του Ιωάννη Πήττα*

Τον τελευταίο χρόνο, περίπου το 1/3 των άρθρων, ιδιαίτερα στα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, αφορά την  Tεχνητή Nοημοσύνη (ΤΝ). Το ενδιαφέρον του κοινού είναι τεράστιο. Πολλά άρθρα είναι αναπαραγωγές ειδήσεων των διεθνών ΜΜΕ, αρκετά όμως είναι γραμμένα από Έλληνες επιστήμονες ή/και δημοσιογράφους. Παρ’ όλη την καλή τους διάθεση, στις πιο πολλές περιπτώσεις είναι εμφανές ότι οι συγγραφείς είναι μάλλον χρήστες παρά γνώστες της ΤΝ. Εδώ που τα λέμε, δεν μπορεί να είναι και αλλιώς, διότι η κατανόηση της ΤΝ, ειδικότερα της Μηχανικής Μάθησης (μάθησης μηχανών από παραδείγματα), απαιτεί ειδικές γνώσεις, κυρίως Μαθηματικών και Πληροφορικής.  Οι περισσότεροι συγγραφείς απλά έχουν χρησιμοποιήσει στην δουλειά τους Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (κυρίως το ChatGPT) ή/και εργαλεία Γενεσιακής Τεχνητής Νοημοσύνης και περιγράφουν τις εμπειρίες τους. Οι σχετικά λίγοι Έλληνες Επιστήμονες ΤΝ, που έχουν κάνει ειδικότερες έρευνες, μάλλον είναι ντροπαλοί στο να εκφράσουν την γνώμη τους, ίσως διότι αισθάνονται ότι οι κοινωνικές επιπτώσεις της ΤΝ τους ξεπερνούν.

 Το αποτέλεσμα είναι ότι μεταδίδονται στο ευρύ κοινό λειψές, ανακριβείς ή ακόμα και στρεβλές απόψεις για το τι είναι τελικά η ΤΝ. Οι επιπτώσεις της στρέβλωσης αυτής είναι ήδη εμφανείς. Για παράδειγμα, πολλοί ταυτίζουν την ΤΝ με τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα. Αυτό το γεγονός μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό των επιλογών ή ακόμα και λάθος προτεραιοποίηση τους σχετικά με την ανάπτυξη της ΤΝ στον ιδιωτικό ή/και στον δημόσιο τομέα στην χώρα μας.

 Επομένως είναι εμφανής η ανάγκη επιμόρφωσης στην ΤΝ όχι μόνον του ευρέως κοινού, αλλά κυρίως των επιμορφωτών, συμπεριλαμβανομένων των καθηγητών διαφόρων βαθμίδων, των διαμορφωτών της κοινής γνώμης και αυτών που παίρνουν αποφάσεις επενδύσεων ή/και ανάπτυξης της ΤΝ. Αυτό μπορεί να γίνει βραχυπρόσθεσμα με σεμινάρια. Καλύτερα όμως είναι να γίνει με σπουδές ή προγράμματα ειδίκευσης σε Τμήματα Πληροφορικής ή ΗΜΜΥ, ιδιαίτερα για επιμόρφωση των καθηγητών. Δυστυχώς η τρέχουσα προσφορά τέτοιων σπουδών σε πανελλαδικό επίπεδο δεν είναι ικανοποιητική, ούτε σε ποσότητα, μερικές φορές ούτε σε ποιότητα. Και τα Πανεπιστήμια και η χώρα υστερούν στον τομέα αυτό.

