavor.
What are the benefits of establishing a Natural History Museum?
Numerous academic sources highlight multiple benefits for all age groups in society. NHMs aim to raise public awareness about environmental protection and understanding. Enhancing societal knowledge about biodiversity supports the sustainable management of natural resources, public health, economic stability, and overall quality of life. The values fostered by NHMs enrich new generations and serve as incubators of ideas for local and national economic development. As such, they are vital social institutions striving for long-term viability.
What is the role of Natural History Museums?
Their role is critical within the cultural economy, as they promote cities as cultural hubs on both national and international stages—meeting the expectations of visitors and investors alike.
What is the social impact of Natural History Museums?
NHMs serve as magnets for people of all ages and backgrounds, uniting them around shared purposes. They promote social literacy, reduce exclusion and generational gaps brought on by technological change, and cultivate democratic awareness and tolerance. Museum-based education is one of the most important forms of experiential learning.
How is the financial sustainability of NHMs ensured?
Following an initial core investment, NHMs generate revenue through:
A symbolic, tiered entrance fee
Educational programs (e.g., summer camps, training programs, lifelong learning)
National and European funding grants
Service-providing programs
Museum gift shops and souvenir points
Ultimately, financial sustainability hinges on the dedication of the staff and the vision of public institutions (local authorities and ministries).
What political benefits can stem from supporting the creation of an NHM?
Although support for an NHM may appear politically insignificant, the opposite is true. In reality, it enhances the political image of all those who champion it.
Currently, there are eleven NHMs operating in Greece. The most prominent ones are in Attica (the Goulandris NHM and the Marousi Museum) and arguably the finest is in Heraklion, Crete. There are NHMs even in smaller cities like Volos, Xanthi, Serres, Alexandroupoli, Lesvos, Meteora, and Zakynthos. Yet a metropolitan area of 2 million people like Thessaloniki lacks even the most basic NHM infrastructure.
This raises the unanswered question: how is it possible that Thessaloniki, home to the Aristotle University, lacks such a cultural and scientific institution? If the political decision by Mayor Boutaris to establish AMFITH was crucial for its future, then supporting its development will multiply the benefits for all stakeholders. The city will gain what neighboring regions already possess, and the connection between NHMs across the broader Southeast European area will yield positive spillover effects throughout the region.
Now is the time to test the spirit of creativity among the local centers of power—political, municipal, and academic—in Central Macedonia.
Chariton Sarl Chintiroglou Professor Emeritus, Aristotle University of Thessaloniki Board Member, AMFITH
Έγιναν βουλευτικές εκλογές στη γειτονική Αλβανία, το αποτέλεσμα των οποίων έχει ενδιαφέρον για την Ελλάδα, καθώς στην Αλβανία ζει Ελληνική Μειονότητα, αλλά και πολλοί Αλβανοί και Βορειοηπειρώτες κατοικούν και εργάζονται στην Ελλάδα.
Παρά τη δυσφορία του κόσμου για την οικονομική κατάσταση στη χώρα και τις καταγγελίες για διαφθορά, ένα κλίμα, που αποτυπώθηκε και στη μεγάλη αποχή, επανεξελέγη πανηγυρικά το Σοσιαλιστικό Κόμμα του Έντι Ράμα και ο ίδιος γιατέταρτη συνεχόμενη θητεία παραμένει πρωθυπουργός της Αλβανίας, κάτι, που αποτελεί ρεκόρ για τη χώρα. Παρά τις καταγγελίες για νοθεία το αποτέλεσμα είναι ότι ο Ράμα παραμένει ισχυρός στην Αλβανία, ενώ η αντιπολίτευση αποδείχθηκε εξασθενημένη.
Για μια ακόμη φορά αποδείχθηκε η πολιτική παρακμή της Ελληνικής Μειονότητας, αφού η πολυδιάσπαση στους κόλπους της, οδήγησε στο να εκλεγεί ένας μόνο Έλληνας βουλευτής, ο πρόεδρος του Κόμματος των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Βαγγέλης Ντούλες, ο οποίος επί πολλά χρόνια εκπροσωπεί τον Ελληνισμό της Αλβανίας στο Αλβανικό Κοινοβούλιο. Και αυτός όχι αυτόνομα, αλλά συμπεριλαμβανόμενος στις λίστες του Δημοκρατικού Κόμματος του Σαλί Μπερίσα.
Αδυνατούν οι Έλληνες της Αλβανίας να σχηματίσουν ενιαίο και ενωμένο μέτωπο και να εκπροσωπηθούν ανεξάρτητα, δεν ευνοεί και το εκλογικό σύστημα της Αλβανίας προς αυτή την κατεύθυνση, και έτσι στρέφονται προς τα αλβανικά κόμματα και αλώνονται απ’ αυτά.
Η τακτική του Ράμα έναντι των Ελλήνων της Βορείου Ηπείρου αναμένεται να παραμείνει η ίδια, δηλαδή να στερούνται βασικών δικαιωμάτων τους και να υφαρπάζονται με διάφορους τρόπους οι περιουσίες τους, την ίδια στιγμή, που η Αλβανία διεκδικεί την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Δεν θα σταθούμε στην ιστορία, η οποία σίγουρα αποτελεί δείγμα του παρελθόντος, εξηγεί συμπεριφορές του παρόντος και σηματοδοτεί καταστάσεις του μέλλοντος, όταν, κατά την οθωμανική κυριαρχία οι Αλβανοί πολέμησαν τους Έλληνες στο πλευρό των Τούρκων. Όπως έλεγε ο Σόλων ο Αθηναίος, “στο πέρασμα του χρόνου, πολλά μπορεί κανείς να δει, που δεν τα θέλει, και πολλά να πάθει”.
Θα εστιάσουμε στο σήμερα, που όλο και περισσότερο φαίνεται, ότι η Αλβανία, σε επίπεδο ηγεσίας, στρέφει τα νώτα στην Ελλάδα και κοιτάει προς την Τουρκία, ενισχύοντας την άποψη όσων θεωρούν ότι η γειτονική χώρα έχει επιλέξει μια τροχιά “Τουρκοποίησης” και “Ισλαμοποίησης”.
Ο ανθελληνισμός είναι ορατός στην πολιτική της Αλβανίας, αλλά πιστεύουμε ότι ο αλβανικός λαός στην πλειοψηφία του, εξαιρούμε τους ακραίους, που σε κάθε χώρα υπάρχουν, διαθέτει άλλα αισθήματα, καθώς πολλοί Αλβανοί έχουν, κατά το κοινώς λεγόμενο, φάει και εξακολουθούν να τρώνε ψωμί στην πατρίδα μας, εργαζόμενοι σκληρά είναι αλήθεια, και οφείλουν να το αναγνωρίζουν. Επιπλέον η Ελλάδα στήριξε την Αλβανία με γενναίες χρηματοδοτήσεις για έργα υποδομής από την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος και μετά, ενώ έγιναν και επενδύσεις.
Το υγειονομικό μας σύστημα είναι στη διάθεση όχι μόνο των Ομογενών, αλλά και των Αλβανών, όταν το χρειάζονται. Είναι αξιοσημείωτο ότι μεγάλος αριθμός Αλβανών πολιτών εξετάζονται ή νοσηλεύονται ανά έτος σε Νοσοκομεία της Ελλάδας, κυρίως σε αυτά των Ιωαννίνων και της Θεσπρωτίας.
Η καλή γειτονία της Ελλάδας και Αλβανίας είναι επιβεβλημένη εκ των πραγμάτων και οποιαδήποτε άλλη εξέλιξη δυσχεραίνει και τορπιλίζει τη συνεργασία δύο χωρών, που τις ενώνουν πολλά πράγματα και τις χωρίζουν πολύ λιγότερα. Αυτό, που χρειάζεται, είναι η ειλικρινής διάθεση της Αλβανίας για ουσιαστική προσέγγιση με την Ελλάδα, η οποία δεν πρέπει να αποφεύγεται, αλλά να επιδιώκεται. Και ας μην ενθαρρύνονται αλυτρωτικές αξιώσεις, που προβάλλουν με έξαρση Αλβανοί υπερπατριώτες.
