Το ζήτημα του ωραρίου της εβδομαδιαίας εργασίας στη Γαλλία επανέρχεται στο προσκήνιο. Την Πέμπτη 18 Ιουλίου, η εκπρόσωπος της κυβέρνησης Μπαϊρού εξέφρασε την προσωπική της άποψη για αυτό το ευαίσθητο θέμα.
Το μέλος του κόμματος Les Républicains δηλώνει υπέρ της κατάργησής τους, ενώ ζητά προσοχή όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα.
Να καθορίζουν οι εταιρείες το ωράριο
Η εκπρόσωπος της κυβέρνησης Σόφι Πρίμας μιλώντας στο πανεθνικό δίκτυο TF1 , είχε υποστηρίξει την κατάργηση της εβδομάδας εργασίας των 35 ωρών , πιστεύοντας ότι οι εταιρείες θα πρέπει να μπορούν να καθορίζουν ελεύθερα τις ώρες εργασίας με τη συμφωνία των εργαζομένων.
Η εκπρόσωπος της κυβέρνησης δήλωσε ότι συμμερίζεται αυτή την άποψη, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι μιλούσε « σε προσωπική βάση » και ως μέλος του κόμματος των Ρεπουμπλικανών.
Επίσης, το μέλος της Εθνοσυνέλευσης από το κόμμα της Αναγέννησης, Ματιέ Λεφέβρ είχε προτείνει τον τερματισμό της εβδομάδας εργασίας των 35 ωρών. Θέλει να δώσει, όπως είπε, στις εταιρείες μεγαλύτερη ελευθερία. Αυτό θα γινόταν σε συμφωνία με τους εργαζομένους τους.
Δεν ανακοινώθηκε καμία μεταρρύθμιση, αλλά ξεκίνησε η συζήτηση
Η Σόφι Πρίμας αποκλείει οποιαδήποτε άμεση μεταρρύθμιση. Παρά την προσωπική της άποψη, αμφισβητεί το χρονοδιάγραμμα της δράσης. Η σημερινή Εθνοσυνέλευση δεν διαθέτει σαφή πλειοψηφία. Μια τέτοια μεταρρύθμιση θα απαιτούσε ευρύ διάλογο. Θα έπρεπε να ληφθεί υποστήριξη από όλα τα πολιτικά κόμματα. Ζητά ευρύ διάλογο με τα κόμματα του κυβερνώντος συνασπισμού και πέραν αυτού. Σύμφωνα με την ίδια, θα ήταν απαραίτητη η συναίνεση πριν από την αντιμετώπιση ενός τόσο κρίσιμου ζητήματος.
Μια κριτική ανασκόπηση του νόμου του 1998
Ανατρέχοντας στην εισαγωγή της εβδομάδας των 35 ωρών εργασίας επί Λιονέλ Ζοσπέν το 1998, η Σόφι Πρίμας θεωρεί τη μεταρρύθμιση αντιπαραγωγική. Την αποκαλεί « βάρος », πιστεύοντας ότι επιβράδυνε τη δημιουργία θέσεων εργασίας αντί να την τονώσει.
Αυτή η κριτική αναζωπυρώνει τη συζήτηση γύρω από ένα ιστορικό δόγμα: τη μείωση των ωρών εργασίας για την καλύτερη κατανομή της απασχόλησης, σύμφωνα με τη γαλλική 20 minutes,
Η τουρκική εισβολή του 1974 στην Κύπρο και η συνεχιζόμενη παράνομη κατοχή και ο εποικισμός είχαν ως συνέπεια τη συστηματική προσπάθεια εκριζώσεως όχι μόνον των ανθρώπων (Ελλήνων Κυπρίων), αλλά και της Ιστορίας, των χώρων λατρείας και των μνημείων της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού. Στα Κατεχόμενα επί 51 έτη ο τουρκικός εθνικισμός διαπράττει το καταδικαστέο έγκλημα της Πολιτισμικής Γενοκτονίας. Τα ίδια έγιναν και συνεχίζουν να γίνονται στη Μικρά Ασία, τον Πόντο, την Κωνσταντινούπολη και την Ανατολική Θράκη.
Στην Κύπρο η τουρκική επιχείρηση αφελληνισμού είχε εξ αρχής τρεις στόχους: Α. Την αλλοίωση του πληθυσμού. Β. Την αλλοίωση των τοπωνυμίων και τη διαγραφή του ιστορικού παρελθόντος. Γ. Την καταστροφή και λεηλασία Ορθοδόξων (αλλά και Μαρωνιτικών, Αρμενικών και Ρωμαιοκαθολικών) Ναών, Μονών, Κοιμητηρίων και άλλων χώρων με θρησκευτικό ή ιστορικό συμβολισμό. Ζημίες υπέστησαν και Μετόχια της Ιεράς Μονής Σινά.
Α. Η αλλοίωση του πληθυσμού γίνεται συστηματικά με τον εποικισμό, μετά την εκδίωξη και προσφυγοποίηση 200.000 Ελλήνων Κυπρίων. Τούρκοι από την Ανατολία και άλλες περιοχές της χώρας μεταφέρονται και έχουν παραγκωνίσει τους λίγους Τούρκους Κυπρίους που απέμειναν στα Κατεχόμενα. Υπολογίζεται ότι σήμερα ο πληθυσμός των Κατεχομένων υπερβαίνει τις 500.000. Έχουν συναφθεί και μεικτοί γάμοι με άνδρες ή γυναίκες Τουρκοκυπριακής καταγωγής. Ο εποικισμός θεωρείται παράνομος από το Διεθνές Δίκαιο. Αλλά προκύπτει το πρακτικό ερώτημα: Σε περίπτωση οποιασδήποτε «λύσεως» του Κυπριακού πώς θα μπορέσει η διεθνής κοινότητα να απομακρύνει από την Κύπρο τους εποίκους; Ιδιαιτέρως η περίπτωση των μεικτών γάμων θα προκαλέσει περιπλοκές.
Β. Η αλλοίωση και τουρκοποίηση των τοπωνυμίων. Η Τουρκία προσπαθεί να διαφημίσει διεθνώς την Αμμόχωστο ως Γαζί Μαγκόσα, την Κυρήνεια ως Γκίρνε, το παράνομο Αεροδρόμιο της Τύμπου ως Ερτζάν κ.ά. Θα πρέπει να είμαστε όλοι προσεκτικοί και να μην αποδεχθούμε τη χρήση της διπλής ορολογίας (ελληνικό και τουρκικό τοπωνύμιο για ελληνικά προ του 1974 χωριά) σε ένα πιθανό σχέδιο «λύσης» του Κυπριακού, το οποίο ενδεχομένως θα δανείζεται ιδέες από το απαράδεκτο σχέδιο Ανάν.
Γ. Καταστροφή χώρων Χριστιανικής Λατρείας και Μνημείων. Η απόφαση των Τούρκων εισβολέων και των Τουρκοκυπρίων ηγετών του Ψεοδοκράτους είναι σαφής: Να διαγραφεί από τη μνήμη των κατοίκων της Κύπρου και γενικότερα όλων των ασχολουμένων με την Ιστορία, η Χριστιανική και η Ελληνική κληρονομιά της Κύπρου. 500 Ναοί καταστράφηκαν στα Κατεχόμενα, κυρίως Ορθόδοξοι, αλλά και άλλων Χριστιανικών δογμάτων. Τα περίφημα ψηφιδωτά της Κανακαριάς εκλάπησαν από Τούρκους αρχαιοκαπήλους και βρέθηκαν στις ΗΠΑ. Η Εκκλησία της Κύπρου δαπάνησε 1,2 εκατομμύρια δολάρια για να τα ανακτήσει και να τα επαναπατρίσει.
Από στοιχεία που αντλώ από το Παγκόσμιο Βήμα Θρησκειών και Πολιτισμών της Ιεράς Μονής Κύκκου μαθαίνουμε ότι σε πολλά χωριά λεηλατήθηκαν τα εικονοστάσια και τα ιερά σκεύη. Οι Ναοί μετατράπηκαν σε σταύλους και αποθήκες όπως π.χ. στα χωριά Κοιλάνεμος, Βοθύλακκας, Ακανθού, Επτακώμη, Άγιος Ερμόλαος, Καλοψίδα και Αφάντεια. Από την ίδια πηγή πληροφορούμαστε την καταστροφή μνημείων με εθνική σημασία για τον Ελληνισμό, όπως το άγαλμα του Λουκή Ακρίτα στη Μόρφου και του ήρωος Γρηγόρη Αυξεντίου στη γενέτειρά του, τη Λύση Αμμοχώστου. Στο Ελληνικό Κοιμητήριο της Κυρήνειας καταστράφηκαν όλες οι μαρμάρινες προτομές.
Καταγεγραμμένο επί λέξει πρακτικό των συναντήσεων του Κίσινγκερ σχετικά με την κρίση της Κύπρου, τέσσερις ημέρες μετά την τουρκική εισβολή στο νησί το 1974
Μετά τον θάνατο του Χένρι Κίσινγκερ, του επιβλητικού, πρακτικού και συχνά αμφιλεγόμενου Υπουργού Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, το Neos Kosmos αποφάσισε να δημοσιεύσει το verbatim πρακτικό της συνάντησης στις 23 Ιουλίου 1974 – τέσσερις ημέρες μετά την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο.
Henry A. Kissinger, Υπουργός Εξωτερικών, με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο της Κύπρου, 1973. Φωτογραφία: Αρχεία Neos Kosmos
1 Δεκεμβρίου 2023 6:24 μ.μ.
Μετά τον θάνατο του Χένρι Κίσινγκερ, το Neos Kosmos αναζήτησε τα Αρχεία των ΗΠΑ (U.S. National Archives) για να βρει μία από τις πολλές κρίσιμες συσκέψεις που είχε ο Κίσινγκερ με κορυφαία στελέχη των ΗΠΑ για την κρίση της Κύπρου. Όσα ακολουθούν αποτελούν μια εξαιρετική ματιά στον άνθρωπο σε μια από τις πιο σκοτεινές ημέρες της ελληνικής ιστορίας.
Εισαγωγή: Η Χούντα στην Ελλάδα πρόκειται να καταρρεύσει, και το αποτυχημένο πραξικόπημα από στρατιωτικά υποστηριζόμενες δεξιές δυνάμεις στην Κύπρο έχει γίνει το casus belli για την εισβολή της Τουρκίας. Οι βασικοί παίκτες είναι οι: Henry A. Kissinger, Υπουργός Εξωτερικών· Joseph J. Sisco, Υφυπουργός Πολιτικών Υποθέσεων· Robert J. McCloskey, Πρέσβης άνευ Θέσης· William Buffum, Αναπληρωτής Υπουργός, IO· και Lawrence Eagleburger, Εκτελεστικός Βοηθός του Υπουργού. Συζητούν τι πρόκειται ή πρέπει να γίνει στη συνέχεια.
Η εξαιρετική συζήτηση φωτίζει βαθιά το πώς ο Κίσινγκερ διαμορφώνει την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ. Το καταγεγραμμένο αυτό σύγχρονο πολιτικό δράμα αναδεικνύει τις σύνθετες ανησυχίες, αποφάσεις και στρατηγικές, συχνά παραγνωρισμένες τόσο από αριστερούς όσο και δεξιούς, Έλληνες και Τούρκους, σε οποιαδήποτε συζήτηση για τα γεγονότα του 1973–1974: την πτώση της στρατιωτικής Χούντας, το αποτυχημένο δεξιό πραξικόπημα και την ανατροπή του Μακαρίου στην Κύπρο, και τη μετέπειτα εισβολή από τις τουρκικές δυνάμεις.
Η συνάντηση αυτή άλλαξε την πορεία της ιστορίας στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο, και οι συμμετέχοντες θέτουν ερωτήματα όπως:
εάν μπορεί να επιστρέψει ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος ΙΙΙ·
πώς οι ΗΠΑ θα θεωρούσαν οποιαδήποτε συζήτηση στη Γενεύη χωρίς ελληνική εκπροσώπηση ως απαράδεκτη·
αν ο Μακάριος είναι αποδεκτός από τους Τούρκους·
και περαιτέρω θέματα για το πώς μπορεί να εδραιωθεί η δημοκρατία στην Ελλάδα μετά την πτώση της Χούντας χωρίς μετατόπιση προς τον αριστερό ριζοσπαστισμό.
Το βασικό ζήτημα που αντιμετωπίζουν είναι πώς να αποφευχθεί μια κλιμάκωση της σύγκρουσης σε ελληνοτουρκικό πόλεμο.
Το Neos Kosmos δεν έχει κάνει καμία αλλαγή, καμία επεξεργασία στο πρακτικό που ακολουθεί, και ο τίτλος δεν παρέχει κανένα αφηγηματικό κείμενο, πιστεύοντας ότι η συζήτηση είναι αρκετά θεατρική και σημαντική από μόνη της.
Η σειρά Foreign Relations of the United States τεκμηριώνει σημαντικές αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Ιδρύθηκε αρχικά το 1925 και ρυθμίστηκε από τη θέσπιση του Υπουργού Εξωτερικών Κέλογκ. Υποβλήθηκε σε νομοθετικό εκσυγχρονισμό το 1991 με τον Νόμο Δημόσιου Δικαίου 102–138. Ο νόμος αυτός απαιτεί ακρίβεια και πληρότητα στην καταγραφή σημαντικών διπλωματικών δραστηριοτήτων των ΗΠΑ, με αρχές επεξεργασίας που τονίζουν αντικειμενικότητα και διαφάνεια.
Απαιτεί την δημοσίευση εντός 30 ετών από τα καταγεγραμμένα γεγονότα. Ο τόμος αυτός ευθυγραμμίζεται με όλα τα κανονιστικά, νομικά και ακαδημαϊκά πρότυπα.
Ακολουθεί το πρακτικό:
ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ
FOREIGN RELATIONS OF THE UNITED STATES, 1969–1976, ΤΟΜΟΣ XXX, ΕΛΛΑΔΑ· ΚΥΠΡΟΣ· ΤΟΥΡΚΙΑ, 1973–1976
Πρακτικό Συνομιλίας¹
Πηγή: National Archives, RG 59, Records of Henry Kissinger, Entry 5403, Box 9, Nodis Memcons, Αύγουστος 1974. Απόρρητο·Nodis. Η συνάντηση διεξήχθη στο γραφείο του Κίσινγκερ.
Σίσκο: Η εκτίμησή μου είναι ότι ο Πρωθυπουργός Καραμανλής θα υποστηριχθεί από την μετριοπαθή πτέρυγα του ελληνικού στρατού. Ο Στρατηγός Μπονάνος, που διαμόρφωσε την κατάπαυση του πυρός, δεν είναι ακραίος δεξιός αξιωματικός του τύπου που υποστήριζε τον Ιωαννίδη. Ο Καραμανλής θα έχει τη στήριξη των μετριοπαθών στρατιωτικών φατριών στον Ελληνικό Στρατό.
Κίσινγκερ: Αλλά ο Καραμανλής θα πρέπει να κυβερνήσει δημοκρατικά, πράγμα που σημαίνει ότι η αριστερά στην Ελλάδα θα πρέπει να απελευθερωθεί.
Σίσκο: Θα είχε τη στήριξη όλων των πολιτικών ηγετών. Ο Καραμανλής δεν είναι ένας Ετζεβίτ. Ο Καραμανλής είναι συντηρητικός. Εφόσον τα πάει καλά με τη στρατιωτική κυβέρνηση, νομίζω ότι το ενδεχόμενο η αριστερά να απελευθερωθεί στην Ελλάδα για να προωθηθεί ένας άνθρωπος σαν τον Παπανδρέου είναι ένα απίθανο σενάριο.
Κίσινγκερ: Η πρόβλεψή μου είναι ότι ο Καραμανλής θα νομιμοποιήσει την αριστερά. Ο Ελληνικός Στρατός είναι αποθαρρυμένος. Εντός ενός έτους θα υπάρξει ένα ενεργό αριστερό κίνημα σε συνδυασμό με άλλα πολιτικά κινήματα στην Ελλάδα. Φυσικά, αυτή είναι μια καλύτερη κυβέρνηση για εμάς εσωτερικά εδώ στις Ηνωμένες Πολιτείες. Θα είναι πιο εύκολο να συνεργαστούμε. Αλλά θα δούμε.
Ο εφιάλτης τώρα είναι ότι στη λεκάνη της Μεσογείου πολλές χώρες απομακρύνονται από την κυριαρχία των πολιτικών κομμάτων και στρέφονται προς τον στρατό. Για παράδειγμα, στην Πορτογαλία υπάρχει μια στροφή προς τον στρατό.
Στην Ισπανία, με τον επικείμενο θάνατο του Φράνκο, ο στρατός θα μπορούσε να έρθει στην εξουσία. Σε συνδυασμό με τα γεγονότα στην Ελλάδα και την Τουρκία, ολόκληρη η βόρεια λεκάνη της Μεσογείου βρίσκεται σε κατάσταση πολιτικής ρευστότητας. Αυτές είναι οι πραγματικότητες. Δεν είναι ζήτημα αν μας αρέσει η στρατιωτική ή η πολιτική διακυβέρνηση.
Σίσκο: Ας αναβάλουμε την κρίση για την ώρα.
Κίσινγκερ: Πού βρισκόμαστε τώρα από την άποψη της εξωτερικής πολιτικής;
Σίσκο: Θέλω να προσθέσω ένα σημείο. Όσον αφορά τη διάσκεψη της Γενεύης, δεν νομίζω ότι μπορεί να υπάρξει συνεδρίαση στη Γενεύη χωρίς ελληνική εκπροσώπηση.
Κίσινγκερ: Υπάρχει καμία πιθανότητα για κάτι τέτοιο;
Σίσκο: Έχουμε πληροφορίες ότι ο Κάλλαχαν ενδέχεται να σκέφτεται να πάει στη Γενεύη χωρίς τους Έλληνες.
Κίσινγκερ: Φέρτε μου τον Πίτερ Ράμσμποθαμ στο τηλέφωνο.
Ίγκλμπέργκερ: Αν περιμένουν τον Μπάφαμ στη Γενεύη, πρέπει να τους προειδοποιήσουμε ότι μπορεί να μην έρθει.
Κίσινγκερ: Θα αποδεχτεί ο Καραμανλής τον Μακάριο;
Σίσκο: Δεν ξέρω. Το σημαντικό, όμως, είναι αυτή η μεσαία ομάδα αξιωματικών.
Κίσινγκερ: Δεν μπορείς να είσαι σίγουρος πόσο επιρροή θα έχει τώρα ο στρατός στην Ελλάδα. Ο Καραμανλής δεν θα είναι διακοσμητικός ηγέτης. Στην πραγματικότητα, δεν είμαι σίγουρος ότι ο Στρατηγός Μπονάνος μπορεί να αποφασίσει τι θα συμβεί στην Ελλάδα.
Μπάφαμ: Αναρωτιέμαι αν ο στρατός θα απαξιωθεί μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους πολιτικούς.
Κίσινγκερ: Ο στρατός έχει αλλάξει την ισορροπία δυνάμεων στο εσωτερικό της Ελλάδας. Δεν θα είναι εύκολο να παρακαμφθεί μια πολιτική κυβέρνηση στην Ελλάδα.
ΜακΚλόσκι: Ο Καραμανλής θα είναι πιο δεκτικός απέναντι στον Μακάριο αρχικά. Ίσως χρειαστεί να σκεφτούμε διαφορετικά για τον Μακάριο.
Κίσινγκερ: Μπορούμε να κινηθούμε και προς τις δύο κατευθύνσεις. Ο Κληρίδης αναδείχθηκε ταχύτερα απ’ ό,τι περιμέναμε.
Σίσκο: Ο Μακάριος έχει στείλει μήνυμα μέσω των Βρετανών στον Κληρίδη.
Κίσινγκερ: Το είδα αυτό. Αν εγκαθιδρυθεί μια ελαφρώς κεντροδεξιά κυβέρνηση στην Ελλάδα, είμαστε εντάξει. Επίσης, αν ανέλθει στην εξουσία μια κεντροαριστερή κυβέρνηση, θα είναι μια εξέλιξη την οποία ούτως ή άλλως δεν θα μπορούσαμε να ελέγξουμε ή να επηρεάσουμε.
Αν είχαμε ανατρέψει εκείνη την κυβέρνηση την περασμένη εβδομάδα, θα είχαμε πολύ σοβαρό πρόβλημα. Δεν θα υπήρχαν περιορισμοί για την Τουρκία.
Θα μας κατηγορούσαν στην Ελλάδα. Αυτή η κυβέρνηση κατέρρευσε λόγω της δικής της ανικανότητας. Αν η Ελλάδα κινηθεί προς τα αριστερά, αυτό θα οφείλεται στο ότι αυτή η συμμορία κατέστρεψε την πολιτική διαδικασία στην Ελλάδα.
Σίσκο: Ο Ιωαννίδης και ο Στρατηγός Μπονάνος ήταν παρόντες όταν συναντήθηκα με τον Έλληνα Πρωθυπουργό και τον Υπουργό Εξωτερικών. Είναι ενδιαφέρον ότι ο Ιωαννίδης αποχώρησε πριν τελειώσουν οι συναντήσεις, αλλά ο Στρατηγός Μπονάνος παρέμεινε καθ’ όλη τη διάρκεια των συνομιλιών.
(Ο ΜακΚλόσκι παραδίδει ένα αντίγραφο του μηνύματος του Μακαρίου προς τον Κληρίδη² στον Υπουργό.)
ΜακΚλόσκι: Πρέπει να είσαι πραγματικά ψύχραιμος για να στείλεις ένα τέτοιο μήνυμα.
Κίσινγκερ: Απλώς δεν υπάρχει επαρκής ισορροπία δυνάμεων στην Ελλάδα.
(Ο Μπιλ Χάιλαντ εισήλθε στο γραφείο εκείνη τη στιγμή.)
Κίσινγκερ: Τι συμβαίνει;
(Ο Μπιλ Χάιλαντ έκανε μια σύντομη περίληψη των τελευταίων πληροφοριών των μυστικών υπηρεσιών για την πολιτική και στρατιωτική κατάσταση.)
ΜακΚλόσκι: Υπήρξε καμία επίσημη ανακοίνωση για την ορκωμοσία του Κληρίδη ως Προέδρου της Κύπρου;
Σίσκο: Θα ρωτήσουμε τον Πρέσβη Ντέιβις σχετικά με τον Κληρίδη.
Κίσινγκερ: Θέλω να ξέρω με ποια ιδιότητα ορκίστηκε ο Κληρίδης.
Σίσκο: Οι Βρετανοί ανησυχούν περισσότερο μήπως εμείς προσεγγίσουμε τον Κληρίδη απ’ ό,τι ανησυχούμε εμείς μήπως το κάνουν εκείνοι υπερβολικά γρήγορα. Το εξετάζουμε.
Κίσινγκερ: Τώρα εξαρτάται από την Ελληνική Κυβέρνηση αν θέλει πίσω τον Μακάριο. Αν ισχύει αυτό, τότε έτσι είναι, αλλά ας μην σπεύσουμε.
Σίσκο: Κανείς δεν σπεύδει.
Κίσινγκερ: (Ο Υπουργός τηλεφωνεί στον Πρέσβη Ράμσμποθαμ.)
Υποθέτω ότι οι συνομιλίες δεν θα ξεκινήσουν τώρα. Δεν πρέπει να αρχίσουμε μέχρι να ξεκαθαρίσει η κατάσταση. Είναι ο Κληρίδης Αναπληρωτής Πρόεδρος ή Πρόεδρος; Θα καθυστερήσουμε την αναγνώρισή του αλλά θα εκτιμούσαμε αν κάνατε κι εσείς το ίδιο. Σε κάθε περίπτωση, δεν θα κάνουμε τίποτα πριν συμβουλευτούμε μεταξύ μας. Θα κρατήσουμε τον Μπάφαμ εδώ μέχρι να ξεκαθαρίσει λίγο η κατάσταση. Παρακαλώ ενημερώστε τον Κάλλαχαν. (Τέλος τηλεφωνικής συνομιλίας.)³
Οι Βρετανοί έχουν στείλει μήνυμα στη Λευκωσία για το ζήτημα της αναγνώρισης του Κληρίδη. Όσο για εμάς, πρέπει να αποφύγουμε οποιαδήποτε ενέργεια που να υποδηλώνει αναγνώριση, αλλά να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να εδραιώσουμε επαφή ώστε να γίνουν οι απαραίτητες συνεννοήσεις. Υποθέτω ότι υπάρχουν δύο συνομιλίες του Κληρίδη με τον Ντέιβις.⁴
Σίσκο: Και μια τρίτη σήμερα, που ρωτούσε ποια θα είναι η σχέση μας.⁵
Κίσινγκερ: Ας δώσουμε στον Ντέιβις μια θερμή και φιλική απάντηση. Χρειαζόμαστε τον Κληρίδη ως διαπραγματευτικό μέσο. Ακόμα κι αν επιστρέψει ο Μακάριος, δεν θέλουμε ο Κληρίδης να παραιτηθεί πρόωρα. Ο Ράμσμποθαμ πιστεύει ότι θα είναι δύσκολο να επιστρέψει ο Μακάριος. Η στήριξή του στην Ελλάδα δεν θα είναι τόσο ισχυρή όσο πριν. Πρέπει να εμπλέξουμε αρκετά τον Κληρίδη ώστε να μην μας εγκαταλείψει.
Μπάφαμ: Είναι αξιοσημείωτο ότι ελάχιστοι συσπειρώθηκαν γύρω από τον Μακάριο μετά την ανατροπή του, παρά την αναφερόμενη λαϊκή του στήριξη στο νησί.
Κίσινγκερ: Ο Μακάριος μου είπε ότι όταν δέχθηκε επίθεση το παλάτι του, απλώς βγήκε από το γραφείο του, μπήκε σε ένα αυτοκίνητο και έφυγε. Ξέχασαν να φυλάξουν την πίσω πόρτα.
(Ο Αναπληρωτής Υπουργός Ίνγκερσολ και ο Βοηθός Υπουργού Χάρτμαν μπήκαν στο γραφείο εκείνη τη στιγμή.)
Δεν θα στηρίζαμε ποτέ μια διάσκεψη χωρίς την παρουσία των Ελλήνων. Υπό τις παρούσες συνθήκες, δεν θα ήταν καλό να συγκληθεί διάσκεψη αύριο. Ο Τάσκα πρέπει να ξέρει ότι δεν ασκούμε πίεση στους Έλληνες να προσέλθουν σε διάσκεψη αύριο.
(Ο Υπουργός τηλεφωνεί στον Πρέσβη Ράμσμποθαμ.)
Ο Πρέσβης σας είπε στους Έλληνες ότι είστε έτοιμοι να ξεκινήσετε διάσκεψη χωρίς αυτούς και ότι αυτό αντικατοπτρίζει στήριξη των ΗΠΑ. Σε καμία περίπτωση δεν θα υποστηρίξουμε διάσκεψη για την Κύπρο χωρίς την παρουσία των Ελλήνων, και δεν θα έχουμε κανέναν εκεί υπό τέτοιες συνθήκες.
Ας διαχωρίσουμε δύο προβλήματα: (α) στηρίζουμε σθεναρά μια διάσκεψη για την Κύπρο με ελληνική εκπροσώπηση· (β) δεν μπορείτε να υπολογίζετε στην υποστήριξή μας για διάσκεψη που αποκλείει τους Έλληνες. Η επόμενη ημέρα ενός πραξικοπήματος δεν είναι η κατάλληλη για να γίνει διάσκεψη.
Ο Τζο Σίσκο κάθεται εδώ και αν είχε μείνει στην Αθήνα άλλη μία μέρα, θα είχε οριστεί ως ο νέος Πρωθυπουργός της Ελλάδας. (Γέλια)
(Τέλος της τηλεφωνικής συνομιλίας του Υπουργού με τον Πρέσβη Ράμσμποθαμ.)⁶
Η Ελλάδα και το Ισραήλ είναι δύο χώρες όπου προσβάλλεις έναν άνθρωπο δίνοντάς του θέση στο Υπουργικό Συμβούλιο. Όποιος και να αναλάβει, ο άλλος θα προσπαθήσει να του κόψει τον λαιμό. Σε κάθε περίπτωση, δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα πριν ξεκαθαρίσει η κατάσταση.
Χάρτμαν:Φαίνεται ότι ο Στρατηγός Μπονάνος είναι πίσω από το πραξικόπημα.
Κίσινγκερ: Δεν υπάρχει τρόπος ο στρατός να παραδώσει την εξουσία στους πολιτικούς υπό τις παρούσες συνθήκες. Μπορούν να την παραδώσουν σε άλλη κυβέρνηση και να της επιτρέψουν να ξεκινήσει τη δική της δυναμική. Τότε, ο στρατός μπορεί να προσπαθήσει να παρέμβει. Ωστόσο, η απόλυτη στρατιωτική διακυβέρνηση δεν είναι βιώσιμη υπό τις παρούσες συνθήκες. Πρέπει να ξεκινήσει μια πολιτική διαδικασία στην Ελλάδα και ο στρατός ίσως προσπαθήσει να την επηρεάσει αργότερα.
Ανάλογα με το πόσο ισχυρή είναι η αριστερά στην Ελλάδα, τα τρέχοντα γεγονότα θα φέρουν την αριστερά σε πιο ενισχυμένη θέση σε αυτή τη χώρα.
Πρέπει να δούμε πώς θα εξελιχθεί αυτό. Ειλικρινά, ο στρατός δεν θα είχε στραφεί στους πολιτικούς αν είχε αρκετή αξιοπιστία από μόνος του. Ο ελληνικός στρατός δεν μπορεί να επιβάλει τον βασιλιά Κωνσταντίνο, ο οποίος, κατά την άποψή μου, είναι απολύτως αναποτελεσματικός. Ο στρατός δεν μπορεί πλέον να είναι αποφασιστικός.
Σίσκο: Σε κάθε περίπτωση, ο στρατός μπορεί να μην μπορέσει να αποφύγει τον Μακάριο.
Κίσινγκερ: Συμφωνώ με τον Σίσκο ότι ο ελληνικός στρατός δεν μπορεί να αποφασίσει για τον Μακάριο. Στην πολιτική μας δεν πρέπει να αντιταχθούμε στον Μακάριο, καθώς ενδέχεται να θελήσουμε να τον επαναφέρουμε.
ΜακΚλόσκι: Πώς πήγε η συνομιλία σας με τον Μακάριο;⁷
Κίσινγκερ:Ο Μακάριος έπαιζε σκληρό παιχνίδι. Με ρώτησε αν θέλουμε να βγει από το κίνημα των αδέσμευτων. Του είπα ότι δεν είμαι σε θέση να απαντήσω για τη διεθνή θέση της Κύπρου. Του είπα ότι θέλω να δω τι θα γίνει στις διαπραγματεύσεις. Η σκέψη μου είναι ότι, αν υπάρξει αδιέξοδο, μπορούμε να στηρίξουμε τον Κληρίδη. Αν δεν υπάρξει αδιέξοδο, μπορούμε επίσης να στραφούμε προς τον Μακάριο. Είπα στον Μακάριο να μην απευθυνθεί στους Ρώσους.