 Η Διεθνής Ακαδημία Διδακτορικών Σπουδών στην ΤΝ (AIDA, https://www.i–aida.org/), της οποίας συντονιστής είναι το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, έχει προσφέρει πληθώρα μαθημάτων κύρους (99 μαθήματα, 12 Θερινά Σχολεία) τα τελευταία 3 χρόνια, στοχεύοντας στην μόρφωση επιστημόνων ΤΝ υψηλού επιπέδου. Φέτος οργανώνει το Συμπόσιο και Θερινό Σχολείο Τεχνητής Νοημοσύνης ‘AIDA AICET2025’, 14-18 Ιουλίου 2025, ΑΠΘ, στην Θεσσαλονίκη, βλέπε https://icarus.csd.auth.gr/aida-auth-ai-cutting-edge-trends-aicet2025-summer-symposium-and-school/ Στόχος είναι η επιμόρφωση επιστημόνων και φοιτητών όλων των επιστημονικών κλάδων, από τις ανθρωπιστικές επιστήμες μέχρι τις Επιστήμες Υγείας και τις Θετικές/Τεχνολογικές Επιστήμες μέσα από 17 διακεκριμένες και προσκεκλημένες ομιλίες και 31 εξειδικευμένα σεμινάρια/σύντομα μαθήματα/ειδικές συνεδρίες, που θα καλύψουν τις πιο πρόσφατες εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τη Μηχανική Μάθηση, με διακεκριμένους ομιλητές  από κορυφαία πανεπιστήμια των ΗΠΑ και της Ευρώπης.

 Ένα μάθημα στην ‘Βαθειά Μάθηση’ στις 13/7/2025 θα προσφέρει το σχετικό γνωσιακό υπόβαθρο στους επιμορφωνόμενους, βλέπε https://icarus.csd.auth.gr/pre-symposium-introductory-short-course-on-deep-learning/ Ευτυχώς, η ΤΝ έχει ένα μεγάλο καλό: οι βασικές της έννοιες, αν επικοινωνηθούν σωστά, μπορούν να γίνουν κατανοητές όχι μόνον από τον κάθε επιμορφωνόμενο (ιδιαίτερα αν έχει μαθηματικές γνώσεις Γυμνασίου-Λυκείου), αλλά και από το ευρύ κοινό που δεν έχει ειδικές γνώσεις.

 Καθηγητής Ιωάννης Πήτας, pitas@csd.auth.gr

Πρόεδρος AIDA & AICET2025 – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

του Αργύρη Μυστακίδη – Φυσικού, Εκπαιδευτικού Αναλυτή

Πολλά έχουν γραφτεί, και πολύ δικαιολογημένα, για την εθνικά επικίνδυνη, απώλεια ενδιαφέροντος από τις υποψήφιες και τους υποψηφίους, για τις Στρατιωτικές Σχολές και μάλιστα αυτών με υψηλό ακαδημαϊκό προφίλ. Ας θυμίσουμε ότι πέρσι τα ΟΠΛΑ της ΣΣΕ πλήρωσαν μόνο το 25% των θέσεών τους . Ο παρακάτω πίνακας είναι διαφωτιστικός:

Εξίσου όμως επικίνδυνη, για την αναπτυξιακή, και όχι μόνο, πορεία της χώρας μας, είναι η δραματική μείωση υποψηφίων προς τις Πολυτεχνικές Σχολές και γενικότερα προς τις Σπουδές STEM (το ακρωνύμιο STEM σημαίνει: Επιστήμη (Science), Τεχνολογία (Technology), Μηχανική (Engineering) και Μαθηματικά (Mathematics). Συμβολίζει μια παιδαγωγική προσέγγιση που εστιάζει στην εκπαίδευση σε αυτούς τους τομείς, προωθώντας την κριτική σκέψη, την επίλυση προβλημάτων και την καινοτομία), που αποτελούν έναν παγκοσμίως αναγνωρισμένο αναπτυξιακό δείκτη.

Ο άγαρμπος σχεδιασμός των προγραμμάτων σπουδών στη Β/βάθμια εκπαίδευση και η στρεβλή διδακτική προσέγγιση των Θετικών Επιστημών (που αποτελούν το κλειδί για την εξέλιξη και πρόοδο μιας χώρας στον σύγχρονο κόσμο), έχουν κατορθώσει να αδειάσουν κυριολεκτικά την Ομάδα Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών από υποψήφιους, οι οποίοι εφαρμόζοντας την αρχή της «φυγής προ της βίας», βρίσκουν «ασφαλές» (για τα δικά τους κριτήρια) καταφύγιο κυρίως στην ΟΠ Οικονομίας & Πληροφορικής. Είναι πραγματικά παράδοξο η ΟΠ που φιλοξενεί τον μεγαλύτερο αριθμό τμημάτων και θέσεων, στα πλέον δυναμικά πεδία σπουδών της εποχής μας, να μην συγκεντρώνει ούτε το 1/5 των υποψηφίων!