Οι Αλβανοί, που έκαναν την Ελλάδα τόπο διαμονής τους και εργασίας τους και γεύτηκαν την στήριξη (οικονομική και ηθική) των Ελλήνων, είναι η καλύτερη αφετηρία και βάση να εδραιωθεί η ελληνοαλβανική φιλία. Δεν συμφέρει τις δύο αυτές γειτονικές χώρες να γκρεμίζουν γέφυρες διαλόγου και συνύπαρξης, αλλά να τις χτίζουν.
Δεν συμφέρει να υψώνουν τείχη, αλλά να τα κατεδαφίζουν. Γιατί έχουν κοινά συμφέροντα και κοινές προοπτικές και κοινές επιδιώξεις στην περιοχή. Και μπορούν να δημιουργήσουν και κοινό ευρωπαϊκό όραμα, με τις προϋποθέσεις του αλληλοσεβασμού και της αλληλεγγύης. Τα γειτονικά κράτη ευημερούν αδελφωμένα και όχι διαιρεμένα και συγκρουόμενα.
Ένα στοιχείο που έχει περάσει σε μεγάλο βαθμό απαρατήρητο από το ευρύ κοινό και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού είναι ο τρόπος με τον οποίο η Αμερική έχει ξεφύγει οικονομικά από την Ευρώπη: Ο μέσος Αμερικανός είναι σήμερα κατά πολύ πιο εύπορος από τον μέσο Ευρωπαίο. Η διαφορά αυτή δεν αντανακλάται μόνο στα μεγέθη των οικονομιών τους, αλλά και σε πολύ πιο πρακτικά μεγέθη όπως το διαθέσιμο εισόδημα, ο προσωπικός χώρος διαβίωσης και η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες.
Ωστόσο, παρά τα συντριπτικά δεδομένα, η ιδέα ότι οι Αμερικανοί ευημερούν περισσότερο από τους Ευρωπαίους είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλής. Σε πρόσφατο επεισόδιο της εκπομπής συνεντεύξεων του Paul Krugman ανέφερα σχεδόν τυχαία πως, ενώ και οι δύο ήπειροι ήταν παρόμοια εύπορες πριν μερικές δεκαετίες, σήμερα η Αμερική είναι σχεδόν δύο φορές πιο πλούσια από την Ευρώπη. Το αποτέλεσμα ήταν ένας καταιγισμός αγανακτισμένων email.
Η ένταση αυτής της αντίδρασης μπορεί να εξηγείται εν μέρει από το γεγονός ότι το ακροατήριο του Krugman είναι ως επί το πλείστον προοδευτικοί Αμερικανοί. Ωστόσο, έχω δεχθεί παρόμοιες αντιδράσεις και από τελείως διαφορετικά ακροατήρια στο παρελθόν. Όταν παρέθεσα το ίδιο στατιστικό στοιχείο σε έναν ευρωβουλευτή του κεντροδεξιού χώρου πριν λίγους μήνες, εκείνος απέρριψε την αξία του αριθμού, επιμένοντας πως σε όλους τους ουσιαστικούς δείκτες ποιότητας ζωής, όπως το διαθέσιμο εισόδημα και η πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγαση, οι Ευρωπαίοι τα πήγαιναν τουλάχιστον εξίσου καλά με τους Αμερικανούς. Δεν ισχύει κάτι τέτοιο.
Κατά τις δεκαετίες πριν και μετά την αλλαγή της χιλιετίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι πιο εύπορες μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, βρίσκονταν περίπου στο ίδιο επίπεδο ευημερίας. Το 1995, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Γερμανίας ήταν ελαφρώς υψηλότερο (32.000 δολάρια) από εκείνο των ΗΠΑ (29.000 δολάρια), με το Ηνωμένο Βασίλειο να ακολουθεί από απόσταση (23.000 δολάρια). Μέχρι το 2007, λίγο πριν ξεσπάσει η Μεγάλη Ύφεση, η κατάταξη είχε αλλάξει ελαφρώς: το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν πρώτο (50.000 δολάρια), με τις ΗΠΑ (48.000 δολάρια) και τη Γερμανία (42.000 δολάρια) να ακολουθούν από κοντά.
Σήμερα, σε βαθμό που λίγοι έχουν συνειδητοποιήσει πλήρως, ένα σημαντικό οικονομικό χάσμα χωρίζει την Αμερική από την Ευρώπη. Κατά μέσο όρο, οι Αμερικανοί είναι πλέον σχεδόν δύο φορές πιο πλούσιοι από τους Ευρωπαίους. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία για το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, οι Ηνωμένες Πολιτείες φτάνουν τα 83.000 δολάρια, ενώ η Γερμανία τα 54.000 και το Ηνωμένο Βασίλειο τα 50.000 δολάρια — αισθητά μικρότερα εισοδήματα.
Η αντίθεση με τις λιγότερο εύπορες ευρωπαϊκές χώρες είναι ακόμη πιο έντονη. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Γαλλίας (45.000 δολάρια) και της Ιταλίας (39.000 δολάρια) έχει πέσει περίπου στο μισό σε σχέση με των ΗΠΑ. Η Πορτογαλία (27.000 δολάρια), η Ελλάδα (23.000 δολάρια) και η Πολωνία (22.000 δολάρια) βρίσκονται κάτω από το ένα τρίτο του αμερικανικού επιπέδου.
Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, βεβαίως, είναι ευάλωτο σε αρκετές από τις ενστάσεις όσων αμφισβητούν την ιδέα της μεγάλης οικονομικής απόκλισης. Αν η Αμερική είναι αισθητά πιο άνιση από τη Γερμανία ή το Ηνωμένο Βασίλειο, τότε είναι εύλογο να υποθέσουμε ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής της «οικονομικής πίτας» καταλήγει σε ένα μικρό ποσοστό του πληθυσμού· σε αυτή την περίπτωση, το υψηλότερο ΑΕΠ των ΗΠΑ δεν θα σήμαινε απαραίτητα και μεγαλύτερη ευημερία για τον μέσο πολίτη.
Το πρόβλημα με αυτή την εκ πρώτης όψεως εύλογη εξήγηση είναι ότι δεν αντέχει στον εμπειρικό έλεγχο. Η Αμερική είναι πράγματι κάπως πιο άνιση από την Ευρώπη — αλλά η διαφορά δεν είναι τόσο έντονη όσο πιστεύουν πολλοί και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Ο συντελεστής GINI (το πρότυπο εργαλείο των οικονομολόγων για τη μέτρηση της ανισότητας) στις ΗΠΑ είναι 0,39, μόλις λίγο υψηλότερος από αυτόν του Ηνωμένου Βασιλείου (0,36) και μέτρια υψηλότερος από της Γερμανίας (0,29). Ως αποτέλεσμα, δείκτες που δεν επηρεάζονται από τα υπερβολικά υψηλά εισοδήματα των πλουσιότερων, όπως το διάμεσο εισόδημα των νοικοκυριών, εξακολουθούν να δείχνουν μεγάλη απόκλιση μεταξύ των δύο ηπείρων.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία για το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα —δηλαδή το εισόδημα που απομένει στους πολίτες αφού αφαιρεθούν οι φόροι και προστεθούν οι κρατικές μεταβιβάσεις— η απόσταση μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης παραμένει σημαντική. Οι αριθμοί δεν επηρεάζονται από τις «εξαιρέσεις» των εξαιρετικά πλουσίων· θα λέγαμε, απλά, ότι αντιπροσωπεύουν ένα «τυπικό» εισόδημα. Αντικατοπτρίζουν επίσης το γεγονός ότι τα ευρωπαϊκά κράτη ασκούν ευρύτερη αναδιανομή εισοδήματος. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα το 2023 ήταν 51.000 δολάρια στις Ηνωμένες Πολιτείες, 39.000 στη Γερμανία και 33.000 στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Αυτοί είναι, αναμφίβολα, πολλοί αριθμοί για το εισόδημα. Και αυτό διευκολύνει κάποιους σκεπτικιστές να πιστεύουν ότι δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε πράγματα που έχουν πραγματική σημασία για την καθημερινότητα.
