ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΧΟΛΙΟ ΑΝΙΧΝΕΎΣΕΩΝ:

Μην το λέτε “συντηρητισμό”

Ο Τραμπ, η Νέα Δεξιά και η αποσύνθεση της παραδοσιακής ιδεολογίας

Στην εποχή της πολιτικής υπερ-πόλωσης, όπου οι λέξεις χρησιμοποιούνται περισσότερο ως όπλα παρά ως περιγραφές, ο Jonah Goldberg επιχειρεί μια ριζική αποδόμηση της σημερινής αμερικανικής Δεξιάς. Στο εκτενές και δηκτικό του άρθρο, με τίτλο “Don’t Call This Conservatism”, υποστηρίζει ότι ο Τραμπ και το κίνημα που διαμόρφωσε γύρω του — η αποκαλούμενη Νέα Δεξιά ή λαϊκιστικό μέτωπο — δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τον παραδοσιακό συντηρητισμό, ούτε σε ιδεολογικό, ούτε σε ηθικό επίπεδο.

Από την κατεδάφιση των θεσμών και των συμμαχιών, μέχρι την προσωπολατρική κουλτούρα του “άλφα αρσενικού”, την εγκατάλειψη των αρχών περί κράτους δικαίου και τη χυδαιότητα ως πολιτικό προσόν, ο Goldberg καταγράφει μια βαθιά πολιτισμική και ιδεολογική παρακμή που κρύβεται πίσω από τον μανδύα της «Δεξιάς».

«Αν θέλατε να καταστρέψετε τον παραδοσιακό συντηρητισμό—είτε τον ιδεολογικό είτε τον ιδιοσυγκρασιακό—δεν θα μπορούσατε να σχεδιάσετε καλύτερο όργανο από τον Τραμπ.»

Αυτή η φράση-καταπέλτης συνοψίζει ένα άρθρο που αξίζει να διαβαστεί όχι μόνο από όσους ενδιαφέρονται για την αμερικανική πολιτική, αλλά και από όλους όσους αναρωτιούνται τι σημαίνει “Δεξιά” και “Συντηρητισμός” στον 21ο αιώνα — και πώς μπορεί ένας πολιτικός να οικειοποιηθεί, διαστρέψει και αδειάσει από το νόημά της μια ολόκληρη παράδοση.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο παρακάτω.

Τίτλος πρωτοτύπου:  Μην το αποκαλείτε συντηρητισμό

The Dispatch

Μεγάλο μέρος του σημερινού «συντηρητισμού» στην Αμερική δεν αξίζει καν τον τίτλο αυτό.

Εικονογράφηση: Eduardo Luzzatti
Του Jonah Goldberg
Δημοσιεύθηκε στις 12 Μαΐου 2025 – Ενημέρωση στις 16 Μαΐου 2025

Είναι η «Νέα Δεξιά» πράγματι συντηρητική;

Αν έχετε περάσει χρόνο παρακολουθώντας τους πιο φανατικούς υποστηρικτές του Ντόναλντ Τραμπ ή διάφορων λαϊκιστικών κινημάτων γενικότερα, ίσως να σας έχει απασχολήσει κάποια παραλλαγή αυτού του ερωτήματος. Αν έχετε βρεθεί να ακούτε υπερασπιστές των υποτιθέμενων πολιτικών ενός ακραία δεξιού Ρεπουμπλικανού προέδρου και να αναρωτιέστε φωναχτά: «Στιγμή… δεν ήταν οι συντηρητικοί υπέρ της ελεύθερης αγοράς;», τότε καταλαβαίνετε τι εννοώ. Αν νιώθετε σύγχυση βλέποντας πόσοι στη Δεξιά εξυμνούν και εξιδανικεύουν μια παρέα από έκλυτους, τυχοδιώκτες, ηδονιστές, δειλούς, απατεώνες, κακοποιούς και καθαρματάκια, ίσως να απορείτε γιατί κανείς δεν σας ενημέρωσε ότι η Δεξιά δεν ενδιαφέρεται πλέον για την «ηθική ανασυγκρότηση» ή τις «οικογενειακές αξίες».

Με άλλα λόγια, αν είστε διαχρονικά συντηρητικός, ίσως να παλεύετε με το ερώτημα: ανήκετε ακόμη στη «Δεξιά»; Αν η υπεράσπιση του συνταγματικού συστήματος, της περιορισμένης κυβέρνησης, της ελεύθερης αγοράς, των παραδοσιακών αξιών και μιας Αμερικής που ηγείται στον κόσμο εξακολουθεί να συνιστά συντηρητισμό, τότε είστε ακόμη μέλος της Δεξιάς όταν οι πιο ηχηρές φωνές της απορρίπτουν τις περισσότερες ή και όλες αυτές τις θέσεις;

Θέτω αυτά τα ερωτήματα με επιφύλαξη, γνωρίζοντας τον κίνδυνο να παγιδευτώ στο παράδοξο των ετικετών. Είναι ταυτόχρονα αλήθεια πως οι ετικέτες έχουν μεγάλη σημασία, αλλά και ότι οι διαμάχες γύρω από τις ετικέτες μπορούν συχνά να είναι ένας μάταιος περισπασμός.

Ας υπερασπιστώ λοιπόν, έστω εν συντομία, τη σημασία των ετικετών. Οι ετικέτες έχουν σημασία γιατί μέσω αυτών—μέσω όρων, εννοιών, κατηγοριών, λέξεων—κατανοούμε την πραγματικότητα και χαράσσουμε πορεία μέσα της, ατομικά και συλλογικά. Αν νομίζετε ότι οι ετικέτες δεν έχουν σημασία, αφαιρέστε τις από όλα τα καθαριστικά σας, τα κονσερβοποιημένα τρόφιμα, τα εντομοκτόνα, τα φάρμακά σας. Αργά ή γρήγορα, είτε θα αλλάξετε γνώμη είτε θα πεθάνετε προσπαθώντας να αποδείξετε το αντίθετο.

Από την άλλη, αν προσδώσετε υπερβολική βαρύτητα στις ετικέτες, αυτές θα αρχίσουν να σκέφτονται αντί για εσάς. Οι λέξεις αποκόπτονται από το νόημά τους και οι διαμάχες για την πραγματικότητα καταλήγουν σε λεκτικές ακροβασίες και σημασιολογικά παιχνίδια. Ο Βρετανός φιλόσοφος Antony Flew καθιέρωσε τη γνωστή πλάνη του «Κανένας Αληθινός Σκωτσέζος»: Αν «κανένας Σκωτσέζος δεν βάζει ζάχαρη στη βρόμη του», τότε η ταυτότητα ενός Σκωτσέζου καθορίζεται από μια άποψη.

Αυτή η πλάνη έχει μακρά ιστορία στην πολιτική. Το σύνθημα Pas d’ennemis à gauche, pas d’amis à droite—κανένας εχθρός στα αριστερά, κανένας φίλος στα δεξιά—ήταν κεντρικό στο Λαϊκό Μέτωπο της Γαλλίας του 1930 και στην Ευρώπη γενικότερα. Παρόμοιο πνεύμα έχει διαποτίσει και τη Δεξιά τα τελευταία δέκα χρόνια. Οι πιο φανατικοί υποστηρικτές του Τραμπ επιμένουν συχνά ότι κανένας αληθινός συντηρητικός δεν θα τον καταδίκαζε—και έτσι, ο ορισμός του συντηρητικού (ή του δεξιού) αιχμαλωτίζεται από την αφοσίωση σε αυτόν. Και ας βγάλουμε τον Τραμπ απ’ τη μέση: τη δεκαετία του ’80, η υποστήριξη σε μια ισχυρή εθνική άμυνα έναντι των Σοβιετικών ήταν κοινός τόπος για τους συντηρητικούς. Έτσι, όσοι προωθούσαν ένα συγκεκριμένο εξοπλιστικό πρόγραμμα, ισχυρίζονταν ότι όποιος βουλευτής δεν το χρηματοδοτήσει, δεν αξίζει να φέρει τα διακριτικά του συντηρητικού, σαν δειλός αξιωματικός που του αφαιρούν τις επωμίδες.

Ο μόνος αξιόπιστος τρόπος για να ξεφύγεις από το παράδοξο των ετικετών είναι να ορίσεις τους όρους σου. Στα καντιανά συμφραζόμενα, το ζητούμενο είναι να ταυτιστεί το φαινόμενο—στην περίπτωσή μας, οι ετικέτες—όσο το δυνατόν περισσότερο με το πράγμα καθαυτό, το «νοούμενο». Συγκεκριμένα: είναι οι δεξιοί συντηρητικοί; Ή έχουν οι κάποτε επικαλυπτόμενοι κύκλοι στο διάγραμμα Venn απομακρυνθεί μεταξύ τους, σαν δύο ουράνια σώματα που μετά από μια μακρά έκλειψη ακολουθούν πλέον διαφορετικές τροχιές;

Τα φτερά της Δεξιάς
Η αναζήτηση χρήσιμων ορισμών για το τι σημαίνει «δεξιός» ή «δεξιά» και πώς διαχωρίζεται από τον συντηρητισμό είναι σχεδόν τόσο δύσκολη όσο και η ίδια η διατύπωσή τους. Η τεράστια Εγκυκλοπαίδεια του Συντηρητισμού έχει λήμμα για τη «Νέα Δεξιά», αλλά όχι για τη «Δεξιά» σκέτο. Οι περισσότερες πηγές μεταχειρίζονται τη «δεξιά» ως συνώνυμο του «συντηρητικού». Το Dictionary.com ορίζει τη λέξη ως «σχετική με τους πολιτικούς συντηρητικούς ή τις πεποιθήσεις τους». Το λήμμα «Right» στο γλωσσάρι του Routledge Companion to Fascism and the Far Right ξεκινά με τη φράση: «Γενικευμένος όρος για τους “συντηρητικούς”, σε αντιδιαστολή με τις δυνάμεις της αλλαγής». Το αντίστοιχο λήμμα της Wikipedia, «Δεξιά πολιτική», προσεγγίζει κάτι πιο χρήσιμο:

«Η δεξιά πολιτική είναι το σύνολο πολιτικών ιδεολογιών που θεωρούν πως ορισμένες κοινωνικές τάξεις και ιεραρχίες είναι αναπόφευκτες, φυσικές, φυσιολογικές ή επιθυμητές, και συνήθως υποστηρίζουν αυτή τη θέση βασιζόμενες στο φυσικό δίκαιο, την οικονομία, την εξουσία, την ιδιοκτησία, τη θρησκεία ή την παράδοση. Η ιεραρχία και η ανισότητα ενδέχεται να θεωρούνται φυσικό επακόλουθο των παραδοσιακών κοινωνικών διαφορών ή του ανταγωνισμού στις οικονομίες της αγοράς».

Αυτός ο ορισμός είναι πιο χρήσιμος, γιατί αναγνωρίζει πως υπάρχει ένα «σύνολο πολιτικών ιδεολογιών» που εμπίπτουν στην ετικέτα «δεξιά». Αυτό τουλάχιστον αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ότι ο συντηρητισμός είναι απλώς μία από τις πολλές ιδεολογίες της Δεξιάς.

Ένας άλλος τρόπος να το δούμε αυτό είναι να εξετάσουμε το λεγόμενο «alt-right» (εναλλακτική δεξιά). Οι περισσότεροι που αυτοπροσδιορίζονται ως συντηρητικοί απορρίπτουν τον αντισημιτισμό, τον ρατσισμό και τον φυλετισμό της alt-right. Ωστόσο, μπορεί να παραδεχτούν ότι η alt-right εκφράζει μια διεστραμμένη μορφή υπερπατριωτισμού. Σε κάποιες περιπτώσεις, ισχύει. Αλλά υπάρχει και μια ισχυρή γραμμή αντιαμερικανισμού μέσα στην ίδια την alt-right. Όπως είχε δηλώσει ο Richard B. Spencer στους New York Times πριν από μια δεκαετία:

«Η Αμερική, έτσι όπως είναι σήμερα δομημένη—και δεν εννοώ μόνο την κυβέρνηση, αλλά την Αμερική ως πνευματική και ιδεολογική συγκρότηση—είναι το θεμελιώδες πρόβλημα».
Όπως και να έχει, το ίδιο το όνομα «alt-right» αποκαλύπτει κάτι σημαντικό: ότι όπως υπάρχουν διαφορετικά είδη συντηρητισμού, έτσι υπάρχουν και διαφορετικά είδη δεξιών ιδεολογιών.