Είναι σκληρός τύπος. Του είπα ότι δεν αντιτασσόμαστε στην επιστροφή του στην εξουσία. Το γεγονός ότι δεν στηρίζουμε τον Κληρίδη αυτή τη στιγμή είναι η πιο σημαντική ένδειξη προς αυτόν. Είναι εντυπωσιακή προσωπικότητα.
Ο Μακάριος πρέπει να καταλάβει ότι σε κρίση δεν μπορεί να ενεργεί χωρίς εμάς.
ΜακΚλόσκι: Το γνωρίζει αυτό· θέλει τη συμμετοχή των ΗΠΑ.
Κίσινγκερ: Είναι σκληρός τύπος. Του είπα ότι δεν αντιτασσόμαστε στην επιστροφή του στην εξουσία. Το γεγονός ότι δεν στηρίζουμε τον Κληρίδη αυτή τη στιγμή είναι η πιο σημαντική ένδειξη προς αυτόν. Είναι εντυπωσιακή προσωπικότητα.
Ίγκλμπέργκερ: (Διαβάζει τηλεγράφημα)⁸ Δεν υπάρχει μεγάλη πιθανότητα τις επόμενες ημέρες να στείλουν οι Έλληνες κάποιον στη Γενεύη. Ο Κάλλαχαν ανησυχεί για περαιτέρω καθυστερήσεις, ιδιαίτερα επειδή οι Τούρκοι αρχίζουν να εκνευρίζονται. Οι Τούρκοι μπορεί να γίνουν δύσκολοι. Ο Κάλλαχαν εγκρίνει την έναρξη της διάσκεψης μεθαύριο.
(Ο Υπουργός κάλεσε τον Μάικλ Αλεξάντερ στο Λονδίνο, ιδιωτικό γραμματέα του Υπουργού Εξωτερικών Κάλλαχαν.)
Κίσινγκερ: Ελπίζω να μην ενεργήσετε χωρίς να μιλήσετε μαζί μας. Ποια είναι η πίεση για να γίνει αυτή η συνάντηση; Δεν έχω την εντύπωση ότι οι Τούρκοι είναι τόσο αναστατωμένοι. Παρακαλώ ξεκαθαρίστε απολύτως στους ανθρώπους σας ότι όλες οι πλευρές πρέπει να είναι παρούσες πριν κάνουμε οτιδήποτε. Πρέπει να δώσουμε στην Ελληνική Κυβέρνηση 48 ώρες πριν να αντιμετωπίσει μια διάσκεψη. Θα χειριστούμε τους Τούρκους μαζί σας. Αν η χούντα ήταν ακόμη εκεί, θα ήταν επιθυμητό να γίνει διάσκεψη γρήγορα. Όμως, εν τη απουσία της, δεν υπάρχει πλεονέκτημα σε μια πρόωρη συνάντηση.
(Ο Υπουργός τερμάτισε την τηλεφωνική του συνομιλία.)⁹
Ίγκλμπέργκερ: Ο Κάλλαχαν θα σας τηλεφωνήσει εντός της ώρας.
Χάρτμαν: Οι Τούρκοι μας έχουν δώσει πέντε τοποθεσίες στην Κύπρο όπου φέρονται να εξοντώνονται Τουρκοκύπριοι.
Κίσινγκερ: Στείλτε αυτό το μήνυμα στον Βάλντχαϊμ στη Νέα Υόρκη.
(Ο Υπουργός τοποθέτησε τηλεφωνική κλήση προς τον Τούρκο Πρωθυπουργό Ετζεβίτ.)
Ίνγκερσολ: Στη συνομιλία σας με τον Σλέσινγκερ, εγκρίνατε την αποστολή των αεροσκαφών;
Κίσινγκερ: Ναι. Η θέση μας για τον Μακάριο είναι ότι, αν είναι ο πιο λογικός υποψήφιος, θα πρέπει να επιστρέψει. Ωστόσο, πρέπει να επιστρέψει ως αποτέλεσμα συνομιλιών μαζί μας. Δεν είναι διατεθειμένος να βασιστεί στη Σοβιετική Ένωση, τουλάχιστον για αυτήν την εβδομάδα. Μέχρι τη Δευτέρα θα έχουμε μια καλή εικόνα της κατάστασης όταν τον συναντήσω ξανά. Αν η Ελληνική Κυβέρνηση θέλει τον Μακάριο και η Τουρκική Κυβέρνηση δεν έχει καμία αντίρρηση, δεν έχουμε ούτε εμείς.
Ο Πρέσβης Ντέιβις πρέπει να μας δώσει μια εκτίμηση της ισορροπίας πολιτικών δυνάμεων στο νησί.
(Ο κ. Χάιλαντ εισήλθε ξανά στο γραφείο.)
Χάιλαντ: Ο Κληρίδης ορκίστηκε Πρόεδρος της Κύπρου.¹⁰
Σίσκο: Υπήρξε κάποια αναφορά στην Παράγραφο 2, Άρθρο 44, του Κυπριακού Συντάγματος;
Αν οι Έλληνες διαδηλώνουν στους δρόμους, σημαίνει ότι ο στρατός έχει τελειώσει. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Ελλάδα δεν μπορεί να πάει σε πόλεμο. — Κίσινγκερ, 1974
(Ο Υπουργός μίλησε τηλεφωνικά με τον Τούρκο Πρωθυπουργό Ετζεβίτ περίπου στις 3:30 μ.μ.)
Κίσινγκερ: Πώς βλέπετε την κατάσταση; Κύριε Πρωθυπουργέ, μεταφέρετε αυτήν την άποψη στον Πρέσβη μου. Λάβατε το τηλεγράφημά μου σήμερα το πρωί. Κατά τη γνώμη σας, πότε πρέπει να ξεκινήσουν οι συνομιλίες;
Αυτό είναι ένα τρομερό λάθος. Η πρότασή μου είναι ότι όταν δεν υπάρχει κυβέρνηση, είναι άδικο να ασκείται πίεση σε αυτήν τη χώρα όταν δεν έχει Υπουργό Εξωτερικών.
Δώστε τους την ευγένεια να σχηματίσουν κυβέρνηση. Αυτή είναι η προσωπική μου άποψη. Δεν θα έχουμε εκπρόσωπο των ΗΠΑ πριν από την Πέμπτη σε κάθε περίπτωση. Ο Μπάφαμ δεν θα πάει πριν από την Πέμπτη.
(Καθώς αναμένει απάντηση από τον Ετζεβίτ, ο Υπουργός λέει τα εξής στην ομάδα στο γραφείο:θέλουν να ανοίξουν διάσκεψη και να κάθονται εκεί περιμένοντας τους Έλληνες. Λάρι, τηλεφώνησε στον Αλεξάντερ και πες του ότι μάθαμε πως ο Κάλλαχαν και ο Ετζεβίτ συμφώνησαν να γίνει διάσκεψη αυτήν την Τετάρτη στη Γενεύη χωρίς τους Έλληνες.)
(Προς τον Ετζεβίτ στο τηλέφωνο)Δεν θα στείλουμε κανέναν πριν βεβαιωθούμε ότι η Ελληνική Κυβέρνηση έχει συμφωνήσει να στείλει κάποιον στη Γενεύη. Προχωρήστε με ό,τι έχετε συμφωνήσει. Δεν έχω δικαίωμα να παρέμβω σε συμφωνία που έχετε κάνει με τους Βρετανούς. Παρ’ όλα αυτά, θα προτιμούσα να ξέρω ότι έρχονται όλες οι πλευρές. Δεν έχουν κυβέρνηση αυτήν τη στιγμή. Πώς μπορείτε να ακούσετε οτιδήποτε από αυτούς όταν δεν έχουν κυβέρνηση; (Τέλος τηλεφωνικής συνομιλίας)¹²
Οι Βρετανοί έχουν συμφωνία με τον Ετζεβίτ ότι ο Υπουργός Εξωτερικών Γκιουνές και ο Ετζεβίτ θα συναντηθούν χωρίς τους Έλληνες. Πείτε στους Βρετανούς ότι θέλω να τους ενημερώσω για τα εξής: ο Ετζεβίτ μου είπε ότι συμφώνησαν να συναντηθούν στη Γενεύη, ανεξαρτήτως του αν έρθουν οι Έλληνες ή όχι.
Δεν υπάρχει τρόπος ο στρατός να παραδώσει την εξουσία στους πολιτικούς υπό τις παρούσες συνθήκες. Μπορούν να την παραδώσουν σε άλλη κυβέρνηση και να της επιτρέψουν να ξεκινήσει τη δική της δυναμική. Τότε, ο στρατός μπορεί να προσπαθήσει να παρέμβει. Ωστόσο, η απόλυτη στρατιωτική διακυβέρνηση δεν είναι βιώσιμη υπό τις παρούσες συνθήκες. Πρέπει να ξεκινήσει μια πολιτική διαδικασία στην Ελλάδα και ο στρατός ίσως προσπαθήσει να την επηρεάσει αργότερα. — Κίσινγκερ
Αν οι Έλληνες δεν είναι εκεί, θα τους περιμένουν στη Γενεύη. Αυτό θα φανεί σαν βιασμός των Ελλήνων και θα ενισχύσει μόνο τον μύθο περί αμερικανο-βρετανο-τουρκικού βιασμού της Ελλάδας. Θα υπονόμευε οποιαδήποτε πολιτική ομάδα αναλάβει την εξουσία στην Ελλάδα. Δεν κάναμε καμία κίνηση χωρίς να την ελέγξουμε με τους Βρετανούς.
Είμαστε έκπληκτοι από αυτή την απόφαση και τη θεωρούμε φρικτή ιδέα. Συνοψίζοντας, μέχρι να έχουμε επίσημη απάντηση από τους Έλληνες, δεν θα υπάρχει εκπρόσωπος των ΗΠΑ στη Γενεύη.
Σίσκο: Ο κύριος λόγος που οι Έλληνες υπέδειξαν ότι θα συμμετείχαν στη διάσκεψη ήταν επειδή θα ήταν εκεί και οι ΗΠΑ.
Χάρτμαν: Έχουν έρθει σε επαφή οι Τούρκοι με τη νέα Ελληνική Κυβέρνηση;
Κίσινγκερ: Δεν με ενδιαφέρει. Είναι τρελή ιδέα να ασκείται πίεση σε μια κυβέρνηση που μόλις σχηματίστηκε. Τηλεφωνήστε στο γραφείο του Κάλλαχαν. Ποια η βιασύνη; Ο Ετζεβίτ ανταποκρίνεται σε πιέσεις των Βρετανών. Μέχρι να λάβει η Κυβέρνηση των ΗΠΑ οριστικές πληροφορίες από την Ελληνική Κυβέρνηση, δεν θα υπάρχει εκπρόσωπος των ΗΠΑ στη Γενεύη. Θα ζητήσουμε επίσης να μην υπάρξουν περαιτέρω μονομερείς ενέργειες.
Παρεμπιπτόντως, ο Ετζεβίτ μου είπε ότι ο Κληρίδης έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα, ότι έχει την επίφαση της νομιμότητας. Ο Ετζεβίτ μου είπε ότι ο Πρέσβης του στην Αθήνα θα επικοινωνήσει με τους Έλληνες πριν ο Υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Γκιουνές πάει στη Γενεύη. Αν στο τέλος αυτής της διαδικασίας επιστρέψει ο Μακάριος και φανεί πως έγινε μετά από μια αμερικανο-βρετανο-τουρκική σύμπραξη εναντίον της Ελλάδας, τότε η Ελληνική Κυβέρνηση θα είναι εναντίον μας από την αρχή.
(Ο Ίγκλμπέργκερ και ο Χάρτμαν αποχώρησαν από το γραφείο.)
Σίσκο: Αυτή είναι μια απόπειρα προληπτικής κίνησης από τον Κάλλαχαν. Θέλει να επιδείξει δυναμική ηγεσία. Λέει ότι έχει τη Βουλή πίσω του και νομίζει ότι μπορεί να εξαναγκάσει την ελληνική πλευρά. Κάνει λάθος. Το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να παίξει τέτοιο ηγετικό ρόλο μόνο αν διατηρήσει την αξιοπιστία του με τους Έλληνες και τους Τούρκους.
Κίσινγκερ: Αν η πρώτη τους ενέργεια είναι η αποκατάσταση του Μακαρίου, θα υπονομεύσει τη νέα Ελληνική Κυβέρνηση.
Σίσκο: Θα υιοθετήσουν μια πραγματιστική προσέγγιση αντιμετωπίζοντας προς το παρόν τον Κληρίδη.
Ίνγκερσολ: Τι αίσθηση αποκόμισες από τον Ετζεβίτ;
Κίσινγκερ:Ο Ετζεβίτ θέλει να διατηρήσει τους Τούρκους στην Κύπρο. Δεν θέλει τον Μακάριο πίσω.Επομένως, αν η διάσκεψη φέρει πίσω τον Μακάριο, δεν πρέπει να γίνει με τη δική μας επιβολή του σε απρόθυμους Τούρκους. Δεν είναι προς το συμφέρον μας να τον επιβάλουμε στους Τούρκους. Είναι πιθανό ότι σε δύο χρόνια ο Μακάριος θα ζητήσει ενιαία Κύπρο, πράγμα που είναι αντίθετο με τις τουρκικές αντιλήψεις.
Σίσκο: Ο Ετζεβίτ προσπαθεί να γεφυρώσει το πολιτικό χάσμα στην Τουρκία. Οι νεαροί αριστεροί τον στηρίζουν. Όμως δεν μπορεί να παραμείνει στην εξουσία χωρίς τον τουρκικό στρατό. Γι’ αυτό, η θέση που υιοθετεί τώρα είναι γιατί προσπαθεί να ικανοποιήσει και την πολιτική του αριστερά και τον στρατό ταυτόχρονα.
Κίσινγκερ: Στην αρχή ο Ετζεβίτ ενδιαφερόταν μόνο για την αύξηση των τουρκικών δυνάμεων στο νησί και την πρόσβαση στη θάλασσα για την τουρκοκυπριακή κοινότητα. Όμως αργότερα, προσθέτοντας τους όρους της απομάκρυνσης των Ελλήνων αξιωματικών από την Εθνική Φρουρά και της επιστροφής του Μακαρίου στην εξουσία, ήξερε ότι αυτό το πακέτο δεν θα ήταν αποδεκτό ούτε από τον Μακάριο ούτε από τους Έλληνες. Στην πραγματικότητα, το πρώτο πράγμα που είπε στον Τζο Σίσκο ήταν: «Τώρα δεν με νοιάζει ποιος θα γίνει Πρόεδρος.» Αν θέλει νομιμότητα, μπορεί να έχει τον Μακάριο. Αν το αναλύσει κανείς, οποιαδήποτε επιστροφή του Μακαρίου στην εξουσία θα είναι κακή για τους Τούρκους. Ο Μακάριος είναι ικανός να ενοποιήσει την Κύπρο. Επίσης, θα προσπαθήσει μέσω του ΟΗΕ να διώξει στο μέλλον τις τουρκικές δυνάμεις από την Κύπρο.
Τι θέλει η Ελληνική Κυβέρνηση δεν το ξέρω. Ίσως ο Κληρίδης να είναι η καλύτερη λύση για την κατάσταση στην Κύπρο. Όσον αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν μπορούμε να επιβάλουμε τον Κληρίδη, ή, προς το παρόν, να στηρίξουμε τον Μακάριο πριν οι Τούρκοι και οι Έλληνες είτε συναινέσουν στον Μακάριο είτε αποφασίσουν να τον απορρίψουν. Αν και οι Τούρκοι και οι Έλληνες αποδεχτούν τον Μακάριο, είναι εντάξει. Αν και οι δύο τον απορρίψουν, τότε πρέπει να πάμε στον Κληρίδη. Αυτό που δεν μπορούμε να επιτρέψουμε είναι μια διάσκεψη μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Τουρκίας που θα προκρίνει τον Μακάριο. Η Ελληνική Κυβέρνηση τότε θα μας κατηγορήσει.
Μπάφαμ: Οι Τούρκοι δεν θα μπορούσαν να αποδεχτούν τον Μακάριο χωρίς ριζικές θεσμικές αλλαγές στην Κύπρο.
Χάιλαντ: Ο Κληρίδης ορκίστηκε ως Αναπληρωτής Πρόεδρος της Κύπρου.
Κίσινγκερ: Ποια είναι η αντίληψη του Ρότζερ Ντέιβις για τον ρόλο του; Όταν μιλάει με τον Κληρίδη, ποιο σήμα δίνει; Πρέπει να δώσουμε οδηγίες στον Ντέιβις. Πρέπει να καταλάβει ότι πρέπει να είναι εξαιρετικά φιλικός προς τον Κληρίδη και να σταματήσει ένα βήμα πριν την αναγνώριση.
Σίσκο: Θα στείλουμε αμέσως οδηγίες στον Ντέιβις.¹³ Ο Ντέιβις έχει πει ότι ο Κληρίδης θα έχει κυπριακή στήριξη και μπορεί να διατηρηθεί στην εξουσία. Κατά τη γνώμη μου, ο Ρότζερ έχει φανεί εξαιρετικός σε αυτή την κρίση.
Κίσινγκερ: Συμφωνώ. Ο Ντέιβις τα έχει πάει πολύ καλά.
Χάιλαντ: Ο Κληρίδης είπε στον Ντέιβις ότι οι Τούρκοι μετακινούν βαριά άρματα σε άλλες περιοχές και ότι μπορεί να αναμένεται τουρκική επίθεση τα χαράματα. Ο Κληρίδης παρότρυνε να σταλεί μήνυμα στην Τουρκία να σταματήσει και να αποτρέψει μια σφαγή στο νησί.
Σίσκο: Αυτές οι αναφορές προέρχονται από τη δεξιά στρατιωτική πτέρυγα στην Ελλάδα που έχει τεθεί εκτός παιχνιδιού. Προσπαθούν να δώσουν ένα άλλοθι για παρέμβαση.
Η Ελλάδα και το Ισραήλ είναι δύο χώρες όπου προσβάλλεις έναν άνθρωπο δίνοντάς του θέση στο Υπουργικό Συμβούλιο. Όποιος και να αναλάβει, ο άλλος θα προσπαθήσει να του κόψει τον λαιμό. — Κίσινγκερ
Χάιλαντ: Από αυτή την άποψη, ένας στρατηγός υποστήριξε ότι υπάρχει πόλεμος πλήρους κλίμακας στην Κύπρο.
Κίσινγκερ: Ο Ντέιβις πρέπει να ξέρει τι πρέπει να κάνει. Έχει κάνει εξαιρετική δουλειά.
Παρεμπιπτόντως, χαίρομαι που σε έχουμε ξανά, Τζο. Ξέρεις ότι δεν μπορώ να κάνω χωρίς μια πιστή αντιπολίτευση εδώ. (Γέλια)
(Ο Ίγκλμπέργκερ και ο Χάρτμαν επέστρεψαν στη συνάντηση.)
Ίγκλμπέργκερ: Τους έβαλα τις φωνές.¹⁴ Η τελική τους απάντηση είναι ότι δεν έχουν συμφωνήσει με τον Ετζεβίτ. Αν απόψε μάθουν ότι οι Έλληνες δεν έρχονται, τότε θα αναβάλουν τη διάσκεψη για 24 ώρες. Οι Βρετανοί έρχονται σε επαφή με τον Γκιουνές για να την αναβάλουν και, σε κάθε περίπτωση, δεν θα πάνε αύριο.
Τόνισα την άποψή σου ότι αν δεν υπάρχουν Έλληνες, δεν πρέπει να γίνει συνάντηση και ότι δεν πρέπει να υπάρξουν μονομερείς ενέργειες. Επίσης, τόνισα ότι θα θέλαμε να ενημερωνόμαστε.
Κίσινγκερ: Οι Βρετανοί μάς λένε ότι εκτός κι αν λάβουν ειδοποίηση από τους Έλληνες ότι δεν θα είναι παρόντες, θα γίνει η διάσκεψη. Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει Ελληνική Κυβέρνηση να τους πει αν έρχονται ή όχι. Όλο αυτό είναι κατασκεύασμα. Εδώ και επτά χρόνια φωνάζουν για μια ελληνική πολιτική κυβέρνηση. Τώρα δεν τους συμφέρει να σκοτώσουν αυτή την κυβέρνηση. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να αποφύγουν μια σύμπραξη ΗΒ-Τουρκίας ή ΗΠΑ-ΗΒ-Τουρκίας κατά της Ελλάδας. Αν ο Κάλλαχαν πρέπει να πάει στη Γενεύη, να πάει και να κάνει ξεχωριστές συναντήσεις με τους Έλληνες και τους Τούρκους.
Σίσκο: Αν το Ηνωμένο Βασίλειο επιβάλει διμερείς συναντήσεις με την Τουρκία πριν να είναι έτοιμη η Ελληνική Κυβέρνηση, τότε αυτό μπορεί να ανατρέψει τους Έλληνες πολιτικούς ηγέτες από την εξουσία.
Ίγκλμπέργκερ: Έχουμε πρόβλημα με τις αναφορές από την Αθήνα. Η Πρεσβεία φαίνεται να κάνει άμεσες προσεγγίσεις στην Ουάσιγκτον προς το NMCC.
(Το NMCC σημαίνει National Military Command Center — Εθνικό Κέντρο Στρατιωτικής Διοίκησης των Ηνωμένων Πολιτειών.)
Κίσινγκερ: Αυτό είναι εντελώς απαράδεκτο. Πρέπει να δώσουμε οδηγία στον Πρέσβη Τάσκα ότι η Πρεσβεία δεν πρέπει να κάνει καμία προσέγγιση στην Ουάσιγκτον μέσω άλλου διαύλου πέρα από εμένα.Σε κανένα επίπεδο δεν πρέπει να καλούν το NMCC. Αυτό που χρειαζόμαστε τώρα είναι ξεκάθαρη πληροφόρηση για την πραγματική κατάσταση στην Αθήνα. Ποιος το κάνει αυτό στην Πρεσβεία;
Ίγκλμπέργκερ: Όποιος το κάνει, ενεργεί υπό εντολές του Τάσκα.
Κίσινγκερ: Δεν έχω ξαναδεί τέτοια ανικανότητα. Αν οι Έλληνες διαδηλώνουν στους δρόμους, σημαίνει ότι ο στρατός έχει τελειώσει. Υπό αυτές τις συνθήκες η Ελλάδα δεν μπορεί να πάει σε πόλεμο. Στις οδηγίες προς την Πρεσβεία μας στην Αθήνα, πείτε τους να ενημερώσουν την Ελληνική Κυβέρνηση ότι δεν θα στείλουμε εκπρόσωπο στη Γενεύη πριν να έχουν αποφασίσει οι ίδιοι να πάνε. Επίσης, να ζητήσουν από αυτούς ένα χρονοδιάγραμμα.
Όσον αφορά τους Τούρκους, ενημερώστε τον Μακόμπερ στην Άγκυρα για τη θέση μας, ιδιαίτερα σε σχέση με τις συνομιλίες μου με τον Ετζεβίτ και ποια είναι η θέση μας στις διαπραγματεύσεις της Γενεύης.
Για τον Κληρίδη, δεν μπορούμε να πούμε τίποτα μέχρι οι κυβερνήσεις να έχουν ξεκαθαρίσει τις θέσεις τους.
ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΑ
Πηγή: National Archives, RG 59, Records of Henry Kissinger, Entry 5403, Box 9, Nodis Memcons, Αύγουστος 1974. Απόρρητο· Nodis. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο γραφείο του Κίσινγκερ.
Το μήνυμα αναφέρει: «Μόλις πληροφορήθηκα ότι ο Σαμψών παραιτήθηκε και ότι αναλάβατε τα καθήκοντα του Αναπληρωτή Προέδρου σύμφωνα με το Σύνταγμα. Μέχρι να επιστρέψω στην Κύπρο, θα προεδρεύετε του Υπουργικού Συμβουλίου μου με εξαίρεση τον Οδυσσέα Ιωαννίδη, ο οποίος παύεται από τα καθήκοντά του.» (Τηλεγράφημα 159167 προς Λευκωσία, 23 Ιουλίου· όπ.π., Records of Joseph Sisco, Entry 5405, Box 21, Cyprus, 1974/75)
Διαφήμιση
3. Ο Κίσινγκερ μίλησε με τον Ράμσμποθαμ στις 3:04 μ.μ. (Απομαγνητοφώνηση τηλεφωνικής συνομιλίας· Library of Congress, Manuscript Division, Kissinger Papers, Box 384, Telephone Conversations, Chronological File)
Αναφέρεται στα τηλεγραφήματα 1680 και 1681 από τη Λευκωσία, 23 Ιουλίου. (National Archives, RG 59, Central Foreign Policy Files, 1974)
Προφανώς αναφορά στο τηλεγράφημα 1663 από Λευκωσία, 23 Ιουλίου. (όπ.π.)
Ο Κίσινγκερ μίλησε με τον Ράμσμποθαμ στις 3:23 μ.μ. (Απομαγνητοφώνηση τηλεφωνικής συνομιλίας· Library of Congress, Manuscript Division, Kissinger Papers, Box 384, Telephone Conversations, Chronological File)
Διαφήμιση
7. Βλέπε υποσημείωση 4, Έγγραφο 114.
Δεν προσδιορίζεται περαιτέρω.
Δεν έχει βρεθεί καταγραφή αυτής της συνομιλίας.
Ο Χάιλαντ είχε τηλεδιάσκεψη στις 3:25 μ.μ. με μέλη της Ομάδας Δράσης για την Κύπρο. (Library of Congress, Manuscript Division, Kissinger Papers, Box CL 123, Geopolitical File, Cyprus, Chronological File)
Ο Ντέιβις είχε ζητήσει επίσημη αναγνώριση από τις ΗΠΑ της κυβέρνησης Κληρίδη στο τηλεγράφημα 1663, 23 Ιουλίου. (National Archives, Nixon Presidential Materials, NSC Files, Box 592, Country Files, Middle East, Cyprus, Vol. II)
Ο Κίσινγκερ μίλησε με τον Ετζεβίτ στις 3:30 μ.μ. (Απομαγνητοφώνηση τηλεφωνικής συνομιλίας· Library of Congress, Manuscript Division, Kissinger Papers, Box 384, Telephone Conversations, Chronological File)
Στο τηλεγράφημα 159994 προς Λευκωσία, ο Κίσινγκερ έδωσε οδηγία στον Ντέιβις: «Θέλω να καταλάβεις ότι πρέπει να είσαι εξαιρετικά φιλικός προς τον Κληρίδη και να συνεχίσεις να εδραιώνεις αποτελεσματική επικοινωνία και επαφή μαζί του, σταματώντας μόλις ένα βήμα πριν από την αναγνώριση.» (National Archives, Nixon Presidential Material, NSC Files, Box 592, Country Files, Middle East, Cyprus, Vol. II)
Η Γαλλία βρίσκεται έτσι στο κατώφλι μιας υπαρξιακής κρίσης, που μεταξύ άλλων θα κλονίσει και την Ευρωζώνη. Ο μόλις εδώ και ένα 7μηνο πρωθυπουργός της Γαλλίας θεωρείταιμ αν μη τι άλλο, αναβλητικός.
Με το προσχέδιο του προϋπολογισμού για το 2026, ο Γάλλος πρωθυπουργός Φρανσουά Μπαϊρού λέγεται ότι έχει αναλάβει ένα σημαντικό πολιτικό ρίσκο. Προκειμένου να μειώσει το υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα και να θέσει υπό έλεγχο το χρέος, θέλει να παγώσει τις κυβερνητικές και κοινωνικές δαπάνες, συμπεριλαμβανομένων των συντάξεων, στο επίπεδο του 2025. Επίσης, μια στις τρεις θέσεις δημοσίων υπαλλήλων που συνταξιοδοτούνται δεν θα πρέπει να αναπληρωθεί από έναν νέο υπάλληλο.
Αναφέρονται κάποια μέτρα περιορισμού των φορολογικών ελαφρύνσεων, λίγο η αύξηση της αποτελεσματικότητας του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης (το οποίο δεν μεταφράζεται σε κάτι χειροπιαστό) και η κατάργηση δύο αργιών. Όλα αυτά αναμένεται να φέρουν εξοικονομήσεις και πρόσθετα έσοδα ύψους 43,8 δισ. ευρώ. Μόνο ο αμυντικός προϋπολογισμός αναμένεται να αυξηθεί.
Εάν η πρόταση προϋπολογισμού του Μπαϊρού εφαρμοστεί στην πράξη, ίσως είναι δυνατό να συγκρατηθεί το έλλειμμα το 2026, όπως είχε υποσχεθεί, από το τουλάχιστον 5,4% του ΑΕΠ που αναμένεται για το 2025 σε 4,6%, ή τουλάχιστον στα ίδια υψηλά επίπεδα. Αλλά όλα αυτά προφανώς και δεν θα ήταν αρκετά για να σταματήσει η περαιτέρω αύξηση του χρέους και βέβαια το συνεχώς αυξανόμενο βάρος της εξυπηρέτησης του χρέους.
Ο κίνδυνος η Γαλλία να βυθιστεί σε κρίση χρέους, απλά εδώ και μερικά χρόνια συνεχίζει να αυξάνεται. Επιπλέον, ακόμη και αυτός προϋπολογισμός είναι βέβαια κάτι παραπάνω από απίθανο να ψηφιστεί όπως παρουσιάστηκε. Η αντιπολίτευση και τα συνδικάτα διαμαρτύρονται ήδη εναντίον του. Δεδομένης της ισορροπίας δυνάμεων στην εθνοσυνέλευση, η οποία χωρίζεται σε τρία ισότιμα μεγάλα μπλοκ, η κυβέρνηση μειοψηφίας του Μπαϊρού θα αναγκαστεί να κάνει πολλές παραχωρήσεις.
Αλλά ακόμα και τότε, θα μπορούσε να αντιμετωπίσει την ίδια μοίρα με την προηγούμενη κυβέρνηση, η οποία ανατράπηκε με ψήφο δυσπιστίας για τον προϋπολογισμό. Οι αγορές δεν έχουν αντιδράσει. Γνωρίζουν ότι η μεγάλη δοκιμασία για τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης δεν θα έρθει παρά μόνο μετά τις καλοκαιρινές διακοπές. Μένει να δούμε αν το σχέδιο του Μπαϊρού μπορεί να πείσει τις αγορές και τους οίκους αξιολόγησης.
Οι επενδυτές θεωρούν εδώ και καιρό τη Γαλλία ως μια χώρα με υψηλά φορολογικά βάρη, μια χώρα που δεν έχει εφαρμόσει πραγματικά οποιεσδήποτε μεταρρυθμίσεις και δεν έχει θέσει υπό έλεγχο τα δημοσιονομικά της. Ακολουθώντας τον οίκο αξιολόγησης Moody’s, η Fitch ενδέχεται επίσης να υποβαθμίσει την πιστοληπτική αξιολόγηση της Γαλλίας στις 12 Σεπτεμβρίου.