Η επιχειρηματολογία πάει κάπως έτσι: ακόμα κι αν κερδίζεις λιγότερα, ίσως δεν έχει μεγάλη σημασία στην πράξη, παρά μόνο αν θες να αγοράσεις αγαθά πολυτελείας που τιμολογούνται διεθνώς. Αν έχεις βάλει στο μάτι ένα vintage Rolex ή μια Ferrari, τότε ίσως πράγματι κάποιος πλουσιότερος Αμερικανός ή Κινέζος να σε αποκλείσει από την αγορά. Όμως όσον αφορά τις «ουσιώδεις απολαύσεις» —μια ωραία κατοικία ή ένα καλό δείπνο έξω— η σύγκριση μισθών με άλλες χώρες ίσως να μην παίζει τόσο μεγάλο ρόλο. Ίσως οι Ευρωπαίοι μπορούν να καλύψουν αυτές τις ανάγκες το ίδιο καλά.
Για να ελέγξω αυτή την υπόθεση, προσπάθησα να συγκεντρώσω δεδομένα για τα καθημερινά υλικά αγαθά. Πόσο ευρύχωρα είναι τα σπίτια και τα διαμερίσματα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού; Πόσο συχνά έχουν τη δυνατότητα να τρώνε έξω ή να παραγγέλνουν φαγητό; Και ποια ψηφιακά αγαθά μπορούν να έχουν στη διάθεσή τους;
Ας ξεκινήσουμε με τη στέγαση. Καθώς οι τιμές των κατοικιών είναι πολύ υψηλές στις ΗΠΑ, πολλοί Αμερικανοί ίσως φαντάζονται ότι οι Ευρωπαίοι μπορούν να μένουν σε πιο όμορφα διαμερίσματα παρά το μικρότερο εισόδημά τους. Όμως τα στοιχεία αφηγούνται μια διαφορετική ιστορία. Ο μέσος χώρος κατοικίας στις ΗΠΑ είναι περίπου 2.200 τετραγωνικά πόδια (περίπου 204 τ.μ.). Στη Γερμανία είναι 1.200 (περίπου 111 τ.μ.) και στο Ηνωμένο Βασίλειο μόλις 800 (περίπου 74 τ.μ.). Αυτός ο επιπλέον χώρος μεταφράζεται σε ποικίλες καθημερινές ανέσεις: οι Αμερικανοί, για παράδειγμα, έχουν περίπου διπλάσιο αριθμό μπάνιων ανά κάτοικο, πολύ μεγαλύτερα ψυγεία και είναι πολύ πιο πιθανό να διαθέτουν στεγνωτήριο ρούχων ή πλυντήριο πιάτων στο σπίτι τους.
Γεύματα, Τεχνολογία και ο Ευρωπαϊκός Τρόπος Ζωής
Η εικόνα είναι παρόμοια και όσον αφορά τη διατροφή εκτός σπιτιού. Τα στοιχεία είναι λίγο λιγότερο ακριβή, αλλά οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι οι Αμερικανοί τρώνε έξω, παραγγέλνουν φαγητό στο σπίτι ή παίρνουν takeout κατά μέσο όρο περίπου δύο φορές την εβδομάδα. Σύμφωνα με μια δημοσκόπηση της Gallup το 2022 που επικεντρώθηκε αποκλειστικά στο takeout, περίπου 3 στους 5 Αμερικανούς δήλωσαν ότι παραγγέλνουν φαγητό για παραλαβή αρκετές φορές τον μήνα. Αντιθέτως, στην Ευρώπη το φαινόμενο του να τρως έξω είναι πολύ λιγότερο συνηθισμένο. Υπάρχουν λιγότερα εστιατόρια ανά κάτοικο και το ποσοστό του εισοδήματος που μπορούν οι πολίτες να διαθέσουν για εξόδους εστίασης είναι σημαντικά χαμηλότερο.
Αυτές οι διαφορές στο βιοτικό επίπεδο είναι εμφανείς ακόμη και στον ψηφιακό τομέα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν περίπου 80 προσωπικούς υπολογιστές ανά 100 κατοίκους (ένα από τα λίγα σημεία όπου το Ηνωμένο Βασίλειο διατηρεί παραπλήσιο επίπεδο με την πρώην αποικία του). Αλλά η Γερμανία έχει μόνο 66 υπολογιστές ανά 100 κατοίκους, ενώ χώρες όπως η Ιταλία (37) και η Πολωνία (17) βρίσκονται πολύ πιο πίσω.
Η απόκλιση γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν εξετάζουμε το πιο βασικό «νόμισμα» της ψηφιακής εποχής: την πρόσβαση στο διαδίκτυο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Data Pandas, η διάμεση ταχύτητα σύνδεσης ευρυζωνικού internet στις Ηνωμένες Πολιτείες εκτιμάται σήμερα στα 280 Mbps. Στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι 136 Mbps. Στη Γερμανία, μόλις 96 Mbps.
Βεβαίως, η υλική ευημερία δεν είναι το παν.
Η Ευρώπη παραμένει μια πανέμορφη ήπειρος. Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ζουν με αξιοπρεπή άνεση. Πολλοί είναι βαθιά ενσωματωμένοι σε σφιχτά κοινωνικά δίκτυα, τα οποία ενισχύονται από υψηλά επίπεδα αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Ζουν σε ζωντανές πόλεις με όμορφα κτήρια και έντονη ιστορική ταυτότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα που προβάλλουν τη γοητεία του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής γίνονται τακτικά viral σε παγκόσμιο επίπεδο.
Πράγματι, για τους περισσότερους ανθρώπους —και για εμένα τον ίδιο— υπάρχουν πολλά άλλα πράγματα πιο σημαντικά από τον πλούτο. Ως κάποιος που μεγάλωσε στην Ευρώπη, νιώθω και εγώ τη γοητεία της. Έχω ζήσει με ευχαρίστηση στην Αγγλία στο παρελθόν, λατρεύω το Παρίσι και τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα φαντάζομαι να μετακομίζω μόνιμα στην Ιταλία.
Είναι επίσης αλήθεια πως το αμερικανικό οικονομικό μοντέλο έχει σημαντικά μειονεκτήματα. Χάρη σε ένα πιο γενναιόδωρο κράτος πρόνοιας και ισχυρότερες κοινοτικές σχέσεις, οι φτωχότεροι Ευρωπαίοι μάλλον τα καταφέρνουν καλύτερα από τους φτωχότερους Αμερικανούς. Και φυσικά, ακόμα και οι συγκριτικά εύποροι Αμερικανοί υποφέρουν συχνά από ιδιότυπες ενοχλήσεις και ταπεινώσεις. Για παράδειγμα, λαμβάνω κατά κανόνα καλύτερη ιατρική φροντίδα στις ΗΠΑ απ’ ό,τι στην Ευρώπη — αλλά κάθε φορά που χρειάζεται να αντιμετωπίσω την ασφαλιστική γραφειοκρατία, αναρωτιέμαι αν η αύξηση στην ποιότητα αξίζει το άγχος που τη συνοδεύει.