Προς το παρόν, αυτό που εννοώ γενικά με τον όρο «δεξιά» είναι ένα σύνολο ιδεολογιών και στάσεων που αυτοπροσδιορίζονται σε αντιπαράθεση με την Αριστερά. Θα το πήγαινα και παραπέρα: τα πιο ριζοσπαστικά κομμάτια της Δεξιάς μοιάζουν να είναι κατοπτρικές εκδοχές των πιο ριζοσπαστικών στοιχείων της Αριστεράς. Όπως ο ταυτοτικός λόγος, ο κρατισμός, ο αντιφιλελευθερισμός και ο αντιαμερικανισμός χαρακτηρίζουν κάποιες εκδοχές της ριζοσπαστικής Αριστεράς, το ίδιο ισχύει και για ορισμένες φράξιες της ριζοσπαστικής Δεξιάς.

Ένας καλός λειτουργικός ορισμός της «δεξιάς» είναι απλώς: η φυλή που μισεί την Αριστερά. Βέβαια, αυτό μπορεί να αντιστρέφει την αιτιακή σχέση, γιατί συχνά αυτό που ορίζεται ως «Αριστερά» είναι απλώς ό,τι μισεί η Δεξιά τη δεδομένη στιγμή. Θέλεις περισσότερες από δύο κούκλες για την κόρη σου; Ε, τότε είσαι αριστερός!

Η Δεξιά ορίζεται συχνότερα από αυτά που απορρίπτει. Σε φιλοσοφικό επίπεδο, η ισονομία και η ισότητα βρίσκονται στην κορυφή της λίστας. Πέραν αυτού, πολλά από τα χαρακτηριστικά που προσδιορίζουν τη «Δεξιά» είναι περισσότερο συμβολικά ή ακόμη και αισθητικά. Η Δεξιά αντλεί συχνά υλικό από την παραδοσιακή κουλτούρα και τα σύμβολά της, και τείνει να κοιτάζει το παρελθόν μέσα από ένα νοσταλγικό, θαμπό φίλτρο, σε αντίθεση με τη ροπή της Αριστεράς προς ένα ουτοπικό μέλλον. Ο συντηρητισμός κάνει επίσης κάτι τέτοιο. Όμως στον βαθμό που ο συντηρητισμός και η δεξιά δεν είναι ταυτόσημοι, οι διαφορές τους εντοπίζονται στο ότι ο συντηρητισμός είναι επίσης υπέρ ορισμένων πραγμάτων και έχει δηλωμένες περιοριστικές αρχές.

Σκεφτείτε το έτσι: υπάρχει μια ήπειρος που λέγεται «Δεξιά» και ο συντηρητισμός είναι μία χώρα αυτής της ηπείρου. Αλλά αυτή η χώρα έχει σύνορα. Πέρα από αυτά τα σύνορα βρίσκονται άγριες περιοχές με πολλές φυλές της δεξιάς που μπορεί να έχουν κάποια κοινά στοιχεία, αλλά δεν είναι συντηρητικές.

Όπως και να έχει, το μόνο που ζητώ προς το παρόν είναι να διατηρήσετε το ενδεχόμενο ότι ο συντηρητισμός και η δεξιά δεν είναι αναγκαστικά ταυτόσημες έννοιες.

Ο συντηρητισμός δεν χωράει σε μία πρόταση

Όταν ζητήθηκε από τον William F. Buckley Jr. να ορίσει τον συντηρητισμό, ο τίτλος του δοκιμίου που έγραψε αποτύπωνε τη δυσκολία του εγχειρήματος:
«Σημειώσεις προς έναν Εμπειρικό Ορισμό του Συντηρητισμού: Δοσμένες απρόθυμα και απολογητικά».
Ο Buckley αφηγούνταν συχνά πώς του ζητούσαν να περιγράψει τον συντηρητισμό σε μία πρόταση—στην οποία απαντούσε:

Ο συντηρητισμός, όταν κατανοηθεί σωστά, είναι τόσο ένας τρόπος σκέψης—συνειδητός και ασυνείδητος—όσο και το προϊόν αυτής της σκέψης. Με άλλα λόγια, ο συντηρητισμός δεν είναι ταυτότητα όπως νοούνται η φυλή, το φύλο ή ακόμα και, σε κάποιο βαθμό, η θρησκεία. Παρά τα κοινά στερεότυπα για τους τύπους προσωπικότητας, κανείς δεν «γεννιέται συντηρητικός» περισσότερο απ’ ό,τι κάποιος γεννιέται ως σοσιαλιστής της Φαβιανής Εταιρείας.

Ο καθολικός φιλόσοφος G.K. Chesterton προσφέρει μια από τις καλύτερες εικονογραφήσεις ενός είδους συντηρητισμού στην παραβολή του με τον φράχτη, η οποία εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο βιβλίο του The Thing το 1929:

Υπάρχει, σε μια τέτοια περίπτωση, ένας θεσμός ή ένας νόμος· ας πούμε για λόγους απλότητας, ένας φράχτης ή μια πύλη τοποθετημένη στη μέση ενός δρόμου. Ο πιο μοντέρνος τύπος μεταρρυθμιστή πλησιάζει εύθυμα και λέει: «Δεν βλέπω γιατί υπάρχει αυτό το πράγμα· ας το απομακρύνουμε». Στον οποίο ο πιο ευφυής τύπος μεταρρυθμιστή καλό θα ήταν να απαντήσει: «Αφού δεν βλέπεις σε τι χρησιμεύει, σίγουρα δεν θα σου επιτρέψω να το ξηλώσεις. Πήγαινε, σκέψου το. Κι όταν επιστρέψεις και μπορείς να μου εξηγήσεις σε τι χρησιμεύει, τότε ίσως σου επιτρέψω να το καταστρέψεις».

Ο Chesterton δεν είναι προφανώς αντίθετος προς τη μεταρρύθμιση. Το νόημά του είναι πιο μετριοπαθές. Η μεταρρύθμιση μπορεί να είναι αναγκαία, αλλά πρώτα πρέπει να ξέρεις γιατί είναι αναγκαία, και να κατανοείς τι μεταρρυθμίζεις και πώς. Πρώτα ανακάλυψε γιατί υπάρχει ο φράχτης· και αν διαπιστώσεις ότι δεν εξυπηρετεί πλέον τον αρχικό του σκοπό—ή κάποιον άλλο χρήσιμο σκοπό—ίσως τότε αξίζει να ξηλωθεί. Ίσως, όμως, και όχι. Ίσως δεν αξίζει καν τον κόπο. Κάθε πράξη πρέπει να υποβάλλεται σε έναν στοιχειώδη έλεγχο κόστους-οφέλους. Ο χρόνος και το κόστος που θα αφιερώσεις για να τον καταστρέψεις, μπορεί να αξιοποιηθούν πολύ πιο αποτελεσματικά αλλού. Η αλλαγή μπορεί να είναι αναγκαία, αλλά η αλλαγή για την αλλαγή δεν είναι επαρκής λόγος. Και σίγουρα δεν είναι συντηρητική προσέγγιση.

Εν ολίγοις, ο συντηρητισμός είναι ένας τρόπος λήψης αποφάσεων—ο οποίος περιλαμβάνει και την απόφαση να μην κάνεις τίποτα.

Το γεγονός ότι ένας φράχτης—με τον οποίο ο Chesterton εννοεί έναν θεσμό, έναν κανόνα ή ένα έθιμο—δημιουργήθηκε για έναν συγκεκριμένο σκοπό, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να καταργηθεί, ακόμη κι αν ο αρχικός σκοπός δεν ισχύει πια. Ένα δέντρο που φυτεύτηκε για σκιά μπορεί να μην είναι πια αναγκαίο γι’ αυτόν τον λόγο, από τη στιγμή που εκείνος που το φύτεψε έχει φύγει. Όμως τώρα ίσως προσφέρει καταφύγιο σε ωραία πουλιά, αποτρέπει τη διάβρωση του εδάφους, υποστηρίζει ένα δεντρόσπιτο ή απλώς αποτελεί κάτι όμορφο.

Θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι ο θεσμός του γάμου ξεκίνησε κατά βάση ως ένας μηχανισμός για τη δημιουργία συμμαχιών, τη μεταβίβαση περιουσίας και τη νομιμοποίηση απογόνων. Συνεχίζει να επιτελεί κάποιες από αυτές τις λειτουργίες, αλλά οι ρίζες του έχουν απλωθεί βαθύτερα και ευρύτερα, και η «κόμη» του προσφέρει σκιά σε πολύ περισσότερα πράγματα απ’ ό,τι παλαιότερα.

Ας το δούμε μέσω ενός πρόσφατου παραδείγματος:

Ο Elon Musk είναι ο αγαπημένος της Δεξιάς, εν μέρει λόγω του ριζικού καθαρισμού που επιχείρησε στη δημόσια διοίκηση των ΗΠΑ. Όμως επανειλημμένα, ο Musk βρέθηκε αντιμέτωπος με φράχτες τύπου Chesterton—και προχώρησε χωρίς να διερευνήσει γιατί βρίσκονταν εκεί.

Σε μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις όπου παραδέχτηκε δημόσια ότι έκανε λάθος, είχε να κάνει με την κατάργηση ενός προγράμματος για την καταπολέμηση του συχνά θανατηφόρου ιού Έμπολα. «Θα κάνουμε λάθη. Δεν θα είμαστε τέλειοι», είπε σε συνάντηση στον Λευκό Οίκο. «Όταν κάνουμε λάθη, θα τα διορθώνουμε άμεσα. Για παράδειγμα, στην περίπτωση της USAID, ακυρώσαμε κατά λάθος για λίγο την πρόληψη του Έμπολα». Και πρόσθεσε: «Επαναφέραμε αμέσως το πρόγραμμα πρόληψης—δεν υπήρξε καμία διακοπή».

Το πρόβλημα; Παρότι ο Musk υποστήριξε ότι αποκαταστάθηκε η χρηματοδότηση, είτε δεν κατάλαβε πώς λειτουργεί το σύστημα είτε είπε ψέματα—διότι το πρόγραμμα παραμένει αποδυναμωμένο εν μέσω μιας νέας έξαρσης του ιού στην Αφρική. Τέσσερις από τις πέντε συμβάσεις για την καταπολέμηση της νόσου ακυρώθηκαν, και παρότι δύο επανήλθαν, οι άλλες δύο—που αποτελούσαν το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης—παραμένουν ανενεργές τη στιγμή που γράφεται αυτό το κείμενο. Αλλά ακόμη κι αν το λάθος διορθωθεί πλήρως, το κόστος σε ανθρώπινες ζωές και στη διεθνή φήμη της Αμερικής δεν διορθώνεται εκ των υστέρων.

Ο συντηρητικός κατανοεί ότι όταν ένα παλιό δέντρο κοπεί κατά λάθος, η φύτευση ενός νέου δεν διορθώνει πλήρως την απώλεια.
Όπως έγραψε ο Russell Kirk:

«Ο συντηρητικός δηλώνει ότι ενεργεί μόνο ύστερα από επαρκή περίσκεψη, έχοντας σταθμίσει τις συνέπειες. Οι απότομες και ορμητικές μεταρρυθμίσεις είναι εξίσου επικίνδυνες με τις απότομες και ορμητικές εγχειρήσεις.»

Με άλλα λόγια, μια ριζοσπαστική, βίαιη αποδόμηση της κρατικής λειτουργίας μπορεί να χαρακτηριστεί «δεξιά»—ο Elon Musk «καθάρισε» τα κάστρα της γραφειοκρατίας της Αριστεράς, τελικά—αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι και συντηρητική προσέγγιση.

Τρεις εκδοχές του συντηρητισμού

Υπάρχουν, χονδρικά, τρεις βασικές ερμηνείες του συντηρητισμού.