Επιπλέον, η γενική πολιτική αβεβαιότητα επιδεινώνει την κατάσταση. Το ασφάλιστρο απόδοσης των 10ετών γαλλικών κρατικών ομολόγων έχει διευρυνθεί έναντι των γερμανικών ομολόγων, και στις 71 μονάδες βάσης, είναι σημαντικά υψηλότερο από το επίπεδο που ήταν πριν από τη διάλυση της εθνοσυνέλευσης.
Η Γαλλία πρέπει πλέον να πληρώνει περισσότερους τόκους για τα 5ετή κρατικά ομόλογα από την Ιταλία. Για τα 10ετή ομόλογα, τα επιτόκια έχουν ήδη συγκλίνει. Αυτό αντανακλά τη διάθεση στις αγορές, οι οποίες είναι πλέον πιο ευνοϊκές προς την Ιταλία παρά τον ακόμη υψηλότερο δείκτη χρέους. Η Γαλλία θα πρέπει να καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για να αντιστρέψει αυτή την τάση. Ωστόσο, αυτό δεν αναμένεται πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2027, αν όχι αργότερα ή και καθόλου.
Με το δημόσιο χρέος να ανέρχεται σήμερα στα 3,35 τρισεκατομμύρια ευρώ, 114% του ΑΕΠ, διπλάσιο από το 1995, η Γαλλία έχει τον 3ο υψηλότερο δείκτη χρέους στην Ευρωζώνη, μετά την Ελλάδα και την Ιταλία. Το ποσοστό αυτό αναμένεται να αυξηθεί στο 116% μέχρι το τέλος του 2025. Η εξυπηρέτηση του χρέους, περίπου 55 δισ. ευρώ, αντιπροσωπεύει ήδη το 9,5% του προϋπολογισμού, σύμφωνα με την κεντρική τράπεζα της Γαλλίας. Λόγω των υψηλότερων επιτοκίων, αυτό θα μπορούσε να ανέλθει στα 100 δισ. ευρώ έως το 2029. Η Γαλλία απειλείται επομένως από έναν φαύλο κύκλο, καθώς το αυξανόμενο χρέος αυξάνει με την σειρά του το βάρος των τόκων, αυξάνοντας περαιτέρω τα ελλείμματα και το ίδιο το χρέος.
Ο έλεγχός του θα απαιτούσε πολύ πιο εκτεταμένα μέτρα εξυγίανσης από αυτά που προβλέπονται στον προϋπολογισμό για το 2026. Χωρίς δραστικές περικοπές, το Παρίσι δεν θα ξεφύγει επομένως από τον φαύλο κύκλο. Και όταν όλα αυτά τα ημίμετρα αποτύχουν οριστικά, τότε η Ευρωζώνη θα κλονιστεί στα θεμέλιά της. Σενάρια Με μια μέση τάση αύξησης του ΑΕΠ στην καλύτερη περίπτωση 1% ετησίως έως το 2030, δύο οι κύριες απειλές που ήδη διαφαίνονται για τη Γαλλία είναι η αδυναμία ικανοποίησης των πολλών προσδοκιών και των συλλογικών αναγκών λόγω έλλειψης επαρκών πόρων και η ανεξέλεγκτη πορεία του ελλείμματος και του χρέους.
Η Γαλλία μπορεί να εξέλθει από το τέλμα στο οποίο έχει βαλτώσει κινητοποιώντας τους τέσσερις βασικούς μοχλούς μιας πραγματικής αναπτυξιακής πολιτικής, την παραγωγικότητα, την ιδιωτική αποταμίευση, την ποσότητα της εργασίας και τη νέα εκβιομηχάνιση. Από την μια οι συλλογικές προσδοκίες αυξάνονται (οικολογική μετάβαση, εθνική άμυνα, ασφάλεια, δημόσιες υπηρεσίες, αγοραστική δύναμη). Από την άλλη, η οικονομική ανάπτυξη είναι πολύ αδύναμη για να ανταποκριθεί σε αυτές τις προσδοκίες.
Το πρόσθετο ΑΕΠ που παράγεται κάθε χρόνο στη Γαλλία είναι μόλις 30 δισ. ευρώ, ενώ μόνο η ετήσια ανάγκη για πρόσθετες επενδύσεις εκτιμάται σε πάνω από 100 δισ. ευρώ. Η πολιτική από την πλευρά της προσφοράς που ξεκίνησε πριν από λίγο περισσότερο από μια δεκαετία (μείωση των φόρων, εργατικό δίκαιο, φορολόγηση του κεφαλαίου) επιβράδυνε την απώλεια ανταγωνιστικότητας και την αποβιομηχάνιση, αλλά, επιτρέποντας ταυτόχρονα την αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, έρχεται τώρα αντιμέτωπη με την απειλή του φαύλου κύκλου, με αυτή ενός φαινομένου χιονοστιβάδας (αύξηση του ελλείμματος, του χρέους, των τόκων και επομένως του ελλείμματος).
Η σύγκρουση μεταξύ επιθυμητών στόχων και ανεπαρκών μέσων έχει οδηγήσει τα τελευταία χρόνια σε αδιέξοδες συζητήσεις και μια μάλλον αλλοπρόσαλλη οικονομική πολιτική. Οικονομικά και δημοσιονομικά σενάρια έως το 2030
• Με ένα σενάριο με μέση ανάπτυξη 0,7% έως 1,0% ετησίως και δημοσιονομικό έλλειμμα άνω των 5 μονάδων του ΑΕΠ το 2030, το δημόσιο χρέος θα έφτανε τότε το 130% του ΑΕΠ. Κανένα από τα σημερινά προβλήματα δεν θα έχει λυθεί.
• Το σενάριο της απότομης μείωσης των δημοσίων δαπανών (ως υπόθεση λαμβάνουμε 1,5% του ΑΕΠ, δηλαδή κάπου 45 δισ. ευρώ) θα οδηγούσε σε μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος. Θα οδηγούσε επίσης την οικονομία σε μια αποπληθωριστική και υφεσιακή περίοδο και σε μέση ανάπτυξη 0,5% ετησίως κατά την περίοδο 2025-2030. Το χάσμα μεταξύ συλλογικών προσδοκιών και διαθέσιμων πόρων απλά θα αυξηθεί ακόμη πιο θεαματικά.
• Παραμένει το σενάριο δημοσιονομικού σοκ, που θα είχε πιο δυσμενείς οικονομικές συνέπειες. Θα ερχόταν επίσης σε αντίθεση με έναν κοινωνικό συμβιβασμό της ανάπτυξης. Μοχλοί για ένα επιθυμητό και πιθανό σενάριο ανάπτυξης Η αύξηση του δυνητικού ρυθμού ανάπτυξης από 1% σε 2% ετησίως θα διπλασιάσει το πρόσθετο εθνικό εισόδημα που δημιουργείται κάθε χρόνο, από 30 σε 60 δισ. ευρώ, για να ανταποκριθεί καλύτερα στις συλλογικές προσδοκίες, μειώνοντας σταδιακά το έλλειμμα κάτω από το 3% του ΑΕΠ. Τέσσερις μοχλοί θα μπορούσαν να κινητοποιηθούν για την ενίσχυση της οικονομίας
• Ενίσχυση της παραγωγικότητας μέσω της δημόσιας και ιδιωτικής έρευνας, μέσω της καινοτομίας, της ανάπτυξης δεξιοτήτων, της απλούστευσης κανόνων και της στοχευμένης στήριξης των τεχνολογικών τομέων.
• Κινητοποίηση ιδιωτικών αποταμιεύσεων με τη δημιουργία επενδυτικών κεφαλαίων εγγυημένου κεφαλαίου για την προσέλκυση επαρκούς μεριδίου των αποταμιεύσεων των νοικοκυριών σε επιχειρηματικά κεφάλαια και τη χρηματοδότηση εταιρειών ανάπτυξης. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε τελικά να κινητοποιηθεί δυναμικό εξοικονόμησης 100 δισ. ευρώ.
• Αύξηση του ποσού της εργασίας. Ο συνολικός όγκος των δεδουλευμένων ωρών εργασίας μπορεί να αυξηθεί τόσο με προσαρμογή του μέσου χρόνου εργασίας όσο και με περαιτέρω σταδιακή αύξηση της πραγματικής ηλικίας συνταξιοδότησης, η οποία θα συμβάλει τόσο στην ισορροπία του συνταξιοδοτικού συστήματος όσο και στην ανάπτυξη.
• Επενδύσεις στη νέα εκβιομηχάνιση επιταχύνοντας τις επενδύσεις στους τομείς του μέλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της απαλλαγής από τον άνθρακα, της ψηφιοποίησης και στο τρέχον πλαίσιο, της άμυνας, για την καλύτερη τοποθέτηση της Γαλλίας στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. Ένα συνεκτικό και κοινό όραμα πρέπει να οικοδομηθεί συλλογικά. Εστιάζοντας στην ανάπτυξη, η Γαλλία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τις δημοσιονομικές προκλήσεις της, αλλά και τις κλιματικές και κοινωνικές ανάγκες, προς όφελος όλων. Για να γίνει αυτό, πρέπει να υπάρχει πραγματική επιθυμία για ανάπτυξη.
Στο τραπέζι της κλειστής συνάντησης Ρούμπιο – Γεραπετρίτη οι εξορύξεις στην Μεσόγειο – Εξουσιοδότηση να κλείσει το εθνικό θέμα με μεγάλο συμβιβασμό και διεθνή διαιτησία μελετά να ζητήσει ο πρωθυπουργός από τους πολίτες για να υπερβεί τα ατελείωτα σκάνδαλα που πλήττουν την κυβέρνησή του – Σε αναμονή η Ουάσιγκτον γι’ αυτό και καθυστερεί για πρώτη φορά η έλευση Αμερικανού πρέσβη στην Ελλάδα – Συνεκμετάλλευση με μεγάλη διευθέτηση στη Μεσόγειο – Έως τις 15 Σεπτεμβρίου κηρύσσεται ανάδοχος του έργου νοτίως της Κρήτης η Chevron – Λεόντειος και επαχθής η σύμβαση που διαπραγματεύτηκε στο Τέξας ο Υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου
Του Μανώλη Κοττάκη
Σχέδιο πολιτικής απόδρασης από τον εγκλωβισμό του στα οικονομικά σκάνδαλα της εξαετούς διακυβέρνησής του και την συνακόλουθη φθορά που προκαλούν τόσο στον ίδιο προσωπικά όσο και στην κυβέρνηση άρχισε να εκπονεί ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης με τελικό στόχο τη διεξαγωγή διπλών πρόωρων εκλογών με λίστα και πλαφόν 5% όπως αποκαλύψαμε την προηγούμενη Κυριακή.
Η νέα δημοσκοπική καταβύθιση της κυβέρνησης κατά τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες σύμφωνα με την τελευταία μέτρηση της εταιρείας Real Poll που βρίσκει τα ποσοστά της ΝΔ στην πρόθεση ψήφου στο 23%, η επιδείνωση της περιφερειακής ατμόσφαιρας στη Μεσόγειο (Λιβύη, Αίγυπτος, Τουρκία) εις βάρος των εθνικών μας συμφερόντων, η αναζωπύρωση του μεταναστευτικού και η αίσθηση ότι έρχεται ένας δύσκολος Σεπτέμβριος με δεύτερο γύρο αποκαλύψεων για τις παράνομες αγροτικές επιδοτήσεις και με έρευνα για τις παράνομες χρηματοδοτήσεις ΜΚΟ μεταναστών ωθούν όλους τους βασικούς παίκτες με πρώτο τον κύριο Μητσοτάκη να σπεύδουν να τοποθετηθούν στη σκακιέρα. Η προετοιμασία εκλογών την οποία άρχισε σιγά σιγά ο πρωθυπουργός με στόχο να διασυνδέσει το δίλημμα που θα θέσει στον ελληνικό λαό με τις γεωπολιτικές εξελίξεις στο ζήτημα της εξόρυξης των υδρογονανθράκων της Μεσογείου είναι ήδη ορατή δια γυμνού οφθαλμού στην Ουάσιγκτον. Η οποία έχει άλλωστε γνώση των ελληνικών σχεδιασμών, όπως θα δούμε, μετά την πρόσφατη συνάντηση Γεραπετρίτη-Ρούμπιο. Μέσα σε αυτό το φόντο εντάσσεται άλλωστε και η ακρόαση της νέας πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Αθήνα Κίμπερλι Γκιλφόιλ στο Κογκρέσο που είναι σε ανοικτή γραμμή με τον Αμερικανό Υπουργό Εξωτερικών (εκκρεμεί η επικύρωση του διορισμού της από την Ολομέλεια της Γερουσίας).
Μαθήματα επιμόρφωσης Αμερικανών διπλωματών μέσα από το τουρκικό πρόγραμμα!
Οι τοποθετήσεις της για τα ελληνοτουρκικά ήταν εξαιρετικά προσεκτικές και προϊόν του γεγονότος ότι έλαβε ενημερώσεις για την παρουσία της στην ακρόαση από το Πρόγραμμα Προχωρημένων Μελετών για την Τουρκία ( Turkey Advanced Area Studies Program) του Στέιτ Ντιπάρτμεντ καθώς το χωριστό πρόγραμμα του Foreign Service Institute (FSI) για διπλωμάτες που αφορούσε ενημερώσεις για την Ελλάδα και την Κύπρο καταργήθηκε επί Υπουργίας Μπλίνκεν! Με συνέπεια οι Αμερικανοί διπλωμάτες που οδεύουν για την Ελλάδα να περνούν υποχρεωτικά μαθήματα επιμόρφωσης για το νέο τους πόστο μέσα από το τουρκικό πρόγραμμα ! Η πιθανώς ελλιπής πληροφόρησή της για τα μεγάλα ζητήματα εθνικής ασφαλείας στις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας αντισταθμίστηκε από ενημέρωση που τις παρείχαν άλλα ισχυρά κανάλια επικοινωνίας με συνέπεια τα μηνύματά της να είναι αρκετά καθαρά και ευανάγνωστα: μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω του αγωγού FSRU στα Βαλκάνια και τη Βόρεια Ευρώπη, εξορύξεις σύμφωνα με το νέο δόγμα Τραμπ, κάθετος διάδρομος Βαλκανίων, λιμάνι Πειραιά. Όπως επίσης και οι φράσεις της ότι «οι ελληνοτουρκικές διαφορές δεν είναι ανεπίλυτες» και ότι «θα αποφασίζω με βάση τα αμερικανικά συμφέροντα, όχι το διεθνές δίκαιο». «Ήταν τόσο καλή όσο χρειαζόταν» σχολίαζαν με το πέρας της ακροάσεως ανώτατα στελέχη του Ρεπουμπλικανικού κόμματος που γνωρίζουν ότι η πρέσβειρα βλέπει την Ελλάδα ως «σκαλοπάτι για τις μελλοντικές πολιτικές της φιλοδοξίες». Δεδομένου όμως ότι η Ευρώπη διψά για ενέργεια επιταχύνονται και οι εξελίξεις για τις εξορύξεις.
Το προεκλογικό αφήγημα για τους υδρογονάνθρακες
Το τουρκικό παιχνίδι αμφισβήτησης των περιοχών νοτίως της Κρήτης που πρόκειται να πραγματοποιήσει τις έρευνες της η Chevron μέσω των ρηματικών διακοινώσεων της παρένθετης Λιβύης προσφέρει για την ώρα στην κυβέρνηση τη δραματοποίηση που της χρειάζεται για να εντάξει το θέμα των υδρογονανθράκων και του μεγάλου συμβιβασμού παραχωρήσεων που κρύβεται πίσω από αυτόν στον προεκλογικό της σχεδιασμό. Ακόμη και με ένα ελεγχόμενο θερμό επεισόδιο όπως υποστηρίζουν πηγές από την αντίπερα όχθη του Ατλαντικού που βλέπουν στο βάθος, εφόσον προχωρήσουν όλα αυτά τα θεωρητικά, είτε διεθνή διαιτησία για τη Μεσόγειο, είτε διεθνή συνδιάσκεψη όλων των παράκτιων κρατών που εμπλέκονται στο ενεργειακό παιχνίδι (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ, Αίγυπτος, Συρία, Αλγερία , Λιβύη και Τουρκία). Το σενάριο αυτό ενισχύεται και από τον ομολογημένο πλέον τουρκικό αναθεωρητισμό αλλά και από τις διαρκείς αναβολές της επίσκεψης Μητσοτάκη στην Άγκυρα. Άρθρο της Daily Sabah υποστήριζε την περασμένη Πέμπτη ότι η Άγκυρα ετοιμάζει ως απάντηση στην τριπλέτα «Ελλάδα-Ισραήλ-Γαλλία» μεγάλη ενεργειακή συμμαχία για τον έλεγχο του ορυκτού πλούτου της Μεσογείου μαζί με την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Λιβύη , το Μαρόκο, τη Σομαλία και την Αίγυπτο με την οποία συνέστησε μάλιστα και «κοινή επιτροπή».
Κρήτη αντί Καστελλόριζου
Τα δεδομένα στα καθ’ ημάς είναι μέχρι στιγμής τα εξής :
– Το ζήτημα των υδρογονανθράκων τέθηκε στην τελευταία συνάντηση Γεραπετρίτη-Ρούμπιο που για να πραγματοποιηθεί «κόστισε πολλά» στην ελληνική εξωτερική πολιτική. Τέθηκε με πρωτοβουλία της Ελλάδος. Σύμφωνα με τις διαρροές που ακολούθησαν στον ελληνικό τύπο από το «μαρτυριάρικο» ΥΠΕΞ «ο ηγετικός ρόλος της Ελλάδας στην προώθηση της περιφερειακής ενεργειακής διασύνδεσης βρέθηκε στο επίκεντρο της συνάντησης των δύο Υπουργών». Πράγματι, η έλευση της Chevron γύρω από την παρουσία της οποίας στην περιοχή θέλει να κτίσει και το προεκλογικό του αφήγημα ο πρωθυπουργός με στόχο «ένα μέλλον ευημερίας» αλλά και «ένα παρόν εντός του οποίου θα πάψει να απολογείται για τα σκάνδαλά του» είναι στο επίκεντρο. Ανομολόγητος διπλωματικός στόχος του πρωθυπουργού είναι να ανταλλάξει την αναγνώριση της ελληνικής κυριαρχίας νοτίως της Κρήτης στη Μεσόγειο με την υποχώρηση των ελληνικών θέσεων για τη θαλάσσια περιοχή του Καστελλορίζου. Και την οριστική απεμπόληση της δυνατότητας ένωσης των ΑΟΖ Ελλάδος και Κύπρου. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί ποτέ με εξαίρεση την περίοδο Δένδια η ελληνική κυβέρνηση δεν έδωσε ποτέ μάχη για την ακύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου και όχι μόνο δεν απέτρεψε την υπογραφή του αλλά αφήνει μέχρι και σήμερα τα πράγματα να εξελίσσονται με τις ρηματικές διακοινώσεις της Λιβύης στον ΟΗΕ. Η μετατροπή των περιοχών δυνητικής ελληνικής δικαιοδοσίας σε διαφιλονικούμενη περιοχή (disputed) κατ’ ουσίαν εξυπηρετεί τα άρρωστα σχέδια για τον εθνικό συμβιβασμό και τις μείζονες παραχωρήσεις.
– Ο ανάδοχος του διαγωνισμού για τα θαλασσοτεμάχια νοτίως της Κρήτης θα αναδειχθεί στις 15 Σεπτεμβρίου και όλα δείχνουν ότι θα είναι η Chevron η οποία σύμφωνα με πληροφορίες που έχουν περιέλθει σε γνώση και της αξιωματικής αντιπολίτευσης θα έρθει για να αρχίσει τις έρευνες παρά τις τουρκικές προβοκάτσιες, απειλές και χάρτες. Η έλευσή της στην περιοχή θα σηματοδοτήσει την έναρξη των διεργασιών για τη μεγάλη διευθέτηση στη Μεσόγειο (η αμερικανική εταιρεία βρίσκεται ήδη ως προπομπός στην Αίγυπτο, στην Κύπρο και στην Αλγερία). Προς τούτο και η τελευταία επικοινωνία του Υπουργού Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου με την αντιπρόεδρο του αμερικανικού κολοσσού.
– Η κυβέρνηση αποκρύπτει από τους Έλληνες ότι η ίδια παρακάλεσε αυτή τη φορά την Chevron να έρθει στην Ελλάδα (αφού την είχε διώξει επί Μπάιντεν προ διετίας καθώς τότε προωθούσε μόνο την πράσινη ενέργεια των ανεμογεννητριών στο Αιγαίο!) και μαζί αποκρύπτει και κάτι ακόμη: ότι η σύμβαση που θα κληθεί να υπογράψει μαζί της, αν όλα πάνε καλά, μέχρι τον προσεχή Δεκέμβριο-Ιανουάριο θα είναι λεόντειος και επαχθής. Επειδή το κοίτασμα στην επίμαχη περιοχή είναι σε μεγάλο βάθος και θα απαιτηθούν δαπάνες για την εξόρυξή του οι Αμερικανοί διεκδικούν το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων. Ο κύριος Παπασταύρου επέστρεψε πολύ προβληματισμένος από το πρώτο ταξίδι του στην έδρα της εταιρείας στο Τέξας προ καιρού.
Προσφυγή στις κάλπες ακόμη και με σκηνοθετημένη ένταση
Όλα τα παραπάνω δεν φαίνεται να πτοούν τον κύριο Μητσοτάκη ο οποίος αναζητά εναγωνίως το εθνικό θέμα που θα του επιτρέψει να παραβιάσει την υπόσχεσή του για εξάντληση της τετραετίας και να προσφύγει σε πρόωρες εκλογές. Ακόμη και με σκηνοθετημένη ένταση, αν χρειαστεί. Στην αγωνία του να συσπειρώσει κόσμο ειδικά από τα δεξιά του είναι ικανός για όλα. Ακόμη και να χρησιμοποιήσει τη Chevron ως σημαία για να υποσχεθεί στους Έλληνες φθηνή βενζίνη για τα ΙΧ τους, φθηνό ρεύμα για τις οικίες και τις επιχειρήσεις, φθηνότερα προϊόντα στις αγορές λόγω της μελλοντικής πτώσης του ενεργειακού κόστους. Ο πατέρας του υποσχόταν φθηνά ΙΧ το 1985, εκείνος ίσως υποσχεθεί φθηνή βενζίνη το 2025, σαράντα χρόνια μετά .
Σε κάθε περίπτωση αξιόπιστες πηγές από την Ουάσιγκτον υποστηρίζουν ότι «στον ορίζοντα της αμερικανικής οπτικής των πραγμάτων υπάρχει η διάγνωση και αναμονή πολιτικών εξελίξεων μέχρι το τέλος του χρόνου».
Σε προεκλογική ετοιμότητα τα κυβερνητικά στελέχη
Στο εσωτερικό οι προετοιμασίες για τις πρόωρες εκλογές έχουν ήδη αρχίσει. Ο πρωθυπουργός περιοδεύει σε λαϊκά ταβερνάκια της Δραπετσώνας για να τονώσει το λαϊκό του προφίλ (επαναλαμβάνεται- είχε πάει στα ίδια δύο μήνες πριν τις ευρωεκλογές του 2024!), ανεβαίνει στα ορεινά του Καρπενησίου, σχεδιάζει να κόβει μέσα στον Ιούλιο κορδέλες εγκαινίων σε Κέντρα Υγείας και Νοσοκομεία (ήδη πήγε στο ΚΑΤ), προσπαθεί να ξεπαγώσει τις σχέσεις με την Ορθοδοξία (επίσκεψη στο Άγιο Όρος), κλείνει νέες πράσινες μετεγγραφές για τα γαλάζια ψηφοδέλτια (τον υιό του Θεόδωρου Πάγκαλου και τον Ανδρέα Λοβέρδο) και βεβαίως μελετά το τελικό πακέτο των παροχών στη ΔΕΘ με κύρια στόχευση την ελληνική οικογένεια, το οποίο όλο και μεγαλώνει. Δεδομένου ότι ουδείς γνωρίζει αν οι πρόωρες εκλογές θα βγάλουν αυτοδυναμία ή θα προκύψει ανάγκη συγκρότησης κυβέρνησης συνεργασίας με τρίτο πρόσωπο επικεφαλής όλοι οι παίκτες είναι σε συναγερμό. Ο Υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας σταθμίζει το μέλλον του στις τάξεις αυτής της κυβέρνησης, η πολιτική της οποίας σφραγίζεται καθημερινά από ήττες, ταπεινώσεις και παλινωδίες. Ειδικώς μετά την απώλεια εδάφους στις σχέσεις μας με τις ΗΠΑ τις οποίες στην περιοχή μονοπωλεί μάλλον η Τουρκία -ο δικός μας ρόλος είναι συμπληρωματικός, και αν. Για τον λόγο αυτό άλλωστε ο Υπουργός Άμυνας συναντήθηκε με τον ηγούμενο της Μονής του Σινά.
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης άρχισε να εμφανίζεται σε συνεστιάσεις μνήμης στελεχών της ΟΝΝΕΔ και της ΔΑΠ όπως η τελευταία που διοργάνωσαν ο δικηγόρος Αργύρης Οικονόμου και ο επιχειρηματίας Σάκης Ανδριανόπουλος στα «Τρίγωνα» των Καλυβίων. Ο Υπουργός Ναυτιλίας Βασίλης Κικίλιας είναι δραστήριος μετά από καιρό, το ίδιο και η Υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως που προσεταιρίζεται στην περιφέρεια της υποψήφιες των περασμένων εκλογών για να ενσωματώσει τις ψήφους τους στις δικές της. Ο Υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης δείχνει να μη βιάζεται και παρακολουθεί τα πρόσωπα που θεωρεί ότι μετέχουν στον εσωκομματικό πόλεμο εναντίον του αυτή την εποχή ενώ ο Άδωνις Γεωργιάδης μετά από λήθαργο διαρκείας, με εντολή Μαξίμου βγαίνει και πάλι στο προσκήνιο να καθαρίσει για τα… σκάνδαλα. Όσο για τους δεινόσαυρους πρώην πρωθυπουργούς; Ο Αντώνης Σαμαράς απολαμβάνει τον εκνευρισμό που δημιουργεί στο Μέγαρο Μαξίμου η φημολογία ίδρυσης κόμματος μετά την διακήρυξη των «91» ενώ ο Κώστας Καραμανλής άνοιξε «σάιτ- αρχείο» στη βιτρίνα του οποίου φιγουράρουν φωτογραφίες του με τον… Πούτιν, τη Μέρκελ, τον Ομπάμα, τον Μπους και τον Χο Τζιντάο. Και βεβαίως με στελέχη της ΟΝΝΕΔ της χρυσής περιόδου ως γέννημα θρέμμα της παράταξης που είναι.
Συγκλονιστικά στοιχεία αποκαλύπτει η έρευνα της ελβετικής εφημερίδας Neue Zürcher Zeitung για την «προσέγγιση» του Αλ Σαράα από δυτικούς «κύκλους» προτού καν αυτός γίνει ο νέος «κυβερνήτης» της Συρίας.
Από τα στοιχεία που παρουσιάζει στο δημοσίευμά του ο δημοσιογράφος, Ντάνιελ Ρικενμπάχερ, καθίσταται εμφανές ότι διάφορα «κέντρα» στη Δύση έχουν αναλάβει εργολαβικά τη «μεταμόρφωση» της εικόνας του, από τζιχαντιστής που ήταν (Γκολάνι ήταν το παρατσούκλι του), σε μετανοημένο τζιχαντιστή και μετριοπαθή ισλαμιστή με … κουστούμι και γραβάτα.
Σύμφωνα με τις αποκαλύψεις της εφημερίδας, τυπικώς πίσω από αυτή την «επιχείρηση μεταμόρφωσής» του είναι κάποιες Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ), «δεξαμενές σκέψεις» (think tank), πρώην διπλωμάτες (και Αμερικανοί) και άλλα … ευαγή ιδρύματα. Τιο λιαν αξιοπερίεργο είναι, όμως, ότι ένας από αυτούς τους «φορείς» που ανέλαβε αυτή την αποστολή, όπως επισημαίνει η Neue Zürcher Zeitung, είχε ως επικεφαλής του μέχρι το τέλος του 2024 τον σημερινό διευθυντή των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών. Οι οποίες, ως γνωστόν, όπως επανειλημμένως έχει επισημανθεί στα διεθνή ΜΜΕ, εμπλέκεται δραστήρια στις συριακές υποθέσεις, από το 2011, οπότε ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος.
Προφανώς, δεν είναι μόνο οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες που «αβαντάρουν» τον Αλ Σαράα. Ως μαριονέτα της Αγκυρας, είναι κοινή πεποίθηση ότι βρίσκεται υπό την επιρροή (sic) της τουρκικής μυστικής Υπηρεσίας, ΜΙΤ, της οποίας επικεφαλής είναι το «δεξί χέρι» του Ερντογάν, πρώην προεδρικός σύμβουλος, Ιμπραήμ Καλίν. Η Αγκυρα δεν έχει αναλάβει μόνο ως διπλωματικός και στρατιωτικός σπόνσορας του Αλ Σαράα. Πολύ πιθανώς, να διαθέτει ακόμα πιο … βαθείς δεσμούς μαζί του.
Ιδού, όμως, το αποκαλυπτικό δημοσίευμα της Neue Zürcher Zeitung: Πρόσφατο ρεπορτάζ του καταριανού τηλεοπτικού δικτύου, Al-Jazeera, προκάλεσε αίσθηση: σε δημόσια τοποθέτησή του, ο Αμερικανός διπλωμάτης και πρώην πρέσβης στη Συρία, Ρόμπερτ Σ. Φορντ, δήλωσε ότι είχε συμφωνήσει με μια Μη Κυβερνητική Οργάνωση (ΜΚΟ) «να βοηθήσει αυτόν τον άνθρωπο να περάσει από τον κόσμο των τρομοκρατών στον κόσμο της κανονικής πολιτικής». Ο λόγος για τον Άχμεντ αλ-Σαράα, που κυβερνά τη Δαμασκό εδώ και έξι μήνες.
Η δήλωση του Φορντ ενισχύει τις φήμες ότι ο αλ-Σαράα προετοιμάστηκε συνειδητά από Δυτικούς διπλωμάτες ως διάδοχος του ανατραπέντος, Μπσάρ Αλ Άσαντ. Το περιβάλλον του Σαράα, βέβαια, διαψεύδει αυτές οι πληροφορίες, ενώ κάνει λόγο ακόμη και για εκστρατεία δυσφήμισης. Κι’ αυτό παρ’ ότι ο Αμερικανός διπλωμάτης μίλησε θετικά για τον νέο επικεφαλής της Συρίας. Σύμφωνα με τον Φορντ, ο Σαράα «δεν είναι ο τυπικός εκπρόσωπος της Αλ Κάιντα». Ακριβώς έτσι φέρεται να είχε πει παλαιότερα στον πρώην υπουργό Εξωτερικών, Άντονι Μπλίνκεν (επί Μπάϊντεν).