Οι Αμερικανοί έχουν βάσιμους λόγους να συνεχίζουν να φαντασιώνονται τη ζωή «κάτω από τον ήλιο της Τοσκάνης» ή να ονειρεύονται να ζήσουν σαν την Emily στο Παρίσι. Και οι Ευρωπαίοι μπορούν δικαίως να αισθάνονται υπερήφανοι για την ομορφιά που προσφέρουν μέρη όπως το Βερολίνο, η Λισαβόνα ή η Σιένα, ιδίως σε σύγκριση με έναν τυπικό αμερικανικό προαστιακό οικισμό.
Όμως είναι απόλυτα εφικτό να διατηρεί κανείς την πολιτισμική του προτίμηση χωρίς να αρνείται τη σκληρή πραγματικότητα: ότι η Ευρώπη έχει γνωρίσει αισθητή οικονομική παρακμή σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες — και πως αυτό έχει πλέον απτές συνέπειες για την καθημερινότητα των πολιτών της. Είναι μάλιστα ενδεικτικό ότι οι Αμερικανοί φίλοι μου που ονειρεύονται να μετακομίσουν στην Ευρώπη το κάνουν συνήθως επειδή μπορούν να τηλεργάζονται για αμερικανικές εταιρείες ή επειδή πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση· ενώ οι Ευρωπαίοι φίλοι μου που ονειρεύονται να μεταναστεύσουν στις Ηνωμένες Πολιτείες νιώθουν παγιδευμένοι, απογοητευμένοι από την έλλειψη ευκαιριών και πρόθυμοι να βρουν έναν τόπο όπου τα ταλέντα τους θα έχουν αντίκρισμα.
Όταν μια εξέλιξη τόσο εντυπωσιακή όσο η οικονομική απόκλιση ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αμερική παραμένει τόσο λίγο γνωστή ή συζητημένη στο ευρύ κοινό, αυτό συμβαίνει συνήθως επειδή έρχεται σε σύγκρουση με άλλες αφηγήσεις. Αυτό ισχύει προφανώς και εδώ: τόσο οι Ευρωπαίοι όσο και οι Αμερικανοί —και τόσο η αριστερά όσο και η δεξιά— έχουν τους δικούς τους λόγους να αποσιωπούν ή να υποβαθμίζουν αυτή την πραγματικότητα.
Η Άρνηση της Πραγματικότητας και η Αμερικανική Επιτυχία
Οι Ευρωπαίοι δεν θέλουν να αναγνωρίσουν πόσο πίσω έχουν μείνει σε σχέση με τους οικονομικούς ηγέτες του πλανήτη. Την ίδια στιγμή, οι Αμερικανοί όλων των πολιτικών αποχρώσεων έχουν απορροφηθεί τόσο από την αρνητικότητα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, που δεν θέλουν να δουν καμία θετική είδηση για τη χώρα τους.
Η αμερικανική αριστερά είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: είναι μονοσήμαντα επικεντρωμένη στις αδυναμίες του κράτους πρόνοιας και στην κληρονομιά του «δομικού ρατσισμού». Η παραδοχή ότι, παρά τις ανισότητες στον πλούτο και τις διαφορές μεταξύ εθνοτικών ομάδων, ο μέσος Αφροαμερικανός είναι σήμερα πλουσιότερος από τον μέσο Ευρωπαίο, θα ακουγόταν σχεδόν βλάσφημη για πολλούς προοδευτικούς.
Αλλά ακόμα και στη δεξιά πτέρυγα της Αμερικής, αρκετοί είναι πλέον πεπεισμένοι πως το παγκόσμιο σύστημα που οικοδομήθηκε από τις ΗΠΑ έχει στραφεί εναντίον τους. Βλέπουν τη χώρα —όπως την περιέγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ στην πρώτη του ομιλία ως Πρόεδρος— ως μια «χώρα κατεστραμμένη από την αμερικανική σφαγή», με «μητέρες και παιδιά παγιδευμένα στη φτώχεια των εσωτερικών πόλεων» και «σκουριασμένα εργοστάσια διασκορπισμένα σαν ταφόπλακες στο τοπίο του έθνους μας».
Κι όμως, παρά όλα τα προβλήματα της Αμερικής, αυτό που πραγματικά εντυπωσιάζει στις τελευταίες δεκαετίες είναι το πόσο επιτυχημένες υπήρξαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Καθώς η Κίνα ανήλθε και το ευρωπαϊκό μερίδιο στο παγκόσμιο ΑΕΠ κατέρρευσε, το αμερικανικό μερίδιο διατηρήθηκε με εκπληκτική σταθερότητα. Ως αποτέλεσμα, δύο περιοχές που άλλοτε βρίσκονταν σε παρόμοιο επίπεδο ευημερίας ακολούθησαν ριζικά διαφορετικές τροχιές: σταδιακά αλλά σχεδόν αμετάκλητα, η Αμερική έγινε κατά πολύ πλουσιότερη από την Ευρώπη.
Διόρθωση, 14 Μαΐου 2025: Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν περίπου 80 προσωπικούς υπολογιστές ανά 100 κατοίκους, και όχι ανά κεφαλή, όπως αρχικά αναφέρθηκε στο άρθρο.
*Ο Yascha Mounk είναι ο ιδρυτικός συντάκτης του Persuasion, ο παρουσιαστής του podcast The Good Fight και ο συγγραφέας (πιο πρόσφατα) του βιβλίου «The Identity Trap: A Story of Ideas and Power in Our Time». Γράφει μια εβδομαδιαία στήλη για τις μεγάλες ιδέες στο yaschamounk.substack.com.
U.S. President Donald Trump and Qatar's Emir Tamim bin Hamad Al Thani react ahead of a state dinner, at Lusail Palace in Lusail, Qatar, May 14, 2025. REUTERS/Brian Snyder
Από τη Rachael Larimore
Καλημέρα. Τα σημαντικότερα γεγονότα της εβδομάδας φαίνεται να μοιράζονταν ένα κοινό μοτίβο: συμφωνίες. Εμπορικές συμφωνίες, επενδυτικές συμφωνίες, συμφωνίες με ηθικές και νομικές αποχρώσεις – ένα πραγματικό γεωπολιτικό “μπουφέ”. Ας δούμε τα κυριότερα.
Δασμοί ΗΠΑ–Κίνας: Προσωρινή αποκλιμάκωση
Τη Δευτέρα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα ανακοίνωσαν μια προσωρινή μείωση δασμών, υποχωρώντας από τα μέτρα που είχαν οδηγήσει σε μείωση της δραστηριότητας στα λιμάνια της Δυτικής Ακτής και στο κλείσιμο εργοστασίων στην Κίνα. Οι ΗΠΑ μείωσαν τους δασμούς τους στα κινεζικά προϊόντα από 145% σε 30%, ενώ η Κίνα από 125% σε 10%. Όπως σημειώθηκε στο The Morning Dispatch, οι περισσότεροι ειδικοί εκτιμούν πως πρόκειται για νίκη της Κίνας. «Αυτό είναι ένα ακόμη μήνυμα προς την Κίνα ότι δεν είμαστε σοβαροί», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Derek Scissors, ανώτερος ερευνητής στο American Enterprise Institute.
Η περιοδεία Τραμπ στον Κόλπο: Πίσω από τα deals
Την Τρίτη, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ξεκίνησε το πρώτο επίσημο ταξίδι του δεύτερου προεδρικού του όρου στη Σαουδική Αραβία (είχε προηγηθεί η συμμετοχή του στην κηδεία του Πάπα Φραγκίσκου τον Απρίλιο). Η Ριάντ ήταν ο πρώτος από τρεις σταθμούς, με επόμενους το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Στη Σαουδική Αραβία, ανακοινώθηκε δέσμευση για επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων στις ΗΠΑ. Στο Κατάρ, υπεγράφη συμφωνία εξοπλιστικών ύψους 200 δισ. δολαρίων. Στα ΗΑΕ, μια σειρά εμπορικών συνεργασιών, μεταξύ των οποίων και η αγορά αεροσκαφών Boeing από την Etihad αξίας 14,5 δισ. δολαρίων.