Σε ένα κόσμο που η δύναμη αλλά και η επιβίωση μιας χώρας μετριέται με την πραγματική της ικανότητα για παραγωγή αγαθών, αυτό που συντελείται είναι άκρως ανησυχητικό. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η κυβέρνηση Τραμπ, αντιλαμβανόμενη τους εθνικούς κινδύνους που ενέχει η διαρκώς εκπίπτουσα ικανότητα των ΗΠΑ για παραγωγή καινοτόμων, και μη, αγαθών προέβη στις γνωστές κινήσεις περί αύξησης των δασμών.

Ο Emmanuel Todd στο πολυσυζητημένο βιβλίο του «Η ήττα της Δύσης» , αποδίδει εν μέρει την ικανότητα της Ρωσίας να ανταπεξέλθει στις ασφυκτικές πιέσεις που δέχεται από τη Δύση, στο γεγονός ότι παρά το γεγονός ότι έχει κάτω από τον μισό πληθυσμό των ΗΠΑ καταφέρνει να έχει σε απόλυτους αριθμούς περισσότερους φοιτητές Μηχανικούς από τις ΗΠΑ.

Προς επίρρωση των ανωτέρω παραθέτω 3 πίνακες:

Ο πρώτος δείχνει την κατανομή των υποψηφίων φοιτητών στα Επιστημονικά Πεδία πέρσι και πρόπερσι.

Ο δεύτερος αποδίδει σε απόλυτους αριθμούς τους αποφοίτους STEM το 2020 στις χώρες που ηγούνται στην κούρσα της ανάπτυξης.

Διαφωτιστικός είναι και ο τρίτος πίνακας που δείχνει ποσοστά αποφοίτων STEM και περιέχει πιο πρόσφατα στοιχεία από όπου βλέπει κανείς ποιες χώρες επενδύουν στρατηγικά στην προώθηση των σπουδών STEM.

Μοιάζει ίσως ειρωνικό ότι στις φετινές Πανελλαδικές ζητήθηκε από τις υποψήφιες και υποψήφιους να καταθέσουν την άποψή τους για «τους λόγους για τους οποίους το σύγχρονο σχολείο οφείλει να καλλιεργεί τη δημιουργικότητα των μαθητών/ μαθητριών», όταν οι ίδιες και ίδιοι έχουν βιώσει μια σχολική πραγματικότητα, που τους έχει κάνει να θεωρούν την καινοτόμα σκέψη ως απόκλιση από το κοινώς αποδεκτό, μιας και η μη πιστή αναπαραγωγή αποσπασμάτων του σχολικού εγχειριδίου (που εν έτη 2025 ενέχει θέση «ιερού κειμένου») τιμωρείται βαθμολογικά, αλλά και ταυτόχρονα έχουν, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, αναγκαστεί να προβούν στην επιλογή σπουδών, έχοντας κυριολεκτικά τρομάξει από την αντιπαιδαγωγική δυσκολία με την οποία διδάσκονται τα αντικείμενα STEM, ειδικά στο Λύκειο.

Εν κατακλείδι, η παρούσα αναφορά έχει ως στόχο την ανάδειξη ενός ζητήματος το οποίο δεν έχει τύχει της δέουσας προσοχής, δύναται όμως να αποτελέσει τροχοπέδη στην αναπτυξιακή μας πορεία. Δυστυχώς όπως και σε πολλούς άλλους τομείς, αναδεικνύεται η μεγάλη παθογένεια τους σύγχρονου ελληνικού κράτους, που δεν είναι άλλη από την έλλειψη μακρόπνοου στρατηγικού σχεδιασμού.

Καλώς ή κακώς όμως, «οι Καιροί ου μενετοί»!