Σύμφωνα με έρευνες του Independent Arabia, η ΜΚΟ με την οποία συνεργάστηκε ο Φορντ είναι η οργάνωση Inter Mediate. Ειδικεύεται στη διαμεσολάβηση σε διεθνείς συγκρούσεις και έως τα τέλη του 2024 επικεφαλής είχε από τον σημερινό διευθυντή των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών, Τζόναθαν Πάουελ. Εκτός από τη Βρετανία, καθοριστικό ρόλο στην αποκατάσταση του πρώην τρομοκράτη διαδραμάτισε και η Ελβετία.
Κοστούμι, γραβάτα και μετριοπαθείς απόψεις
Από τη στιγμή που έκανε την είσοδό του στη συριακή πρωτεύουσα, ο πρώην μαχητής της Αλ Κάιντα κάνει τα πάντα για να εμφανίζεται με δυτικό στυλ: κοστούμι, γραβάτα, διπλωματικοί τόνοι, κ.ο.κ.. Η μία επιτυχία του διαδέχεται την άλλη: ακόμα και ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Εμανουέλ Μακρόν του έσφιξαν το χέρι. Οι ΗΠΑ και ευρωπαϊκές χώρες έχουν άρει μεγάλο μέρος των κυρώσεων κατά της Συρίας (σ.σ. είχαν επιβληθεί στον Ασαντ). Λέγεται ότι ο Σαράα εξετάζει ακόμα και το ενδεχόμενο ειρηνευτικής συμφωνίας με το Ισραήλ.
Πώς έγινε ένας τρομοκράτης ηγέτης κράτους και πώς συντελέστηκε αυτή η εντυπωσιακή μεταμόρφωσή του; Δύο ειδικοί από τη γαλλόφωνη Ελβετία — οι ερευνητές Ζερόμ Ντρεβόν και Πάτρικ Χαένι — δίνουν την εξήγηση. Έχουν προσωπική γνωριμία με τον Σαράα και εξηγούν συστηματικά στον πολιτικό και ακαδημαϊκό κόσμο τον τρόπο σκέψης του Σύρου ηγέτη. Η βασική τους θέση: τα τελευταία χρόνια, ο Σαράα έχει μετατραπεί σε πραγματιστή ισλαμιστή.
Ο Άχμεντ αλ-Σαράα γεννήθηκε το 1982 στη Σαουδική Αραβία. Ο πατέρας του, ένθερμος Άραβας εθνικιστής και κοσμικός, εργαζόταν εκεί ως μηχανικός στην πετρελαϊκή βιομηχανία. Τη δεκαετία του 1990 η οικογένεια επέστρεψε στη Συρία. Ως έφηβος, ο Σαράα στράφηκε στη θρησκεία και ριζοσπαστικοποιήθηκε υπό την επίδραση της Δεύτερης Ιντιφάντα και των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου. Παραδόξως, με τη σιωπηρή στήριξη του καθεστώτος Άσαντ, το οποίο αργότερα προσπάθησε να ανατρέψει, μετέβη στο Ιράκ και εντάχθηκε στην Αλ Κάιντα. Έως το 2016 ηγούνταν του συριακού παραρτήματος της. Το 2017 ίδρυσε την ισλαμιστική οργάνωση Hayat Tahrir al-Sham (HTS). Έως το φθινόπωρο του 2024, η HTS είχε de facto κρατική παρουσία στη βορειοδυτική Συρία με δική της διοίκηση στην επαρχία Ιντλίμπ (σ.σ. τον έλεγχο της περιοχής είχαν τουρκικά στρατεύματα).
Η πρώτη επαφή με τη Δύση
Η άνοδος του Σαράα στην εξουσία της Συρίας ήταν απρόβλεπτη. Ακόμα και για τον Ρόμπερτ Σ. Φορντ, που υπηρέτησε ως πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Δαμασκό από το 2011 έως το 2014. Κατά την πρώτη τους συνάντηση, το 2023, φέρεται να του είπε: «Ούτε σε ένα εκατομμύριο χρόνια δεν θα φανταζόμουν ότι θα καθόμουν δίπλα σου». Ο Σαράα απάντησε: «Ούτε εγώ».
Αυτό αποτέλεσε την κορύφωση μιας μακράς διαδικασίας προσέγγισης μεταξύ της Δύσης και του ισλαμιστή, που ξεκίνησε το 2019. Εκείνη την περίοδο, ο Σαράα βρισκόταν σε πλήρη διεθνή απομόνωση. Το όνομά του περιλαμβανόταν στις λίστες τρομοκρατών των ΗΠΑ και πολεμούσε για την επιβίωση απέναντι σε άλλες τζιχαντιστικές οργανώσεις και στο καθεστώς Άσαντ. Οι ΗΠΑ εκείνο το διάστημα εξόντωναν ηγέτες τρομοκρατικών οργανώσεων. Ο επικεφαλής του ISIS και αυτοανακηρυχθείς χαλίφης Αμπού Μπακρ αλ-Μπαγκντάντι σκοτώθηκε από Αμερικανούς σε περιοχή υπό τον έλεγχο της HTS.
Διάλογος στο Ιντλίμπ
Τότε ξεκίνησαν οι πρώτες επαφές δυτικών «φορέων» με τον Σαράα. Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν δύο ΜΚΟ: το Κέντρο Ανθρωπιστικού Διαλόγου της Γενεύης (Centre for Humanitarian Dialogue) και η International Crisis Group. Οι φορείς αυτοί συγκρότησαν επιτροπές, οι οποίες επισκέπτονταν συστηματικά τη βορειοδυτική Συρία από το 2019 και μελετούσαν τη δομή της HTS. Μέλη των ομάδων ήταν και οι Πάτρικ Χαένι και Ζερόμ Ντρεβόν.
Έτσι ξεκίνησε ένας πολυετής διάλογος με τους Σύρους ισλαμιστές, στον οποίο οι παραπάνω Ελβετοί διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο. Ο Ντρεβόν, επίσης συνεργάτης του Geneva Graduate Institute, διευθύνει από το 2021 το πρόγραμμα «Τζιχάντ και σύγχρονες συγκρούσεις», ερευνώντας κατά πόσο είναι εφικτές εναλλακτικές προσεγγίσεις απέναντι στην καθαρά στρατιωτική στάση ενάντια σε ριζοσπαστικές ομάδες, όπως τοπικές εκεχειρίες και εθνικοί διάλογοι.
Αν και μετά την 11η Σεπτεμβρίου ο ισλαμισμός θεωρείται γενικά απειλή στη Δύση, τα τελευταία χρόνια αναπτύχθηκε μια πιο σύνθετη προσέγγιση. Οι στρατηγικές αποριζοσπαστικοποίησης περιλαμβάνουν την υποστήριξη μετριοπαθών ισλαμιστών ως αντίβαρο στους τζιχαντιστές.
«Μετανοημένος» τζιχαντιστής;
Αυτές οι στρατηγικές είναι ελάχιστα γνωστές στο ευρύ κοινό, αλλά χρησιμοποιούνται. Ο Ντρεβόν σε άρθρο του βασισμένο σε επιτόπια έρευνα στην Αίγυπτο, αναφέρει ότι οι τζιχαντιστές μπορούν υπό συνθήκες να ενταχθούν στον πολιτικό διάλογο. Ωστόσο, η Crisis Group διευκρινίζει: «Η προσέγγισή μας δεν προκύπτει από εκτιμήσεις, σύμφωνα με τις οποίες οι τζιχαντιστές μετατρέπονται οπωσδήποτε σε μετριοπαθείς».
Ωστόσο, ο Άχμεντ αλ-Σαράα ταιριάζει ιδανικά στο προφίλ του «μετανοημένου τζιχαντιστή». Ήδη από το 2020, μετά από τετράωρη συζήτηση με δυτικούς συνομιλητές του, φέρεται να δήλωσε ότι υπέστη ιδεολογική μεταστροφή: «Βρέθηκα υπό την επιρροή του σαλαφιστικού-τζιχαντιστικού περιβάλλοντος, που γεννήθηκε ως αντίδραση στην αμερικανική κατοχή του Ιράκ, αλλά σήμερα η νέες πραγματικότητες είναι ο οδηγός μας».
Αυτός ο διάλογος αποτέλεσε τη βάση για επιστημονικές δημοσιεύσεις των Ελβετών ερευνητών, που υποστήριξαν την εκδοχή της μεταστροφής του. Πλέον παρουσιάζεται ως πραγματιστής ισλαμιστής ηγέτης, αν και οι ίδιοι οι ερευνητές παραδέχονται ότι εξακολουθεί να επιδιώκει διοίκηση βάσει της σαρία.
Πολιτική αποκατάσταση
Σε αυτό το σκηνικό, εκείνη την περίοδο, οι δυνάμεις του καθεστώτος Άσαντ, με την υποστήριξη Ιράν και Ρωσίας, συνέχιζαν την προέλασή τους. Ετσι, οι επαφές του Σαράα με τη Δύση ήταν ζήτημα επιβίωσης. Την άνοιξη του 2021, η Crisis Group κάλεσε τις δυτικές κυβερνήσεις να αφαιρέσουν την HTS από τις λίστες τρομοκρατικών οργανώσεων.
Λίγο αργότερα, ο Σαράα εμφανίστηκε σε συνέντευξη στο αμερικανικό δίκτυο PBS, φιλοτεχνώντας το προφίλ του μετριοπαθή ισλαμιστή. Ακούστηκαν όμως και επικρίσεις: ο Τζέιμς Τζέφρι, πρώην ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία, προειδοποίησε ότι «δίπλα σε αυτές τις ομάδες βρίσκονται άνθρωποι που μισούν πραγματικά όλους τους “άλλους” — χριστιανούς, σιίτες, Γεζίντι, κοσμικούς και σουνίτες που θεωρούνται αποστάτες».
Ο διάλογος με τους ισλαμιστές, ο οποίος οδήγησε στην πολιτική αποκατάσταση του Σαράα είναι δαπανηρός. Και σε μεγάλο βαθμό χρηματοδοτείται από την Ελβετία. Το Κέντρο Ανθρωπιστικού Διαλόγου λαμβάνει ετησίως 4,8 εκατ. φράγκα από τον κρατικό προϋπολογισμό. Το πρόγραμμα της Crisis Group χρηματοδοτήθηκε με σχεδόν 1,7 εκατ. φράγκα (το 30% του συνολικού προϋπολογισμού του) από το υπουργείο Εξωτερικών. Η βρετανική Inter Mediate επίσης χρηματοδοτήθηκε από την Ελβετία μεταξύ 2013 και 2021, αν και φέρεται να μην στήριξε ειδικά το … «συριακό πρότζεκτ».
Βέβαια, παρά τη χρηματοδότηση, το υπουργείο ισχυρίζεται ότι «δεν υποστήριξε την πολιτική αποκατάσταση του Άχμεντ αλ-Σαράα». Το οξύμωρο, όμως, είναι ότι ενώ χρηματοδοτεί πολιτικές δραστηριότητες εκτός της χώρας, δεν αναλαμβάνει τις ευθύνες του για τα αποτελέσματά τους.
Σκοτεινή κληρονομιά
Η Συρία είναι πολυθρησκευτική και πολυεθνιική χώρα. Πολλοί φοβούνται τους τζιχαντιστές, οι οποίοι κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου διέπραξαν σφαγές σε βάρος μειονοτήτων. Το 2013, η συριακή Αλ Κάιντα επιτέθηκε στο χριστιανικό χωριό Μααλούλα. Σκότωσαν αμάχους και απήγαγαν μοναχές. Η επίθεση τότε φέρεται να οργανώθηκε υπό την ηγεσία του Σαράα.
Βέβαια, οι Ελβετοί ερευνητές Χαένι και Ντρεβόν, αντιθέτως, καλούν σε ψυχραιμία. Σε μελέτη τους, το 2023, αναφέρουν ότι η μετριοπάθεια της HTS εκδηλώνεται μέσω «της αποστασιοποίησης από την τζιχαντιστική κληρονομιά και… της προσέγγισης με τοπικές κοινότητες, περιλαμβανομένων και θρησκευτικών μειονοτήτων».
Σφαγές
Ωστόσο, λίγο μετά την άνοδό του στην εξουσία, τον Δεκέμβριο του 2024, σημειώθηκε επίθεση κατά των Αλαουιτών, της θρησκευτικής κοινότητας στην οποία ανήκει και η οικογένεια Άσαντ. Τον Μάρτιο, στο παράκτιο μέτωπο της Συρίας, ξέσπασε νέο κύμα βίας. Ένοπλοι επιδόθηκαν σε σφαγές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, από τις 6 έως τις 9 Μαρτίου σκοτώθηκαν περίπου 1.500 άτομα. Κατά το πρακτορείο Reuters, στις επιθέσεις συμμετείχαν μονάδες που υπάγονται άμεσα στη νέα κυβέρνηση της Δαμασκού.
Ο Άχμεντ αλ-Σαράα καταδίκασε τη βία και υποσχέθηκε διερεύνηση. Δήλωσε επίσης υπέρ της ειρηνευτικής διαδικασίας με το Ισραήλ. Όμως το ερώτημα παραμένει: έχει όντως αλλάξει ο Άχμεντ αλ-Σαράα, ή όλα αυτά είναι απλώς ένας επιδέξιος επικοινωνιακός ελιγμός;
Σύμφωνα με το Axios, η Τρίπολη δείχνει ανοιχτή στην πρόταση.
Ο επικεφαλής της ισραηλινής υπηρεσίας πληροφοριών Μοσάντ, Ντέιβιντ Μπαρνέα, επισκέφθηκε την Ουάσινγκτον αυτή την εβδομάδα, όπου με τη κυβέρνηση Τραμπ ψάχνουν να βρουν τρόπους για να εκτοπιστούν οι κάτοικοι της Γάζας σε άλλες χώρες.
Είναι μια επιθυμία και του Τραμπ ο οποίος στο πρόσφατο παρελθόν έχει ομολογήσει πως θέλει να φτιάξει μία «ριβιέρα» στη περιοχή.
Ο Μπαρνέα δήλωσε στον απεσταλμένο των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, Στιβ Γουίτκοφ, ότι η Αιθιοπία, η Ινδονησία και η Λιβύη δηλώνουν «ανοιχτές» στο ενδεχόμενο να δεχτούν μεγάλο αριθμό Παλαιστινίων από τη Γάζα, σύμφωνα με δύο πηγές που επικαλείται το δημοσίευμα.
Επισήμως το Ισραήλ λέει πως η «μετεγκατάσταση» θα είναι «εθελοντική» και κανείς δεν θα αναγκαστεί να φύγει.
Σύμφωνα με τις πηγές του ίδιου δημοσιεύματος, ο Μπαρνέα πίεσε τις ΗΠΑ να προσφέρουν κίνητρα σε αυτές τις χώρες και να υποστηρίξουν το Ισραήλ στο να τις πείσει. Δεν είναι σαφές εάν οι ΗΠΑ θα παράσχουν την υποστήριξή τους.
Ο Τραμπ πρότεινε τον Φεβρουάριο οι ΗΠΑ να αναλάβουν τον έλεγχο της Γάζας και να μετακινήσουν δύο εκατομμύρια κατοίκους της, ενώ η γη θα ανοικοδομηθεί από τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ αντιμετώπισε αντιδράσεις τόσο από αραβικές όσο και από δυτικές χώρες, ενώ ο Νετανιάχου και η κυβέρνησή του υποστηρίζουν ανοιχτά την ιδέα του Αμερικανού προέδρου.
Ενώ η συριακή μεταβατική κυβέρνηση κατηγορεί τις ομάδες Δρούζων στη Σουέιντα ότι παραβιάζουν την εκεχειρία, οι ισραηλινές επιχειρήσεις στην περιοχή κλιμακώνουν τις εντάσεις.
Σύμφωνα με ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, η συμμαχία Κατάρ-Τουρκίας στην περιοχή έχει συμπεριληφθεί στον κατάλογο «στρατηγικών απειλών» των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών.
Εν μέσω αυτής της έντασης, τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν μια ανάλυση της επιρροής του Κατάρ και της Τουρκίας στο Ισραήλ, ιδιαίτερα στη Συρία, στη Μέση Ανατολή.
Οι λεπτομέρειες της ανάλυσης που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Hayom έχουν ως εξής:
Το Ισραήλ παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στη Συρία, αλλά η Τουρκία, η οποία έχει αυξήσει τις στρατιωτικές και οικονομικές της επενδύσεις στη Συρία, βρίσκεται στην κορυφή της λίστας ανησυχιών του.
Μια άλλη ταχέως αυξανόμενη απειλή στη λίστα του Ισραήλ είναι η συμμαχία Κατάρ-Τουρκίας.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι των μυστικών υπηρεσιών περιγράφουν αυτή τη συμμαχία ως «στρατηγική απειλή», σημειώνοντας ότι και οι δύο χώρες φιλοξενούν αξιωματούχους της Χαμάς και βρίσκουν συμπαθητικά ώτα στον Λευκό Οίκο.
Το Κατάρ μπορεί να προκαλέσει ανησυχία στο μέλλον
Προς το παρόν, η Τουρκία και το Ισραήλ διατηρούν έναν μηχανισμό αποκλιμάκωσης στη Συρία.
Η κόκκινη γραμμή του Ισραήλ να μην επιτρέπει την εγκατάσταση τουρκικών στρατιωτικών βάσεων παραμένει σε ισχύ.
Μια ανώτερη ισραηλινή διπλωματική πηγή δήλωσε στην Israel Hayom ότι η προσέγγιση Κατάρ-Τουρκίας είναι μια «φυσική» σχέση στο συριακό πλαίσιο, λέγοντας ότι το Κατάρ στοχεύει να παράσχει υποστήριξη στο νέο μεταπολεμικό καθεστώς. «Μέχρι στιγμής, δεν έχουμε δει ανησυχητικά σημάδια παρουσίας του Κατάρ στη Συρία, αλλά αυτό θα μπορούσε να αλλάξει στο μέλλον».
Η πηγή σημείωσε επίσης τα ακόλουθα σχετικά με τις διμερείς σχέσεις των δύο χωρών με τη Συρία:
Αυτές οι σχέσεις παρακολουθούνται στενά. Τα ζητήματα βοήθειας και επενδύσεων συζητούνται ανοιχτά στις συνομιλίες του Κατάρ με τους Σύρους. Ως Ισραήλ, παρακολουθούμε στενά την κατάσταση για να διασφαλίσουμε ότι η Συρία τηρεί τις διεθνείς της υποχρεώσεις και δεν τρέφει εχθρικές προθέσεις προς τους γείτονές της.
Οι ηγέτες του Άξονα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας
Ο Μέιρ Μπεν Σαμπάτ, πρόεδρος του Ινστιτούτου Misgav, δήλωσε: «Η Τουρκία και το Κατάρ ηγούνται ουσιαστικά του «άξονα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας».
Και οι δύο χώρες έχουν περιφερειακές και παγκόσμιες φιλοδοξίες και τους πόρους για να τις υποστηρίξουν. Επωφελούνται από τον ρόλο τους ως μεσολαβητές διατηρώντας σχέσεις με όλα τα μέρη».
«Καθώς ο ιρανικός άξονας καταρρέει, το Κατάρ και η Τουρκία καλύπτουν το κενό. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτές οι δύο χώρες ήταν οι πρώτες που άνοιξαν πρεσβείες στη Δαμασκό βάσει της Σαρία και ζήτησαν διεθνή αναγνώριση για την ανοικοδόμηση της Συρίας», είπε.
Μια συμμαχία που γεννήθηκε μέσα στην κρίση
Οι σχέσεις Κατάρ-Τουρκίας έχουν τις ρίζες τους στον αποκλεισμό του Κόλπου που επιβλήθηκε στο Κατάρ από τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν, την Αίγυπτο και αρκετές άλλες χώρες τον Ιούνιο του 2017.
Εκείνη την εποχή, το Κατάρ κλήθηκε να μειώσει τους δεσμούς του με το Ιράν, να διακόψει τους δεσμούς του με τρομοκρατικές οργανώσεις (συμπεριλαμβανομένης της Μουσουλμανικής Αδελφότητας) και να κλείσει το Al Jazeera, ένα κανάλι που τροφοδότησε διαμαρτυρίες κατά των αραβικών καθεστώτων.
«Κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού, η Τουρκία έσωσε το Κατάρ», δήλωσε ο Ιλάν Ζλέιτ, ειδικός στον Κόλπο στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας. «Οι βασικές ανάγκες που προέρχονταν από τη Σαουδική Αραβία παραδίδονταν στο Κατάρ μέσω του αεροπορικού διαδρόμου που δημιουργήθηκε από την Τουρκία και ο χερσαίος, αεροπορικός και θαλάσσιος αποκλεισμός ξεπεράστηκε».
Σήμερα, αυτή η συνεργασία έχει λάβει συγκεκριμένη μορφή με Τούρκους στρατιώτες που σταθμεύουν στο Κατάρ.
Είναι ιδεολογικός ο δεσμός Ερντογάν-Κατάρ;
«Τελικά, όχι», είπε ο Ζλάιτ. «Αυτές οι δύο χώρες συχνά απεικονίζονται ως ενωμένες με κοινό παρονομαστή την Μουσουλμανική Αδελφότητα.
Ο Ερντογάν προωθεί τις φιλοδοξίες του να αναβιώσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά αυτό δεν αρέσει στο Κατάρ».
Ο Ζλάιτ δήλωσε ότι η σχέση είναι εξαιρετικά ρεαλιστική, συνεχίζοντας:
«Το Κατάρ χρησιμεύει ως ένα είδος ΑΤΜ για τις περιφερειακές φιλοδοξίες της Τουρκίας στη Λιβύη και τη Συρία. Το Κατάρ πληρώνει ως επί το πλείστον τους λογαριασμούς, ενώ η Τουρκία έχει περιορισμένη οικονομική δυνατότητα να υποστηρίξει την επέκταση της περιφερειακής επιρροής της την τελευταία δεκαετία».
Όταν η Τουρκία εισέρχεται σε ένα νέο θέατρο συγκρούσεων, η Ντόχα διασφαλίζει ότι οι πληρωμές πραγματοποιούνται, παρόλο που διαθέτει περιφερειακή στρατιωτική δύναμη και ισχυρή αμυντική βιομηχανία. «Σε αντάλλαγμα, το Κατάρ αποκτά επιρροή και αντίκτυπο σε αυτά τα θέατρα», πρόσθεσε ο Ζλάιτ.
Η Συρία μετά τον Άσαντ
Η συνεργασία Τουρκίας-Κατάρ έχει γίνει πιο έντονη στη Συρία μετά τον Άσαντ. Ο Δρ. Αριέλ Αντμόνι, ερευνητής πολιτικής από το Κατάρ στο Πανεπιστήμιο Bar-Ilan, τόνισε μια αξιοσημείωτη πρωτοβουλία: «Αναμένεται να υπογραφεί συμφωνία ανθρωπιστικής βοήθειας μεταξύ Τουρκίας και Κατάρ τη Δευτέρα».
Ο Αντμόνι δήλωσε ότι το Κατάρ έχει γίνει ο σημαντικότερος χρηματοδότης του νέου συριακού καθεστώτος, λέγοντας:
«Το Κατάρ έχει παράσχει 29 εκατομμύρια δολάρια για την πληρωμή των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων, υλοποιεί ένα ενεργειακό έργο ύψους 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων με τουρκικές εταιρείες και έχει ξεκινήσει μια σειρά από πρωτοβουλίες ανθρωπιστικής βοήθειας για να βοηθήσει στην ανοικοδόμηση της Συρίας υπό τον Άχμεντ αλ Σαράα. Το Κατάρ θέλει το νέο συριακό κατεστημένο να εξαρτάται από αυτό και είναι έτοιμο να καλύψει κάθε του ανάγκη».
Ο διάδοχος του Ερντογάν
Οι ισραηλινές μονάδες πληροφοριών προετοιμάζονται για μια πιθανή αλλαγή ηγεσίας στην Τουρκία και ένα όνομα που έχει ήδη χαρακτηριστεί ως «προβληματικό» για το Ισραήλ έρχεται στο προσκήνιο: ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν.
Ο Φιντάν δεν είναι ο τυπικός πολιτικός. Διετέλεσε επικεφαλής της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (MIT) της Τουρκίας για 13 χρόνια, μέχρι το 2023.
Για πολλά χρόνια, ήταν βασικό πρόσωπο στην παρασκηνιακή διπλωματία με τους Σύρους μαχητές.
Ο Φιντάν, ο οποίος διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με τη Χαμάς, ήταν ένας από τους πρώτους ξένους αξιωματούχους που επισκέφθηκαν τη Δαμασκό μετά την αλλαγή καθεστώτος.
Τα γερμανικά μέσα ενημέρωσης αποκάλυψαν επίσης τις επαφές του Φιντάν με τον Ιρανό στρατηγό Κασέμ Σουλεϊμανί.
Ισραηλινοί κύκλοι πληροφοριών θεωρούν τον Φιντάν πιθανό διάδοχο του Ερντογάν.
Σύμφωνα με ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, εάν ο Φιντάν γίνει πρόεδρος στο μέλλον και αυξήσει τον έλεγχό του σε περιοχές κοντά στα τουρκο-ισραηλινά σύνορα, αυτό θα μπορούσε να φέρει τον κίνδυνο άμεσης σύγκρουσης, καταλήγει το τουρκικό δημοσίευμα.
«Ερντογάν – Αλ Σαράα: Ένας εθνικός διάλογος και μια κοινή αμυντική συμφωνία;», γράφει το αραβικό δημοσίευμα
Η Τουρκία θεωρεί τον εαυτό της έναν από τους πιο εξέχοντες «επενδυτές» στην υποστήριξη της συριακής επανάστασης και της ανατροπής του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ από τις πρώτες ημέρες της επανάστασης τον Μάρτιο του 2011.
Από αυτή την οπτική γωνία οι Τούρκοι προσεγγίζουν το συριακό ζήτημα, το οποίο επηρεάζει άμεσα την εθνική ασφάλεια της χώρας τους, γράφει ο Ιμπραήμ Ραϊχάν στην αραβική ‘Asas Media’
Αυτό το τουρκικό ενδιαφέρον προκάλεσε τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του Τούρκου προέδρου και του Σύρου ομόλογού του. Η τηλεφωνική επικοινωνία πραγματοποιήθηκε μετά τον ισραηλινό βομβαρδισμό της συριακής πρωτεύουσας, Δαμασκού, με στόχο το συριακό Υπουργείο Άμυνας, το Γενικό Επιτελείο και το Προεδρικό Μέγαρο Τισρίν.
Τι συζητήθηκε στην τηλεφωνική κλήση;
Μια υπεύθυνη τουρκική πηγή δήλωσε στο Asas ότι στην τηλεφωνική επικοινωνία του Ερντογάν με τον Άχμεντ αλ Σαράα συζητήθηκαν τα εξής:
1- Ο Τούρκος Πρόεδρος ενημέρωσε τον Σύρο ομόλογό του, Άχμεντ αλ-Σαράα, για την απόφασή του να στείλει δύο υψηλόβαθμους αξιωματούχους στη Δαμασκό σε επείγουσα αποστολή.
Στην αντιπροσωπεία συμμετέχουν ο επικεφαλής της Τουρκικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, Ιμπραήμ Καλίν, και ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγός Μετίν Γκουράκ.
Η αποστολή των δύο υψηλόβαθμων αξιωματούχων ασφαλείας της Τουρκίας στη Δαμασκό είναι να πραγματοποιήσουν έκτακτες συναντήσεις με ηγέτες του στρατού και των υπηρεσιών ασφαλείας της Συρίας για να αντιμετωπίσουν την κλιμάκωση των εντάσεων στη νότια Συρία.
Κοινή Αμυντική Συμφωνία Τουρκίας – Συρίας
Η Άγκυρα θεωρεί αυτή την επίσκεψη ως απάντηση στις ισραηλινές επιθέσεις στην πρωτεύουσα της Συρίας και τον συμβολισμό των συριακών ενόπλων δυνάμεων.
Η πηγή αποκάλυψε ότι αξιωματούχοι στην Άγκυρα εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο υπογραφής κοινής αμυντικής συμφωνίας μεταξύ Τουρκίας και Συρίας, εάν οι Καλίν και Γκοράκ διαισθανθούν ότι υπάρχει προθυμία από την πλευρά των Σύρων αξιωματούχων να το πράξουν.
Μέσω της συμφωνίας, η Τουρκία επιδιώκει να δημιουργήσει μια στρατιωτική ισορροπία και ισορροπία ασφαλείας με το Ισραήλ, ειδικά επειδή η στρατιωτική κατάσταση του νέου συριακού στρατού δεν της επιτρέπει να εμπλακεί σε μάχη με τον ισραηλινό στρατό, ο οποίος θεωρείται ένας από τους πιο προηγμένους, ανώτερους και καλύτερα εκπαιδευμένους στρατούς στον κόσμο.
Επιπλέον, οι ισραηλινές επιδρομές που στόχευαν τις θέσεις και τις αποθήκες του στρατού του πρώην καθεστώτος μετά την φυγή του Μπασάρ αλ Άσαντ κατέστρεψαν όλες τις αμυντικές και στρατιωτικές δυνατότητες της Συρίας.
Προτείνοντας την κοινή συμφωνία, η Άγκυρα επιδιώκει επίσης να λάβει επίσημη κάλυψη για οποιαδήποτε στρατιωτική ανάπτυξη εντός συριακού εδάφους, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης, του εξοπλισμού και της ανάπτυξης των συριακών ενόπλων δυνάμεων.
2- Ο Πρόεδρος Ερντογάν ενημέρωσε τον Πρόεδρο Αλ Σαράα ότι η Τουρκία συντονίζεται στενά με τη Σαουδική Αραβία για την προώθηση της έναρξης ενός νέου συριακού διαλόγου.
Αυτός ο διάλογος, που θα διεξαχθεί υπό την αιγίδα του συριακού κράτους, περιλαμβάνει εκπροσώπους των πολιτικών, θρησκευτικών και εθνοτικών ομάδων της Συρίας.
Στόχος του είναι η επίτευξη συμφωνίας που θα ικανοποιεί όλα τα μέρη, διατηρώντας παράλληλα την κυριαρχία της Συρίας και ενισχύοντας τα θεμέλια του κράτους και την εδαφική του ακεραιότητα.
Διαχείριση σφαλμάτων
Η Άγκυρα πιστεύει ότι έγιναν λάθη στον χειρισμό των ζητημάτων των παράκτιων περιοχών και της Σουέιντα, με ορισμένες παραβιάσεις να στοχεύουν ορισμένες ομάδες πολιτών και στις δύο περιοχές.
Ως εκ τούτου, ο Ερντογάν θεώρησε την έκκληση της Δαμασκού για έναν συριακό εθνικό διάλογο, που θα περιλαμβάνει όλα τα τμήματα της συριακής κοινωνίας, ως αναγκαιότητα για την αντιμετώπιση των συνεπειών της εκδίκησης και της αντεκδίκησης που τροφοδότησαν τις μάχες, οι οποίες έλαβαν από την αρχή μια θρησκευτική χροιά.