Η πρώτη, και πιο κοντά στον Chesterton και τον φράχτη του, είναι αυτό που αποκαλούμε «συντηρητικό ήθος» ή «συντηρητική διάθεση». Ο παραγνωρισμένος Βρετανός φιλόσοφος Michael Oakeshott υπήρξε υπέρμαχος αυτής της μη-ιδεολογικής στάσης ζωής. Έγραφε:

«Το να είσαι συντηρητικός σημαίνει να προτιμάς το οικείο από το άγνωστο, το δοκιμασμένο από το αδοκίμαστο, το γεγονός από το μυστήριο, το πραγματικό από το ενδεχόμενο, το περιορισμένο από το απεριόριστο, το κοντινό από το μακρινό, το επαρκές από το υπερβολικό, το βολικό από το τέλειο, το παρόν γέλιο από την ουτοπική ευδαιμονία.»

Αυτό εννοούσε και ο Russell Kirk όταν επέμενε ότι ο συντηρητισμός είναι η άρνηση της ιδεολογίας. Ή όπως το έθεσε ο Αβραάμ Λίνκολν:

«Τι είναι ο συντηρητισμός; Δεν είναι η προσήλωση στο παλιό και δοκιμασμένο, αντί για το νέο και αδοκίμαστο;»

Σημειωτέον ότι τον 19ο αιώνα, οι Αμερικανοί χρησιμοποιούσαν τη λέξη conservative συνώνυμα με λέξεις όπως «μετριοπαθής», «αξιόπιστος», «σταθερός» και «με κοινή λογική». Αυτός ο συντηρητισμός, στη βασική του μορφή, είναι το αντίθετο του ριζοσπαστισμού.

Η λέξη «ριζοσπάστης» προέρχεται από το λατινικό radix (ρίζα), και σήμερα δηλώνει συχνά τη διάθεση να ξηλωθούν τα πάντα από τη ρίζα. Κάποιοι ριζοσπάστες είναι μηδενιστές που απλώς θέλουν να δουν τον κόσμο να καίγεται. Όμως, στην ουσία του, ο ριζοσπαστισμός είναι ουτοπικός: επιδιώκει να γκρεμίσει το παρόν καθεστώς, το «τυραννικό και ατελές τώρα», χάριν ενός ιδεατού μέλλοντος.

Στο σημαδιακό του δοκίμιο «Ο Συντηρητισμός ως Ιδεολογία» (1957), ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Samuel Huntington παρατηρεί:

«Κανένας πολιτικός φιλόσοφος δεν έχει ποτέ περιγράψει μια συντηρητική ουτοπία.»

Και αυτό διότι η συντηρητική σκέψη δεν ενδιαφέρεται για τέτοιου είδους σχεδιασμούς. Οι συντηρητικοί κατανοούν ότι οι ουτοπίες είναι ανέφικτες στη γήινη ζωή—utopia σημαίνει κυριολεκτικά «κανένας τόπος». Επιπλέον, οι συντηρητικοί αποδέχονται, και συχνά εκτιμούν, έναν κόσμο όπως είναι, όχι όπως θα ήθελαν να είναι.

Όταν το κριτήριό σου δεν είναι η ουτοπική τελειότητα, τότε αυξάνεται και η ανοχή σου απέναντι στον υπαρκτό κόσμο. Όπως έλεγε και ο Chesterton, η μεταρρύθμιση είναι συχνά αναγκαία—αλλά όχι για τη δημιουργία ενός τέλειου κόσμου, παρά για να πλησιάσουμε ένα «ευτοπικό» μέρος—έναν καλό τόπο.

Όπως παρατηρεί και ο Huntington, αυτός είναι ο λόγος που, από όλες τις μεγάλες πολιτικές φιλοσοφίες, μόνο ο ριζοσπαστισμός και ο συντηρητισμός δεν έχουν εγγενές, καθολικό, προγραμματικό περιεχόμενο. Ο σοσιαλισμός και ο εθνικισμός μπορεί να αποκτούν τοπικά ή πολιτισμικά χαρακτηριστικά, αλλά η βασική τους ιδέα είναι λίγο-πολύ η ίδια παντού.

Αντίθετα, ο ριζοσπαστισμός και ο συντηρητισμός μπορεί να έχουν κοινά γνωρίσματα, αλλά το τι θέλει να γκρεμίσει ο ριζοσπάστης και τι θέλει να διατηρήσει ο συντηρητικός αλλάζει από κοινωνία σε κοινωνία.

Για παράδειγμα, ο συντηρητικός στη Σοβιετική Ένωση ήταν ο πιο δογματικός μπολσεβίκος. Για αυτόν τον «συντηρητικό» μπολσεβίκο, οι φιλελευθεροποιητές, οι δημοκρατιστές και οι υπερασπιστές της ελεύθερης αγοράς ήταν οι ριζοσπάστες, οι σαμποτέρ, οι αντιδραστικοί.
Για τον συντηρητικό στην Αμερική, ριζοσπαστικοί είναι αυτοί που επιδιώκουν να ανατρέψουν το φιλελεύθερο Σύνταγμα, το κράτος δικαίου ή την ελεύθερη αγορά.

Ορίστε η πλήρης επαγγελματική μετάφραση του τελευταίου αποσπάσματος του άρθρου:

Ο κάστορας και το σαράκι

Κάποιοι ριζοσπάστες έχουν πράγματι οράματα για κάτι καλύτερο, αφού πρώτα γκρεμίσουν ό,τι υπάρχει. Οι ριζοσπάστες μαρξιστές περιμένουν μια ουτοπία στο τέλος της Ιστορίας. Όμως είναι κοινός τόπος πως όταν κάποιος υιοθετεί ριζοσπαστικά μέσα για την επίτευξη ενός υψηλού σκοπού, καταλήγει να αγαπά τον ριζοσπαστισμό για τον ίδιο τον ριζοσπαστισμό. Ο Τσε Γκεβάρα, ο Λένιν, οι Ιακωβίνοι, η οργάνωση Weather Underground—ίσως όλοι να ξεκίνησαν με υψηλούς στόχους, αλλά στο τέλος παρασύρθηκαν από την έλξη της βίας και του τρόμου. Αυτό συμβαίνει επειδή ο ριζοσπαστισμός τείνει να εκδηλώνεται ως δίψα για εξουσία, και στη συνέχεια αυτή η εξουσία χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει περισσότερο ριζοσπαστισμό.

Ακόμα κι όταν κάποιοι ριζοσπάστες πετυχαίνουν στην ανατροπή του κατεστημένου, η νέα τάξη που εγκαθιστούν συχνά είναι χειρότερη από εκείνη που κατέρριψαν. Και επειδή απέρριψαν το κράτος δικαίου στο όνομα της εξουσίας, καταλήγουν να χρησιμοποιούν τον νόμο απλώς ως εργαλείο κυριαρχίας προς ίδιον όφελος.

Αυτή είναι η ιστορία αμέτρητων «εθνικοαπελευθερωτικών» κινημάτων, τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς. Οι κάποτε υψηλές ιδέες για τον τελικό σκοπό αντικαθίστανται από αυταρχικές ή ολοκληρωτικές χούντες. Αυτή η ιστορία είναι τόσο κοινή, που θα ήταν πιο εύκολο να απαριθμήσουμε τις εξαιρέσεις παρά τα παραδείγματα.

Φιλοσοφικά και ψυχολογικά, μπορούμε να σκεφτούμε τους ριζοσπάστες σαν σαράκια: όπου κι αν τους βάλεις, ενδιαφέρονται μόνο να φάνε ό,τι έχουν μπροστά τους. Ένα πανέμορφο παλιό εκκρεμές ρολόι ή ένας ετοιμόρροπος φράχτης σε ένα χωράφι; Για το σαράκι, είναι απλώς τροφή.

Οι συντηρητικοί, όπως πρέπει να κατανοούνται, μοιάζουν περισσότερο με κάστορες. Χτίζουν θεσμούς με τα υλικά που έχουν στη διάθεσή τους, ενισχύουν και βελτιώνουν ό,τι ήδη υπάρχει. Τα έργα τους λειτουργούν ως αναχώματα απέναντι στον ορμητικό ποταμό της αλλαγής, που φέρνει μαζί του ο αδιάκοπος χρόνος. Δημιουργούν καλά μέρη—ήρεμα λιμάνια—όπου μπορεί κανείς να ζήσει και να ευημερήσει.

Αυτός είναι ο συντηρητισμός, για παράδειγμα, της Καθολικής Εκκλησίας: κρατήσου γερά σε ό,τι δεν πρέπει να αλλάξει, αλλά να προσαρμόζεσαι και να μεταρρυθμίζεσαι σε ό,τι μπορεί και πρέπει να αλλάξει (χωρίς να σημαίνει, φυσικά, ότι η Εκκλησία δεν δυσκολεύεται να χαράξει αυτές τις γραμμές).

Αυτού του τύπου ο συντηρητισμός υπάρχει και στο κέντρο-αριστερά. Αντίθετα με τη ρηχή ρητορική της Ακροδεξιάς, δεν είναι όλοι οι Δημοκρατικοί ριζοσπάστες. Μπορεί να διαφωνώ με τις πολιτικές τους προτάσεις για πρακτικούς λόγους, αλλά γενικά δεν επιδιώκουν μια ολική αναδιάρθρωση της κοινωνίας (ακόμη κι αν καμιά φορά το προσποιούνται ανοήτως για εκλογικούς λόγους). Δεν είναι ιδεολογικά συντηρητικοί, αλλά είναι συντηρητικοί σε ήθος ή κουλτούρα—πιο απ’ όσο πιθανώς θα παραδέχονταν οι ίδιοι.

Και εδώ φτάνουμε στη δεύτερη μορφή του συντηρητισμού:

Ο ιδεολογικός συντηρητισμός της αγγλοαμερικανικής παράδοσης.

Η αναφορά στην «αγγλοαμερικανική» είναι απαραίτητη, διότι—όπως έχουμε δει—ένας συντηρητικός σε ένα μέρος μπορεί να επιδιώκει να διατηρήσει πολύ διαφορετικά πράγματα απ’ ό,τι ένας συντηρητικός αλλού.

Ιστορικά, στην Αμερική, ένας συντηρητικός επιδιώκει να προστατεύσει, να υπερασπιστεί και να μεταβιβάσει στις επόμενες γενιές τις αρχές της ίδρυσης του κράτους και τις ευλογίες της ελευθερίας.

Υπάρχουν φυσικά συγγενείς μορφές ιδεολογικού συντηρητισμού στους τομείς της ηθικής, της παράδοσης και των θρησκευτικών αξιών. Όλες όμως αυτές οι μορφές συντηρητισμού μοιράζονται μια κοινή κοσμοθεωρία: η αλλαγή πρέπει να αντιμετωπίζεται με κάποια επιφύλαξη, διότι ορισμένοι φράχτες αξίζει να διατηρηθούν, ακόμη κι αν ο αρχικός σκοπός τους έχει εκλείψει—επειδή είναι ωραίοι, και μέσα σ’ αυτή την ωραιότητα συνεχίζουν να επιτελούν άλλες λειτουργίες.

Η αλλαγή είναι κάποιες φορές αναγκαία—γι’ αυτό και τροποποιούμε το Σύνταγμα κατά διαστήματα—αλλά αυτές οι αλλαγές πρέπει να υπηρετούν μια ευτοπική ευγνωμοσύνη για ό,τι είναι καλό.

Όπως εξηγεί ο πολιτικός αναλυτής Yuval Levin:

«Για μένα, ο συντηρητισμός είναι ευγνωμοσύνη. Οι συντηρητικοί ξεκινούν από την ευγνωμοσύνη για ό,τι είναι καλό και λειτουργεί στην κοινωνία μας, και προσπαθούν να το ενισχύσουν.»

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο συντηρητισμός είναι… κάστορες παντού, σε όλα τα επίπεδα.

Ιστορικά, στην Αμερική, ένας συντηρητικός επιδιώκει να προστατεύσει, να υπερασπιστεί και να μεταβιβάσει στην επόμενη γενιά τις αρχές της ίδρυσης και τις ευλογίες της ελευθερίας.