Ωστόσο, τα φώτα της δημοσιότητας έπεσαν αλλού.
Το πολυτελές δώρο από το Κατάρ και η “βόμβα” της διαφθοράς
Λίγες ημέρες πριν την αναχώρηση Τραμπ, το ABC News αποκάλυψε πως η βασιλική οικογένεια του Κατάρ σχεδίαζε να χαρίσει στις ΗΠΑ ένα πολυτελές Boeing 747-8 αξίας 400 εκατ. δολαρίων – και ότι ο Τραμπ ήταν έτοιμος να το αποδεχθεί. Το αεροσκάφος θα παραδινόταν επίσημα στο Υπουργείο Άμυνας για χρήση από την Πολεμική Αεροπορία ως Air Force One, αλλά θα περνούσε στη βιβλιοθήκη του Τραμπ μετά την αποχώρησή του από το αξίωμα.
Η είδηση προκάλεσε κύμα αντιδράσεων για ενδεχόμενη διαφθορά, με την υπογραφή της πρώην γενικής εισαγγελέως Pam Bondi – η οποία είχε αμειφθεί με 115.000 δολάρια τον μήνα ως λομπίστρια υπέρ του Κατάρ – να μην αρκεί για να κατευνάσει την κριτική. Η ίδια είχε υποστηρίξει νομικά ότι το δώρο ήταν «επιτρεπτό».
Αντιδράσεις από τη “MAGA δεξιά” και σκεπτικισμός για την πολιτική Μέσης Ανατολής
Όπως έγραψε ο Nick Catoggio στο Boiling Frogs, η αντίδραση δεν προήλθε μόνο από την αριστερά. Ακόμη και προσωπικότητες της MAGA σκηνής, όπως ο Ben Shapiro, η Laura Loomer, ο ραδιοφωνικός παραγωγός Mark Levin και η Batya Ungar-Sargon – που στηρίζει τους δασμούς του Τραμπ – εξέφρασαν ενόχληση.
Ο Catoggio διερωτήθηκε τι ακριβώς τους ενοχλεί. Ίσως πρόκειται για ανησυχία σχετικά με την κατεύθυνση της αμερικανικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή και μια πιθανή απομάκρυνση από την παραδοσιακή στήριξη του Ισραήλ. Όπως σημείωσε:
«Οι σχέσεις του με τα σουνιτικά κράτη του Κόλπου θερμαίνονται. Τους αποδίδει τιμές ως τον πρώτο του διεθνή προορισμό από την επιστροφή του στην εξουσία. Οι Καταριανοί τον υποδέχονται με δώρα – όχι μόνο το πολυτελές αεροσκάφος. Την Κυριακή, υπό πίεση από το Κατάρ και την Αίγυπτο, η Χαμάς απελευθέρωσε τον Εντάν Αλεξάντερ, Ισραηλινοαμερικανό όμηρο, την ώρα που ο Τραμπ ξεκινούσε την περιοδεία του».
Το ερώτημα που αιωρείται: τι περιμένουν ως αντάλλαγμα;
Η συνταγματική διάσταση: Ρήτρα για τα “Δώρα Εξωτερικών Κυβερνήσεων”
Ο Alex Demas μίλησε με ειδικούς σε θέματα δεοντολογίας, οι οποίοι εκφράζουν ανησυχίες ότι η αποδοχή του δώρου παραβιάζει τη ρήτρα των Χρηματισμών (Emoluments Clause) του Συντάγματος των ΗΠΑ – η οποία απαγορεύει σε κρατικούς αξιωματούχους να δέχονται δώρα από ξένες κυβερνήσεις χωρίς τη συγκατάθεση του Κογκρέσου.
Ο Kedric Payne, αντιπρόεδρος και επικεφαλής νομικός σύμβουλος στο Campaign Legal Center, δήλωσε:
«Είναι σχεδόν αδύνατο να συγκαλυφθεί το γεγονός πως πρόκειται για δώρο από ξένη κυβέρνηση προς πρόεδρο, κάτι που εμπίπτει καθαρά στη ρήτρα. Μπορούν να κάνουν νομικούς ακροβατισμούς για να το “πακετάρουν” αλλιώς, αλλά στο τέλος πρόκειται για δώρο προς τον πρόεδρο – και αυτό εγείρει τεράστια συνταγματικά ερωτήματα».
Ο Γκόλντμπεργκ και η επιλεκτική γεωπολιτική “αγάπη” του Τραμπ
Ο Jonah Goldberg, από την άλλη, στάθηκε σε άλλα σημεία. Στο Friday G-File, ανέφερε τις ομιλίες του Τραμπ όπου διαβεβαίωνε ότι το Κατάρ θα «προστατεύεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής» και ότι «κανείς δεν πρόκειται να ενοχλήσει» τη σχέση των ΗΠΑ με τους Σαουδάραβες.
Αυτό, την ώρα που ο Τραμπ έχει επικρίνει με σφοδρότητα τη δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ και έχει επιβάλει δασμούς σε συμμάχους, κατηγορώντας τους ότι “μας εκμεταλλεύονται”.
Ο Goldberg θέτει το ερώτημα: τι ακριβώς εξηγεί αυτή την εύνοια προς χώρες της Μέσης Ανατολής; Ίσως το πετρέλαιο – αλλά ακόμη και αυτό δεν δικαιολογεί την εχθρότητα προς τον Καναδά, ο οποίος προμηθεύει τις ΗΠΑ με πολύ περισσότερο πετρέλαιο από ό,τι η Σαουδική Αραβία.
«Οι χώρες του Κόλπου πουλάνε πετρέλαιο – πολύ πετρέλαιο. Αλλά όχι τόσο σε εμάς. Ξέρετε ποιος μας πουλάει περισσότερο; Ο Καναδάς. Αυτός ο δυτικός, κατά πλειοψηφία χριστιανικός, ευρωπαϊκός, αγγλόφωνος, δημοκρατικός, ειρηνικός γείτονας του βορρά. Ο πρόεδρος τον αντιμετωπίζει σαν σκουπίδι. Και την ίδια στιγμή, κολακεύει Άραβες μουσουλμάνους δεσπότες – μερικούς με ιστορικό χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.»
Και αλλού στο Dispatch…
Ο Jonah Goldberg έγραψε ένα εκτενές άρθρο για τον ορισμό του συντηρητισμού, ο Yascha Mounk ανέλυσε πώς οι ευρωπαϊκές οικονομίες έχουν μείνει πίσω από τις ΗΠΑ, ενώ ο Yuval Levin άσκησε κριτική στους Ρεπουμπλικανούς που πιστεύουν ότι η πολιτική Τραμπ μειώνει το έλλειμμα.
Ευχαριστούμε για την ανάγνωση. Καλό Σαββατοκύριακο.
Αυτή δεν είναι πια κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Είναι κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη.
Ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης και η ηγεσία του Υπουργείου Εξωτερικών. Γιώργος Γεραπετρίτης, Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου και Τάσος Χατζηβασιλείου. Κατά γενική ομολογία έχουν αποτύχει στην εξωτερική πολιτική. Το δόγμα του Yes Men.