Βιβλιογραφία / Πηγές:

• CSET Report (2023), Georgetown University
• OECD Education at a Glance
• UNESCO STEM Indicators (2022)
• Emmanuel Todd, Η ήττα της Δύσης, εκδόσεις ΠΕΔΙΟ
• Δεδομένα ΥΠΑΙΘ, Πανελλαδικές 2024

του Δημήτρη Μακροδημόπουλου

Σε τριμηνιαία έρευνα  για τις παρεχόμενες σιδηροδρομικές υπηρεσίες που δημοσιοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2021 (Καθημερινή 7/1/2021) οι επιβάτες  της ΤΡΑΙΝΟΣΕ εμφανίστηκαν ικανοποιημένοι:

• Το 83,98% δήλωσε πως είναι απόλυτα ή παρά πολύ ικανοποιημένο (67,50% το αντίστοιχο τρίμηνο του 2019).
• Το 83,27% αξιολόγησε από πολύ καλά έως και άριστα την ασφάλεια που εισπράττουν στο ταξίδι τους έναντι ποσοστού 62,90% το αντίστοιχο διάστημα του 2019.
• Το 77,03% αξιολόγησε από πολύ καλά έως και άριστα τη συνέπεια των δρομολογίων. Το αντίστοιχο ποσοστό της περιόδου 2019 διαμορφώνονταν σε 66,43%.

Δηλαδή όσο οδεύαμε προς τα Τέμπη, τόσο η ικανοποίηση αυξάνονταν! Τόση άγνοια των  πραγματικών συνθηκών από το επιβατικό κοινό! Κι όμως: Από το 2008 ο ΟΣΕ είχε στοχοποιηθεί με πρόσχημα το χρέος και με το Ν. 3891/2010 ουσιαστικά διαλύθηκε: Εκδιώχθηκε η συντριπτική πλειοψηφία των υπαλλήλων. Χάθηκε η εμπειρία και η στοιχειωδώς αναγκαία αριθμητική επάρκεια του προσωπικού για την τήρηση των κανονισμών ώστε να διεξάγεται με ασφάλεια η κυκλοφορία των αμαξοστοιχιών. H συντήρηση σε όλους τους τομείς υποβαθμίστηκε, οι σταθμοί εγκαταλειμμένοι λεηλατούνταν και το πλεονάζον τροχαίο υλικό λόγω της μεγάλης μείωσης των δρομολογίων ρήμαζε στους σταθμούς και στις διαλογές. Δεκάδες άρθρα είχαν γραφεί που κατήγγειλαν την κατάσταση, αναδεικνύοντας κυρίως το θέμα της ασφάλειας αλλά και της υποβάθμισης των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Όταν ένας επιβάτης αναχωρεί από την Αθήνα και φθάνει στη Θεσσαλονίκη αυτό δεν σημαίνει ότι ήταν ασφαλής στο ταξίδι. Ως επιβάτης δεν γνωρίζει τις αθέατες πλευρές του σιδηροδρόμου, τους κινδύνους που τον απειλούν λόγω της διάλυσης του. Ασφάλεια υπάρχει όταν ένα τρένο αναχωρώντας από τον σταθμό Α είναι βέβαιο ότι θα αφιχθεί στον σταθμό Β. Ο επιβάτης είναι ασφαλής ακόμη κι αν δεν αφιχθεί στον σταθμό Β, αλλά το τρένο έχει σταματήσει έγκαιρα την πορεία του διότι λειτούργησαν οι δικλείδες ασφαλείας και απέτρεψαν ένα μοιραίο συμβάν. Όπως  π.χ. η μερική παράσυρση του επιχώματος της γραμμής, ή μιας γέφυρας ή η στρέβλωση της γραμμής σε συνθήκες υψηλών θερμοκρασιών. Διότι ήταν εκεί το προσωπικό του Τμήματος Γραμμής σε αντίξοες καιρικές συνθήκες και διέκοψε έγκαιρα την κυκλοφορία σε συνεννόηση με τον σταθμό. Αν δεν υπάρχει εξειδικευμένο προσωπικό ή είναι ανεπαρκές τότε το συμβάν είναι αναπότρεπτο.