 Το σημείο που παραβλέπουν εκείνοι οι συντηρητικοί διανοούμενοι—με επικεφαλής τον Russell Kirk, που επέμενε πως ο συντηρητισμός είναι εκ φύσεως αντίθετος προς την ιδεολογία—είναι ότι σε μια ιδεολογική εποχή, μια απλή συντηρητική διάθεση ή ιδιοσυγκρασία καταλήγει σε παραίτηση και παρασυρμό.

Αυτό ήταν και το επιχείρημα του πολιτικού φιλοσόφου Friedrich Hayek στο διάσημο δοκίμιό του από το 1960 «Γιατί Δεν Είμαι Συντηρητικός».
Ο Hayek έγραψε ότι το «πεπρωμένο του συντηρητισμού είναι να σέρνεται σε έναν δρόμο που δεν έχει επιλέξει ο ίδιος», διότι η απλή συναισθηματική προσκόλληση σε ό,τι υπήρχε ή υπάρχει δεν επαρκεί ως επιχείρημα. Δεν υπερασπίζεται αυτό που είναι καλό ούτε με εμπειρικά ούτε με αρχών επιχειρήματα—κι έτσι δεν έχει τη βούληση ούτε να διατηρήσει αυτό που πρέπει να αντέξει, ούτε να αλλάξει αυτό που πρέπει να αλλάξει.

Το «έτσι ήταν πάντα» είναι αφετηρία ενός επιχειρήματος—αλλά δεν είναι επαρκές επιχείρημα σε μια εποχή ιδεολογιών.

Για να το πούμε αλλιώς:

Πολλοί άνθρωποι μπορεί να υποστηρίζουν το ελεύθερο εμπόριο για πρακτικούς λόγους ή απλώς λόγω «προκατάληψης υπέρ του status quo»: έτσι ήταν τα πράγματα για καιρό. Αλλά όταν το ελεύθερο εμπόριο αντικαθίσταται από έναν προστατευτισμό ή ένα κρατικιστικό μερκαντιλισμό, τότε χρειάζονται επιχειρήματα για να το υπερασπιστείς.

Ο ιδεολογικός συντηρητισμός είναι η αποθήκη όπλων για τέτοια επιχειρήματα.

Το δοκίμιο του Hayek συχνά χρησιμοποιείται για να υποστηριχθεί ότι ο φιλελευθερισμός τύπου libertarian—μια ετικέτα την οποία ο ίδιος ο Hayek απέρριπτε—είναι ασύμβατος με κάθε μορφή συντηρητισμού. Όμως ο ίδιος ο Hayek (που αυτοπροσδιοριζόταν ως «Old Whig», κατά Burke) ξεκαθάριζε ότι ο συντηρητισμός που είχε κατά νου ήταν πρωτίστως ο ευρωπαϊκός συντηρητισμός—δηλαδή προσήλωση στο θρόνο, το θυσιαστήριο, την αριστοκρατία.

Δεν μιλούσε για τον αμερικανικό συντηρητισμό, ο οποίος είναι διαποτισμένος με την αποστολή να υπερασπιστεί και να προαγάγει τον κλασικό φιλελευθερισμό των ιδρυτών του αμερικανικού πολιτεύματος.

Το σχετικό σημείο εδώ είναι ότι ο Hayek αναγνώριζε πως η σύγκρουση μεταξύ συντηρητισμού και φιλελευθερισμού χαρακτήρισε την ευρωπαϊκή ιστορία, όχι την αμερικανική:

«Δεν υπάρχει τίποτα αντίστοιχο με αυτή τη σύγκρουση στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών», γράφει ο Hayek, «διότι αυτό που στην Ευρώπη ονομάστηκε “φιλελευθερισμός” ήταν εδώ η κοινή παράδοση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε το αμερικανικό πολίτευμα: έτσι, ο υπερασπιστής της αμερικανικής παράδοσης ήταν φιλελεύθερος με την ευρωπαϊκή έννοια.»

Ο Edmund Burke είχε ήδη εντοπίσει την ιδιότυπη τάση των Αμερικανών αποίκων να υπερασπίζονται τις φιλελεύθερες αρχές σχεδόν ενστικτωδώς. Στην ομιλία του Για τη Συμφιλίωση με τις Αποικίες το 1775, εξηγούσε:

«Σε άλλες χώρες, οι άνθρωποι, πιο απλοί και λιγότερο ευμετάβλητοι, κρίνουν μια κακή αρχή διακυβέρνησης μόνο όταν βιώνουν άμεσα την ταλαιπωρία. Στην Αμερική, όμως, οι άνθρωποι προβλέπουν το κακό, και κρίνουν το βάρος της τυραννίας από την κακή αρχή που το παράγει. Διαισθάνονται την κακοδιοίκηση από μακριά· και μυρίζονται την τυραννία σε κάθε μολυσμένο αεράκι».

Με άλλα λόγια:

Το συντηρητικό πρόταγμα στην Αμερική ήταν—όχι εξ ολοκλήρου, αλλά σε μεγάλο βαθμό—να υπερασπιστεί το φιλελεύθερο εγχείρημα των ιδρυτών.

Ο αμερικανικός συντηρητισμός δεν εξαντλείται σε αυτό, αλλά η υπεράσπιση αυτής της κληρονομιάς—όπως την υπηρέτησαν ο William F. Buckley Jr., ο Ronald Reagan και ο Barry Goldwater, και όπως συνεχίζουν να την υπηρετούν ο George Will, ο Thomas Sowell και διάφοροι «φιλελεύθεροι συντηρητικοί»—είναι αδιαχώριστη από τον ιδεολογικό συντηρητισμό.

Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι—πέρα από τη νίκη στον Ψυχρό Πόλεμο—η πιο επιτυχημένη συντηρητική πρωτοβουλία του τελευταίου αιώνα ήταν το νομικό κίνημα που ηγήθηκε η Federalist Society, η οποία δηλώνει ότι:

«Δεσμευόμαστε στην αρχή ότι το κράτος υπάρχει για να διασφαλίζει την ελευθερία· ότι ο διαχωρισμός των εξουσιών είναι κεντρικός στο Σύνταγμά μας· και ότι είναι καθήκον της Δικαιοσύνης να ερμηνεύει τον νόμο όπως είναι, όχι όπως θα έπρεπε να είναι.»

Αυτό είναι φιλελεύθερο εγχείρημα, διότι το Σύνταγμα είναι κατά βάση φιλελεύθερος χάρτης.

Οι ελεύθερες αγορές, η περιορισμένη κυβέρνηση, το κράτος δικαίου και η κυριαρχία του ατόμου είναι περισσότερα από επαρκή θεμέλια για να δομηθεί γύρω τους μια πραγματική ιδεολογία. Και αυτή η ιδεολογία—ή, αν προτιμάτε, κοσμοθεωρία—είναι που ενέπνευσε γενιές συντηρητικών.

Αυτή η ιδεολογία δεν αναιρούσε τον συντηρητισμό τους, όπως ισχυριζόταν μονότονα ο Kirk· του έδινε πρακτικό πολιτικό πρόγραμμα.

Αυτό έχει σημασία, διότι πολλοί στην «Νέα Δεξιά» δηλώνουν υπέρμαχοι του δυτικού πολιτισμού, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζουν πως ο φιλελευθερισμός δεν αποτελεί τμήμα αυτής της παράδοσης.

Αυτό είναι παραλογισμός.

Ο φιλελευθερισμός έχει ρίζες στον αρχαιοελληνικό, ρωμαϊκό, εβραϊκό και χριστιανικό στοχασμό—και σε ουκ ολίγα γερμανικά και αγγλοσαξονικά έθιμα.

Διαπερνά τον δυτικό πολιτισμό σαν βαθύ και πλατύ ποτάμι, που διασχίζει βουνά και κοιλάδες και αφήνει πηγές φιλελεύθερης παράδοσης σε όλο το πεδίο.

Το ιουδαιοχριστιανικό θεμέλιο του Δυτικού πολιτισμού είναι και το φιλοσοφικό-θεολογικό θεμέλιο του φιλελευθερισμού:

• η πρωτοκαθεδρία της ατομικής συνείδησης
• η ανάγκη για πλουραλισμό και διαχωρισμό Εκκλησίας-Κράτους
• η ελευθερία λόγου
• τα έμφυτα, θεόσταλτα δικαιώματα

Όλα αυτά είναι προϊόντα της ιουδαιοχριστιανικής σκέψης όπως εξελίχθηκε στη Δύση.

Το να υποστηρίζει κανείς ότι αυτές οι ιδέες είναι ξένες ή περιφερειακές για τη Δύση, ισοδυναμεί με την απαλοιφή της παράδοσης—όχι με την αποκατάστασή της.

Ορίστε η πλήρης επαγγελματική μετάφραση του τελευταίου τμήματος του άρθρου:

Άλλες φράξιες της Νέας Δεξιάς χλευάζουν τον φιλελευθερισμό ως έναν «αξιακά ουδέτερο» και «διαδικαστικό» μηχανισμό, που καταπνίγει τον αυθεντικό πολιτισμικό, θεολογικό, ακόμη και «ανδροπρεπή» χαρακτήρα της Δύσης.

Και αυτό είναι παραλογισμός.

Η ιδέα ότι έχεις το δικαίωμα:

• να αντιμετωπίσεις τον κατήγορό σου στο δικαστήριο,
• να εκφράζεις τη συνείδησή σου,
• να λατρεύεις—ή να μη λατρεύεις—όπως εσύ επιλέγεις,
• να κατέχεις τους καρπούς του κόπου σου,

…δεν είναι αξιακά ουδέτερη. Είναι μεταξύ των μεγαλύτερων ηθικών κατακτήσεων του πολιτισμού μας.

Fusionism, όπως πρέπει να κατανοηθεί

Μέχρι τώρα απέφευγα να χρησιμοποιήσω τη λέξη fusionism, αλλά δεν μπορώ να το αναβάλω άλλο. Πρόκειται για το διανοητικό εγχείρημα του Frank Meyer, επί χρόνια συντάκτη του National Review.

Συνοπτικά, το επιχείρημα του Meyer συνοψιζόταν στην εξής ιδέα:

Η αρετή και η ελευθερία δεν είναι αντίθετες έννοιες, αλλά οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος του δυτικού πολιτισμού.

Η επιβαλλόμενη αρετή δεν είναι αρετή.
Η ελευθερία χωρίς αρετή δεν είναι ελευθερία, αλλά ασυδοσία.

Ο Meyer πίστευε ότι αυτή η δυαδικότητα βρίσκεται στον πυρήνα του Δυτικού πολιτισμού—και ότι οι δύο αρχές συνδέονται με μια παραγωγική «ένταση», σαν δύο σπείρες DNA. Η αναγνώριση και διαχείριση αυτής της έντασης ήταν για εκείνον το πρώτο βήμα για έναν υγιή και ακμαίο συντηρητισμό, και ευρύτερα για έναν υγιή πολιτισμό.

Το fusionist εγχείρημά του αποτέλεσε το κέντρο βάρους του ιδεολογικού συντηρητισμού από τη δεκαετία του ’50—μέχρι, ε, σχετικά πρόσφατα. (Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξαν σφοδρές διαμάχες γύρω από τη θεωρητική και πρακτική βιωσιμότητά του).

Συχνά, το fusionism περιγράφεται—ιδίως από όσους δεν γνωρίζουν σε βάθος τα επιχειρήματα του Meyer ή την εξέλιξη του αμερικανικού συντηρητισμού—ως μια είδους πολιτική συμμαχία. Ένας συμβιβασμός που επέτρεψε σε ανθρώπους όπως ο William F. Buckley Jr. να συσπειρώσουν τις διάφορες φυλές:

• των παραδοσιοκρατών,
• των φιλελευθέρων τύπου libertarian (ή «ατομικιστών», όπως τους αποκαλούσαν συχνά μεταξύ 1930 και 1960), και
• των γερακιών της εξωτερικής πολιτικής.