Αυτό έδωσε στο Ισραήλ το πρόσχημα να παρέμβει στη Συρία και να βομβαρδίσει την πρωτεύουσα.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Σύριος πολιτικός και επικεφαλής του Κέντρου Μελετών Jusoor, Μοχάμαντ Σαρμίνι, πιστεύει ότι ό,τι συνέβη στη Συρία προέκυψε από μια εσφαλμένη ερμηνεία των περιφερειακών και διεθνών πολιτικών μηνυμάτων και από την έλλειψη επαρκούς πολιτικής ωριμότητας εκ μέρους της σημερινής κυβέρνησης, γεγονός που οδήγησε στην εμπλοκή της κυβέρνησης σε αυτά τα ατυχή γεγονότα που, για μεγάλο χρονικό διάστημα, θα υπονομεύουν την εμπιστοσύνη μεταξύ αυτής και ενός θεμελιώδους στοιχείου της ιστορίας της Συρίας.
Ο Σαρμίνι ισχυρίζεται ότι η συριακή κυβέρνηση έχει το δικαίωμα να επεκτείνει την εξουσία της σε όλα τα εδάφη της και να περιορίσει την κατοχή όπλων στα δικά της. Ωστόσο, η εύθραυστη κατάσταση στη Συρία, με πολλούς ανθρώπους να παραμονεύουν γύρω από το νέο καθεστώς, απαιτούσε μια πιο σοφή και ορθολογική προσέγγιση στο ζήτημα.
Περιγράφει τους Δρούζους ως έναν από τους ιδρυτές της συριακής πατρίδας. Με αυτή την έννοια, είναι «πιστοί», που σημαίνει ότι η αφοσίωσή τους είναι μόνο στην πατρίδα.
Εδώ, επισημαίνει το σοβαρό λάθος της σκληρής μεταχείρισης των Δρούζων, την οποία θεωρούσαν απειλή για την ύπαρξη και την αξιοπρέπειά τους. Αυτό απαιτεί πολύ χρόνο για να διορθωθεί και ανοίγει την πόρτα σε μια νέα μορφή αυτοδιοίκησης.
Ο Σαρμίνι πιστεύει ότι η ψευδαίσθηση ότι η χρήση υπερβολικής βίας είναι θεμιτή επειδή έχει διεθνή και περιφερειακή υποστήριξη έχει αποδείξει τα όριά της.
Υποστηρίζει ότι η ισραηλινή επέμβαση, με το πρόσχημα της προστασίας των μελών της κοινότητας των Δρούζων – ένα ψευδές πρόσχημα – ήρθε να καταδείξει ότι η νομιμότητα και η βιωσιμότητα του καθεστώτος συνδέονται πάνω απ ‘όλα με τη συμφωνία με «εμάς», δηλαδή το Ισραήλ, και όχι με την αμερικανική και αραβική έγκριση. «Τα συμφέροντα και η ασφάλειά μας» προηγούνται όλων των επενδυτικών συμφωνιών σε πετρέλαιο, υποδομές, δημόσιες εγκαταστάσεις, λιμάνια και αεροδρόμια.
Τι γίνεται με τις Ηνωμένες Πολιτείες;
Ο Σαρμίνι πιστεύει ότι η αμερικανική πλευρά θα συνεχίσει να υποστηρίζει την κατάσταση, αλλά όχι όπως ήλπιζε η συριακή κυβέρνηση. Το πράσινο φως εξακολουθεί να υπάρχει, αν και αμυδρά, μέχρι η κυβέρνηση να αποδείξει εκ νέου την αξία της για να λάβει ένα ισχυρό πράσινο φως.
Αυτό το αμερικανικό πράσινο φως, μαζί με το αραβικό πράσινο φως, συνδέεται με τον φόβο της έκρηξης της κατάστασης ασφαλείας (ακόμα και το Ισραήλ το φοβάται αυτό), και έτσι το καθεστώς μπορεί να συνεχίσει προσωρινά, αλλά με σαφή αδυναμία.
Ο Σαρμίνι φοβάται ότι η μετάδοση της επιδημίας θα μπορούσε να εξαπλωθεί στον Λίβανο, όπου έχουν ήδη δημιουργηθεί εντάσεις σε περιοχές της Τρίπολης και της Μπεκάα.
Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Χεζμπολάχ θα χρησιμοποιήσει την κατάσταση ως δικαιολογία για να μην παραδώσει τα όπλα της, ισχυριζόμενη ότι το ISIS είναι «στο κατώφλι», όπως το έθεσε.
Όπως έχει τονιστεί και σε άλλες συναφείς αναλύσεις μισό αιώνα μετά το έγκλημα του πραξικοπήματος και της τουρκικής εισβολής του 1974 ουκ ολίγοι υπνώττουν για τις βαθύτατες αρνητικές προεκτάσεις του καταμαρτυρούμενου γεγονότος ότι:
α) Για την παράνομη τουρκική κατοχή του ενός τρίτου της Μεγαλόνησου Κύπρου όπου ζει το ένα δέκατο του Ελληνισμού και της οποίας το Ελληνικό κράτος είναι εγγυήτρια δύναμη, διαδοχικές πολιτικές ηγεσίες δεν έχουν μεριμνήσει να εξισορροπηθούν οι δυνάμεις εισβολής από τις ΕΔ της Ελλάδας.
β) Όχι μόνο τις τελευταίες δεκαετίες συζητείται η αναγνώριση των παράνομων τετελεσμένων αλλά επιπλέον οι προτάσεις για δήθεν «λύση» στην βάση των οποίων γίνονται διαπραγματεύσεις ισοδυναμούν όλες με ένταξη της Κύπρου στα πεδία της τουρκικής επικυριαρχίας.
γ) Δεν έχει γίνει κατανοητό το γεγονός ότι εν μέσω καταιγιστικών Μεταψυχροπολεμικών στρατηγικών εξελίξεων και γεωπολιτικών ανακατατάξεων —δεν άρχισαν το 2025 αλλά πολύ πριν κάτι που η στρατηγική ανάλυση καθημερινά υπογράμμιζε—, η επικυριαρχία της Τουρκίας επί της Μεγαλονήσου που όλοι θεωρούν ως ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά σημεία του πλανήτη στα πεδία της τουρκικής επικυριαρχίας, εκτινάσσει στρατηγικά τον ρόλο της Άγκυρας και υποβαθμίζει της Ελλάδας.
Για ένα ακόμη λόγω η μη άσκηση από την Ελλάδα των δικαιωμάτων που απορρέουν από τις Συνθήκες όσον αφορά την Επικράτειά της, εδώ και πολλές δεκαετίες συνδυάζεται με παλινωδίες και χειρισμούς που αποδυναμώνουν ή και εκμηδενίζουν τις προσπάθειες ανάπτυξης μιας αξιόπιστης Ελληνικής Εθνικής στρατηγικής. Ούτως ή άλλως, αυτό θα είναι τελεσίδικα ανέφικτο εάν πρώτον, το ένα δέκατο του Ελληνισμού καταστούν όμηροι της Άγκυρας και εάν δεύτερον, δεν γίνει κατανοητό πλήρως ότι αλλάζουν όλα τα δεδομένα στις γεωγραφικές, γεωπολιτικές, πολιτικές και στρατηγικές σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας.
Τα πιο πάνω τα έχουμε αναλύσει σε αναρίθμητα δημοσιευμένα κείμενα. Στο τέλος παρατίθενται μερικοί τίτλοι και σύνδεσμοι συναφών αναρτημένων κειμένων. Πιο κάτω, επειδή μισό αιώνα μετά πολλοί στην Ελλάδα και στην Κύπρο, ιδιαίτερα νεότερων, δεν έχουν εικόνα του τι ακριβώς συνέβη, θα γίνει προσπάθεια να φωτιστεί στοιχειωδώς η μεγάλη εικόνα.Ασφαλώς, όποιος ήταν παρόν και βίωσε τα γεγονότα έχει γνώση και επίγνωση. Πολλές περιγραφές και αφηγήματα, όμως είναι είτε ελλειμματικά είτε «πάσχουν» λόγω συνδρόμων ενοχών ατόμων που έσφαλλαν εγκληματικά επειδή αναμίχθηκαν με την εγκληματική χούντα και την ελεγχόμενη από αυτή ΕοκαΒ. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι πολλοί που ενδιαφέρονται να γράψουν ή να σχολιάσουν διαιρούνται εμφύλια σε μακαριακούς/γριβικούς, παραγνωρίζουν τον ρόλο της χούντας που δεν έβλαψε μόνο την Κύπρο αλλά και την κοινωνία του Ελληνικού κράτους, διχάζονται λόγω κομματικών και ιδεολογικών ταυτίσεων και εδράζουν θέσεις απόρροια αποσπασματικών δήθεν τεκμηριώσεων που διαστρέφουν αντί να φωτίσουν την πραγματικότητα τότε και έκτοτε μέχρι τις μέρες μας.
Υπό το πρίσμα των πιο πάνω, αποφασίστηκε να παρατεθούν στην συνέχεια μερικά κείμενα σύντομων ομιλιών ή άρθρων τα οποία εκτιμάται, όπως μερικά ακομη, προσφέρουν μια στοιχειώδη περιγραφή της χαώδους κατάστασης του Ιουλίου-Αυγούστου 1974. Κυρίως, το μεγάλο έλλειμμα οργάνωσης και συντονισμού αλλά και τον ηρωισμό πολλών που βρέθηκαν στα πεδία των μαχών και οποίοι αγνοούνται. Του Αν/χη Κουρούπη, του λοχαγού Κατούντα και πολλών άλλων. «Κάποιοι» άλλοι είτε επειδή εκτίμησαν ότι δεν οφελεί είτε επειδή θα επανέλθουν, ήταν εκεί παρόντες αλλά δεν έχουν ακόμη αφηγηθεί δημόσια τις εμπειρίες τους.
Για να το πούμε διαφορετικά, η φρικτή και τραγική εμπειρία του 1974 για ακόμη μια φορά καταμαρτύρησε ότι όπως ο Λεωνίδας των Θερμοπυλών πολλοί Έλληνες συνεχίζουν παρά την ύπαρξη Εφιαλτών να στέκονται στις εκάστοτε Θερμοπύλες. Για να θυμηθούμε τον μεγάλο «ποιητή» και πολιτικό στοχαστή Καβάφη:
Τιμή σ’ εκείνους όπου στην ζωή των
ώρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες.
Ποτέ από το χρέος μη κινούντες·
δίκαιοι κ’ ίσοι σ’ όλες των τες πράξεις,
αλλά με λύπη κιόλας κ’ ευσπλαχνία·
γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι, κι όταν
είναι πτωχοί, πάλ’ εις μικρόν γενναίοι,
πάλι συντρέχοντες όσο μπορούνε·
πάντοτε την αλήθεια ομιλούντες,
πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους.
Και περισσότερη τιμή τους πρέπει
όταν προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν)
πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος,
κ’ οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε.
Κωνσταντίνος Καβάφης
Ακολουθούν συναφή κείμενα που φωτίζουν την μεγάλη εικόνα αφενός της δικής μας αξιοθρήνητης πολιτικής κατάστασης και αφετέρου του γεγονότος πως είχαμε όχι ένα Λεωνίδα αλλά πολλούς:
1) Παραστατική επετειακή ομιλία του Λάζαρου Μαύρου. 2) Δοκίμιο του Γιάννη Κ. Λάμπρου. 3) Κάπως εκτενής δημοσιογραφική περιγραφή από το αρχείο του Παναγιώτη Παπαδημήτρη) ΚΥΠΕ- Κυριακή Χριστοδούλου, που δημοσιεύτηκε στο Hellas Journal 4) Άρθρο για την ζωή και τον ρόλο του Λοχαγού Κατούντα το 1974. 5) Μονολεκτική περιγραφή «κάποιου» που βρέθηκε στο πεδίο των μαχών ενώ η εισβολή μόλις είχε αρχίσει.
ΟΜΙΛΙΑ του Λάζαρου Μαύρου, ΓΙΑ ΤΟΝ Η Ρ Ω Ι Κ Ο ΑΝΤΙΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗΠ Α Υ Λ Ο Κ Ο Υ Ρ Ο Υ Π Η ΔΙΟΙΚΗΤΗ ΤΟΥ 2 5 1 Τ. Π. ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΕΙΑΣ
Ο Τ Α Ν ο φίλος και ικανός πρόεδρος του Παγκυπρίου Συνδέσμου Εφέδρων Πυροβολικού, Κώστας Δράκος, επέλεξε να μου αναθέσει το βαρύ καθήκον να ετοιμάσω τον αποψινό λόγο, Μνήμης και Τιμής, για τον χαμένο αντισυνταγματάρχη της Κερύνειας Παύλο Κουρούπη, ομολογώ ότι:
Δεν αντέταξα τις αντιρρήσεις που φυσιολογικά θα εδικαιούτο να προβάλει ο καθένας, που, όπως κι εγώ, δεν είχε το προνόμιο να γνωρίσει προσωπικά – τον τραγικό διοικητή, – του τραγικότερου 251 Τάγματος Πεζικού, – του τραγικότατου Ιουλίου 1974, – στις προδομένες Κερκόπορτες της Κερύνειας μας.
Ανέλαβα, λοιπόν, το καθήκον, Δ Ι Ο Τ Ι : Όπως και τότε, «στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη, περπατώντας η δόξα μονάχη, μελετούσε τα λαμπρά παλικάρια», E T Σ Ι κι εμείς, μαζί της, στης Κερύνειας την ολόμαυρη ράχη, επί τριάντα τέσσερα συναπτά έτη, μελετούμε γονατιστοί κι επιστάμενα, ένα προς ένα και όλα μαζί τ’ αλησμόνητα παλικάρια μας, που θυσιάστηκαν, «τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι», στις προδομένες κυπριακές Θερμοπύλες του 1974.
Ο Παύλος Κουρούπης, που εμείς ποτέ προσωπικά δεν συναντήσαμε, μάς είναι έκτοτε οικείος. Αδελφός αλησμόνητος! Σάρξ εκ της σαρκός μας! Και οστούν εκ των οστέων μας! Στοιχημένος μπροστά – μπροστά! Ανάμεσα στους πρώτους – πρώτους θυσιασθέντες, προμάχους της Κύπρου, απέναντι στις υπέρτερες δυνάμεις των ορδών του Αττίλα, που έφερε εδώ, στις από αιώνων ελληνικές ακτές της γλυκύτατης πόλης του αρχαίου κτήτορος Κηφέως, το τουρκοφόρο πραξικόπημα της ανθελληνικής χούντας των Αθηνών.
Στοιχημένος πλάι στον ηρωικό κυβερνήτη της Τορπιλακάτου «Τ-3», τον υποπλοίαρχο Λευτέρη Τσομάκη και τους οκτώ από τους εννέα ηρωικούς ναύτες του:
– Τους Ελλαδίτες, Βιτουλαδίτη, Καρέτσο, Δεριζιώτη, Στιβακτά. – Και τους Κυπρίους, Καρεφυλλίδη, Φιερό και Κεφαλλονίτη. Που άφησαν την τελευταία τους πνοή στις 05.25 της 20ης Ιουλίου 1974, αναμετρώμενοι, μόνοι, με τον τουρκικό στόλο εισβολής και την τουρκική αεροπορία, στ’ ανοικτά του λιμανιού της Κερύνειας μας, όπου έκτοτε είν΄ ο Υγρός τους Τάφος, χωρίς καν ένα τιμητικό στεφάνι.
Στοιχημένη η μορφή του Παύλου Κουρούπη, πλάι σ’ εκείνη του ηρωικού αντισυνταγματάρχη Γεώργιου Μπούτου από το Ναύπλιο. Διοικητή του 286 Μηχανοκίνητου Τάγματος Πεζικού. Και του ομήλικού μας και παιδικού φίλου, ήρωα Ανθυπολοχαγού Παντελή Χατζημάρκου από τη Λευκωσία και των άλλων ηρωικών νεκρών του 286 ΜΤΠ, που, υπό το φως της ημέρας, στάλθηκαν ν’ αναμετρηθούν, με την, άνευ αντιπάλου, κυρίαρχη στους κυπριακούς ουρανούς, τουρκική πολεμική αεροπορία κι έπεσαν μαχόμενοι στον Κοντεμένο, το πρωί της 20ης Ιουλίου 1974.
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ίσως από κάθε άλλον, ο αντισυνταγματάρχης Παύλος Κουρούπης και το 251 Τάγμα Πεζικού, υπήρξαν από την 19η και την 20η Ιουλίου 1974 και είναι έκτοτε, η ισχυρότερη, η πιο έμπρακτη, η εν τοις πράγμασι, απόδειξη και το, επί των πρόσω, τεκμήριο της προδοσίας που διαπράχθηκε σε βάρος του ελληνισμού στην Κύπρο. Προσοχή στο άρθρο «ΣΤΗΝ»: Σε βάρος όχι μόνο του ελληνισμού ΤΗΣ Κύπρου, αλλά σε βάρος ολόκληρου του ελληνισμού ΣΤΗΝ Κύπρο.
Όταν την Παρασκευή 19η Ιουλίου 1974, ο τουρκικός αποβατικός στόλος, επισημάνθηκε ήδη να προσεγγίζει για απόβαση τις ακτές τής, επί σφαγήν, Κερύνειας, η στρατιωτική κορυφή της ιεραρχίας της ανθελληνικής χούντας, της δικτατορικής κατάλυσης της δημοκρατίας στη γενέτειρά της, από το αρχηγείο Μπονανο-προδότη, των ελλαδικών Ενόπλων Δυνάμεων στην Αθήνα και το υπαρχηγείο Γεωργιστο-προδότη στο ΓΕΕΦ της Λευκωσίας, διέτασσαν την προδοτική απαγόρευση στον διοικητή του 251 Τάγματος Πεζικού της Κερύνεια.
*Την απαγόρευση υλοποίησης και εφαρμογής της αποστολής του για έγκαιρη άμυνα επί των προκαθορισμένων επάλξεων. *Την απαγόρευση της υπεράσπισης της ελευθερίας της πατρίδος, επί των ακτών, που προνοούσαν τα σχέδια επιχειρήσεων και αυτή καθ’ εαυτή η ύπαρξη του συγκεκριμένου Τάγματος Πεζικού της Εθνικής Φρουράς, στη συγκεκριμένη περιοχή.
Τ Η Ν ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19η Ιουλίου 1974, από το μεσημέρι ήδη της παραμονής της εισβολής του Αττίλα, ο διοικητής του 251Τ.Π. Παύλος Κουρούπης, ζητούσε αυτοπροσώπως την άδεια των προϊσταμένων στο ΓΕΕΦ για να υλοποιήσει εγκαίρως τα σχέδια άμυνας και τη μετακίνηση των λόχων του, από το στρατόπεδο της Γλυκιώτισσας, στις θέσεις της πολεμικής τους αποστολής:
– Τον διέταξαν να μην κάνει τίποτε.
– Τον διέταξαν να παραμείνει η μονάδα στο στρατόπεδό της.
Ο στόλος εισβολής του Αττίλα πλησίαζε. Τον παρακολουθούσαν. Και η διαταγή του αρχηγείου Μπονανο-προδότη και του υπαρχηγείου Γεωργιτσο-προδότη ήταν να παραμείνει το 251 υπεράσπισης των ακτών της Κερύνειας, ανενεργό στο στρατόπεδό του. Εύκολος στόχος για την τουρκική αεροπορία που ανέλαβε δράση από τα ξημερώματα της 20ης Ιουλίου. Η έναρξη της επίθεσης του Αττίλα ήταν στις 05.00. Η Τορπιλλάκατος «Τ-3» θυσιαζόταν δυόμιση ναυτικά μίλια ανοικτά του λιμανιού της Κερύνειας στις 05.25.
Και το ΓΕΕΦ του Γεωργιτσο-προδότη, έδωσε τελικά τη διαταγή εμπλοκής με τον εχθρό στις 08.20 το πρωί. Τρεις και πλέον ώρες μετά την έναρξη του Αττίλα.
Οι τουρκικές δυνάμεις εισβολής, της ταξιαρχίας «Τσακμάκ», του ταξίαρχου Σουλεϊμάν Τουντζέρ, με πρώτο το Πενήντα Σύνταγμα του συνταγματάρχη Ιμπαχίμ Καραογλάνογλου, αποβιβάζονταν ανενόχλητες στο Πέντε Μίλι, χωρίς να έχουν απέναντί τους τις κάννες του 251 Τ.Π.
Φρόντισαν γι’ αυτό, ο Μπονάνος από την Αθήνα κι ο Γεωργίτσης από τη Λευκωσία.
Στο σημείο αυτό, ανάγλυφα τα διαπραχθέντα από τους τρισχειρότερους Εφιάλτες του 1974, τα βρίσκουμε στο βιβλίο – μαρτυρία ενός λοχαγού, που εκείνη τη μέρα εκτελούσε καθήκοντα διοικητή της 31 Μοίρας Καταδρομών, στην ελεγχόμενη από τους πραξικοπηματίες Λευκωσία:
Στις δέκα το βράδυ της Παρασκευής 19ης Ιουλίου 1974, στο διάδρομο του ΓΕΕΦ έξω από το Γραφείο Επιχειρήσεων, «ήσαν μαζεμένοι, εν ακαταστασία και με φωνασκίες,καμιά δεκαριά διοικητές μονάδων. Μάχιμοι αξιωματικοί, χρεωμένοι με σοβαρές πολεμικές αποστολές, που έμαθαν και από το ΒΒC ότι ο τουρκικός στόλος εισβολήςέπλεε προς Κερύνεια».
Ανάμεσά τους, στον διάδρομο του ΓΕΕΦ και ο τότε λοχαγός, με χρέη διοικητή της 31ΜΚ, Ελευθέριος Σταμάτης, που αναφέρει ότι: «Ζητούσαμε, με αγωνία, να φύγουν αμέσως οι μονάδες από τα στρατόπεδα για τις θέσεις τους, σύμφωνα με τα επιχειρησιακά σχέδια […] Σχεδόν γινόταν διαδήλωση. Κάποια στιγμή, επιτέλους, βγήκε στον διάδρομο ένας ταγματάρχης επιτελής του Γραφείου Επιχειρήσεων. Επικράτησε σιγή ιχθύος. Ήταν η στιγμή κατά την οποίαν, από υπεύθυνα χείλη, από την πηγή και όχι από φημολογίες, θα είχαμε αυθεντική και έγκυρη πληροφόρηση για τις εξελίξεις, καθώς και οδηγίες περί του πρακτέου…
Ούτε λίγο, ούτε πολύ, μας απηύθυνε τέτοια λόγια: Κύριοι, μην ανησυχείτε. Δεν τρέχει τίποτε. Μας διαβεβαίωσαν από πάνω, από την Ελλάδα, ότι οι Τούρκοι κάνουν απλή επίδειξη δυνάμεως. Δεν υπάρχει πρόβλημα. Κύριοι, πάτε για ύπνο»!
ΤΟ ΙΔΙΟ ΒΡΑΔΥ, 19ης Ιουλίου 1974, ο τραγικός διοικητής του 286ΜΤΠ, του μοναδικού μηχανοκίνητου τάγματος της Εθνικής Φρουράς, με τα θωρακισμένα «Μπι-ττι-άρ», ο αντισυνταγματάρχης Μπούτος, εκλιπαρούσε να του επιτρέψουν να μαζέψει από το ΓΣΠ της Λευκωσίας τη μονάδα του και να μετακινηθεί νύκτα προς την Κερύνεια. Του το απαγόρευσαν. Τον κράτησαν μέχρι που ξημέρωσε στη Λευκωσία. Και τον έστειλαν, υπό το φως του ήλιου, του φρικτότατου εκείνου Σαββάτου 20η Ιουλίου 1974, για να γίνει ο εύκολος στόχος της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας στον Κοντεμένο, όπου κι ο ίδιος τραυματίστηκε θανάσιμα.
Ο Ι ΕΘΝΟΠΡΟΔΟΤΕΣ την ανθελληνικής χούντας στην Αθήνα και στη Λευκωσία,χρησιμοποίησαν και εκμεταλλεύτηκαν την αυτονόητη στρατιωτική πειθαρχία, για να προσφέρουν (πισώπλατα μαχαιρωμένη ήδη) την Κύπρο, για να προσφέρουν το 251ΤΠ, για να προσφέρουν το 286ΜΤΠ και τις άλλες (δεμένες από τους ίδιους) μονάδες της Ε.Φ., ως πρόβατα επί σφαγήν, στον εισβάλοντα τουρκικό Αττίλα. Χρησιμοποίησαν για το προδοτικό δέσιμο και για το «κύριοι, πάτε για ύπνο», την αυτονόητη για κάθε στρατιωτικό και σύμφυτη σε κάθε αξιωματικό, ένορκη υποχρέωση του, να εκτελεί άνευ αντιλογίας τας διαταγάς των ανωτέρων του.
Και διέταξαν, οι επίορκοι, τον διοικητή του 251 Τάγματος Πεζικού, να παραμείνει το τάγμα στο στρατόπεδό του. Και να μην αναπτύξει έγκαιρα τους λόχους του στις επάλξεις, απέναντι στον ανενόχλητα πλησιάζοντα τουρκικό στόλο εισβολής.
Α Υ Τ Η Ε Ι Ν Α Ι η πρώτη, η πλήρης, αλλά και η τελική αλήθεια διάπραξης της προδοσίας. Η διαταγή διά της οποίας προσέφεραν στον Αττίλα, τον διοικητή Παύλο Κουρούπη, όλους τους αξιωματικούς, υπαξιωματικούς και οπλίτες του 251 ΤΠ, όλους τους Έλληνες και Ελληνίδες, της απ’ αιώνων ελληνικής Κερύνειας, ως πρόβατα επί σφαγήν. Τ Η Ν ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19η Ιουλίου 1974, διαταγή εξ Αθηνών απαγορεύει στην Κερύνεια, απαγορεύει στην Κύπρο ν’ αντιτάξει άμυνα απέναντι στον εισβάλοντα τουρκικό Αττίλα. Τ Η Ν ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 26η Αυγούστου 1922, ώρα έκτη απογευματινή, με διαταγή εξ Αθηνών, στο λιμάνι της Σμύρνης, τα πλοία του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, σηκώνουν άγκυρα, ανακρούουν πρύμναν κι εγκαταλείπουν στο έλεος της προέλασης των τουρκικών κεμαλικών δυνάμεων τον Μικρασιατικό Ελληνισμό. Σμύρνη 1922 – Κερύνεια 1974.
Επιτρέψτε μου, λοιπόν, ακόμα μια μαρτυρία. Άκρως ενδεικτική: «Την Παρασκευή 26η Αυγούστου 1922, ο υπολιμενάρχης Σμύρνης Αντώνιος Μπαχάς, εντόπισε τυχαίως και επιβίβασε βιαίως επί του αποπλεύσαντος την ημέραν εκείνην τελευταίου επιτάκτου ατμοπλοίου «Νάξος», τον ταγματάρχην πεζικού Κωνσταντίνον Μουτσούλα. Άμα τη εισόδω του «Νάξος» εις τον λιμένα της Χίου, ο ταγματάρχης Μουτσούλας, ανελθών επί του καταστρώματος του πλοίου, το οποίον ήτο κατάμεστον από αξιωματικούς και πολίτας, ανεφώνησεν: «‘Έπειτα από το αίσχος αυτό, την εθνικήν αυτήν συμφοράν, δεν μας επιτρέπεται να πατήσωμεν χώμα Ελληνικόν. Όλοι οι Έλληνες να πάμε να πνιγούμε. Και πρώτος δίδω το παράδειγμα εγώ!» Και πράγματι, ερίφθη εις την θάλασσαν και επνίγη. Οι Χιώτες ενταφίασαν αυτόν, εκβρασθέντα μετά τριήμερον, εις την εκκλησίαν Άγιος Ιωάννης και επί μαρμάρινης στήλης άγνωστος εχάραξε ή καλώς ζην ή καλώς τεθνάναι τον ευγενή χρη’», έγραψε στη σελίδα 184 του βραβευθέντος υπό της Ακαδημίας Αθηνών, «Χρονικού Μεγάλης Τραγωδίας» ο αείμνηστος Σμυρνιός δημοσιογράφος Χρήστος Αγγελομάτης.
Επιστρέφουμε από το ‘22 στο ‘74:
Ο Παύλος Κουρούπης ήταν μόνιμος αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού. Από την πρώτη μέρα του πρώτου έτους στη Σχολή Ευελπίδων και, επί δεκαετίες, σε όλη τη μετέπειτα ζωή του, εκπαιδευόταν, και ως αξιωματικός εκπαίδευε τους υφισταμένους του, σε έναν κυρίως, πρώτιστο και αυστηρότατο κανόνα:
* Τη στρατιωτική πειθαρχία.* Την υπακοή και την εκτέλεση, άνευ αντιλογίας, των διαταγών των ανωτέρων του. Ο Παύλος Κουρούπης δεν ήταν από τους εκλεκτούς της Χούντας. Κι ούτε από τους παρακοιμώμενους των πραιτοριανών της Χούντας. Όταν επελέγη για να αναλάβει διοικητής του 251ΤΠ στην Κερύνεια, είχε ήδη συμπληρώσει, σε άλλες μονάδες, τα προβλεπόμενα για διοίκηση τάγματος χρόνια του. Ανέμενε κανονικά την τοποθέτησή του σε επιτελικό γραφείο. Αντί τούτου στάλθηκε στην Κερύνεια διοικητής του 251ΤΠ. Θα υποπτεύθηκε απλώς ότι, κάποιος άλλος είχε ίσως ισχυρό μέσο, είχε κάποιων υψηλά ισταμένων την εύνοια και τού ‘φαγε τη θέση. Δεν υποπτεύθηκε, δεν πέρασε απ’ το νου του ότι κρίθηκε αναλώσιμος, όπως αναλώσιμη κρίθηκε η Κερύνεια.
Κι όταν, τελικά, το Σάββατο 20η Ιουλίου 1974, μετά που οι μονάδες του 50 συντάγματος εισβολής του Αττίλα, αποβιβάστηκαν ανενόχλητες σαν τουρίστεςκαι σταθεροποιήθηκαν στο Πέντε Μίλι, όταν, δηλαδή, ο Κουρούπης και το 251 Τ.Π.αφέθηκαν να αμυνθούν απεγνωσμένα, ήταν πια αργά να πνίξουν τον εχθρό στη Θάλασσα: Οι δυνάμεις του Αττίλα, στον αέρα, στη θάλασσα και στην ξηρά, ήσαν, ήδη, κατά πολύ υπέρτερες. Ο Κουρούπης, όμως, έμεινε εφ’ ώ ετάχθη. Με τις ισχνές του δυνάμεις κράτησε τους εισβολείς δύο μέρες έξω από την Κερύνεια. Προκαλώντας τους σημαντικές απώλειες. Του συνταγματάρχη Καραογλάνογλου συμπεριλαμβανομένου ανάμεσα στους νεκρούς. Και του υποδιοικητή του 50 Συντάγματος, αντισυνταγματάρχη Τζεβντέτ Αϊκάν βαριά τραυματισμένου.