Οι εξελίξεις στο διεθνές στερέωμα είναι ραγδαίες. Και ανησυχητικές. Το διεθνές σύστημα μεταβάλλεται, με δύο βασικά χαρακτηριστικά να το προσδιορίζουν. Πρώτον, οδηγούμαστε σε μία εάν όχι de jure, τουλάχιστον σε μία de facto αλλαγή συνόρων. Δεύτερον, το αναδυόμενο διεθνές σύστημα θα είναι ένα υβρίδιο διπολισμού (ΗΠΑ – Κίνα) με χαρακτηριστικά τριπολισμού (Ρωσία). Παράλληλα, σημαντικοί περιφερειακοί και τοπικοί γεωπολιτικοί παίκτες (π.χ. Ινδία, Πακιστάν, Ινδονησία, Βραζιλία, Ιράν, Τουρκία, Ισραήλ) κινούνται με όλο και μεγαλύτερους βαθμούς «ελευθερίας» από ό,τι στο παρελθόν.
Τέτοιοι συνδυασμοί δημιουργούν ένα ασταθές, ακραία ανταγωνιστικό περιβάλλον με τεράστιες ευκαιρίες αλλά και μεγάλους κινδύνους.
Βρισκόμαστε σε μια περίοδο της ιστορίας όπου οι αναθεωρητικές δυνάμεις, μικρές και μεγάλες, βλέποντας «παράθυρα ευκαιρίας» προσπαθούν να υλοποιήσουν τις φιλοδοξίες τους.
Ποια είναι η θέση της πατρίδας μας μέσα σε αυτή τη γεωπολιτική «τέλεια καταιγίδα»; Ποιο είναι το δόγμα της εξωτερικής πολιτικής σήμερα; Τι ζητάει η Ελλάδα σε έναν κόσμο που αλλάζει;
Η Ελλάδα βρίσκεται στο περιθώριο. Παντελώς απούσα. Ο Ελληνισμός είναι υπό πίεση. Σε όλα τα μέτωπα. Υποχωρούμε ή λείπουμε από παντού. Σαν να έχουμε εγκαταλείψει την εθνική μας εξωτερική πολιτική, τα εθνικά μας θέματα. Παρότι μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τις συγκυρίες, δεν το κάνουμε. Αντιθέτως!
Μόλις προ ημερών ο πρωθυπουργός επισκέφθηκε τη Γερμανία. Τον νεοεκλεγέντα, αλλά βαθιά τραυματισμένο πολιτικά στην ίδια του την πατρίδα, καγκελάριο Μερτς. Ο Μερτς, παρότι η ίδια η Γερμανία έχει κατηγορήσει την Τουρκία για πλείστα όσα, εξέφρασε με «πολιτικό κυνισμό» δημοσίως τη βούλησή του για αμυντική συνεργασία ΕΕ – Τουρκίας. Στην οποία Τουρκία η Γερμανία παρέχει, βεβαίως με το «αζημίωτο», εξοπλισμούς. Με άλλα λόγια, η Γερμανία, ως κατεξοχήν μέλος της ΕΕ, πρεσβεύει τη συνεργασία της Ευρώπης με μια χώρα η οποία όχι μόνο είναι εκτός Ευρώπης, αλλά είναι κι αντίθετη με την ευρωπαϊκή πολιτική σε σειρά ζητημάτων! Οπως το Ουκρανικό…
Και πάνω απ’ όλα ζητάει συνεργασία με την Τουρκία που κατέχει παράνομα το 40% του εδάφους μιας άλλης ευρωπαϊκής χώρας, της Κύπρου! Και η οποία, ενάντια σε κάθε έννοια διεθνούς δικαίου, απειλεί με πόλεμο ακόμα μία άλλη χώρα, την Ελλάδα, στην περίπτωση άσκησης του νόμιμου δικαιώματός μας, της επέκτασης δηλαδή των χωρικών μας υδάτων στα 12 ν.μ.!
Αντί λοιπόν η Ελλάδα να αδράξει την ευκαιρία και να απαντήσει δημοσίως στη Γερμανία ότι αυτά αντίκεινται σε κάθε έννοια αρχών, ηθικής αλλά και πολιτικής λογικής, ο Ελληνας πρωθυπουργός ήταν συγκαταβατικός, ζητώντας απλώς… να τεθούν κάποιοι νέοι κανόνες!
Αλλά δεν φτάνει μόνον αυτό. Οταν ο καγκελάριος Μερτς, και πάλι δημοσίως, ζήτησε να δεχθεί η Ελλάδα την επανεισδοχή χιλιάδων παράνομων μεταναστών από τη Γερμανία, ο πρωθυπουργός εξέφρασε την «κατανόησή του» στο γερμανικό πρόβλημα! «Ο,τι πείτε»…
Ο πρωθυπουργός μετέβη και στην Ιταλία. Η Ιταλία προ ολίγων εβδομάδων υπέγραψε κι εκείνη αμυντικές συμφωνίες με την Τουρκία. Κι αντί η Ελλάδα να εκφράσει δυναμικά τις αντιρρήσεις και τους ενδοιασμούς της, σιώπησε. Παρότι η Ιταλία ήταν σε δυσχερή θέση, μετά την εμπλοκή της ιταλικής Hellenic Train στην τραγωδία των Τεμπών. Και ποιο ήταν το αποτέλεσμα της συνάντησης; Νέες εμπορικές συμφωνίες για τα τρένα, με την ίδια εταιρεία, για την οποία ο ίδιος ο πρωθυπουργός σε δηλώσεις του έλεγε ότι θα ερευνηθούν οι όποιες ευθύνες της…! «Ο,τι πείτε» και στην Ιταλία…
Στη γειτονιά μας, τα ίδια και χειρότερα. Ο Σκοπιανός πρωθυπουργός δηλώνει σε όλα τα διεθνή φόρα ότι το «Μακεδονικό» δεν έχει λυθεί κι ότι θα τεθεί εξαρχής ώστε να δικαιωθούν τα Σκόπια ιστορικά. Υπονοεί βεβαίως τη «δικαίωση» του αλυτρωτισμού των Σκοπίων. Κι εμείς τι κάνουμε; Παρακολουθούμε άλαλοι! «Ο,τι πείτε» κι εδώ…
Ο Αλβανός πρωθυπουργός Εντι Ράμα, ο οποίος φυλάκισε παρανόμως τον Μπελέρη, διώκει την ελληνική μειονότητα. Και δηλώνει τις ανιστόρητες θέσεις του για τους Τσάμηδες κάνοντας απερίσπαστος την προεκλογική του εκστρατεία στην Ελλάδα. Κι όχι μόνο δεν τον «ενόχλησε» κανείς, αλλά πρωτοστατεί κιόλας η ελληνική κυβέρνηση στην είσοδο της Αλβανίας στην ΕΕ. «Ο,τι πείτε» και πάλι…
Η ενεργειακή συμφωνία Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ εγκαταλείφθηκε, «προσωρινά». Και φθάσαμε στον εξευτελισμό να υπογράφεται συμφωνία μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ, δίχως καν λέξη για την πατρίδα μας! Εμείς είμαστε απόντες, για να μη διαταράξουμε τα «Ηρεμα Νερά» και τη «Φιλία» μας, που πρόσφατα υπογράψαμε με την Τουρκία… Το είδαμε και στην Κάσο!
Ο Ταγίπ Ερντογάν επισκέφθηκε την κατεχόμενη Κύπρο για να εγκαινιάσει το «προεδρικό» του ψευδοκράτους και δήλωσε ανερυθρίαστα πως η Τουρκία δεν θα φύγει ποτέ από την Κύπρο. Κι η Ελλάδα; Η μητέρα – πατρίδα κι εγγυήτρια δύναμη πώς απάντησε στην πρόκληση; Απλώς, δεν απάντησε! Γιατί δεν διανοούμαι ότι ένα ανυπόγραφο σχόλιο «διπλωματικών κύκλων» του ΥΠΕΞ μπορεί να θεωρείται απάντηση σοβαρής χώρας…
Απόντες από το Αιγαίο, απόντες από την Ανατολική Μεσόγειο. Ούτε καν τον χάρτη για τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό – που αφορά μόνον την ΕΕ – δεν τολμήσαμε να καταθέσουμε πλήρη, κάτι το οποίο εκμεταλλεύεται η Αγκυρα καταλλήλως.