Με άλλα λόγια, το βλέπουν ως μια εκλογίκευση του γνωστού συμβόλου του Ρόναλντ Ρήγκαν, το τρίποδο, που συμβόλιζε τις τρεις βασικές φράξιες του εκλογικού του συνασπισμού.

Σαφώς, οι ανάγκες της πολιτικής συμμαχίας της Δεξιάς ήταν συμπληρωματικές προς το fusionism, αλλά δεν ήταν αυτός ο πρωταρχικός στόχος του Meyer.

Δεν έχω αναφερθεί ιδιαίτερα στο τρίτο σκέλος αυτού του τριπόδου—δηλαδή την εξωτερική πολιτική, και συγκεκριμένα την αντικομμουνιστική εξωτερική πολιτική—γιατί, για τους σκοπούς μας:

Αν ο σύγχρονος αμερικανικός συντηρητισμός συγχώνευσε τον κλασικό φιλελευθερισμό με την ηθική παράδοση, τότε ο Ψυχρός Πόλεμος ήταν ο φούρνος όπου αυτά συγκολλήθηκαν μεταξύ τους. 

Δεν θα έπρεπε να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι συντηρητικοί διανοούμενοι της εποχής του Ψυχρού Πολέμου ήταν δεκτικοί προς το fusionism. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι το fusionism ήταν απλώς ένα φιλοσοφικό καπρίτσιο διανοουμένων, μικρών περιοδικών και think tanks—όπως υπαινίσσονται πολλοί εκπρόσωποι της Νέας Δεξιάς.

Η κομμουνιστική απειλή ένωσε αυτές τις δεσμεύσεις στην καρδιά εκατομμυρίων Αμερικανών:
Πίστη στην οικονομική ελευθερία και τις παραδοσιακές αξίες—ο αμερικανικός τρόπος ζωής!—στήριζε το επιχείρημα για αντίσταση στον «άθεο κομμουνισμό».

Για να γίνει πιο σαφές, αρκεί να θυμηθούμε ότι, χάρη σε μια λαϊκή κινητοποίηση ομάδων όπως οι Ιππότες του Κολόμβου και οι Κόρες της Αμερικανικής Επανάστασης, η φράση «under God» προστέθηκε στον Όρκο Πίστης το 1954, ως άμεση αποδοκιμασία προς τη Σοβιετική Ένωση. Το 1956, το «In God We Trust» αντικατέστησε το ανεπίσημο «E pluribus unum» ως επίσημο σύνθημα των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η Αμερική ήταν θρησκευτικό έθνος πολύ πριν ιδρυθεί η Σοβιετική Ένωση, αλλά η ύπαρξη της ΕΣΣΔ και η απειλή που αντιπροσώπευε αναθέρμανε ιδεολογικά τη δέσμευση στα στοιχεία που καθιστούν τη Δύση διαφορετική.

Όπως γράφει ο Thomas Sowell:

«Χρειάζεται ιδεολογία για να νικήσεις μια ιδεολογία».

Φράσεις όπως fusionism, το «τρίποδο του Ρήγκαν» ή το Reagan consensus (ή και zombie Reagan consensus, όπως χλευαστικά λέγεται σήμερα), συχνά λοιδορούνται από τη Νέα Δεξιά, εν μέρει για να υπονοηθεί ότι αυτή η συναίνεση ήταν ένα κατασκεύασμα ελίτ, από τα πάνω, για τις ανάγκες εκλογικών συμμαχιών· και ότι, ανεξαρτήτως των παλαιών αρετών της, σήμερα έχει καταστεί άχρηστη ή και εμπόδιο για όσα «πρέπει» να γίνουν.

Η αλήθεια όμως είναι ότι ο αμερικανικός συντηρητισμός ήταν οργανικά και πολιτισμικά ένα ενιαίο σύνολο. Αντικατόπτριζε μια συνολική κοσμοθεωρία, η οποία συνδύαζε αυτές τις δεσμεύσεις χωρίς ιδιαίτερη εσωτερική αντίφαση.

Από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και μέχρι—ας πούμε—πρόσφατα, να αποκαλείται κάποιος «συντηρητικός» σήμαινε ότι ήταν ταυτόχρονα κοινωνικά συντηρητικός, υπέρ της ελεύθερης αγοράς και περιορισμένου κράτους και υπέρμαχος μιας ισχυρής εθνικής άμυνας.

Το Λαϊκό Μέτωπο

Αυτό καλύπτει τις δύο πρώτες μορφές συντηρητισμού που ήθελα να εξετάσω: την ιδιοσυγκρασιακή (dispositional) και την ιδεολογική (ideological).
Αλλά τι γίνεται με την τρίτη;

Αυτή είναι η πιο εύκολη να οριστεί, γιατί ο ορισμός της στηρίζεται αποκλειστικά σε ό,τι δηλώνουν ότι πιστεύουν εκείνοι που αυτοαποκαλούνται «συντηρητικοί» τη δεδομένη στιγμή.

Πρόκειται για τον κυρίαρχο τρόπο με τον οποίο τα ΜΜΕ και η κομματική πολιτική κατανοούν τον συντηρητισμό.

Όταν τα ειδησεογραφικά μέσα αναφέρουν ότι «οι συντηρητικοί»—στο Heritage Foundation, στο CPAC, στο Κογκρέσο ή στον Λευκό Οίκο—πλέον υποστηρίζουν την κρατική βιομηχανική πολιτική ή τον προστατευτισμό, ή όταν αποκαλύπτουν ότι κορυφαίοι συντηρητικοί δεν έχουν πρόβλημα με τα σεξουαλικά σκάνδαλα προσώπων όπως ο Matt Gaetz, ο Pete Hegseth ή ο Donald Trump, όλοι οι φιλοσοφικοί διαχωρισμοί που αναφέρθηκαν παραπάνω καθίστανται αδιάφοροι—εκτός ίσως από τη χρήση τους ως αφορμή για καταγγελία ασυνέπειας ή υποκρισίας.

Αν η τεράστια υποδομή της «Δεξιάς»—το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, τα κομματικά μέσα, οι δωρητές, μεγάλοι και μικροί—αποφασίσει ότι οι συντηρητικοί τώρα πιστεύουν στον κρατικό σχεδιασμό, τον αυταρχισμό, τον μερκαντιλισμό ή ακόμη και ότι επιτρέπεται να βάζεις μαγιονέζα στο σάντουιτς με παστράμι, τότε από δημοσιογραφική και επικοινωνιακή άποψη, αυτό σημαίνει «συντηρητισμός».

Δεν θα έπρεπε να σας προκαλεί έκπληξη ότι θεωρώ πως αυτό είναι λάθος.

Μία απάντηση σε αυτή την κατάσταση είναι η χρήση διευκρινιστικών επιθέτων.

Ο Αμερικανός δημοσιογράφος Jay Nordlinger είχε από νωρίς αποφασίσει να μείνει έξω από τις «μάχες των ετικετών» υιοθετώντας τον όρο «Reagan συντηρητικός» (Reagan conservative), ή απλώς Reaganite.

Υπάρχουν σοβαροί λόγοι για να ακολουθήσει κανείς αυτή την πρακτική· όμως υπάρχει και ένα μειονέκτημα:

Εγκαταλείπει, τουλάχιστον σε ρητορικό επίπεδο, κάθε προσπάθεια να υπερασπιστεί τον αδιαπραγμάτευτο πυρήνα του συντηρητισμού απέναντι σε όσους επιχειρούν να τον παραμορφώσουν για τις ανάγκες ενός Νέου Δεξιού «λαϊκού μετώπου».

Σε αυτό το σημείο, θα εξαντλούσα την υπομονή όποιου αναγνώστη έφτασε μέχρι εδώ αν επιχειρούσα λεπτομερή ιστορική ανασκόπηση του όρου Popular Front (Λαϊκό Μέτωπο). Οπότε, πολύ συνοπτικά:

Τα λαϊκά ή ενωτικά μέτωπα διαμορφώθηκαν τη δεκαετία του 1930 στη Γαλλία, την Ισπανία και αλλού, υποτίθεται για να πολεμήσουν τον φασισμό. (Η νοσταλγία για τέτοιες πρωτοβουλίες παραμένει παρούσα σε γωνιές της Αριστεράς σε Ευρώπη και Αμερική).

Όμως τα Λαϊκά Μέτωπα δεν υπήρξαν ποτέ πλουραλιστικοί συνασπισμοί πνευματικής ανοχής μεταξύ διαφόρων ρευμάτων της Αριστεράς·
στην πραγματικότητα, η κομματική γραμμή επιβαλλόταν με σιδηρά πειθαρχία.

Και είναι ειρωνικό το γεγονός ότι πολλοί από τους ιδρυτές του σύγχρονου αμερικανικού συντηρητισμού ήταν εξόριστοι από αυτά τα Λαϊκά Μέτωπα.

Ονόματα όπως:

• Whittaker Chambers,
• James Burnham,
• Frank Meyer,
• Max Eastman

…ήταν πρώην εξέχοντα στελέχη ή σημαντικές φυσιογνωμίες του κομμουνιστικού κινήματος· και όλοι τους θα κατέληγαν να δημοσιεύσουν σκληρές καταγγελίες για τη συνθλιπτική ομοιομορφία και πειθαναγκαστική πειθαρχία της Αριστεράς.

Η άρνηση να πεις την αλήθεια—ή να την ακούσεις—για χάρη του πολιτικού σκοπού είναι ηθικά, πνευματικά και διανοητικά διαβρωτική.

Ο τίτλος της εμβληματικής αυτοβιογραφίας του Whittaker Chambers, Witness (Μάρτυρας), καταφέρεται εναντίον εκείνων που «αντικαθιστούν τη σχέση με την πραγματικότητα με τη συνήθεια της αυταπάτης». Τέτοιοι άνθρωποι, έγραφε,

«εκρήγνυνται σε υστερία κάθε φορά που αγγίζεται η ρίζα της αυταπάτης τους, και αντιδρούν με μια βιαιότητα που διαψεύδει πλήρως την ανοιχτόμυαλη στάση που απαιτούν από τους άλλους».

Ο Chambers ονόμασε αυτή την αυταπάτη «νοοτροπία του Λαϊκού Μετώπου» (the Popular Front mind).

Η Νέα Δεξιά πάσχει από κάτι παρόμοιο—και προσπαθεί να το επιβάλει.

Ας το ονομάσουμε Λαϊκιστικό Μέτωπο (Populist Front).

Όταν τους συμφέρει, οι θιασώτες του Λαϊκιστικού Μετώπου χρησιμοποιούν τη ρητορική της «μεγάλης σκηνής» (big tent) για να προωθήσουν την πολιτική ατζέντα του Ντόναλντ Τραμπ, απαιτώντας, γκρινιάζοντας ή καταγγέλλοντας όπως απαιτεί η στιγμή, για να κρατήσουν τους παραδοσιακούς Ρεπουμπλικάνους και συντηρητικούς στο άρμα.

Αλλά όταν οι παραδοσιακοί Ρεπουμπλικάνοι και συντηρητικοί προωθούν τη δική τους ατζέντα, η γλώσσα αλλάζει:

• μιλούν για «προδοσία»,
• από «ελίτ»,
• «παγκοσμιοποιητές» (globalists),
• «νεοσυντηρητικούς»,
• «RINOs» (Republicans In Name Only),
• και Never Trumpers.

Η κριτική στον Τραμπ ή στους μιμητές του πυροδοτεί επικλήσεις στην «ενδέκατη εντολή» του Ρόναλντ Ρήγκαν:

«Ου κακολογήσεις συντηρητικόν συνάδελφον».

Αλλά καμία ύβρις δεν θεωρείται υπερβολική όταν απευθύνεται σε Ρεπουμπλικάνους που τολμούν να ασκήσουν κριτική ή να εναντιωθούν στον Τραμπ.

Το λαϊκιστικό μετωπικό πνεύμα της Νέας Δεξιάς γίνεται πιο ευδιάκριτο αν ξεχωρίσουμε:

• τον fusionist συντηρητισμό από
• τη «Νέα Δεξιά» ή τον «λαϊκιστικό δεξιό» λόγο.