Για το τι έκανε και τι δεν έκανε επί του πεδίου της μάχης, στις προδομένες Θερμοπύλες της Κερύνειας το ηρωικό 251 Τ.Π. του Κουρούπη, η χρησιμότερη ίσως μαρτυρία προέρχεται από τον επικεφαλής των αποβατικών δυνάμεων του Αττίλα, στρατηγό Μπεντρεττίν Ντεμιρέλ και τα λεπτομερή απομνημονεύματά του. Όπου περιγράφει πώς ο ίδιος κατέπλεε, με το 2ο κύμα αποβάσεως, τη «Δύναμη Ειδικής Αποστολής Μπόρα» και τον επικεφαλής ταξίαρχο Χακί Μπορατάς, το πρωί της 22ας Ιουλίου 1974 στο Πέντε Μίλι, για να σώσει την Ταξιαρχία «Τσακμάκ», από την ΑΠΕΛΠΙΣΤΙΚΗ κατάσταση στην οποία καθηλώθηκε επί δύο μέρες, στα 250 μέτρατης ακτής αποβάσεως: 15 τουρκικά άρματα, 20 τεθωρακισμένα, τρία τάγματα πεζικού, ένα τάγμα πυροβολικού, δύο τάγματα πεζοναυτών, σύνολο ανδρών 3.500 του Αττίλα,καθηλωμένοι επί διήμερον στο Πέντε Μίλι, από τα πυρά: ενός λόχου τυφεκιοφόρων, ενός λόχου διοικήσεων, ενός λόχου υποστηρίξεως και τριών, ημι-άχρηστων ρωσικών αρμάτων Τ-34, του Παύλου Κουρούπη.
Οι άλλοι δύο λόχοι του 251 Τ.Π. μάχονταν στα φυλάκια απέναντι στους Τούρκους στο Τέμπλος – Άγιο Ιλαρίωνα. Το πιστοποιητικό για το μέγεθος της ανδρείας και του ηρωισμού του Παύλου Κουρούπη και των ηρωικών ανδρών του 251 Τ.Π., υπέγραψε ΑΥΤΟΠΤΗΣ ο στρατηγός του Αττίλα Μπετρεττίν Ντεμιρέλ: Με την περιγραφή της απελπιστικής κατάστασης των εισβολέων στην ακτή του Πέντε Μίλι, την 3η μέρα της εισβολής. Όπου έτρεμαν (γράφει) μην κατατροπωθούν. Και εμέμφοντο αλλήλους, στα επιτελεία επιπέδου υψηλότερα του Σώματος Στρατού, ότι δεν προβλέψανε να έχουν ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΚΕΝΩΣΗΣ, από την ακτή αποβάσεως. Εμείς εδώ δεν χρειάζεται να προσθέσουμε το παραμικρό.
Μαχόμενος, λοιπόν, διοικητής, του τραγικά προδομένου 251ΤΠ χάθηκε ο Κουρούπης. Μέσα στον κλοιό των ορδών του διαρκώς ενισχυόμενου Αττίλα. Στα δυτικά πρόσω της προδομένης Κερύνειας. Πεζός μαζί με τον ασυρματιστή του. Είχε δώσει και το διοικητικό του όχημα για ταχεία μεταφορά των δύο αντιαρματικών ΠΑΟ 57χιλιοστών του Λ.Υ.Τ. Εκεί μαχόμενο τον είδαν την τελευταία φορά, όσοι από τους άνδρες του μπόρεσαν τελικά να επιζήσουν.
Θεριστικές οι ριπές δύο πολυβόλων από ελάχιστη απόσταση, δεν άφησαν τον από θαύμα διασωθέντα σε χαντάκι, ανθυπολοχαγό Πλέτσα από το Κιλκίς, ν’ αναζητήσει την τύχη του διοικητή του, Παύλου Κουρούπη, που, μόλις πριν τις αιφνιδιαστικές ριπές, μαζί ήσαν. Ο ασυρματιστής του διοικητή, ο 20χρονος λοχίας Μιχαλάκης Κονναρής από την Τριμίκλινη, που μόλις πριν λίγο διαβίβαζε από δίπλα του, τις οδηγίες Κουρούπη, προς τον επικεφαλής του Λόχου Υποστηρίξεως Γιάννη Οικονομίδη, ευρισκόμενο προς τη μεριά του χωρίου Τριμύθι, έπαψε για πάντα να απαντά στις κλίσεις του ασυρμάτου.
Ο Υ Δ Ε Ι Σ τους είδε νεκρούς. Ούτε τον Κουρούπη, ούτε τον Κονναρή. Ουδείς, αιχμαλώτους. Οι Τούρκοι εισβολείς δεν έδειξαν ότι είχαν στα χέρια τους, για να επιδεικνύουν, να εξευτελίζουν, να φωτογραφίζουν και να υπερηφανεύονται, τον Παύλο Κουρούπη, διοικητή του 251 Τ.Π. της Κερύνειας, με υψωμένα χέρια και κάποιο λευκό πανί παράδοσης. Δ ε ν π α ρ α δ ό θ η κ ε . Αντισυνταγματάρχης πεζικού Παύλος Κουρούπης εκ Δένδρων Καλαμών. Έκτοτε στον μακρύ κατάλογο των αγνοουμένων. Α Λ Λ’ ο ηρωικός και τραγικός Κουρούπης, μάς είναι οικείος, αδελφός, προσφιλής, μέσα και από μία επιπλέον, σημαντικότατη διαδρομή των δεκαετιών, που τον κρατάει ολοζώντανο στη μνήμη, ανάμεσά μας. Αυτή η διαδρομή φέρει το όνομα Μαίρη Κουρούπη. Και είναι φορτωμένη μ’ ένα όνομα βαρύ, άξιο υπερηφάνειας. Ένα όνομα, συνάμα φορτωμένο το βαρύτερο ξύλο του σταυρού. Σ’ έναν ατελείωτο, επί 34 ήδη χρόνια, Γολγοθά, μαρτυρίου και οδύνης. Είναι η Μαίρη Κουρούπη, η σύζυγος του αγνοούμενου αντισυνταγματάρχη. Η αγονάτιστη αγωνίστρια, στους φρικτά – φρικτότατα μάταιους, επί 34 χρόνια, αγώνες των Συγγενών των Αδηλώτων Αιχμαλώτων και Αγνοουμένων του 1974. Στην αλύγιστη αυτή μορφή, τη Μαίρη Κουρούπη, γνωρίσαμε τον άγνωστο σε μας προσωπικά, χαμένο διοικητή του 251ΤΠ Παύλο Κουρούπη.
Το ίδιο εξάλλου συνέβη, με πλήθος άλλους πεσόντες και αγνοούμενους συμπολεμιστές μας, μονίμους, εφέδρους, κληρωτούς και εθελοντές, που δεν είχαμε ποτέ μέχρι το 1974 την τύχη της προσωπικής σύνδεσης. ΜΕΣΑ από τους αγώνες 26 ετών, της αλύγιστης Ανδρειανής Πάλμα, γνωρίσαμε εκείνο το 28χρονο παλικάρι τον έφεδρο πολεμιστή του 336 Τάγματος Πεζικού, του Αλευρομάγειρου, τον Χαράλαμπο Πάλμα. Που χάθηκε ηρωικά μαχόμενος στον Άγιο Παύλο της Λευκωσίας 17η Αυγούστου 1974. Επί 26 χρόνια αγνοούμενος, μέχρι που βρέθηκαν τα οστά του, θαμμένα στο στρατιωτικό κοιμητήριο, του άγους, της ντροπής και της ασέβειας, στη Λακατάμια το 2000.
ΜΕΣΑ από τους αγώνες της αλύγιστης Αγνής Χατζηνικολάου, γνωρίσαμε τη μορφή του επί 33 χρόνια αγνοούμενου δικαστή από τη Γιαλούσα, του Τάκη Χατζηνικολάου, που τα οστά του βρέθηκαν μόλις πέρυσι σε κοινό τάφο δολοφονηθέντων εν ψυχρώ αδηλώτων αιχμαλώτων, στα τουρκοπατημένα χώματα της σκλαβωμένης Καρπασίας. ΜΕΣΑ από τους αγώνες της αλύγιστης Χαρίτας Μάντολες και των άλλων συζύγων, μητέρων και θυγατέρων των αγνοουμένων, γνωρίσαμε μία προς μία τις ηρωικές μορφές πλήθους αλησμόνητων αδελφών μας.
ΣΤΕΚΟΜΑΣΤΕ σήμερα σε αυτή τη σεμνή τελετή συντετριμμένοι. Για να ομολογήσουμε τη συλλογική του έθνους ενοχή μας ότι: ΔΕΝ ΠΡΑΞΑΜΕ όσα οφείλαμε και όσα μπορούσαμε να πράξουμε. Θα προσπαθήσω να το πω και να το εξηγήσω, απόψε μ’ έναν άλλο τρόπο. Και συγχωρήστε μου, παρακαλώ, τη μακρηγορία. Αισθάνομαι (και θα φανεί με πόσο πλήθος άλλους, το αισθανόμαστε μαζί) ότι: Πρέπει να λεχθούν. Χρωστάμε να τα πούμε. Κυρίως να τα συλλογιστούμε, συλλογικά. Όσο πικρά κι αν είναι. Είναι όψεις και ουσία της συλλογικής μας ύπαρξης, που την ορίζουμε με το όνομα πατρίδα, πολιτεία, κρατικά οργανωμένη συλλογικότητα. Απόψε τιμούμε τον ηρωικό Παύλο Κουρούπη. Ποιοι τον τιμούμε; Μερικές δεκάδες πολίτες. Μετά από πρωτοβουλία ενός συνδέσμου πολιτών. Δεν τον τιμά η πολιτεία.
Δεν είναι δική της πρωτοβουλία, ακόμα κι αν ήσαν (ή είναι) εδώ προσκεκλημένοι οι εκπρόσωποί της. Η ίδια η πολιτεία, η πατρίδα, το «συλλογικό εμείς», έχει ξεχάσει κι έχει ξεγράψει από το 1974 και τον Κουρούπη και το 251 Τάγμα Πεζικού. Κι όταν λέω πολιτεία, εννοώ και την κυπριακή και την ελλαδική.
Θυμηθείτε ότι το απέριττο μνημείο για τους πεσόντες και αγνοούμενους του Πυροβολικού, στο στρατόπεδο στην Αθαλάσσα, επίσης δεν ήταν η πολιτεία που σκέφτηκε να ανεγείρει. Έργο του Συνδέσμου των Εφέδρων Πυροβολικού ήταν.
Όπως έργο του ίδιου Συνδέσμου ήταν να αναδείξει σε αυτήν εδώ την αίθουσα τον κορυφαίο ηρωισμό του τραγικού διοικητή αντισυνταγματάρχη Στυλιανού Καλμπουρτζή από τη Θεσσαλονίκη και των ηρώων ανδρών του, της 181 Μοίρας Πεδινού Πυροβολικού, που έπεσαν επί των πυροβόλων τους στο θυσιαστήριο του Συχαρί.
Όπως έργο Συνδέσμου Επιζώντων Πολεμιστών ήταν εκείνο το μνημείο για τους 98 πεσόντες και αγνοούμενους του 256ΤΠ, στην είσοδο της Ευρύχου.
Το ίδιο και το μνημείο των ηρώων του 231ΤΠ στο στρατόπεδο της 2ας Μεραρχίας στην Κλήρου. Το ίδιο και το μνημείο των ηρώων του 286ΜΤΠ στον δημοτικό κήπο εκεί στην πλατεία Μακαρίου του 2ου στη Λευκωσία. Και των ηρώων Καταδρομέων στο άλσος της Έγκωμης. Και το άγαλμα του ηρωικού ταγματάρχη Τάσου Μάρκου στον αποκομμένο δρόμο προς το τουρκοκρατούμενο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ και το αεροδρόμιο Λευκωσίας. Πολίτες είχαν την πρωτοβουλία. Με προσωπικούς κόπους και μόχθους. Και από εισφορές κυρίως πολιτών τα ανήγειραν. Και μετά από παρακλήσεις πολιτών, οργανωμένων σε συνδέσμους, παρέστη στα αποκαλυπτήρια η πολιτεία, διά του προέδρου της ή άλλων επισήμων.
Ε Δ Ω θα προβώ σε μια προσωπική δημοσιογραφική αποκάλυψη: Συγκλονιστικά ήσαν όσα ζούσαμε κάθε 20η Ιουλίου παριστάμενοι στην τελετή στον Τύμβο της Μακεδονίτισσας. Εξ αιτίας των φυσιολογικών εκρήξεων οργής, πόνου και οιμωγής, των χαροκαμένων μανάδων και πατεράδων των πεσόντων αδελφών μας Ελλαδιτών. Που υπέφεραν, όχι μόνο την απώλεια των παλικαριών τους, αλλά και τη στέρηση της αναγνώρισης της θυσίας τους από την ίδια την πολιτεία. Κυπριακή και ελλαδική. Από το πνιγμένο στην πικρά, στόμα της μάνας του ηρωικού Ελδυκάριου, του Καταδρομέα, του Αεροπόρου του Νοράτλας και των άλλων ηρώων της Εθνικής Φρουράς, ΔΕΝ ΑΚΟΥΣΤΗΚΕ ΠΟΤΕ εκείνο που είχε πει, μόλις έμαθε τη θυσία του γιου της, Τρεις του Μάρτη το 1957, η μάνα του Γρηγόρη Αυξεντίου: «Χ α λ ά λ ι σ ο υ π α τ ρ ί δ α τ ο π α ι δ ί μ ο υ». 23η Ιουλίου του 1995, λίγο πριν τις 9 το πρωί, ο τότε πρόεδρος Γλαύκος Κληρίδης, ταξίδευε προς τη Μαλούντα για το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ, όπου θα ετελείτο το ετήσιο μνημόσυνο των πεσόντων. Μαζί του κι ο υφυπουργός Παντελής Κούρος. Στο στρατόπεδο θα αναγκαζόταν να σταθεί και πάλι μπροστά στους χαροκαμένους γονιούς. Πήραμε τηλέφωνο τον συνταξιδεύοντα κ. Κούρο. Του θυμίσαμε την φρίκη της προ δύο ημερών τελετής στον Τύμβο. Και εκλιπαρήσαμε επιτέλους αυτή η πολιτεία, 21 χρόνια, τότε, μετά την θυσία των ηρώων, να αναγνωρίσει έμπρακτα και ονομαστικά τον ηρωισμό ενός εκάστου και να απονείμει τα μετά θάνατον οφειλόμενα παράσημα. Εισακουστήκαμε. Λίγη ώρα αργότερα, μόλις τελείωσαν οι ιερείς το τρισάγιο στο μνημείο της ΕΛΔΥΚ κι εκφωνήθηκε το προσκλητήριο πεσόντων, ο Κληρίδης πήγε στο μικρόφωνο. Και ανήγγειλε ότι ως πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, αποφάσισε να απονείμει, μετά θάνατον, σε έναν έκαστο των πεσόντων Ελλαδιτών αδελφών μας το Παράσημο Προμάχων Ελευθερίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι σκηνές που ακολούθησαν ήσαν συγκινητικές. Οι μαυροφορεμένοι Ελλαδίτες γονείς, με τα σκαμμένα πρόσωπα, φιλούσαν το χέρι του προέδρου. Τον επόμενο χρόνο, 21η Ιουλίου 1996, στο ετήσιο μνημόσυνο στην ΕΛΔΥΚ, όντως έγινε η απονομή, βάσει το καταλόγου που ετοίμασε η ΕΛΔΥΚ για τους ήρωές της, τους πεσόντες της Α΄ Μοίρας Καταδρομών και τους Αεροπόρους του καταρριφθέντος Νοράτλας.
Έκτοτε χρειάστηκαν, άλλων 10 χρόνων προσπάθειες για να πεισθεί η πολιτεία να απονείμει το ίδιο παράσημο στους Κύπριους της Ε.Φ. πεσόντες του 1974. Το έκαμε ο τότε πρόεδρος Τάσσος Παπαδόπουλος το Σάββατο, 2 Δεκεμβρίου 2005. Μετά από 31 ολόκληρα χρόνια. Γιατί, λοιπόν, υπήρξε επί τόσες δεκαετίες, τέτοια ανάρμοστη συμπεριφορά της πολιτείας προς τους ήρωές της; Γιατί αυτή η περιφρόνηση της πατρίδας προς εκείνους που θυσίασαν τη ζωή τους πολεμώντας υπέρ πατρίδος; Γιατί η πατρίδα επέδειξε εντελώς αναποτελεσματική πολιτική στην υποχρέωσή της για αναζήτηση της τύχης των αγνοουμένων αδηλώτων αιχμαλώτων; Τι είδους πατρίδα – πολιτεία, είναι αυτή, η κυπριακή και η ελλαδική, που επιδεικνύει τόσο επαίσχυντη αδιαφορία για τους ήρωες και τους αγνοούμενούς της;
Επιτρέψτε μου, για νά ‘χουμε μέτρο σύγκρισης, να θυμηθούμε ποια ήταν η στάση των προγόνων μας, ποιο ήταν το περιεχόμενο του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού μας, απέναντι στους πεσόντες και αγνοούμενους. Το 406 π.Χρ., διεξήχθη η φοβερή ναυμαχία στις Αργινούσες. Κοντά στη νήσο Λέσβο και την απέναντι ακτή της Ιωνίας. Νίκησε ο στόλος των Αθηναίων.
Ωστόσο η νικήτρια αθηναϊκή δημοκρατία, δίκασε και καταδίκασε σε θάνατο τους οκτώ στρατηγούς που ήσαν επικεφαλής του στόλου της, στη νικηφόρα ναυμαχία των Αργινουσών: Τον Αριστογένη, τον Αριστοκράτη, τον Διομέδοντα, τον Περικλή, τον Ερασινίδη, τον Πρωτόμαχο, τον Θράσυλλο και τον Λυσία, ΕΠΕΙΔΗ κρίθηκαν ένοχοι ότι δεν περισυνέλλεξαν, ενώ όφειλαν, τους ναυαγούς εκείνων των πλοίων τους που καταστράφηκαν από τον εχθρικό στόλο. 2.380 χρόνια, αργότερα, δηλαδή από το 1974 και εντεύθεν, η δική μας πολιτεία, κυπριακή και ελλαδική, επέδειξε πραγματική αδιαφορία και για τους ήρωές της, και για τους αγνοούμενούς της, και για όσους ανδραγάθησαν πολεμώντας, αλλά, π ρ ο σ έ ξ τ ε, διότι είναι πολύ σημαντικό: Πραγματική αδιαφορία επέδειξε και για τους λιποτάκτες και για τους προδότες.
Αυτή η πατρίδα ούτε τον Κουρούπη τίμησε, ούτε τον Γεωργίτση δίκασε, ούτε τον Μπονάνο τιμώρησε. Τι είδους πατρίδα είν’ αυτή; Το ερώτημα δεν είναι ρητορικό. Παρακαλώ να έχω την υπομονή σας και την προσοχή σας, για να καταθέσω, απόψε, Γ Ν Ω Μ Η. Γ Ν Ω Μ Η ψημένη μέσα στη φωτιά και την αισχύνη της εθνικής ατίμωσης του 1974. Μέσα στις φλόγες του ολοκαυτώματος της Σμύρνης 1922. Φορτωμένη τ’ αδελφικό αίμα των εμφυλίων ολέθρων του 1971 – 1974, του 1944 – 1949, του 1915 – 1917. Και από πιο πριν, στον μακρύ αποκρουστικό κατάλογο της εκάστοτε ενδημικής των Ελλήνων εμφύλιας πανούκλας. Από το εναρκτήριο εμφύλιο, «μήνιν άειδε θεά» της αρχέγονης Ιλιάδος του Ομήρου, ως το φρικτό ραδιοφωνικό «ο Μακάριος είναι ήδη νεκρός», της αποφράδος 15ης Ιουλίου 1974. Ευελπιστώ αυτή η γνώμη ν’ αποβεί «χρηστόν βούλευμα». Έτσι όπως το όρισε στις ΙΚΕΤΙΔΕΣ ο αρχαίος μας τραγωδός ο Ευριπίδης, λέγοντας: «Τις θέλει πόλει χρηστόν τι βούλευμα ες μέσον φέρει έχων;» (Ποιος έχει γνώμη που ωφελεί την πόλη – την πολιτεία, την πατρίδα – και θέλει σ’ όλους να την φανερώσει;)
Κυρία Μαίρη Κουρούπη, αγαπητές φίλες και φίλοι.
Πολλές φορές όταν ακροαζόμαστε με προσοχή τους επιμνημόσυνους λόγους που εκφωνούν οι αρμόδιοι της πολιτείας σε τελετές για τους πεσόντες, ανακαλύπτουμε πόσο σπουδαία αποσπάσματα δανείζονται από τους αρχαίους μας προγόνους. Ιδιαίτερη τους προτίμηση είναι να αντιγράφουν (στα λόγια μόνο, φευ) φράσεις από τον Περικλέους Επιτάφιο του Θουκυδίδη.
Απ’ εκεί παίρνουν το: «ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος». Π ό σ ο όμως γνοιάστηκαν εμπράκτως ν’ ακολουθήσουν το, «ανδρών αγαθών έργω γενομένων, έργω και δηλούσθαι τας τιμάς»; Που σημαίνει ότι: Άνδρες που δοξάστηκαν με τα έργα τους, με έργα θα πρέπει να τιμώνται.
Εκεί είναι, επίσης, και η «μυστική συνταγή» επιβίωσης του ελληνισμού, από την αυγή της πανάρχαιας ιστορίας ως τις μέρες μας: «Ούς νυν ημείς ζηλώσαντες και το εύδαιμον το ελεύθερον, το δ’ ελεύθερον το εύψυχον κρίναντες, μη περιοράσθε τους πολεμικούς κινδύνους».
Επειδή οι Έλληνες, ευδαιμονία, ύψιστη δηλαδή ευτυχία, κρίναμε ότι είναι μόνο η λευτεριά. Και ότι, μόνο με την ευψυχία κερδίζεται η ελευθερία.
Αυτός ο έρως ελευθερίας, με τεχνουργό την ευψυχία, είναι τελικά το μυστικό του τρόπου ζωής των Ελλήνων, δια μέσου των αιώνων.
Και εκείνο το «ζηλώσαντες»! Του 431 π.Χ. Αυτή η σπουδαιότερη σε ατομική και συλλογική ενέργεια λέξη «κλειδί», του αρχαίου κειμένου, που φανερώνει τον θαυμασμό των επιζώντων απέναντι στον αξιοζήλευτο ηρωισμό των ανδρείων, που μαχόμενοι υπέρ πατρίδος θυσιάστηκαν: Ο Υ Σ Ν Υ Ν Η Μ Ε Ι Σ ΖΗΛΩΣΑΝΤΕΣ ! Λέξη «κλειδί», αλλά και σκυτάλη, διά μέσου των αιώνων.
Όχι μόνο νυν, αλλά και αεί. Εις τους ελληνικούς αιώνας των αιώνων. Ακούστε την, στην 78η στροφή του Ύμνου εις την Ελευθερίαν, που έγραψε 2.254 χρόνια αργότερα, μήναν Μάϊον του 1823, Διονύσιος Σολωμός, Ζακύνθιος: «Ω Τριακόσιοι! Σηκωθείτε Και ξανάλθετε σ’ εμάς Τα παιδιά σας θέλ’ ιδείτε: Πόσο μοιάζουνε με σας». Ζηλώσας, Λεωνίδαν των Θερμοπυλών, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος και όλοι οι εν τη Πόλη κατοικούντες «πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών». Ζηλώσας του Λεωνίδα το Μολών Λαβέ, στον Μαχαιρά της 3ης Μαρτίου 1957, ο Γρηγόρης Αυξεντίου.
ΟΥΣ ΝΥΝ – και αεί λοιπόν – ΗΜΕΙΣ ΖΗΛΩΣΑΝΤΕΣ…
Ο Επιτάφιος που ε κ φ ώ ν η σ ε το 431 π.Χ., ο 1ος των Αθηναίων πολίτης, ο Περικλής του Ξανθίππου και κατέγραψε ο 1ος στην οικουμένη ιστορικός, ο Θουκυδίδης, αποτελεί αειθαλές αριστούργημα λόγου. Διά μέσου των αιώνων κόσμημα, όπως οι ανά τον κόσμο κορυφαίοι μελετητές επιμένουν. Και, προπαντός, ΥΜΝΟ στη γενέθλια της δημοκρατίας πολιτεία των αρχαίων Αθηναίων.
Γι’ αυτό, άλλωστε, και στο προσχέδιο του «ευρωπαϊκού συντάγματος» που ο Γάλλος πολιτικός Ζισκάρ ντ’ Εστέν είχε παραδώσει στον προεδρεύοντα της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, προοίμιο τέθηκε, από τον Επιτάφιο του Θουκυδίδη, το Β-37: «Χρώμεθα γαρ πολιτείαν και όνομα μεν διά το μη ες ολίγους αλλ’ ες πλείονας οικείν δημοκρατία κέκληται».
Εκεί λοιπόν, στο γράμμα και στο πνεύμα της σπουδαιότερης επινόησης του ανθρώπινου πνεύματος και της ανθρώπινης πράξης, για την έννοια της πατρίδας και της πολιτείας: στην «τεχνογνωσία» της αρχαίας Αθηναϊκής Δημοκρατίας και στο άθλημα του συλλογικώς πολιτεύειν, στην αρμονική ταύτιση της έννοιας πολίτης με την έννοια οπλίτης, εκεί όπου, το αμύνεσθαι περί πάτρης δεν περιορίζεται μόνο στο πάτριο έδαφος και στον όμαιμο, τον ομόγλωσσο και ομόθρησκο λαό – δήμο – πλήθος, αλλά εκτείνεται, ισοσθενώς σπουδαιότατα, και στο δημοκρατικό πολίτευμα, εκεί όπου ο αρχαίος όρκος «ου καταισχυνώ όπλα τα ιερά, ουδέ εγκαταλείψω τον παραστάτη ότω αν στοιχήσω», δεν περιορίζεται μόνο στο καθήκον «αμυνώ δε και υπέρ ιερών και οσίων και μόνος και μετά πολλών, την πατρίδαν δε ουκ ελάσσω παραδώσω», αλλά καθορίζει, εξίσου, ύψιστη την υποχρέωση: «και ευηκοήσω των αεί κρινόντων και τοις θεσμοίς τοις ιδρυμένοις πείσομαι και ούστινας αν άλλους το πλήθος ομοφρόνως ιδρύσηται», ώ σ τ ε , «αν τις αναιρεί τους θεσμούς ή μη πείθηται ούκ επιτρέψω», α λ λ ά και π ά λ ι «αμυνώ δε μόνος και μετά πολλών και ιερά τα πάτρια τιμήσω»,
Δ Ι Ο Τ Ι , εξίσου πάτριο, εξίσου όσιο και ιερό, είναι, μέσα στην έννοια της πατρίδας, μαζί με το έδαφος και τον λαό, ΚΑΙ το δημοκρατικό πολίτευμα. Η ανάπτυξη και η άνθησή του. Όπως το πλήθος, ο δήμος, ο κυρίαρχος λαός, εκάστοτε «ομοφρόνως ιδρύσηται», στην Δημοκρατίαν την Αθήνησιν, εκεί λοιπόν μπορούμε να βρούμε επίκαιρες και ολόφρεσκες, συγκρίνοντας κυρίως εξ αντιδιαστολής με τα τωρινά μας, κάποιες απαντήσεις στα κρίσιμα σημερινά ερωτήματα που φρικτά μας βασανίζουν: Τ ι ε ί δ ο υ ς πατρίδα είν’ αυτή που έχουμε; Ποιάς ποιότητας; Και, προπάντων, ποιανού μέλλοντος πολιτεία, θα κληροδοτήσουμε στα παιδιά μας; Πατρίδα – πολιτεία είναι, πρώτ’ απ’ όλα, με ποιο τρόπο, κάθε φορά, οι πολίτες – οπλίτες της, πολιτεύουν. Ας αναρωτηθούμε, με τον κατάλογο του Θουκυδίδη ανά χείρας, πόσο παρωχημένα ή σύγχρονα είναι, μετά από δυόμιση χιλιάδες χρόνια, αυτά τα ερωτήματα:
1. Έχουμε τοποθετήσει πάνω απ’ όλα τη λευτεριά; Είναι εύδαιμον και για μας το ελεύθερον;
2. Καλλιεργούμε την ευψυχία, προκειμένου να διεκδικήσουμε την ελευθερία και για τα παιδιά μας να την εξασφαλίσουμε;
3. Κατορθώσαμε μήπως, στο δημοκρατικό μας πολίτευμα, την εξουσία να την ασκεί όλος ο λαός και όχι κάποιοι λίγοι πολίτες;
4. Ντρεπόμαστε, άραγε, όσοι δεν ενδιαφερόμαστε για τα πολιτικά ότι, δεν κρινόμαστε απλώς αδιάφοροι, αλλά άχρηστοι καταντούμε να θεωρούμαστε;
5. Αναδεικνύουμε, μήπως, στα δημόσια αξιώματα εκείνους που είναι οι πραγματικά ικανοί και οι άξιοι, ανεξαρτήτως τάξεως, οικογενειακής ή κομματικής προελεύσεως και πλούτου;
6. Πειθαρχούμε στους νόμους όχι από φόβο για τις ποινές, αλλά από εσωτερικό σεβασμό και ντρεπόμαστε, άραγε, να παρανομήσουμε;
7. Αντικρίζουμε τους κινδύνους με αυτοπροαίρετη ανδρεία ή μήπως επειδή μας επιβάλλει ο νόμος την υπακοή;
8. Φροντίζουμε τα δημόσια πράγματα όπως τις ιδιωτικές μας υποθέσεις;
9. Τον πλούτο μας τον έχουμε για να τον χρησιμοποιούμε σε έργα ή μόνο για να καυχιόμαστε;
10. Αγαπούμε το ωραίο, αλλά μένουμε απλοί και φιλοσοφούμε χωρίς να γινόμαστε νωθροί; «Φιλοκαλούμεν τε γαρ μετ’ ευτελίας και φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας»;
11. Καλλιεργούμε άφοβα τον ελεύθερο διάλογο για ν’ ακούμε όλες τις γνώμες, να φωτίζουμε όλες τις πτυχές, ώστε ν’ αποφασίζουμε τα πιο σωστά;
12. Μήπως έχουμε την αναγκαία γενναιότητα που δεν κάμπτεται μπροστά σε όσα από πριν ζυγίζουμε ως φοβερά, ούτε λιποτακτούμε απέναντι στον κίνδυνο;
13. Θεωρούμε, άραγε, την ανδρεία ως στολίδι της πολιτείας;
14. Προτιμούμε την αντίσταση, έστω κι αν οδηγήσει στον θάνατο, παρά τη δειλία και μια ζωή ντροπιασμένη;
15. Έχουμε, μήπως, αποδείξει στην πράξη, ως πολιτεία, πως ενστερνιζόμαστε το αξίωμα ότι, εκεί όπου ορίζονται σπουδαία έπαθλα για την ανδρεία, εκεί και υπάρχουν οι άριστοι πολίτες;
(«άθλα γαρ οίς κείται αρετής μέγιστα, τοις δε και άνδρες άριστοι πολιτεύουσιν»).