Απόντες όμως και από τις εξελίξεις στη Συρία, αντί να έχουμε «κατασκηνώσει» στο Ισραήλ, την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία, την Ιορδανία, την Ινδία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Κι έτσι δίνουμε το περιθώριο στις ΗΠΑ να αναγνωρίζουν την Τουρκία ως μέρος της λύσεως στη Μ. Ανατολή…
Απόντες και στο Κυπριακό. Καμία πρωτοβουλία δεν υπάρχει, καμία επαναχάραξη εξωτερικής πολιτικής, τίποτε απολύτως. «Ο,τι πείτε» παντού και με όλους…
Προφανώς, αυτή δεν είναι σοβαρή εξωτερική πολιτική. Και δείχνει μια μη σοβαρή χώρα. Που κανείς δεν την παίρνει στα σοβαρά.
Φαίνεται άλλωστε.
Γιατί μεταξύ όλων των άλλων πετύχαμε και το ακατόρθωτο: να μη μιλάμε με τη Ρωσία αλλά ούτε και με τη νέα διοίκηση των ΗΠΑ…!
Παρ’ όλα αυτά, εμείς δεν «ανησυχούμε». Και δεν ασχολούμαστε. Μόνον «επικοινωνία».
Αλλά το πρόβλημα είναι ότι και κανείς δεν ασχολείται μαζί μας! Δεν μας προσκαλούν ούτε καν σε συζητήσεις για θέματα που άπτονται της περιοχής και των συμφερόντων μας. Παρά το γεγονός πως η Ελλάδα είναι γεωπολιτικά μία σημαντικότατη περιοχή στο κέντρο των παγκόσμιων εξελίξεων. Η αντίφαση αυτή δεν απασχολεί κανέναν «αρμόδιο»;
Είμαστε οι «Απόντες». Εκτός… από τις παρουσίες στην Τουρκία της ηγεσίας του ΥΠΕΞ. Ο ένας, ο υπουργός τού «ας με πουν και μειοδότη», όπου σταθεί υμνεί την Τουρκία και τον εξυμνούν οι Τούρκοι! Και ο άλλος, ο νέος υφυπουργός, μιλάει σε επίσημη εκδήλωση στα… τούρκικα!
Είναι αυτό, άραγε, το νέο δόγμα της εξωτερικής μας πολιτικής; «Ο,τι πείτε» και «ήρεμα νερά»;
Συγγνώμη, αλλά ποιος το καθόρισε και πότε; Ποιος αποφάσισε πως η πατρίδα μας θα ακολουθήσει μία πολιτική άκρατου κατευνασμού; Ποιος έχει δώσει την έγκρισή του για τη διεθνή απουσία κι απαξίωση της χώρας μας; Η Βουλή; Ο ελληνικός λαός; Βεβαίως και όχι! Αλλα λέγαμε το 2023, προεκλογικά.
Αυτή η πολιτική δεν εκφράζει τις ιδέες και τις αγωνίες του ελληνικού λαού, συνολικά!
Και πάντως, τέτοια εντολή δεν έχει δώσει ποτέ η εκλογική βάση της Νέας Δημοκρατίας στην κυβέρνηση.
Αλλά, θα μου πείτε, αυτή δεν είναι πια κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Είναι κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη.
Prime Minister K. Mitsotakis and the leadership of the Ministry of Foreign Affairs. Giorgos Gerapetritis, Alexandra Papadopoulou and Tasos Hadjivassiliou. By general admission they have failed in foreign policy. The Yes Men doctrine.
Antonis Samaras in “TA NEA”: Where Are We Going?
By Antonis Samaras, former Prime Minister of Greece
This is no longer a government of New Democracy. It is the government of Kyriakos Mitsotakis.
Prime Minister Kyriakos Mitsotakis and the leadership of the Ministry of Foreign Affairs—Giorgos Gerapetritis, Alexandra Papadopoulou, and Tasos Chatzivasileiou—have, by most accounts, failed in foreign policy. The doctrine of the “Yes Men.”
Global developments are rapid and alarming. The international system is undergoing transformation, marked by two main characteristics. First, we are heading toward a change of borders—if not de jure, then certainly de facto. Second, the emerging global order is becoming a hybrid of bipolarity (U.S.–China) with elements of tripolarity (Russia). At the same time, significant regional and local geopolitical actors (such as India, Pakistan, Indonesia, Brazil, Iran, Turkey, Israel) are operating with much greater degrees of freedom than in the past.
Such combinations create an unstable, highly competitive environment filled with both vast opportunities and enormous risks.
We are living through a period in history when revisionist powers, large and small, sensing “windows of opportunity,” are attempting to realize their ambitions.
What is our homeland’s position within this geopolitical “perfect storm”? What is the doctrine of our current foreign policy? What does Greece seek in a world that is changing?
Greece is on the sidelines. Entirely absent. Hellenism is under pressure—on all fronts. We are retreating or simply not present. As if we’ve abandoned our national foreign policy, our national issues. Although we could take advantage of current circumstances, we don’t. On the contrary!
Just days ago, the Prime Minister visited Germany. He met with the newly elected, but deeply politically wounded at home, Chancellor Merz. Merz, despite Germany’s own extensive criticisms of Turkey, publicly expressed—with “political cynicism”—his desire for EU–Turkey defense cooperation. Germany, of course, supplies Turkey with arms—not without benefit, naturally. In other words, Germany, a core EU member, advocates cooperation with a country that is not only outside the EU but often directly opposed to European policy on several fronts, such as the Ukraine issue.
Above all, Germany is calling for cooperation with Turkey, a country that illegally occupies 40% of the territory of another EU member state, Cyprus! A country that, in defiance of international law, threatens war against yet another EU country, Greece, should we exercise our legal right to extend our territorial waters to 12 nautical miles.
Instead of seizing the opportunity and publicly responding to Germany that such positions contradict every principle of morality and political logic, the Greek Prime Minister reacted with appeasement—merely requesting… new rules be considered.
But it didn’t stop there. When Chancellor Merz publicly asked that Greece accept the readmission of thousands of illegal migrants from Germany, the Prime Minister expressed his “understanding” of Germany’s problem. “Whatever you say…”
The Prime Minister also traveled to Italy. A few weeks prior, Italy had signed defense agreements with Turkey. Yet instead of expressing firm objections or concerns, Greece remained silent—even though Italy was in a vulnerable position following the involvement of the Italian-owned Hellenic Train in the Tempi train tragedy. And what was the outcome of the meeting? New commercial agreements regarding trains—with the same company whose responsibilities, the Prime Minister himself had said, would be investigated. “Whatever you say…” in Italy too.
In our neighborhood, it’s the same—or worse. The Prime Minister of North Macedonia declares at every international forum that the “Macedonian issue” remains unresolved and must be reopened to deliver “historical justice” to Skopje. Clearly implying vindication of Skopjan irredentism. And what do we do? We watch silently. “Whatever you say…”
Albanian Prime Minister Edi Rama, who illegally imprisoned Beleri and persecutes the Greek minority, makes ahistorical claims about the Chams while campaigning freely in Greece. Not only was he not disturbed by anyone, but the Greek government is leading the push for Albania’s accession to the EU. “Whatever you say…” again.
The Greece–Cyprus–Israel energy agreement has been “temporarily” abandoned. To the point where a bilateral agreement between Cyprus and Israel was signed without even a mention of Greece! We were absent—so as not to disturb the “Calm Waters” and the “Friendship” recently signed with Turkey… We saw it even in Kasos!