Ούτε ο συντηρητισμός της ιδιοσυγκρασίας, ούτε ο Reaganικός ιδεολογικός συντηρητισμός, έχουν φιλοσοφικά κοινά με τον λαϊκισμό.

Ναι, κάθε πολιτικός λέει ότι έχει «τον λαό» μαζί του. Αλλά ένας αρχών συντηρητικός δεν θα αποδεχόταν ποτέ τη λογική που αποδίδεται περιληπτικά (και πιθανώς αποδίδεται λανθασμένα) στον Alexandre Auguste Ledru-Rollin:

«Να τους, εκεί πάνε οι άνθρωποι· πρέπει να τους ακολουθήσω, γιατί είμαι ο ηγέτης τους.»

Η πολιτική της Νέας Δεξιάς είναι πρωτίστως θεατρική.
Προσφέρει fan service στο κοινό, που διψά για καθημερινές—ή ωριαίες—«νίκες» στον πολιτισμικό πόλεμο.

Η προσέγγιση του Τραμπ στην προεδρία είναι ιδανικά προσαρμοσμένη σε αυτό το στυλ πολιτικής:

• Θεωρεί την προεδρία σαν να είναι και παραγωγός και πρωταγωνιστής ενός reality show.
• Ακόμα και όταν ασχολείται με πολιτικές αποφάσεις, η επικεφαλίδα έχει μεγαλύτερη σημασία από την ουσία.
• Εκδίδει προεδρικά διατάγματα που δεν αλλάζουν ουσιαστικά τον νόμο, ούτε τις βαθιά ριζωμένες ρυθμίσεις·
• αλλά παράγουν δελτία τύπου και εξοργίζουν τους εχθρούς του.

Οι πολύ δραστήριοι online υπερασπιστές της ορθοδοξίας του Λαϊκιστικού Μετώπου ενδιαφέρονται περισσότερο να ελέγχουν την αφήγηση παρά να εφαρμόζουν ουσιαστική πολιτική.

Υπάρχουν πράγματι σοβαρά πρόσωπα, ευπρεπείς σύμφωνα με όλους τους λογαριασμούς, στη Νέα Δεξιά, που προτείνουν ουσιαστικές και καλοπροαίρετες (αν και συχνά λανθασμένες) αλλαγές σε:

• εμπόριο,
• βιομηχανική πολιτική,
• εξωτερικές σχέσεις.

Στα άκρα της alt-right, όμως, υπάρχουν σοβαροί και αφοσιωμένοι ρατσιστές και αντισημίτες που ειλικρινά επιδιώκουν τη δημιουργία μιας “λευκής εθνοκρατίας χωρίς Εβραίους” στη Βόρεια Αμερική.
Και υπάρχουν και άλλες φράξιες καθ’ όλο το φάσμα, που απλώς παίζουν cosplay ριζοσπαστισμού—online ή και στην πραγματική ζωή.

Όμως αυτό που τους ενώνει όλους είναι μια ξεκάθαρη και ειλικρινής πρόθεση να αντικαταστήσουν τη σημερινή Δεξιά και να επαναπροσδιορίσουν τι σημαίνει να είσαι συντηρητικός.

Η Νέα Δεξιά δηλώνει ότι συμμετέχει σε ένα εγχείρημα «επανεξέτασης» ή «επανεφεύρεσης» της έννοιας του συντηρητισμού.

Για να δανειστούμε μια φράση από τη Maya Angelou:

Όταν οι άνθρωποι σου λένε ποιοι είναι—πίστεψέ τους.

Το μότο των Νεοδεξιών που συνδέονται με:

• το Heritage Foundation,
• το Claremont Institute,
• και διάφορες πλατφόρμες τύπου America First,

είναι κάποια παραλλαγή της ρητορικής ερώτησης:

«Ξέρεις τι ώρα είναι;»

Σύμφωνα με τον συγγραφέα David Reaboi, στον οποίο αποδίδεται συχνά η φράση:

«Το να ξέρεις τι ώρα είναι σημαίνει να συνειδητοποιείς ότι αυτοί οι θεσμοί καταρρέουν, είτε μαζί σου είτε χωρίς εσένα, και ο πιο σίγουρος δρόμος για κάτι καλύτερο είναι να τους αφήσεις να καταρρεύσουν—και να καταλάβουν όσο το δυνατόν περισσότεροι ότι πράγματι καταρρέουν.»

Αυτό το είδος επιχειρήματος, το οποίο συχνά αποδίδεται στον Βλαντίμιρ Λένιν, ήταν παλαιότερα γνωστό ως “όσο χειρότερα, τόσο καλύτερα”.

Αν ο David Reaboi θεωρεί τον εαυτό του λενινιστή, δεν το γνωρίζω (ούτε με απασχολεί ιδιαίτερα).
Όμως ο Steve Bannon—κεντρική μορφή της Νέας Δεξιάς (ή Λαϊκιστικής, ή MAGA, ή Εθνικιστικής Δεξιάς)—δήλωσε περήφανα:

«Είμαι λενινιστής».

Σε αυτό το πλαίσιο, η “Δεξιά” μετατρέπεται σε ρόπαλο τύπου Λαϊκού Μετώπου, για την επιβολή ιδεολογικής συμμόρφωσης.

Σήμερα, μας λένε, η Δεξιά αγαπά τους δασμούς—και όσο περισσότεροι, τόσο καλύτερα.
Επομένως, αν αμφισβητείς τη χρησιμότητά τους, δεν ανήκεις—ούτε είσαι ευπρόσδεκτος—στη “Δεξιά”.

Και, χάρη στην ανόητη τυπολογία του πολιτικού φάσματος, αν δεν είσαι “δεξιός”, τότε είσαι αριστερός.

Η ίδια τεχνική χρησιμοποιείται για την προστασία και υπεράσπιση του Τραμπ γενικότερα:
Η Αριστερά απορρίπτει τον Τραμπ και τον τραμπισμό.
Άρα, μέσα από την αλχημεία των πλανών του “Κανένας Αληθινός Σκωτσέζος” και του ψευδούς διλήμματος, μεταμορφώνεσαι σε μέλος της Αριστεράς.

Το “να ξέρεις τι ώρα είναι” είναι μια μορφή αποκαλυπτικής πολιτικής.

Όπως το επιχείρημα των εκλογών “Flight 93” το 2016—και πολλές παραλλαγές του—αυτή η κοσμοθεωρία υποστηρίζει ότι η Αριστερά αποτελεί υπαρξιακή απειλή για την αμερικανική κοινωνία.
Άρα, η Δεξιά όχι μόνο δικαιούται, αλλά και υποχρεούται να πολεμήσει την Αριστερά με κάθε μέσο.

Οι συντηρητικοί—είτε ιδιοσυγκρασιακοί είτε ιδεολογικοί—που βλέπουν αυτή τη λογική ως καταστροφική για τους θεσμούς, τις αρχές και τον ίδιο τον συντηρητισμό, χαρακτηρίζονται άνανδροι και αδύναμοι.

Αυτή η στροφή δεν ήρθε απότομα· είχε αρχίσει εδώ και χρόνια.

Ξεκίνησε ουσιαστικά περίπου μια δεκαετία πριν, μερικώς ως αντίδραση στον Μπαράκ Ομπάμα και την επίδοξη διάδοχό του, Χίλαρι Κλίντον, και κορυφώθηκε με την υποψηφιότητα του Ντόναλντ Τραμπ.

Ο Τραμπ θεωρήθηκε το ιδανικό όχημα για να εξαπολυθεί ανταρσία κατά του “συντηρητικού κατεστημένου”.

Η ατμόσφαιρα της εποχής θύμιζε μια αλληγορική σύντηξη του “Invasion of the Body Snatchers” με το “The Crucible”.

Αυτή η διάθεση διαποτίζει πλέον όλο το Λαϊκιστικό Μέτωπο.

Για παράδειγμα, ο Kurt Schlichter—μαχητικός και παρανοϊκός αρθρογράφος του Townhall—πρόσφατα επιτέθηκε στους δικούς του επειδή τόλμησαν να επικρίνουν το φιάσκο του Λευκού Οίκου με το “Signalgate”.

Έγραψε στο X:

«Σταματήστε να αστυνομεύετε την παράταξή μας. Ξέρω ότι σας φτιάχνει και νιώθετε υπέροχα γιατί νομίζετε ότι αυτό δείχνει ακεραιότητα. Το μόνο που δείχνει είναι αδυναμία. Ποτέ, μα ποτέ, μην βοηθάς τον εχθρό που θέλει να σε σκοτώσει ή να σε υποδουλώσει. Το να πράττεις αλλιώς σημαίνει ότι δεν έχεις καταλάβει τη φύση του αγώνα στον οποίο βρισκόμαστε.»

Αφήνοντας κατά μέρος την εφηβικού τύπου σεξουαλική αναφορά, αυτή είναι η γλώσσα—και η σκέψη—ενός Αμερικανού σταλινικού που γράφει για τον “Daily Worker” στη δεκαετία του ’30.

Όπως ανέφερα προηγουμένως:
Για τον ριζοσπάστη, η μέθη της μάχης ως μέσο προς τον σκοπό μπορεί να μετατραπεί σε μόνιμο δοξασμό των ίδιων των μέσων.

 Από την αρχή.

Ιστορικά, ο ιδεολογικός συντηρητισμός έχει κατανοηθεί σωστά ως υποσύνολο της Δεξιάς.
Όμως ο συντηρητισμός ως ιδιοσυγκρασία ή στάση ζωής (temperamental or dispositional conservatism) δεν είναι απαραίτητα δεξιός.

Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στο κέντρο-αριστερά που είναι ουσιαστικά συντηρητικοί στη νοοτροπία τους, ακόμη κι αν δεν δεσμεύονται στους στόχους του ιδεολογικού συντηρητισμού—πέρα από μια γενική προσήλωση στις αρχές του κλασικού φιλελευθερισμού.

Ονόματα όπως:

• Jonathan Rauch,
• Jonathan Haidt,
• William Galston,
• Stephen Pinker,
• David Brooks,
• Thomas Chatterton Williams,
• Jesse Singal,
• John McWhorter,
• Yascha Mounk,
• και Cass Sunstein

…είναι μερικοί μόνο από τους διανοούμενους που συμφωνούν σιωπηλά με την προειδοποίηση του Chesterton για τον κίνδυνο του να γκρεμίζεις φράχτες χωρίς να ξέρεις γιατί υπάρχουν.

Αλλά τι είναι τελικά η “Δεξιά”;

Όπως γνωρίζουν οι περισσότεροι που ασχολούνται σοβαρά με αυτά τα ζητήματα, οι όροι Δεξιά και Αριστερά ως περιγραφές του πολιτικού ή ιδεολογικού φάσματος γεννήθηκαν στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση του 1789.

Οι αντιτιθέμενοι στην επανάσταση κάθονταν στα δεξιά. Όσο πιο σφοδρά αντιτιθέμενος ήσουν, τόσο πιο δεξιά κάθισες.

Ο Βαρόνος de Gauville, βασιλόφρων αντιπρόσωπος στην Εθνοσυνέλευση, σημείωνε στο ημερολόγιό του ότι αυτή η ταξινόμηση των θέσεων προέκυψε οργανικά:

«Αρχίσαμε να αναγνωριζόμαστε μεταξύ μας: εκείνοι που ήταν πιστοί στη θρησκεία και στον βασιλιά πήραν θέσεις στα δεξιά της έδρας, για να αποφύγουν τις κραυγές, τις βρισιές και τις απρέπειες που είχαν ελεύθερο πεδίο στο απέναντι στρατόπεδο.»

Αυτή η πρακτική εξαπλώθηκε σταδιακά σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, και από εκεί έφτασε στην Αμερική μέσω της Σοβιετικής Ένωσης (!).

(Για μια αποκαλυπτική ανάλυση αυτής της μετάβασης, δείτε το βιβλίο The Myth of Left and Right: How the Political Spectrum Misleads and Harms America των Verlan και Hyrum Lewis.)

Το κεντρικό ερώτημα, πλέον, είναι το εξής:

Μπορεί ο δεξιός λαϊκισμός να χαρακτηριστεί “συντηρητικός” είτε σε διανοητικό είτε σε ιδιοσυγκρασιακό επίπεδο;
Κατά την άποψή μου, η απάντηση είναι ξεκάθαρη: όχι, σε καμία περίπτωση.