Ε Ι Ν Α Ι όλ’ αυτά, κυρίες και κύριοι, μερικά μόνο από τα ερωτήματα που γεννά η σύγκριση με όσα ο Περικλέους Επιτάφιος του Θουκυδίδη, τεκμηριώνει ότι αποτελούσαν το περιεχόμενο της έννοιας πατρίδα – πολιτεία – πολίτης – οπλίτης, που επινόησε, εκεί, κάτω από τον ιερό βράχο της Ακροπόλεως και στην Πνύκα, η των προγόνων μας ένοπλη δημοκρατική σοφία.
ΘΑ ΕΡΩΤΗΘΟΥΜΕ, ίσως: Μα, ζούσε, άραγε, τέτοιου είδους πατρίδα, Μάρτιο του 1957, στην αγγλοκρατούμενη Κύπρο, η γριά Αντωνού, μάνα του Γρηγόρη Αυξεντίου, όταν κραύγαζε «χαλάλι σου πατρίδα το παιδί μου»; Και βέβαια την ζούσε! Εντελώς επικείμενη! Ψυχή τε και σώματι, ευλογημένη την ερχόμενη. Μετά βεβαιότητος επικείμενη. Δ ι ό τ ι: Ζούσε τον, υπέρλαμπρου ηρωισμού, αγώνα της ΕΟΚΑ, όπου κάθε θυσία, βιωνόταν ως μία ακόμη προστιθέμενη βεβαιότητα για την απελευθέρωση της πατρίδας.
Και ποια, άραγε, πατρίδα μπορούσε να είναι πιο τέλεια από εκείνην που για χάρη της, ο ανθός της ανδρείας και της λεβεντιάς, γινόταν αυτοπροαιρέτως, ολοκαύτωμα στο Μαχαιρά και ανέβαινε στην αγχόνη των Εγγλέζων, περήφανα τραγουδώντας, «απ’ τα κόκαλα βγαλμένη των Ελλήνων τα ιερά και σαν πρώτα ανδρειωμένη, χαίρε, ώ χαίρε ελευθεριά»; «Π ε ρ ί τ ο ι α ύ τ η ς ο υ ν π ό λ ε ω ς, μ α χ ό μ ε ν ο ι ε τ ε λ ε ύ τ η σ α ν» !
Το ίδιο όμως, άραγε, ποια μάνα, ποια σύζυγος, ποια αδελφή, ποια θυγατέρα, ποια οικογένεια, ηρωικού αδελφού μας του 1974, έζησε τότε, ή έκτοτε, στη διάρκεια των 34 ήδη ετών;
Ε Α Ν , λοιπόν, πράγματι, εκείνους που για την πατρίδα θυσίασαν τη ζωή τους, θέλουμε, εξ όλης της ψυχής και εξ όλης της διανοίας, να τιμούμε όπως τους αξίζει, και εάν, αυτό κάνοντας, έχουμε τη βεβαιότητα ότι μεταλαμπαδεύουμε και κληροδοτούμε στα παιδιά μας και στα εγγόνια μας, μια πατρίδα άξια για να την αγαπούν και για να τη γνοιάζονται, ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ πρέπει πρώτ’ απ’ όλα να φροντίζουμε.
Τ η ν α π ε λ ε υ θ έ ρ ω σ ή της συ-πε-ρι-λαμ-βα–νο-μέ-νων: Κερύνειας, Μόρφου, Αμμοχώστου και Καρπασίας .
Το δημοκρατικό της πολίτευμα να κάνουμε ουσιαστικό. Την ισχύ και τη δύναμή της: Πολιτική, διπλωματική, οικονομική, κοινωνική, μορφωτική, κυρίως στρατιωτική και πρωτίστως ψυχική. Την ποιότητά της. Και το μεγαλείο της. Σαν προσωπική, του καθενός μας, υπόθεση. Μόνο έτσι, με έργα πατρίδος «δηλούσθαι τας τιμάς» και για τον Παύλο Κουρούπη και για κάθε ένα από τα λαμπρά παλικάρια μας. Για να ‘ναι υπερήφανα, παιδιά και εγγόνια και τέκνα τέκνων, πώς τούτη η πατρίδα, των Ελλήνων και Ελληνίδων η κυπριακή και ελλαδική πολιτεία, πρωτίστως κι εμπράκτως τιμά όσους γι’ αυτήν και τη λευτεριά της, τη ζωή τους δεν δείλιασαν να θυσιάσουν.
Τουρκική εισβολή: Ο συγκλονιστικός ηρωισμός του «Λεωνίδα της Κύπρου» – Ο Έλληνας λοχαγός καταδρομών, Νικόλαος Κατούντας
Ο λοχαγός Νικόλαος Κατούντας ή «Λεωνίδας της Κύπρου» αγνοείται από τις 22 Ιουλίου 1974 μέχρι και σήμερα
Κάθε Ιούλιο τα τελευταία 50 χρόνια, η συλλογική μνήμη επανέρχεται στα τραγικά γεγονότα της Κύπρου του 1974 και η καρδιά μας σφίγγεται από τον χωρισμό της μεγαλόνησου στα δύο που ισχύει μέχρι και σήμερα.
Εκείνες τις ημέρες, ελάχιστες ελληνικές και κυπριακές δυνάμεις υπερασπίστηκαν τα κυπριακά χώματα από την τουρκική εισβολή. Ένας από τους Έλληνες αξιωματικούς που έδωσαν τη ζωή τους για τους Κύπριους αδελφούς και τις πατρογονικές εστίες τους ήταν και ο λοχαγός, τότε, των καταδρομών Νικόλαος Κατούντας, που ο ηρωισμός και η αυτοθυσία τους έφτασαν για να μείνει στην ένδοξη ελληνική ιστορία ως ο «Λεωνίδας της Κύπρου» και το Λιοντάρι της Κερύνειας. Ένας πραγματικός ήρωας.
Επικεφαλής 62 ανδρών διατάχθηκε να σταματήσει τους προελαύνοντες εισβολείς στον Άγιο Γεώργιο Κερύνειας. Πηγαίνοντας για να λάβει τη θέση του, συνάντησε σκόρπιους πεζικάριους του 251 Τάγματος Πεζικού που οπισθοχωρούσαν εξουθενωμένοι. Τους ρώτησε: «Πού είναι οι Τούρκοι;». Αυτοί του απάντησαν ότι είναι καλύτερα αυτός και οι άνδρες του να φύγουν, γιατί οι Τούρκοι είναι πάρα πολλοί. Τότε εκνευρισμένος ο λοχαγός τους απάντησε με αποφασιστικότητα: «Δεν σας ρώτησα πόσοι είναι, αλλά πού είναι οι Τούρκοι!”.
Ποιος ήταν ο Νικόλαος Κατούντας
Ο Νικόλαος Κατούντας ήταν απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και ήταν εκπαιδευμένος ως καταδρομέας, αλεξιπτωτιστής, βατραχάνθρωπος και χιονοδρόμος, ενώ ήταν τελειόφοιτος της Νομικής Σχολής Αθηνών. Το 1973 μετατέθηκε στην Κύπρο με το βαθμό του υπολοχαγού και συγκεκριμένα στην 33η Μοίρα Καταδρομών (ΜΚ) ως διοικητής λόχου.
Κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής, ο Κατούντας έλαβε μέρος ως διοικητής του 31ου Λόχου Κρούσεως της 33 ΜΚ στην επιχείρηση κατάληψης του φρουρίου του Αγίου Ιλαρίωνα που ξεκίνησε τη νύχτα της 20ης Ιουλίου 1974. Παρά την αρχική της επιτυχία (κατάληψη υψώματος Πετρομούθκια), το πρωί της επόμενης μέρας η 33 ΜΚ αναγκάστηκε να συμπτυχθεί εξαιτίας της έλλειψης πυρομαχικών και της μη έλευσης ενισχύσεων, ενώ την κατάσταση επιδείνωσε ο θάνατος του διοικητή της μοίρας, Γεωργίου Κατσάνη.
Το πρωί της 22ας Ιουλίου του 1974 ο 31χρονος τότε Νικόλαος Κατούντας, όντας επικεφαλής λόχου δύναμης 62 καταδρομέων έσπευσε προς ενίσχυση του 251 Τ.Π. του Παύλου Κουρούπη, το οποίο μαχόταν εναντίον των εισβολέων στην Κερύνεια. Εκεί, ο Κατούντας και οι άνδρες του έδωσαν μάχες εκ του συστάδην καθώς βρέθηκαν αντιμέτωποι με τον κύριο όγκο της τουρκικής αποβατικής δύναμης.
Την ίδια μέρα, κατά τη διάρκεια της οπισθοχώρησης, διότι ήταν πλέον ορατός ο κίνδυνος του εγκλωβισμού μετά την κατάληψη της πόλης από τον εχθρό, ο Κατούντας (ο οποίος είχε ενδιάμεσα τραυματιστεί ελαφρά στο πόδι) μαζί με ομάδα τεσσάρων ή έξι ανδρών δέχτηκε επίθεση από πολυάριθμη εχθρική δύναμη κοντά στο Τέμπλος. Αν και δύο από τους στρατιώτες που τον ακολουθούσαν διασώθηκαν, μεταξύ αυτών και πεζικάριοι του 251 τάγματος πεζικού ως επίσης και μέλη του επιτελείου του διοικητή του 251 Τ.Π. αντισυνταγματάρχη Παύλου Κουρούπη, ο ίδιος παραμένει από τότε αγνοούμενος. Στρατιώτες που πολέμησαν υπό τις διαταγές του Κατούντα, πιστοποίησαν την γενναιότητα που επέδειξε κατά τη διάρκεια των μαχών τοσον σε Άγιο Ιλαρίωνα οσον και στο κτήριο της μητρόπολης Κερύνειας.
Ο Λεωνίδας της Κύπρου
Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία ενός Κύπριου λοχία, του Χαράλαμπου Κυρίλλου:
«Εγώ, ο Χαράλαμπος Κυρίλλου, από την κατεχόμενη Κερύνεια, που έχει ζήσει τις «τελευταίες» στιγμές με το λοχαγό των Καταδρομών Νικόλαο Κατούντα, θα σας διηγηθώ τι είχε συμβεί εκείνο το καταραμένο προδομένο μεσημέρι της 22ας Ιουλίου 1974.
Ηταν 20 Ιουλίου 1974, γύρω στις 5 το απόγευμα. Ο ήλιος είχε πάρει την κατηφόρα και μέσα στα ερείπια που κάπνιζαν εμείς ξεκινήσαμε την επιχείρηση για κατάληψη του Αγίου Ιλαρίωνα, ενός απόρθητου υπό τουρκικό έλεγχο φρουρίου, με διοικητή της Μοίρας το Νικόλαο Κατούντα.
Μετά από σκληρές μάχες καταφέραμε και πήραμε τα πυροβολεία γύρω από το φρούριο. Από αυτή τη φάση αρχίζει η μεγάλη προδοσία της Κύπρου.
Το Πυροβολικό, το οποίο περιμέναμε να χτυπήσει το φρούριο ώστε στις 12.00 να κάνουμε την τελική επίθεση και την κατάληψή του, κάποιοι πατριώτες το τοποθέτησαν σε καίριο μέρος ώστε να γίνει ορατό από τα πολεμικά αεροπλάνα των Τούρκων και σε λίγο να γίνει στάχτη.
Εμείς πάνω περιμέναμε, αλλά τι να γίνει! Μας βρίσκει το χάραμα και ποιος είδε το χάρο και δε φοβήθηκε. Μετά από αρκετή ταλαιπωρία φτάσαμε στη Μοίρα. Ολοι, φαντάροι, αξιωματικοί, ένα μάτσο χάλια.
Ξημερώνοντας η 22α Ιουλίου, ο λοχαγός μου είπε να ανέβω στο τζιπ και να πάμε κάτω στην Κερύνεια να καταστρέψουμε ένα άρμα των Τούρκων. Με το τουφέκιο Νο 4 που κρατούσαμε, τι άρμα να καταστρέψεις! Ολόκληρος ο 31ος λόχος ξεκινήσαμε για την Κερύνεια. Εδωσε ο λοχαγός τις απαραίτητες οδηγίες. Ακροβόλησε το λόχο. Μια διμοιρία προς τη θάλασσα και οι άλλες δύο προς τον Πενταδάκτυλο. Εγώ, μέσα στον κύριο δρόμο πάνω στο τζιπ μαζί με το λοχαγό, με κατεύθυνση προς τον Αγ. Γεώργιο, ένα χωριό έξω από την Κερύνεια, και από ‘κει κατευθύναμε το λόχο.
Σε κάποια στιγμή ανεβήκαμε σε ένα τριώροφο σπίτι για να βλέπουμε καλύτερα, γιατί ο λοχαγός φοβόταν μήπως γινόταν κάτι από τη θάλασσα. Εκείνη τη στιγμή άνοιξα το ψυγείο και βρήκα μέσα ένα κομμάτι καρπούζι. Μόλις το αντίκρισα, το άρπαξα και ήμουν έτοιμος να χώσω τη μούρη μου μέσα. Ντράπηκα το λοχαγό μου και του το έδωσα. Πήρε ένα μαχαίρι και εκεί που ήμασταν έτοιμοι να σβήσουμε τη δίψα μας, μας καλούσαν από τη δεύτερη διμοιρία, ότι σε ένα περιβόλι με λεμονιές υπήρχαν καμουφλαρισμένα 200 άρματα.
Εκείνη τη στιγμή με κοίταξε στα μάτια ο λοχαγός και μου είπε: «Λοχία μας πρόδωσαν». Από τα νεύρα του, όπως βαστούσε το καρπούζι το πέταξε στον τοίχο. Είχαμε τόση δίψα πάνω μας που τα χείλη μας είχαν κολλήσει. Το νερό, η παροχή του ήταν κομμένη. Με κτύπησε στον ώμο σαν να μου ζήταγε συγγνώμη. Αρπάζει τον ασύρματο από το χέρι μου και διατάζει τις διμοιρίες οπισθοχώρηση.
Μετά από μισή ώρα μαζευτήκαμε σ’ ένα μεγάλο σπίτι που ήταν η Μητρόπολη Κερύνειας. Ο λοχαγός, μας έδινε οδηγίες για να γλιτώσουμε από αυτή την προδοσία. Μόλις μας κατατόπισε γίναμε αντιληπτοί από τους Τούρκους που μπαίνανε μέσα στην Κερύνεια σαν να κάνανε παρέλαση στο Σύνταγμα. Δώσαμε και εκεί σκληρή μάχη με ό,τι είχαμε στη διάθεσή μας. Οπλισμό μηδέν, νηστικοί και διψασμένοι και όμως το θάρρος, το πείσμα και η ενθάρρυνση του λοχαγού μας, νίκησε.
Οι Τούρκοι φύγανε όλοι τρεχάλα και κρυμμένοι πίσω από τα άρματα μπήκανε στην Κερύνεια. Μέσα από βουνά και χαράδρες και με τη δίψα να μας ταλαιπωρεί, φτάσαμε έξω από το χωριό Κάρμι και λίγο πιο μακριά το τουρκικό χωριό Τέμπλος. Ο λοχαγός μας είπε ότι πρέπει να μείνουμε εδώ να βραδιάσει και μετά να φύγουμε. Ο λόγος ήταν ότι η Κερύνεια είχε πέσει στα χέρια των Τούρκων και έπρεπε να περιμένουμε. Μου είπε να πάρω πέντε λοκατζήδες και να προχωρήσω λίγο πιο πάνω αν τυχόν και πέσει κάτι στην αντίληψή μου να του το αναφέρω. Μόλις σηκωθήκαμε ακούγεται μία έκρηξη.
Ενας φαντάρος ο οποίος πήγε για ανάγκη του, έρχεται με το ένα χέρι να κρέμεται. Παίρνει την ξιφολόγχη το κόβει τελείως και το πετά στη χαράδρα, σαν να πέταγε ένα κομμάτι ξύλο. Μόλις αντικρίσαμε αυτό το γεγονός παγώσαμε. Αμέσως ο λοχαγός τον φρόντισε και μας ενθάρρυνε. Εκεί άρχισε η μάχη ζωής και θανάτου. Μια ώρα τα όπλα δεν σίγησαν ούτε ένα λεπτό. Οι Τούρκοι έκαναν πίσω και τότε ο λοχαγός μας φώναξε όλους και μας διέταξε ότι τώρα πρέπει να φύγουμε προς άλλη κατεύθυνση λέγοντας: «Μωρέ φύγετε. Οι μανάδες της Κύπρου θα μαυροφορεθούν και δεν θέλω να ‘ναι οι δικές σας».
Εγώ και ο λοχαγός καλύπταμε τους υπόλοιπους για έξοδο από τη χαράδρα μόλις βγήκε και ο τελευταίος. Μείναμε στο τέλος μόνοι μας, κοιταχτήκαμε στα μάτια για λίγο. Το πρόσωπό του είχε μια υπερκόσμια λάμψη. Αμέσως ένα χαμόγελο φώτισε το πρόσωπό του. Τέτοιο χαμόγελο δε νομίζω να αντικρίσω ποτέ στη ζωή μου ολόκληρη. Ενα χαμόγελο σιγουριάς, αγάπης και αυτοθυσίας. Εκείνη τη στιγμή δεν υπήρχε λοχαγός και στρατιώτης. Υπήρχαν δύο άνθρωποι, δύο φίλοι. Μου είπε να φύγω και ότι θα με καλύπτει.
Εφυγα. Ηταν η τελευταία φορά που είδα το λοχαγό μου. Εκεί μέσα στην κουφάλα της χαρουπιάς με τη στολή του Ελληνα αξιωματικού, τα διακριτικά του καταδρομέα, το φωτεινό του χαμόγελο που ενέπνεε εμπιστοσύνη και σιγουριά και ήμαστε έτοιμοι ακόμα και στην κόλαση να τον ακολουθήσουμε, ήταν η τελευταία φορά που είδα το Λοχαγό, τον Ανθρωπο, το Φίλο, τον Πατέρα, το Νίκο Κατούντα.
Αυτό το σφάλμα που έκανα… δεν θα το συγχωρέσω ποτέ στον εαυτό μου. Η μνήμη ανατρέχει στις μέρες που περάσαμε μαζί ιδιαιτέρως εγώ, ως πιστός ακόλουθός του. Πότε δε θύμωσε. Ποτέ δεν παραφέρθηκε. Ουδείς εξ αυτού αδικήθηκε. Ημουν πεπεισμένος πως μπροστά μας βρισκόταν ο ηγήτωρ. Πολεμήσαμε και κρατηθήκαμε μαζί του.
Δώσαμε άνισες μάχες αντιμετωπίζοντας τους Τούρκους εισβολείς. Ο λοχαγός μόνος και αβοήθητος με τους στρατιώτες του. Οταν όλα χάθηκαν, μας διέταξε να αποχωρήσουμε. Εμεινε τελευταίος να μας καλύπτει σαν Λεωνίδας της Κύπρου. Του χρωστάμε τον Αγιο Ιλαρίωνα. Ευλαβικά. Ο αγγελιοφόρος του».
Να σημειωθεί ότι η Ελλάδα, θέλοντας να τιμήσει τον Νικόλαο Κατούντα, του απέδωσε τιμητικά τον βαθμό του Αντιστρατήγου και έδωσε το όνομά του στο στρατόπεδο των Ειδικών Δυνάμεων της Λαγκάδας στη Χίο. Το λιοντάρι της Κερύνειας αγνοείται από τις 22 Ιουλίου του 1974 μέχρι και σήμερα.
ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ: Η ΑΠΟΒΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΝΤΕ ΜΙΛΙ (ΜΕΡΟΣ Β΄) Γιάννη Κ. Λάμπρου Φιλόλογου, Ιστορικού – Συγγραφέα
Ενώ από νοτιοανατολικά οι δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς, έστω και ασθενείς, είχαν επιτεθεί κατά του προγεφυρώματος από τις 10 π.μ. της 20ής Ιουλίου, στα δυτικά, μόλις στη 1 μ.μ. ήρθαν σε επαφή με τον εχθρό. Οι πρώτοι που κατέφθασαν στην περιοχή δεν ήταν μονάδες του ενεργού στρατού αλλά δύο Λόχοι του 316 ΤΕ με τον Αντισυνταγματάρχη Δημήτριο Μπίκο. Tα 281 ΤΠ και 286 ΜΤΠ, που έσπευδαν προς την Κερύνεια, νωρίς το πρωί της 20ής Ιουλίου είχαν πληγεί από την τουρκική αεροπορία κοντά στο χωριό Κοντεμένος και είχαν υποστεί μεγάλες απώλειες. Επειδή χρειάστηκε αρκετός χρόνος για την ανασυγκρότησή τους και προπαντός επειδή κινήθηκαν με προφυλάξεις κατά την διάρκεια της μέρας, για να μη γίνουν ξανά στόχος της τουρκικής αεροπορίας, έφτασαν στον προορισμό τους με πολύ μεγάλη καθυστέρηση. Εντωμεταξύ ο Μπίκος έκρινε ότι ήταν παρακινδυνευμένο να επιτεθεί με τους δύο λόχους των επιστράτων. Το ηθικό τους ήταν πεσμένο μετά το πάθημα των προφυλακών τους, που είχε χάσει δύο Ανθυπολοχαγούς και κάποιους άνδρες, όταν έπεσε αναπάντεχα πάνω σε Τούρκους στρατιώτες κοντά στο Πέντε Μίλι. Εξάλλου δεν διέθεταν αντιαεροπορικά, ούτε ΠΑΟ, ούτε όλμους, παρά μόνο ελαφρά όπλα. Ο Λόχος Υποστηρίξεως, αν και αναμενόταν, δεν έφτασε ποτέ στην περιοχή. Έτσι ο Μπίκος περιορίστηκε στην αναγνώριση των εχθρικών θέσεων και περίμενε ενισχύσεις. Απέφυγε να κτυπήσει τις εχθρικές θέσεις, ακόμη και όταν το απόγευμα ήρθαν προς ενίσχυσή του τρία άρματα και μερικά ΠΑΟ. Έτσι το προγεφύρωμα δεν δέχτηκε καμιά πίεση από τη δυτική πλευρά στις 20.7.1974. Προερχόμενα από τον Καραβά ενώθηκαν με τη Διλοχία των επιστράτων του Μπίκου, το 286 ΜΤΠ στις 7.30΄ μ.μ. και το 281 ΤΠ στις 11 μ.μ. Τη διοίκηση όλων αυτών των μονάδων ανέλαβε ο Συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Μπούφας. Στο συγκρότημα Μπούφα δόθηκε διαταγή από το ΓΕΕΦ να εξορμήσει από δυτικά προς εξάλειψη του προγεφυρώματος στις 2.30 π.μ. της Κυριακής 21.7.1974. Στην επίθεση κατά του προγεφυρώματος θα μετείχε από νοτιοανατολικά και η Διλοχία του 251 ΤΠ ενισχυμένη από το 366 ΤΕ, του οποίου η διοίκηση είχε ανατεθεί στον Ταγματάρχη Παντελή Πανταζή, που ήταν διοικητής του Εφεδρικού πριν από το πραξικόπημα. Εισήγηση του Μπίκου να αναλάβουν τον κύριο ρόλο κατά τη νυχτερινή επίθεση οι Δυνάμεις Καταδρομών και η ΕΛΔΥΚ δεν εισακούστηκε.
Σύμφωνα με το σχέδιο του ΓΕΕΦ την ίδια νύχτα οι Δυνάμεις Καταδρομών θα επιχειρούσαν να ανατρέψουν τους Τούρκους στα υψώματα του Αγίου Ιλαρίωνα και της Άσπρης Μούττης, ενώ η ΕΛΔΥΚ θα προσπαθούσε να καταλάβει το χωριό Κιόνελι στα βόρεια της Λευκωσίας και να εξαλείψει τον θύλακα Λευκωσίας – Αγύρτας. Λίγο πριν από τη νυχτερινή επίθεση ο Μπίκος τραυματίστηκε και οι δυνάμεις που ήταν έτοιμες να επιτεθούν στερήθηκαν από την πολύτιμη πείρα που αυτός απέκτησε από τις πολύωρες αναγνωρίσεις των εχθρικών θέσεων. Το 251 ΤΠ εξάλλου δεν ενισχύθηκε από το Τάγμα Πανταζή. Όπως υποστηρίζει ο Πανταζής1, το Τάγμα του ποτέ δεν πήρε εντολή να μετάσχει στη νυχτερινή επίθεση κατά του προγεφυρώματος. Η αρχική αποστολή του ήταν να καταλάβει τη διάβαση Λάρνακα Λαπήθου – Βασίλειας στη δυτική άκρη του Πενταδάχτυλου, για να εμποδίσει ενδεχόμενη απόπειρα των Τούρκων να προελάσουν προς τη Λευκωσία μέσω της διάβασης αυτής. Έφτασε εκεί τα μεσάνυχτα της 20ής Ιουλίου και την αυγή της 21ης Ιουλίου πήρε νέα διαταγή να κατεβεί στον Καραβά και διά του παραλιακού δρόμου να προχωρήσει προς το προγεφύρωμα και να συνάψει μάχη με τον εχθρό2. Όταν πήρε αυτή τη διαταγή, η νυχτερινή επίθεση κατά του προγεφυρώματος βρισκόταν προς το τέλος της. Το Τάγμα κατέβηκε στον Καραβά γύρω στις 5 π.μ. και εκεί νέα διαταγή άλλαζε για τρίτη φορά την αποστολή του. Σύμφωνα με αυτή θα έπρεπε να μεταβεί στο Τριμίθι, όπου βρισκόταν η Διλοχία του 251 ΤΠ. Το Τάγμα προχωρώντας πεζή προς το Τριμίθι, χωρίς να εφοδιαστεί με χάρτες ούτε να κατατοπιστεί από το ΓΕΕΦ για τις θέσεις του εχθρού, γύρω στις 9 π.μ. της 21ης Ιουλίου έπεσε σε λαβίδα των Τούρκων κοντά στο χωριό Ελιά. Ο διοικητής του κατόρθωσε να το απεγκλωβίσει, αλλά ο ίδιος τραυματίστηκε και το Τάγμα του διαλύθηκε3. Η νυχτερινή επίθεση εναντίον του εχθρικού προγεφυρώματος απέτυχε. Αυτό ήταν φυσικό, αφού γι’ αυτή διατέθηκαν ανεπαρκείς και όχι οι πιο αξιόμαχες μονάδες της Εθνικής Φρουράς. Μόνο το 286 ΜΤΠ κατόρθωσε να προελάσει 500 μέτρα, αλλά με την έλευση του φωτός οπισθοχώρησε στις παλιές του θέσεις, για να προφυλαχτεί από την τουρκική αεροπορία4. Πάντως η νύχτα της 20/21 Ιουλίου είχε μεταβληθεί σε κόλαση για τις τουρκικές δυνάμεις όχι μόνο εντός του προγεφυρώματος5 αλλά και στην περιοχή του Κιόνελι, όπου είχε επιτεθεί η ΕΛΔΥΚ, και σε διάφορους άλλους τουρκοκυπριακούς θύλακες. Τη νύχτα αυτή σκοτώθηκε και ο διοικητής των αποβατικών δυνάμεων Συνταγματάρχης Νουρί Καραογλάνογλου6 καθώς και ο υποδιοικητής Τσερτέτ 1. Σε συνομιλία με τον γράφοντα, στις 11.2.2002. 2. Η εκδοχή του Πανταζή υποστηρίζεται από μαρτυρία που παραθέτει η Σολομωνίδου, σ.150. 3. α)Σέργης, σ.347,436,451, β)Καρδιανός, σ.188, γ)Μπίκος, σ.67. 4. Για τη νυχτερινή επίθεση εναντίον του προγεφυρώματος βλέπε: α)Σέργης, σ.355, β)Μπίκος, σ.248. 5. Η απελπιστική θέση των Τούρκων φαίνεται και στην αφήγηση του Κ. Παπαέλληνα, στου Καρδιανού, σ.145-146. 6. α)Μπιράντ, σ.155, β)Σαρρής, τ.1, σ.206, γ)Μπ. Ντεμιρέλ, σ.28, στήλη 3, σ.29 στήλη 1.