Recep Tayyip Erdoğan visited occupied Cyprus to inaugurate the “presidential palace” of the pseudo-state and brazenly declared that Turkey would never leave the island. And Greece? The motherland and guarantor power—how did it respond? It simply didn’t! Because I cannot accept that an unsigned comment by “diplomatic sources” of the Foreign Ministry counts as a serious country’s response…
Absent in the Aegean, absent in the Eastern Mediterranean. We didn’t even dare submit a complete map for Marine Spatial Planning—something that concerns only the EU—a gap that Ankara is now exploiting.
Absent too from developments in Syria, where we should have been deeply engaged with Israel, Egypt, Saudi Arabia, Jordan, India, and the UAE. Instead, we leave room for the U.S. to recognize Turkey as part of the solution in the Middle East…
Absent on the Cyprus issue as well. No initiatives. No foreign policy realignment. Absolutely nothing. “Whatever you say…” everywhere and with everyone.
Obviously, this is not a serious foreign policy. And it reflects a country that is not taken seriously by anyone.
And it shows.
And among everything else, we managed the impossible: to have no dialogue with Russia—but also none with the new U.S. administration…!
Despite this, we are not “concerned.” And we do not engage. We only focus on “communication.”
But the real problem is that no one engages with us either! We are not even invited to discussions on matters directly related to our region and our interests. Even though Greece is geopolitically one of the most important areas at the crossroads of global developments. Does this contradiction trouble any of the “competent” authorities?
We are the “Absent Ones.” Except… for the Foreign Ministry leadership’s presence in Turkey. One, the minister of “let them call me a traitor,” endlessly praises Turkey and receives accolades from the Turks wherever he goes! And the other, the new deputy minister, delivers official speeches… in Turkish!
Is this, then, the new doctrine of our foreign policy? “Whatever you say” and “calm waters”?
Excuse me, but who decided this, and when? Who determined that our homeland would follow a policy of utter appeasement? Who has given approval for Greece’s international absence and devaluation? Parliament? The Greek people? Certainly not! We said different things in 2023, before the elections.
This policy does not reflect the ideas or concerns of the Greek people as a whole!
And in any case, such a mandate was never given to the government by New Democracy’s electoral base.
But then again, as I said before, this is no longer a New Democracy government.
Σύμφωνα με πληροφορίες που ελήφθησαν από πηγές του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, καταρτίστηκε σχέδιο έκτακτης ανάγκης για την υποστήριξη της αερομεταφοράς Τούρκων πολιτών που επιθυμούν να εγκαταλείψουν την Τρίπολη λόγω των συγκρούσεων και της ανασφάλειας στην πόλη.
Σε αυτό το πλαίσιο, 82 Τούρκοι πολίτες που ήθελαν να επιστρέψουν στην Τουρκία υποστηρίχθηκαν στην έξοδό τους από τη Λιβύη και η επιστροφή τους στη χώρα διασφαλίστηκε σήμερα.
Η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων είναι προσωρινά διαμένοντες στη χώρα Τούρκοι πολίτες, συμπεριλαμβανομένων εκπροσώπων εταιρειών που ήρθαν στην Τρίπολη για να παρακολουθήσουν την Έκθεση Build 2025, έφυγαν από τη χώρα υπό τον συντονισμό της Τουρκικής Πρεσβείας στην Τρίπολη.
Η πτήση TK 640 των Turkish Airlines, η οποία απογειώθηκε από το αεροδρόμιο Μιτίγκα με 250 άτομα, συμπεριλαμβανομένων γυναικών και παιδιών, προσγειώθηκε στις 16:50 στο αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης.
«Είμαστε χαρούμενοι, επανενωθήκαμε με την οικογένειά μας»
Ο Ερκάν Ακιντζί, ένας από τους επιβάτες που ερχόταν από την Τρίπολη, είπε ότι πηγαινοερχόταν στη Λιβύη εδώ και 4 χρόνια και ότι εργαζόταν στις εξωτερικές προσόψεις εργοταξίων.
Σημειώνοντας ότι κατά καιρούς έχουν σημειωθεί συγκρούσεις στη Λιβύη, ο Ακιντζί είπε: «Αυτή ήταν λίγο βίαιη. Ξεκίνησε με τη δολοφονία ενός διοικητή και μετατράπηκε σε επίδειξη δύναμης μεταξύ δύο δυνάμεων. Στη συνέχεια, ο λαός βγήκε στους δρόμους. Είπαν: «Δεν θέλουμε πόλεμο». Ο κόσμος βρίσκεται στους δρόμους εδώ και δύο νύχτες».
Ο Μουσλίμ Αγιάν, ο οποίος εργάζεται ως διευθυντής επαγγελματικής υγείας και ασφάλειας σε μια εταιρεία στη Λιβύη, είπε ότι αναγκάστηκε να επιστρέψει στην Τουρκία λόγω της σύγκρουσης.
Ανέφερε ότι έκλεισαν το εργοτάξιο και μετακόμισαν σε ξενοδοχείο όταν ξεκίνησαν τα επεισόδια. «Στη συνέχεια επικοινωνήσαμε με το προξενείο. Με την καθοδήγηση του προξενείου, η ομαδική μεταφορά μας στην Τουρκία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του σχεδίου τους. Φτάσαμε στην Τουρκία με ασφάλεια με τη βοήθεια του προξενείου».
Μάχες στους δρόμους της Τρίπολης
Turkish delight gift sets
Συγκρούσεις ξέσπασαν στην πρωτεύουσα μετά τη δολοφονία του Αμπντουλγανί αλ-Κικλί, του ηγέτη της Μονάδας Υποστήριξης Σταθερότητας, μιας από τις ομάδες πολιτοφυλακής στην Τρίπολη, στις 12 Μαΐου.
Λίγο αργότερα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι η 444η Ταξιαρχία, που συνδέεται με το Υπουργείο Άμυνας, κατέλαβε το αρχηγείο της Μονάδας Υποστήριξης Σταθερότητας στην περιοχή Αμπού Σελίμ της Τρίπολης και ανέλαβε τον έλεγχο της περιοχής.
Οι συγκρούσεις ξεκίνησαν τις πρώτες πρωινές ώρες της 14ης Μαΐου μεταξύ της «Ράντα», μιας από τις ισχυρές ομάδες πολιτοφυλακής στην πρωτεύουσα, και των κυβερνητικών δυνάμεων. Καπνός εθεάθη να υψώνεται από κτίρια σε διάφορα μέρη της Τρίπολης.
Το μεσημέρι, το Υπουργείο Άμυνας της Λιβύης ανακοίνωσε ότι είχε κηρυχθεί κατάπαυση του πυρός σε όλες τις ζώνες συγκρούσεων στην πρωτεύουσα Τρίπολη, στο πλαίσιο των προσπαθειών για την προστασία των αμάχων.
Ο Υπεύθυνος Υγείας του Δήμου Τρίπολης, Μουχάμαντ Αμπντουλβεχάμπ, ανακοίνωσε ότι 6 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 70 τραυματίστηκαν στις διήμερες συγκρούσεις στην Τρίπολη.
της Ιωάννας Μαλαγαρδή*
*Ιωάννα Δ. Μαλαγαρδή Δρ. Υπολογιστικής Γλωσσολογίας- Ιστορικός
Άρθρο στο TheOpinion του Αλέξανδρου Παπουτσή, πολιτικού επιστήμονα και συμβούλου στρατηγικής και επικοινωνίας
του Χαρίτωνος Σάρλ Χιντίρογλου, Ομότιμου Καθηγητή Βιολογίας ΑΠΘ
*Ο Yascha Mounk είναι ο ιδρυτικός συντάκτης του Persuasion, ο παρουσιαστής του podcast The Good Fight και ο συγγραφέας (πιο πρόσφατα) του βιβλίου «The Identity Trap: A Story of Ideas and Power in Our Time». Γράφει μια εβδομαδιαία στήλη για τις μεγάλες ιδέες στο yaschamounk.substack.com.
Από τη Rachael Larimore
By Antonis Samaras, former Prime Minister of Greece