Η συζήτηση για το αν ο τραμπισμός είναι φασιστικός συχνά θολώνει τα νερά περισσότερο απ’ όσο τα ξεκαθαρίζει.
Όμως, η σύγκριση μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη με δύο τρόπους:

1️⃣ Πρώτον, η κατάληψη της εξουσίας από τους Ναζί βασίστηκε στη λογική του ενιαίου μετώπου.
Στα μάτια των παραδοσιακών Γερμανών συντηρητικών και αριστοκρατών, οι εθνικοσοσιαλιστές ήταν λαϊκιστές ταραχοποιοί.
Όμως, ήταν χρήσιμοι στον αγώνα ενάντια στην κομμουνιστική Αριστερά.
Οι Ναζί κατάφεραν να πείσουν τους συντηρητικούς ότι ήταν πολύτιμοι σύμμαχοι στη συμμαχία· μέχρι που ήρθε η στιγμή που δεν τους χρειάζονταν πλέον και τους παραμέρισαν.

Με άλλα λόγια, οι Ναζί ήταν η “alt-right” της Γερμανίας, που φλέρταρε με τη Δεξιά ώσπου να την αντικαταστήσει.

2️⃣ Δεύτερον, εδώ και σχεδόν έναν αιώνα, ο φασισμός χαρακτηρίζεται ως “δεξιός”—ξεκινώντας από τους Μπολσεβίκους, που τον θεωρούσαν «δεξιό σοσιαλισμό».
Με τον καιρό, η λέξη σοσιαλισμός εξαφανίστηκε, και ο φασισμός έγινε ταυτόσημος με τη “Δεξιά”.

Ανεξαρτήτως της ακρίβειας αυτού του χαρακτηρισμού, το γεγονός παραμένει:

Ο φασισμός δεν υπήρξε ποτέ αληθινά συντηρητικός.

Καταφρονούσε τον κλασικό φιλελευθερισμό, τη παραδοσιακή ηθική, και τον ορθόδοξο χριστιανισμό.
Ωστόσο χαρακτηρίστηκε «συντηρητικός» για δύο λόγους:

• Επειδή στη δημόσια συζήτηση, οι όροι «συντηρητικός» και «δεξιός» χρησιμοποιούνται εναλλακτικά,
• Και επειδή η Αριστερά αντιτάχθηκε και στους δύο.

Από τότε, οι συντηρητικοί κουβαλούν την κατηγορία της συνάφειας με τον φασισμό, χωρίς να τους ανήκει.

Αυτό το γλωσσολογικό μπέρδεμα (lexicological pas de deux) δεν περιορίζεται μόνο στη λέξη «φασισμός».

Ό,τι μισεί η Αριστερά χαρακτηρίζεται «δεξιό»,
και ό,τι μισεί η Δεξιά αποκαλείται «αριστερό».

Σήμερα, οι επικριτές του Τραμπ αποκαλούνται «αριστεροί», επειδή τον επικρίνουν—ακόμη και όταν τον επικρίνουν από τα δεξιά.

Αυτό δεν είναι καινούργιο στην αμερικανική πολιτική.
Οι αντίπαλοι του FDR (Ρούσβελτ) χαρακτηρίζονταν «δεξιοί», ακόμη κι όταν τον πολεμούσαν από αριστερή σκοπιά.

Αλλά το γεγονός ότι οι άνθρωποι χρησιμοποιούν όρους λάθος, κυνικά ή αυθαίρετα, δεν σημαίνει ότι οι όροι δεν έχουν νόημα.

Ο διαχωρισμός μεταξύ “συντηρητικού” και “δεξιού” δεν είναι καινούριος.

Όταν ο William F. Buckley Jr. «αφόρισε» αντισημίτες και οπαδούς της John Birch Society από τη σεβαστή Δεξιά, δεν ισχυρίστηκε ότι δεν ήταν δεξιοί·
είπε ότι δεν ήταν αξιοσέβαστοι, ήταν ριζοσπάστες, ανεύθυνοι, και υπονόμευαν την αξιοπιστία του συντηρητισμού.

Δεν τους ήθελε στη συμμαχία του—παρόλο που ήταν “δεξιοί”.

Δέκα χρόνια νωρίτερα, πολλοί συντηρητικοί έκαναν το ίδιο επιχείρημα για τον Joseph McCarthy:
έναν λαϊκιστή δημαγωγό με παρανοϊκή ρητορική, που απειλούσε να διασύρει τον ίδιο τον συντηρητισμό.

Ο Whittaker Chambers έγραψε κάποτε στον Buckley ότι ο McCarthy ήταν

«Θείο δώρο για την Αριστερά.»

Σήμερα, αξίζει να ρωτήσουμε:

Έχει γίνει ο Ντόναλντ Τραμπ ένα παρόμοιο “θείο δώρο” για την Αριστερά;

Αν ήθελες να καταστρέψεις τον παραδοσιακό συντηρητισμό—είτε ως ιδεολογία, είτε ως στάση ζωής—δεν θα μπορούσες να σχεδιάσεις αποτελεσματικότερο εργαλείο από τον Τραμπ.

Η λαϊκιστική και εθνικιστική οικονομική σκέψη ήταν πάντα συμβατή με τον κρατισμό.
Δεν υπάρχει καμία αντίφαση ανάμεσα στον “Λενινισμό” του Steve Bannon και την επιθυμία του για ένα νέο New Deal—δηλαδή τον διακαή πόθο των Αμερικανών προοδευτικών από την εποχή του πρώτου.

Ολόκληρη η ουσία του λαϊκισμού είναι το “ειδικό αίτημα για την ειδική ομάδα”, και η κρατική παρέμβαση υπέρ της.

Ο Τραμπ μετέτρεψε το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα σε κόμμα κρατιστικό, υπέρ της βιομηχανικής πολιτικής και του προστατευτισμού.

Ο εθνικισμός τοποθετεί το κράτος στο επίκεντρο όλων των πολιτικών εγχειρημάτων,
διότι το κράτος θεωρείται το εργαλείο της “εθνικής βούλησης”.

Επιπλέον, ο εθνικισμός είναι αξεδιάλυτα δεμένος με τη ρομαντική ιδέα του Ηγέτη,
ο οποίος λειτουργεί ως ερμηνευτής αυτής της βούλησης.

Αρκεί να κοιτάξουμε μόνο το εμπόριο:

Μέσα σε λίγα χρόνια, ο Τραμπ έχει φέρει το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα πιο κοντά στον Dick Gephardt, τον Bernie Sanders, και τον William Jennings Bryan
(αν και, για να είμαστε δίκαιοι, **ο Bryan ήταν πολύ πιο συνεπής υπέρμαχος του ελεύθερου εμπορίου από τον Τραμπ),
παρά στον Ronald Reagan ή τη Margaret Thatcher.

Αν θέλατε να καταστρέψετε τον παραδοσιακό συντηρητισμό -είτε τον ιδεολογικό συγχωνευτισμό είτε τον ιδιοσυγκρασιακό- δεν θα μπορούσατε να σχεδιάσετε ένα καλύτερο όργανο από τον Τραμπ.

Στην εξωτερική πολιτική, οι σημερινοί δεξιοί χύνουν χολή απέναντι σε κάθε έννοια αμερικανικής ηγεσίας στο διεθνές σύστημα ή στην ιδέα ότι πρέπει να τιμούμε τις συμμαχίες μας.

Το ΝΑΤΟ, η διεθνής εμπορική τάξη, ακόμη και τα σύνορά μας με τον Καναδά, αντιμετωπίζονται ως φράχτες τύπου Chesterton, που πρέπει να ξηλωθούν για τον απλό λόγο ότι ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών δεν καταλαβαίνει γιατί χτίστηκαν εξαρχής—και είναι απολύτως απρόσβλητος από κάθε εξήγηση για το γιατί συνεχίζουν να έχουν αξία.

Για δεκαετίες, η αντίθεση στην άμβλωση αποτελούσε κριτήριο εισόδου στη Δεξιά.

Το αν αυτή η στάση ήταν ορθή είναι θέμα για άλλη συζήτηση,
αλλά είναι γεγονός ότι η Αριστερά ήθελε η Δεξιά να εγκαταλείψει τη δέσμευσή της στον σκοπό υπέρ της ζωής (pro-life).

Ο Τραμπ κατάφερε να το πετύχει περισσότερο από ό,τι όλες οι προσπάθειες του Planned Parenthood και της NARAL μαζί.

Προφανώς, το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα δεν είναι υπέρ του πλήρους δικαιώματος στην άμβλωση όπως το Δημοκρατικό Κόμμα.
Αλλά ο Τραμπ έχει εγκαταλείψει πλήρως το θέμα, και μάλιστα με όρους που είναι θεμελιωδώς υπέρ των επιλογών (pro-choice):

• Αντιτίθεται σε νέες ομοσπονδιακές απαγορεύσεις των αμβλώσεων
• Υποστηρίζει την πώληση εκτρωτικών φαρμάκων χωρίς ιατρική συνταγή
• Έχει δηλώσει κατά των απαγορεύσεων μετά τις έξι εβδομάδες κύησης σε πολιτειακό επίπεδο

Το 2015, οι προοδευτικοί θα θεωρούσαν αυτά θρίαμβο.

Αν υπάρχει μια ιδέα κεντρικότερη στον αμερικανικό συντηρητισμό από την προσκόλληση στο κράτος δικαίου και στο Σύνταγμα, δυσκολεύομαι να σκεφτώ ποια θα μπορούσε να είναι.

Κι όμως, η κυβέρνηση Τραμπ δείχνει καθημερινά την περιφρόνησή της και προς τα δύο.

Το κράτος δικαίου αντικαθίσταται από τον «κανόνα Μπεναβίδες»:

“Για τους φίλους μου, τα πάντα· για τους εχθρούς μου, ο νόμος.”

Εδώ και σχεδόν έναν αιώνα—και συστηματικά από τη δεκαετία του ’70—το συντηρητικό νομικό κίνημα έχει πολεμήσει σκληρά την ιδέα του “ζωντανού Συντάγματος”, δηλαδή ότι ό,τι χρειάζεται η κοινωνία μπορεί να θεωρηθεί συνταγματικό.

Οι συντηρητικοί κέρδισαν αυτή τη μάχη, σε σημείο που ακόμη και προοδευτικοί δικαστές αναγκάζονται να επιχειρηματολογούν με βάση την πρωταρχική πρόθεση των νομοθετών (originalism).
Όπως είπε η Elena Kagan στη διαδικασία επιβεβαίωσής της στο Ανώτατο Δικαστήριο:
«Όλοι μας είμαστε originalists πλέον.»

Σε απάντηση, η Νέα Δεξιά προωθεί τώρα τον όρο “συνταγματισμός του κοινού καλού” (common good constitutionalism)—που δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια νέα εκδοχή του “ζωντανού Συντάγματος”, απλώς με χριστιανικό ή καθολικό άρωμα.

Αυτός ο όρος, πριν λίγα χρόνια, ήταν ανέκδοτο στον χώρο του συντηρητικού νομικού λόγου.
Σήμερα, είναι αντικείμενο σοβαρού διαλόγου και ενθουσιασμού για πολλούς νέους νομικούς και φοιτητές Νομικής.

Φυσικά, ο ίδιος ο Τραμπ προφανώς δεν έχει ιδέα τι σημαίνει “common good constitutionalism”.
Αλλά αφού ορίζει το κοινό καλό ως «ό,τι είναι καλό για τον Τραμπ», ίσως το κατανοεί διαισθητικά.

Πολλές από αυτές τις αλλαγές, που έγιναν δυνατές χάρη στον Τραμπ και τους υπερασπιστές του στη Νέα Δεξιά, ίσως να ήταν αποδεκτές για κάποιους μετριοπαθείς, “Kirkian” συντηρητικούς, εφόσον εφαρμόζονταν προσεκτικά και συνετά.

Και πράγματι, ο Τραμπ έχει υποστηρικτές σε αυτούς τους κύκλους της διανοητικής Δεξιάς.