Η κυβέρνηση αξιοποιώντας την άγνοια του κοινού, αντί να εστιάσει το ενδιαφέρον της στην προσπάθεια διασφάλισης των προϋποθέσεων για την ασφαλή κυκλοφορία των αμαξοστοιχιών, που αποτελεί έργο τιτάνιο και πολύχρονο, επιδόθηκε στη δημιουργία εντυπώσεων διαφημίζοντας τη συμφωνία με την Ferrovia dello Stato για την αγορά 23 τρένων,  8 υπεραστικών ταχείας κυκλοφορίας και 15 προαστιακών. Μήπως η τραγωδία στα Τέμπη, στο Άδενδρο, ή οι εκτροχιάσεις, οφείλονταν σε προβλήματα των συρμών ή σε άλλα αίτια που αναδεικνύουν τον πολυσύνθετο χαρακτήρα της λειτουργίας του σιδηροδρόμου; Τις πλέον σύγχρονες αμαξοστοιχίες αν αγοράσει η Ferrovia dello Stato, οι δυνατότητές τους θα εγκλωβίζονται στις ανεπάρκειες των άλλων παραμέτρων που διασφαλίζουν τη λειτουργία του σιδηροδρόμου: Της συντήρησης γραμμής, της επάρκειας σε προσωπικό των Τμημάτων Γραμμής, των Μηχανοστασίων και των Αμαξοστασίων για τον έλεγχο και τη συντήρηση του τροχαίου υλικού, μηχανών και βαγονιών, των ΤΗΗΕ για την ηλεκτροκίνηση και τα συστήματα ασφαλείας, κοκ.  Χωρίς όλα αυτά σε άρτια λειτουργία η αγορά των τρένων δεν έχει καν την αξία που της προσδίδεται για λόγους εντυπωσιασμού.

Γιατί όμως η Ferrovia dello Stato να  επενδύσει 360 εκατομμύρια ευρώ για την αγορά  τρένων; Για να  κερδίσει τί, σε έναν σιδηρόδρομο με ακραία προβλήματα; Εκτός και αν τα εισπράξει με έμμεσο τρόπο από το ελληνικό κράτος αφού επίκειται νέα αναθεωρημένη σύμβαση του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών με τη Hellenic Train. Όπως συνέβη και με την επιδότηση των 50 εκατομμυρίων κάθε χρόνο για τις άγονες γραμμές και μάλιστα για 15 χρόνια, δηλαδή συνολικά 750 εκατομμύρια ευρώ. …..

.Ας μην ξεχνάμε ότι η αγορά της ΤΡΑΙΝΟΣΕ από τους Ιταλούς ήταν, σύμφωνα με τον Τύπο, “χάρη” του τότε Ιταλού πρωθυπουργού Ματέο Ρέντσι προς τον ομοϊδεάτη Αλέξη Τσίπρα διότι η ΤΡΑΙΝΟΣΕ επιβαρύνονταν με πρόστιμα ύψους 750 εκατ. ευρώ που βάρυναν τον ισολογισμό της και συνδέονταν με κρατικές ενισχύσεις, τις οποίες η Κομισιόν είχε κρίνει ότι είχαν χορηγηθεί παράνομα. Ο μοναδικός τρόπος διαγραφής τους ήταν η ιδιωτικοποίησή της. Ποιός θα την αγόραζε σε κατάσταση πλήρους απαξίωσης χωρίς προσωπικό και τα Μηχανοστάσια και τα Αμαξοστάσια σε συνθήκες υπολειτουργίας; Σε τί μπορούμε να προσδοκούμε λοιπόν;

Προκαλεί όμως προβληματισμό το γεγονός ότι το ενδιαφέρον της κυβέρνησης, σύμφωνα με τις διακηρύξεις της μέχρι το 2027, και ο περιορισμένος αριθμός υπεραστικών τρένων που θα αγοράσει η Ferrovia dello Stato, εστιάζεται μόνον στον άξονα Αθήνας – Θεσσαλονίκης Η υπόλοιπη χώρα, Μακεδονία και Θράκη, θα παραμένουν αποκομμένες σιδηροδρομικά από την υπόλοιπη Ελλάδα παρόλο που μέχρι το 2008 και το 2010 δεκάδες δρομολόγια εξυπηρετούσαν τις επιβατικές και τις εμπορικές μεταφορές. Η πλήρης εγκατάλειψη θα συνεχιστεί

Μακροδημόπουλος Δημήτρης

Αλεξ/πολη – κιν. 6947-771412

20/5/2025