Όμως αυτό που συχνά αποτυγχάνουν να δουν αυτοί οι ειλικρινείς παραδοσιοκράτες, στην προσπάθειά τους να ερμηνεύσουν το τραμπικό φαινόμενο με τον πιο θετικό τρόπο, είναι οι πολιτισμικές μεταμορφώσεις της Δεξιάς που έφερε μαζί του το Λαϊκιστικό Μέτωπο.

Η υποσημείωση του γνωστού δοκιμίου του Michael Anton “Flight 93 Election” το 2016 ήταν:

«Οι εκλογές του 2016 θα δοκιμάσουν αν η virtù (ανδρεία, αρετή, αντοχή) παραμένει στον πυρήνα του αμερικανικού έθνους.»

Σχεδόν δέκα χρόνια μετά, βλέπουμε αναγέννηση της αρετής στην αμερικανική Δεξιά;

Εγώ βλέπω έκρηξη αντισημιτισμού, παρανοϊκών θεωριών, σκόπιμης χυδαιότητας και την ανοχή—ή και τον εορτασμό—σεξουαλικής παρακμής.

Δεν έχει πολύ νόημα να εστιάζουμε στις απόψεις του ίδιου του Τραμπ, γιατί δεν είναι ιδεολογικές.

Έχει μηδενική βιβλιογραφική βάση στην πολιτική, την οικονομία, την εξωτερική πολιτική—ή ακόμη και στη θρησκεία.
(Όταν ρωτήθηκε ποιο είναι το αγαπημένο του βιβλικό απόσπασμα, απάντησε: «οφθαλμόν αντί οφθαλμού»).

Ακριβώς όμως επειδή στερείται συνεκτικού πλαισίου, περιθωριακές φράξιες της Δεξιάς—και κάποιες της Αριστεράς—έχουν αποκτήσει πολιτική νομιμοποίηση προσκολλώντας στο πρόσωπό του, σαν βδέλλες.

Παραδοσιακοί συντηρητικοί θεσμοί—όπως το Heritage Foundation και το CPAC—έχουν ξεφορτωθεί τον παλιό συντηρητισμό σαν περιττό βάρος για να ταυτιστούν με τον πρόεδρο.

Αλλά τα πραγματικά τάγματα εφόδου του MAGA είναι λαϊκιστές influencers και οργανώσεις που δεν είχαν ποτέ ιστορία ή αξιοπιστία για να εγκαταλείψουν.

Οι πολιτισμικές δεσμεύσεις αυτών των ομάδων δεν είναι απλώς μακαρθικές στον τρόπο που προσεγγίζουν την πολιτική·

είναι ηδονιστικές και παρακμιακές σε βαθμό που θα έκαναν ακόμη και τον φαύλο Μακάρθι να κοκκινίσει.

Πολλοί στη Δεξιά εξυμνούν τον Andrew Tate — έναν αντισημίτη και δηλωμένο κακοποιητή γυναικών.

Ο Matt Gaetz, κατηγορούμενος για χρήση ναρκωτικών και, σύμφωνα με εσωτερική έρευνα της Βουλής, λάτρης ανήλικων ιερόδουλων, ήταν η πρώτη επιλογή του Τραμπ για να ηγηθεί του Υπουργείου Δικαιοσύνης.

Ο γερουσιαστής John Tower απορρίφθηκε ως υπουργός Άμυνας το 1989 για τον αλκοολισμό και τις γυναικοδουλείες του.
Ο Pete Hegseth ήρθε να αντιστρέψει αυτό το προηγούμενο.

Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που οι περιπέτειες του Bill Clinton με μια ασκούμενη θεωρούνταν ηθική καταδίκη τόσο σοβαρή, που οι συντηρητικοί συμφωνούσαν πως έπρεπε να απομακρυνθεί από το αξίωμα.

Σήμερα, η Καλιγούλεια σεξουαλική ιστορία του Τραμπ παρουσιάζεται ως απόδειξη “ανδροπρέπειας”.

Πράγματι, η ανδροπρέπεια είναι τέτοια εμμονή για αυτή τη Νέα Δεξιά, που επιστρατεύεται για να δικαιολογήσει μια σειρά από παράδοξες θέσεις και πολιτικές:

Χρειαζόμαστε δασμούς για να φέρουμε τη βιομηχανία πίσω—και μαζί της, τις «αντρικές δουλειές».
Γιατί;
Διότι, όπως λέει ο Jesse Watters του Fox News:

«Αν κάθεσαι όλη μέρα μπροστά από μια οθόνη, γίνεσαι γυναίκα.»

(Ο Watters επίσης πιστεύει ότι οι πραγματικοί άντρες δεν πίνουν milkshakes και δεν χρησιμοποιούν καλαμάκια.)

Ο Glenn Beck, παλαιότερα επικριτικός προς τον Τραμπ, υπέκυψε όπως και πολλοί συντηρητικοί της talk-radio κουλτούρας στην πίεση του κοινού του.
Πιστεύει ότι η επιτυχία του Τραμπ οφείλεται στο ότι είναι πρότυπο ανδρισμού:

«Δεν υπάρχουν πια πρότυπα ανδρών. Μόνο ο Τζέιμς Μποντ. Σε ταινία.
Αλλά ο Τραμπ; Είναι τύπος που παντρεύεται σούπερ μόντελ, λέει “μπορώ να έχω όποια μοντέλα θέλω.” Είναι υπερβολικός, αλλά αντεπιτίθεται, δεν δειλιάζει…
Είναι σχεδόν καρικατούρα του “άλφα-αρσενικού”.
Και νομίζω πως επειδή έχουμε πυροβολήσει όλα τα άλφα-αρσενικά, όταν έρχεται αυτός στο τραπέζι, **πολλοί άντρες λένε: “Έτσι είναι!”»

Αν αφήσουμε στην άκρη το παράλογο της ιδέας ότι όλοι αυτοί οι James Bond του κόσμου αφέθηκαν να ευθανατωθούν,
η θλίψη αυτής της θεώρησης έχει δύο όψεις:

1. Απουσιάζει κάθε ίχνος ηθικής κρίσης,
2. Περιέχει έναν πυρήνα αλήθειας.

Υπάρχει ένας νιτσεϊκός μηδενισμός στον πολιτισμό του MAGA.

Αυτό είναι το leitmotif σε τόσα πολλά στοιχεία της εξωτερικής, εσωτερικής και “εκδικητικής” πολιτικής του Τραμπ.

• Φυσικά και πρέπει να κερδίσουμε κέρδος από μια βιασμένη και λεηλατημένη Ουκρανία.
• Φυσικά και μπορούμε να πάρουμε τη Γροιλανδία ή τον Καναδά—γιατί αυτό κάνουν τα “άλφα κράτη” με “άλφα ηγέτες.”

Και αυτό το πνεύμα μιμείται μια ολόκληρη γενιά αυτοπροσδιοριζόμενων “συντηρητικών”, που πιστεύουν ότι:

• η τιμωρία των εχθρών είναι ανώτερη από την πειθώ,
• ότι η προβολή μέσω χυδαιότητας και ψεύδους είναι καλύτερη από τον σεβασμό μέσω ακεραιότητας.

Αυτό θυμίζει τον θρήνο του Edmund Burke, όταν έγραφε πως οι συνήθειες της αυτοκρατορίας στην Ινδία μεταμόρφωναν τους νεαρούς Άγγλους σε “αρπακτικά πουλιά”.

«Πίνουν το μεθυστικό ποτήρι της εξουσίας και της κυριαρχίας πριν καν το κεφάλι τους είναι έτοιμο να το αντέξει·
είναι ευκατάστατοι πριν αποκτήσουν αρχές.»

Οι αστοιχείωτοι νεαροί πιστοί που κατακλύζουν σήμερα:

• τον Λευκό Οίκο,
• το Κογκρέσο,
• και τον κόσμο των media,

…όπως επίσης και μια γενιά influencers εξαρτημένων από τα social media, crypto bros, τηλεοπτικοί ύμνητες, και ακτιβιστές των πανεπιστημίων,

βλέπουν μια κουλτούρα που επιβραβεύει τη χυδαιότητα και τη σκληρότητα, και πιστεύουν πως έτσι πρέπει να είναι ο κόσμος.

Η ισχύς θεωρείται καλό από μόνη της—χωρίς καμία σύνδεση με την τιμή ή την αρετή.

Ο Russell Kirk ασφαλώς θα χειροκροτούσε το κλείσιμο των προγραμμάτων DEI στα πανεπιστήμια (όπως κι εγώ),
αλλά θα δακρύζε αν έβλεπε τους δεξιούς μαχητές των campus και τους “ποδκάστερ-μισαλλόδοξους” που μετατρέπουν τη χυδαιότητα σε αρετή.

Ο Kirk πίστευε πως:

«Η ηθική φαντασία αποσκοπεί στην κατανόηση της ορθής τάξης στην ψυχή και της ορθής τάξης στο πολίτευμα.
Ήταν το χάρισμα και η εμμονή του Πλάτωνα, του Βιργιλίου και του Δάντη.»

Είναι αμφίβολο αν οι MAGA “τζαμπρόνις” που ξεπουλιούνται για clicks ξέρουν—ή ενδιαφέρονται να ξέρουν—ποιοι είναι ο Πλάτωνας, ο Βιργίλιος ή ο Δάντης.

Όπως γράφει ο Ben Reinhard:

«Δεν είναι υπερβολή να πούμε πως η έννοια του “κυρίου” (gentleman) είναι ο ακρογωνιαίος λίθος όλης της κοινωνικής θεωρίας του Kirk:
μορφωμένος, καλλιεργημένος, ενάρετος, ο κύριος είναι ο ζωντανός σύνδεσμος μεταξύ παρόντος και παρελθόντος·
κατά πολλούς τρόπους, είναι η ηθική φαντασία με σάρκα και οστά.»

Το νέο Λαϊκιστικό Μέτωπο περιφρονεί κάθε ηθική φαντασία που δεν μπορεί να στραφεί ως όπλο κατά των εχθρών—αλλά σπάνια εφαρμόζεται στους «δικούς μας».

Αυτό συμβαίνει όταν ο λαϊκισμός και ο εθνικισμός αποδεσμεύονται από κάθε περιοριστική αρχή πέρα από την κατάκτηση της εξουσίας.

Είναι η λογική του υπερανθρώπου χωρίς αίσθηση τιμής,
ο εθνικισμός χωρίς εθνική αξιοπρέπεια,
ο λαϊκισμός μόνο για “τους δικούς μας”—και όχι για κανέναν άλλον.

Όπως είπε κάποτε ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ:

«Το μόνο σημαντικό είναι η ενοποίηση του λαού—γιατί οι υπόλοιποι άνθρωποι δεν μετράνε.»

Αν, λόγω της ένδειας του πολιτικού μας λεξιλογίου, πρέπει να αποκαλούμε όλο αυτό “Δεξιά”, ας είναι.

Αλλά σας παρακαλώ: μην το αποκαλείτε “συντηρητισμό”. 

Jonah Goldberg

Ο Jonah Goldberg είναι συνιδρυτής και αρχισυντάκτης του The Dispatch, με έδρα την Ουάσινγκτον D.C. Πριν από αυτό—όπως σημειώνει σκωπτικά—τεράστιες σαύρες περιφέρονταν στη Γη. Πιο ρεαλιστικά, πέρασε δύο δεκαετίες στο National Review, όπου διετέλεσε ανώτερος συντάκτης και επιτελικό στέλεχος.

Είναι επίσης συγγραφέας μπεστ σέλερ, μακροχρόνιος αρθρογράφος των Los Angeles Times, σχολιαστής του CNN και ανώτερος ερευνητής στο American Enterprise Institute.

Όταν δεν γράφει το πολιτικό newsletter G-File ή δεν παρουσιάζει το podcast The Remnant, απολαμβάνει τον χρόνο με την οικογένειά του, φροντίζει τα σκυλιά και τη γάτα του—και, όπως λέει χαριτολογώντας, ρίχνει το φταίξιμο στον Steve Hayes για διάφορα πράγματα.

The Dispatch