Από την Κύπρο έφταναν αγωνιώδη μηνύματα στην Άγκυρα7. Σύμφωνα με τουρκικές πηγές αγωνία είχε καταλάβει και τον πρωθυπουργό Ετσεβίτ. Σκεφτόταν ότι «ήταν πολύ δύσκολο να ορθοποδήσει και πάλι μια Τουρκία ηττημένη από τους Ελληνοκυπρίους και τους Έλληνες… Θα χανόταν το παν 8.» Οπωσδήποτε στα πιο κρίσιμα σημεία οι Τούρκοι κατόρθωσαν να συγκρατήσουν τις ελληνικές επιθέσεις. Με τον ερχομό της μέρας ανάσαναν. Η τουρκική αεροπορία κυριάρχησε και πάλι στους κυπριακούς ουρανούς και επιτέθηκε με ακόμη μεγαλύτερη σφοδρότητα εναντίον θέσεων της Εθνικής Φρουράς. Την Κυριακή, 21.7.1974, το προγεφύρωμα ενισχύθηκε με δεκαπέντε άρματα μάχης και με το κλιμάκιο μάχης ενός Συντάγματος9. Όμως την κυρίως αποβατική επιχείρηση οι Τούρκοι δεν ήταν σε θέση να τη διενεργήσουν παρά μόνο στις 22.7.1974. Παράλληλα με την ενίσχυση του προγεφυρώματος οι Τούρκοι ενίσχυσαν και τον θύλακα Λευκωσίας – Αγύρτας με αλεξιπτωτιστές καθώς και με καταδρομείς, τους οποίους μετέφεραν ελικόπτερα. Στις 21 και 22.7.1974 το προγεφύρωμα εξακολουθούσε να πιέζεται από τους δύο Λόχους του 251 ΤΠ. Όμως τη μεγαλύτερη πίεση ασκούσαν τώρα μονάδες από την πλευρά του Καραβά, δηλαδή τα 286 ΜΤΠ, 281 ΤΠ και η Διλοχία του 316 ΤΕ, που είχαν κρατήσει το κύριο βάρος της επίθεσης τη νύχτα της 20/21.7.1974. Στην ανατολική πλευρά του προγεφυρώματος, από όπου ήταν βέβαιο ότι θα εξορμούσαν τα τανκς προς την Κερύνεια, οι δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς εξακολουθούσαν να είναι απελπιστικά ανεπαρκείς. Αξιόμαχες μονάδες, που ήταν διαθέσιμες μετά την εκκαθάριση των θυλάκων Λεμεσού, Λάρνακας και Πάφου, έμειναν αναξιοποίητες. Στον κρισιμότατο τομέα της Κερύνειας έπρεπε να είχαν σταλεί και τμήματα της ΕΛΔΥΚ, ύστερα από την αποτυχία της να εκπορθήσει το Κιόνελι με την ημερήσια και τη νυχτερινή επίθεση της στις 20.7.1974. Αλλά και άλλες μονάδες, που κατασπαταλούνταν στην εκπόρθηση ασήμαντων τουρκοκυπριακών θυλάκων, έπρεπε να είχαν σπεύσει προς υπεράσπιση της Κερύνειας. Αντ’ αυτών λίγο πριν από την αυγή της 21ης Ιουλίου ήρθαν στη νευραλγική αυτή περιοχή 350 άνδρες του 306 ΤΕ. Επικεφαλής τους τοποθετήθηκε όχι Ταγματάρχης αλλά ο Λοχαγός Ανδρέας Φωτιάδης10. Ολόκληρη την 21η Ιουλίου το Τάγμα επιδόθηκε σε αναγνωρίσεις των εχθρικών θέσεων, αλλά δεν κατόρθωσε να επικοινωνήσει με τους δύο Λόχους του 251 ΤΠ, με τους οποίους 7. Για την κρίσιμη θέση στην οποία βρέθηκαν τα τουρκικά στρατεύματα βλέπε: α) Μπιράντ, σ.151-158, β)Σαρρής, τ,1, σ.200-211. 8. Σαρρής, τ.1, σ.204. 9. Σέργης, σ.452. 10. Το Τάγμα Φωτιάδη έφτασε στην Κερύνεια το βράδυ της 20ής Ιουλίου. Από το 3ο ΤΣ πήρε εντολή να ναρκοθετήσει την περιοχή δυτικά του Αγίου Γεωργίου. Ο Φωτιάδης αρνήθηκε με τη δικαιολογία ότι ο ίδιος και οι άνδρες του ήταν ανεκπαίδευτοι στις ναρκοθετήσεις και επέστρεψε με το τάγμα του στο Νέο Χωριό Κυθρέας, για να πάρει νέες εντολές. Στην Κερύνεια επέστρεψε γύρω στην 1π.μ. της 21ης Ιουλίου 1974. Βλέπε αφήγηση του Φωτιάδη, εφημ. Ο Φιλελεύθερος, 23 και 24.7.1975, σ.10. είχε εντολή να συντονιστεί11. Δύο ΠΑΟ, που κατόρθωσε να εξασφαλίσει, έπληξαν εχθρικά άρματα, αλλά τα βλήματα αποδείχτηκαν καπνογόνα και δεν προκάλεσαν καμιά ζημιά12. Από το πρωί της Δευτέρας 22.7.1974 άρχισε η κυρίως αποβατική επιχείρηση, που υποστηριζόταν από ανελέητες αεροπορικές επιθέσεις και αδιάλειπτες βολές των τουρκικών πολεμικών πλοίων εναντίον θέσεων της Εθνικής Φρουράς. Την ημέρα αυτή ολοκληρώθηκε η απόβαση της 39ης Μεραρχίας, μαζί με την οποία έφτασε στην Κύπρο και ο διοικητής της Στρατηγός Μπεντρετίν Ντεμιρέλ. Αποβιβάστηκε επίσης μεγάλος αριθμός αρμάτων και άλλων οχημάτων13. Όπως και στην αρχική αποβατική επιχείρηση (20.7.1974) το ίδιο και στην κυρίως αποβατική επιχείρηση (22.7.1974) το πυροβολικό της Εθνικής Φρουράς δεν προκάλεσε σοβαρά προβλήματα στους εισβολείς14. Εναντίον τους έβαλλε η 182 ΜΠΠ από την θέση Άγιος Παύλος κοντά στα Φτέριχα, απ’ όπου είχε πανοραμική θέα της ακτής αποβάσεως. Η 182 ΜΠΠ δεν κατόρθωσε να προσφέρει σημαντική βοήθεια ούτε στις μονάδες πεζικού που μάχονταν εναντίον του προγεφυρώματος. Σύμφωνα με τον Ταξίαρχο Σέργη (σ.306 – 310, 325, 339, 356 – 357) η μειωμένη απόδοση της 182 ΜΠΠ και άλλων ακόμη μονάδων πυροβολικού οφειλόταν στο γεγονός ότι δεν είχε τοποθετηθεί Αξιωματικός Σύνδεσμος Πυροβολικού στο 3ο ΤΣ, που είχε την ευθύνη της άμυνας των ακτών της Κερύνειας, ούτε ΠΑΠ (Προκεχωρημένοι Αξιωματικοί Παρατηρητές) κοντά στα τμήματα που αγωνίζονταν κατά του προγεφυρώματος15. Το ΓΕΕΦ, που δεν είχε διαθέσει για την εξάλειψη του προγεφυρώματος Δυνάμεις Καταδρομών κατά τη νυχτερινή επίθεση της 20/21 Ιουλίου, αλλά ούτε και την επόμενη νύχτα, αν και κατ’ αυτήν η 31 ΜΚ, 32 ΜΚ και 33 ΜΚ δεν είχαν επιφορτιστεί με καμιά άλλη αποστολή16, στις 22.7.1974 έριξε εναντίον του ανατολικού τομέα του προγεφυρώματος την 33 ΜΚ. Πολύ αργά και ανώφελα. Στην 11. Το 3ο ΤΣ δεν ενημέρωσε τον Φωτιάδη ούτε και τη διοίκηση της 33 ΜΚ, που ήρθε στην περιοχή την επομένη, 22.7.1974, ότι ο 1ος λόχος του 251 ΤΠ μετά την πρώτη σύγκρουσή του με τους Τούρκους στις 20.7.1974 είχε εγκαταλείψει τις αρχικές του θέσεις στο Πικρό Νερό και είχε καταλάβει νέες θέσεις κοντά στο Τριμίθι. Ο Φωτιάδης έβγαλε το συμπέρασμα ότι το 251 ΤΠ ήταν «ανύπαρκτο», ενώ ο Καρδιανός, σ.187-189, το χαρακτηρίζει «άφαντο». Φτάνοντας στο Πικρό Νερό ο Φωτιάδης αντί να συναντήσει άνδρες του 251 ΤΠ δέχτηκε πυρά από ενεδρεύοντες Τούρκους. Βλέπε αφήγηση του ιδίου, εφημ. Ο Φιλελεύθερος, 24.7.1975, σ.10. 12. α) Αφήγηση του λοχαγού Φωτιάδη, στου Καρδιανού, σ.201, β) Παπαδημήτρης, τ.1, σ.96. Γενικά για τη δράση και την τύχη του Τάγματος Φωτιάδη βλέπε εκτενή αφήγηση του λοχαγού, που δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στις εφημερίδες Ο Φιλελεύθερος και Ο Αγών με αρχή τις 20.7.1975. 13. Σύμφωνα με τον Μπ. Ντεμιρέλ η απόβαση άρχισε στις 10π.μ., θερινή ώρα Τουρκίας, δηλαδή 9 π.μ. ώρα Κύπρου και Ελλάδας. 14. Σύμφωνα με τον Καρδιανό, σ.182, στις 22.7.1974 «αι βολαί του πυροβολικού εκ του χωρίου Φτέρυχα ούτε συνεχείς ήσαν ούτε δραστικαί». 15. Σύμφωνα με τον Σέργη, σ.339, η μη χρησιμοποίηση ΠΑΠ από την 182 ΜΠΠ «είχε ως αποτέλεσμα να μη καταστεί δυνατή η υποβολή αιτήσεων βολής, να μη προπαρασκευασθούν σχέδια πυρών πυροβολικού και να μην είναι δυνατή η προσαρμογή των πυρών πυροβολικού επί των στόχων». Βλέπε και Καρδιανός, σ.160. 16. Σέργης, σ.458. 15 Ε ίδια περιοχή μεταφέρθηκε από τον Παχύαμμο, δέκα χιλιόμετρα ανατολικά της Κερύνειας, και το 241 ΤΠ με πρωτοβουλία του διοικητή των Δυνάμεων Καταδρομών Συνταγματάρχη Κωνσταντίνου Κομπόκη17. Και οι δύο αυτές μονάδες δεν πρόλαβαν καν να έρθουν σε επαφή με τον εχθρό και βρέθηκαν αντιμέτωπες με τα τουρκικά άρματα μάχης18, τα οποία στις 11 π.μ. εξόρμησαν προς την Κερύνεια. Για την εξόρμηση αυτή ο Μπεντρετίν Ντεμιρέλ έγραψε τα εξής αξιοσημείωτα: «Ο εχθρός δεν περίμενε πως θα αρχίζαμε αιφνιδιαστική επίθεση από την ακτή των Πλατανιών [Πέντε Μίλι] προς την κατεύθυνση του Αγίου Γεωργίου και της Κερύνειας, διότι οι μονάδες μας που αποβιβάστηκαν εκεί τις 20 Ιουλίου λόγω της αντιστάσεως του εχθρού έμειναν στον τόπο της απόβασης ως το μεσημέρι [θερινή ώρα Τουρκίας] της 22ας Ιουλίου. Ο εχθρός υπολογίζοντας πως η δεύτερη πραγματική μας απόβαση θα γινόταν πιθανόν σε κάποια παραλία πιο κοντά στην Κερύνεια δεν τόλμησε να εγκαταλείψει τις θέσεις που κρατούσε19 και συγκεντρώνοντας τις δυνάμεις του να επιτεθεί κατά των μονάδων μας που βρίσκονταν στην παραλία20.» Η προέλαση των Τούρκων ήταν ραγδαία. Δεν συναντούσαν αντιαρματικές τάφρους, ούτε ναρκοπέδια. Το αντιαρματικό πυροβολικό (190 ΜΑ/ΤΠ) βρισκόταν στα δυτικά του προγεφυρώματος και δεν είχε δυνατότητα να πλήξει τα εχθρικά άρματα. Τα σοβιετικά κατευθυνόμενα βλήματα Σαγκέρ, βεληνεκούς 2200 μέτρων, που είχε η Εθνική Φρουρά, σύμφωνα με τον Σέργη (σ.487) διατέθηκαν σε περιοχές που δεν χρειάζονταν και όχι στον Άγιο Γεώργιο Κερύνειας (περιοχή απόβασης). Οι λιγοστοί άνδρες που είχαν απομείνει στο Τάγμα Φωτιάδη υποχώρησαν προς την Κερύνεια, το ίδιο και πολλοί άνδρες της 33 ΜΚ και του 241 ΤΠ. Τα άρματα όμως τους υπερφαλάγγισαν, πολλοί σκοτώθηκαν, λιγότεροι, 17. α) Σέργης, σ.489, β) πληροφορία έφεδρου ανθυπολοχαγού Κώστα Σταυρόπουλου, 28.5.2002. 18. Πανίκος Νεοκλέους, Έτσι μας παρέδωσαν άοπλους στο στόμα του Τούρκου Αττίλα. Εφημ. Ο Φιλελεύθερος, 7.1993, σ.3. 19. Πράγματι το 241 ΤΠ ολόκληρη την 21η Ιουλίου φρουρούσε θέσεις στην ακτή του Παχύαμμου-Κερύνειας. 20. Καρδιανός, σ.375. Αναδημοσίευση από την εφημ. Η Σημερινή μεταξύ των οποίων και ο Λοχαγός Φωτιάδης, αιχμαλωτίστηκαν και αρκετοί, αν και παραδόθηκαν, εκτελέστηκαν εν ψυχρώ21. Πιο εύκολα πέτυχαν τη σωτηρία όσοι την αναζητούσαν στο βουνό22. Υπήρχαν όμως και εστίες αντίστασης, κυρίως εκ μέρους των καταδρομέων, που προκάλεσαν απώλειες στους Τούρκους. Έγραψε γι’ αυτές ο Μπεντρετίν Ντεμιρέλ στο Ημερολόγιό του (σ.28, στήλη 1): «Ενώ συνέχιζε την επίθεσή της η ειδική δύναμη BORA, συνεχώς χάναμε αγαπητούς φίλους, όπως ο ίλαρχος Ραμίζ Τουράν, ο ανθυπασπιστής Φεϊζουλάχ Τασιντζού και οι υπαξιωματικοί Χαλίμ Σαχίν και Μεχμέτ Γιαβούζ και μερικοί γενναίοι στρατιώτες μας. Οι περισσότεροι κτυπήθηκαν, ενώ χειρίζονταν τα πολυβόλα στον πυργίσκο των αρμάτων τους23.» Ωστόσο παρατηρεί και τα εξής: «Ο εχθρός δεν γνώριζε από πόλεμο. Το μεγαλύτερο λάθος τους ήταν ότι δεν είχαν το θάρρος να μας αντιμετωπίσουν από κοντά. Ενώ πλησιάζαμε, αυτοί απομακρύνονταν ή δέχονταν την αιχμαλωσία τους.» Παρατηρεί ακόμη: «Στα περίχωρα της Κερύνειας από κάθε σπίτι και κάθε γωνιά δεχόμασταν πυρά.24» Τα πρώτα τουρκικά άρματα εμφανίστηκαν μπροστά στην Κερύνεια πριν από το μεσημέρι της Δευτέρας, 22.7.1974. Όμως, όταν στις 4 μ.μ. έπρεπε να εφαρμοστεί η κατάπαυση του πυρός, όπως είχε συμφωνηθεί μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, οι Τούρκοι δεν είχαν θέσει ακόμη την πόλη πλήρως υπό τον έλεγχό τους. Σε διάφορα σημεία εθνοφρουροί μάχονταν για τη σωτηρία τους ασυντόνιστα και χωρίς την καθοδήγηση αξιωματικών.Σχέδιο για προβολή άμυνας εντός της πόλεως δεν υπήρχε. Όσοι εθνοφρουροί κατάφερναν να απεγκλωβιστούν δια μέσου των βουνών κατέφευγαν στο χωριό Άγιος Επίκτητος. Όσοι κινούνταν στους δρόμους της πόλης, στρατιώτες ή άμαχοι, πυροβολούνταν από τους Τούρκους. Πολλοί εθνοφρουροί που παραδόθηκαν εκτελέστηκαν εν ψυχρώ25. Πολλοί κάτοικοι, Ελληνοκύπριοι και ξένοι, αναζήτησαν την σωτηρία τους στο ξενοδοχείο Ντόουμ, που τέθηκε υπό την προστασία των Ηνωμένων Εθνών26. Στις 22.7.1974 μόνο το ενετικό κάστρο της Κερύνειας δεν κατόρθωσαν οι Τούρκοι να θέσουν υπό τον έλεγχό τους. Οι εβδομήντα πέντε στρατιώτες που αποτελούσαν τη φρουρά του διέφυγαν από το μέρος της θάλασσας στις 23.7.1974 και έφτασαν σώοι στον Άγιο Επίκτητο27. Προτού ολοκληρωθεί η κατάληψη της Κερύνειας, τουρκικά άρματα επιχείρησαν να φτάσουν στη διάβαση της Αγύρτας (Μπογαζιού), έχασαν όμως τον δρόμο. 21. α)Σπύρος Παπαγεωργίου, Πεθαίνοντας στην Κύπρο. Κ. Επιφανίου, Λευκωσία 1984, σ.129-130, β) Την εκτέλεση κάποιων αιχμαλώτων παραδέχεται εμμέσως και ο Μπ. Ντεμιρέλ, σ.28, στήλη 1. 22. Για την άτακτη φυγή μπροστά στα άρματα βλέπε: Σολομωνίδου, σ.204-207. 23. Βλέπε και: α) Παπαγεωργίου, Πεθαίνοντας στην Κύπρο, σ.134, β) Καρδιανός, σ.375. 24. Στα ίδια: α) σ.136 β) σ.376. 25. Στα ίδια: α) σ.129-130, β) 224-225. 26. Για την κατάσταση εντός της Κερύνειας μετά την είσοδο των τουρκικών στρατευμάτων βλέπε: α)Καρδιανός, σ.198-210, 214-228, β)Παπαδημήτρης, τ.1, σ.137-142, 166-174. 27. α) Τριαντάφυλλος Γαλιάτσος, διοικητής του κάστρου της Κερύνειας. ΡΙΚ, Μαρτυρίες, 16.8.1994, β) Καρδιανός, σ.214-218, γ)Παπαγεωργίου, Πεθαίνοντας στην Κύπρο, σ.157-160, δ)Σέργης, σ.516-517 Πλησίαζε η ώρα που είχε οριστεί για την κατάπαυση του πυρός (4 μ.μ.) και ο Μέραρχος Μπεντρετίν Ντεμιρέλ επειγόταν να επιτύχει τη συνένωση της περιοχής της Κερύνειας με τον θύλακα Αγύρτας – Λευκωσίας. Γι’ αυτό επιβίβασε στο δικό του τεθωρακισμένο έναν αιχμάλωτο εθνοφρουρό και τον υποχρέωσε να οδηγήσει τα τουρκικά άρματα στη διάβαση του Μπογαζιού28. Η άφιξη τμημάτων των αποβατικών δυνάμεων στη Λευκωσία επιτεύχθηκε εντελώς ακώλυτα λίγες ώρες μετά την κατάπαυση του πυρός29. Κατά το τριήμερο των πολεμικών επιχειρήσεων (20 – 22.7.1974) στην περιοχή της Κερύνειας σκοτώθηκαν περισσότεροι από όσοι σε όλες μαζί τις άλλες περιοχές της Κύπρου. Οι πιο πολλοί σκοτώθηκαν ή αγνοούνται μετά την προέλαση των Τούρκων προς την Κερύνεια. Ανάμεσά τους ήταν και οι ανώτεροι Ελλαδίτες αξιωματικοί Συνταγματάρχης Παύλος Κουρούπης, διοικητής του 251 ΤΠ, ο Ταγματάρχης Κωνσταντίνος Τσάκας και ο Λοχαγός της 33 ΜΚ Νικόλαος Κατούντας.
Βιβλιογραφία: Γιάννης Κ. Λάμπρου, Ιστορία του Κυπριακού, Τα Χρόνια μετά την Ανεξαρτησία, 1960 – 2004. Λευκωσία 2004. Μεχμέτ Αλί Μπιράντ, Απόφαση – Απόβαση. Ι.Φλώρος, Αθήνα 1984. Μπεντρετίν Ντεμιρέλ, Απομνημονεύματα. Μτφρ στο ένθετο »Ιστορία» του περιοδικού »Πτήση και Διάστημα», Απρίλιος 1997. Διονύσιος Καρδιανός (Σπύρος Παπαγεωργίου), Ο Αττίλας Πλήττει την Κύπρον. Γ. Λαδιάς, Αθήνα 1976. Σπύρος Παπαγεωργίου, Πεθαίνοντας στην Κύπρο. Κ. Επιφανίου, Λευκωσία 1984 Γεώργιος Σέργης, Η Μάχη της Κύπρου. Αφοί Βλάσση, Αθήνα 1996. Παναγιώτης Παπαδημήτρης, Εισβολή, τ. 1,2,3. Λευκωσία 1977, 1978, 1979. Ιωάννης Γ. Μπήτος, Από την Πράσινη Γραμμή στους Δύο Αττίλες. Αθήνα 1997. Δημήτριος Μπίκος, Πώς Χάσαμε το 38% της Κύπρου. Λογοθέτης, Αθήνα 2000. Λίνα Σολομωνίδου, Βιώματα: Κύπρος 1974. Κέδρος, Αθήνα 1977. Άντρος Κυριακίδης, Ρένος Πρέντζας, Όταν Ξεκίνησαν τα Τανκς. Λευκωσία 1976. Χαράλαμπος Χαραλαμπόπουλος, Περιμένοντας τον Αττίλα. Εστία, Αθήνα 1992. 28. α)Μπ. Ντεμιρέλ, σ.28, στήλη 2. Βλέπε και εκτενέστερα αποσπάσματα, στου Παπαγεωργίου, Πεθαίνοντας στην Κύπρο, σ.147,154, β)Καρδιανός, σ.209-210,376, γ)Παπαδημήτρης, τ.1, σ.138-139, δ)Σέργης, σ.497. 29. Κατά τον Μπ. Ντεμιρέλ τα άρματα έφτασαν στο Μπογάζι στις 5.30΄ μ.μ. (θερινή ώρα Τουρκίας που αντιστοιχούσε στις 4.30΄ μ.μ. ώρα Κύπρου, όπου δεν ίσχυε η θερινή ώρα). Στη Λευκωσία έφτασαν πολύ αργότερα.
Η ολοκλήρωση του εγκλήματος εναντίον της Κύπρου με τη δεύτερη φάση της βάρβαρης τουρκικής εισβολής: Η διπλή προδοσία εναντίον της Μεγαλονήσου…
Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου του 1974 που διενήργησε η στρατιωτική χούντα των Αθηνών σε συνεργασία με την ΕΟΚΑ Β’, κατά της εκλεγμένης κυβέρνησης του Προέδρου Μακάριου ήταν η αφορμή για την Τουρκία να επιβάλει τα διχοτομικά της σχέδια σε βάρος της Κύπρου.
Στις 20 Ιουλίου η Τουρκία εισέβαλε στρατιωτικά στο νησί παραβιάζοντας κάθε κανόνα της διεθνούς νομιμότητας, περιλαμβανομένου του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Την πρώτη αυτή φάση της παράνομης εισβολής ακολούθησε και δεύτερη, κατά την οποία καταλήφθηκε η πόλη της Αμμοχώστου και η Μόρφου. Η επιχείρηση Αττίλας ΙΙ διαρκεί μόλις τρεις ημέρες.
Παρά το γεγονός ότι το ψήφισμα 353 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ της 20ής Ιουλίου, απαιτούσε άμεση κατάπαυση του πυρός και τερματισμό της ξένης επέμβασης στην Κύπρο, μέχρι τις 22 Ιουλίου η Τουρκία είχε ήδη δημιουργήσει προγεφύρωμα και συνέχιζε την εισβολή, μεταφέροντας στρατό και εξοπλισμό.
Τι μεσολάβησε, συνομιλίες και κατάληψη του Βαρωσίου
Στις 21 Ιουλίου στις έξι το πρωί, μία μέρα μετά την εκδήλωση της εισβολής, η Τουρκική αεροπορία επαναλαμβάνει το σφυροκόπημα των θέσεων της Εθνικής Φρουράς, στην περιοχή του προγεφυρώματος στο Πέντε Μίλι της Κερύνειας. Στις οκτώ και μισή το πρωί, ο απεσταλμένος του Αμερικανού ΥΠΕΞ Χένρι Κίσινγκερ, Υφυπουργός Τζόζεφ Σίσκο φθάνει στην Άγκυρα και συναντάται με τον Τούρκο ΥΠΕΞ Τουράν Γκιουνές. Ανακοινώνει ότι η Ελλάδα δέχεται όπως προωθηθούν στους τουρκικούς θύλακες τα στρατεύματα που αποβιβάστηκαν στην Κύπρο για να διασφαλίσουν, όπως λέει, την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων.
Παράλληλα έχει δεχθεί συνομιλίες στο Λονδίνο, εγγυάται την αντικατάσταση του Νίκου Σαμψών με άλλο μετριοπαθή πολιτικό και απομάκρυνση των Ελλήνων αξιωματικών. Η πρόταση δεν γίνεται αποδεκτή και στην Αθήνα ο Στρατηγός Γρηγόρης Μπονάνος ανακοινώνει απόφαση για κήρυξη πολέμου με την Τουρκία.
Δίνει επίσης οδηγίες να αποσυρθούν τα υποβρύχια από την περιοχή της Κύπρου κι έτσι αυτά επιστρέφουν στο Αιγαίο και προτείνεται η αποστολή αεροσκαφών και ενισχύσεων, διά θαλάσσης, συγκεκριμένα ενός Τάγματος Λοκατζήδων με 15 αεροπλάνα τύπου “Νοράτλας.
Στις 22 Ιουλίου τις αυγινές ώρες μοίρα Καταδρομέων από την Ελλάδα φθάνει στην Κύπρο, με μεταγωγικά αλλά λόγω ασυνεννοησίας τα αεροπλάνα θεωρούνται ως τουρκικά τα οποία πραγματοποιούν επιχείρηση κατάληψης του αεροδρομίου. Ένα αεροπλάνο καταρρίπτεται και τρία υφίστανται ζημιές από πυρά της Κυπριακής Εθνικής Φρουράς.
Τριάντα δύο Λοκατζήδες σκοτώνονται. Από την Σούδα είχαν αναχωρήσει 15 συνολικά αεροπλάνα αλλά τα δυο έχασαν τον προσανατολισμό τους, σύμφωνα με τους κυβερνήτες τους και με τη βοήθεια του σταθμού ραντάρ της Ζήρου, προσγειώθηκαν τελικά στη Ρόδο.
Κατάπαυση πυρός στις 22/7/1974, προέλαση προς Κερύνεια
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοινώνει συμφωνία για κατάπαυση του πυρός με ώρα έναρξης τις 4 το απόγευμα της 22ας Ιουλίου.
Στην Άγκυρα, ο Πρωθυπουργός Μπουλέντ Ετζεβίτ αναφέρει ότι η επιχείρηση, όπως την χαρακτηρίζει, στην Κύπρο, πέτυχε τους στρατιωτικούς της στόχους.
«Η Κερύνεια θα μείνει για πάντα τουρκική. Ο,τι πετύχαμε ήταν να δώσουμε στους Τουρκοκυπρίους ένα λιμάνι διά μέσου του οποίου θα μπορούμε πάντοτε να τους βοηθούμε σε οποιαδήποτε στιγμή και να αυξήσουμε την επιρροή των Τουρκοκυπρίων επί της νήσου. Η Τουρκία δεν θα μείνει για πάντα στην Κύπρο. Ο τουρκικός στρατός πέτυχε τον κύριο του στόχο στην κατάληψη ικανού εδάφους ώστε να καταστήσει την τουρκική στρατιωτική παρουσία αμετάκλητη και να δώσει στους Τουρκοκύπριους διέξοδο προς τη θάλασσα», δηλώνει.
Στις οκτώ και μισή το πρωί της 22ας Ιουλίου, τα τουρκικά άρματα εξορμούν προς την Κερύνεια, η οποία έχει σχεδόν εκκενωθεί από τους κατοίκους της που αναζητούν καταφύγιο σε πιο ασφαλείς περιοχές. Ενώ πέφτει η Κερύνεια, στην Ελλάδα προγραμματίζεται η αποστολή ελληνικών αεροσκαφών για να βομβαρδίσουν το τουρκικό προγεφύρωμα. Τέσσερα Φάντομ στο αεροδρόμιο της Ανδραμβίδας και δύο αναχαιτίσεως στην Τανάγρα διατάσσονται να μετασταθμεύσουν στο Ηράκλειο. Το ένα καταστρέφεται κατά την προσγείωση ενώ το δεύτερο τίθεται εκτός λειτουργίας.
Οι Τούρκοι συνεχίζουν την προέλαση τους και συνενώνουν το προγεφύρωμά τους με το θύλακα Λευκωσίας- Αγίου Ιλαρίωνα, οδικώς από ανατολικά.
Η παραίτηση Σαμψών
Στην Ελλάδα η Χούντα αρχίζει να καταρρέει. Ζητείται η επέμβαση των ΗΠΑ και ανακοινώνεται ότι η Αθήνα έχει αποδεχθεί συνομιλίες στη Γενεύη, μεταξύ των τριών Εγγυητριών Δυνάμεων.
Την αμέσως επόμενη μέρα, ο Υπουργός Εξωτερικών του Σαμψών επισκέπτεται το Γλαύκο Κληρίδη, τότε Πρόεδρο της Βουλής, στο σπίτι του, όπου τελεί υπό περιορισμό, και του αναφέρει ότι κύκλοι των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη υποδεικνύουν στη μόνιμη ελληνική αντιπροσωπεία ότι η πίεση της Τουρκίας για πλήρη εφαρμογή της συμφωνίας για κατάπαυση του πυρός, θα αποβεί σημαντικά πιο αποτελεσματική αν αποκατασταθεί η συνταγματική τάξη και ότι ως πρώτο βήμα πρέπει να παραιτηθεί ο Σαμψών και να αναλάβει ο Κληρίδης ως προεδρεύων.
Ο Σαμψών παραιτείται και αναλαμβάνει συνταγματικά καθήκοντα ο Γλαύκος Κληρίδης. Ο Νίκος Σαμψών χαρακτηρίζει την αποχώρηση του ως προέκταση της προσφοράς του στον Κυπριακό λαό ενώ ο Κληρίδης με διάγγελμα καλεί το λαό να αφήσει κατά μέρος τις έχθρες γιατί όπως αναφέρει «προέχει τώρα η σωτηρία και το καλόν της πατρίδας».
Δυο ώρες μετά την ανάληψη της Προεδρίας ο Γλαύκος Κληρίδης συναντάται με το Ραούφ Ντενκτάς στον τουρκικό τομέα της Λευκωσίας, με τη συνοδεία των Ειρηνευτών του ΟΗΕ, στον οποίο προτείνει να σχηματίσουν κοινή Κυβέρνηση με τη συμμετοχή Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων Υπουργών, όπως προνοούν οι συμφωνίες του 1960.
Στις 24 Ιουλίου ορκίστηκε στην Αθήνα κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, με Πρωθυπουργό τον Κωσταντίνο Καραμανλή και την επομένη άρχισαν στη Γενεύη οι ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ των Υπουργών Εξωτερικών των τριών εγγυητριών χωρών. (Γεώργιος Μαύρος, Τουράν Γκουνές και Τζέϊμς Κάλαχαν).
Κατάρρευση συνομιλιών Γενεύης – Το σύνθημα για τον Αττίλα ΙΙ
Οι συνομιλίες της Γενεύης καταρρέουν στις τρεις το πρωί της 14ης Αυγούστου και ο Τουράν Γκιουνές διαμηνύει στην Άγκυρα ότι “η Αϊσέ μπορεί να πάει διακοπές” δίνοντας το σύνθημα για έναρξη της δεύτερης φάσης της τουρκικής εισβολής. Τι προηγήθηκε όμως;
Στα τελευταία στάδια της Διάσκεψης η Τουρκία αξιώνει όπως γίνουν αποδεκτοί οι όροι της, αλλιώς προειδοποιεί έμμεσα πως τα τουρκικά άρματα θα κινηθούν και πάλι και αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι χειρότερα.
Στόχος των Τούρκων είναι να εξασφαλίσουν αναίμακτα εκκένωση από τους Έλληνες μιας ζώνης στις βόρειες περιοχές, έκτασης 34% του κυπριακού εδάφους, ώστε να την θέσουν υπό τον απόλυτο έλεγχο τους και να εφαρμόσουν τα σχέδια τους για τουρκοποίηση της.
Η Κυπριακή αντιπροσωπεία, ενισχυμένη από τη δημοκρατική πια Ελλάδα μετά την κυβερνητική μεταβολή λόγω της κατάρρευσης της χούντας, ανθίσταται. Η Τουρκία όμως επιμένει και οδηγεί τις συνομιλίες σε ναυάγιο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το πρωί της 12ης Αυγούστου και ενώ στη Γενεύη ήδη τα πράγματα δεν πάνε καθόλου καλά, στην Αθήνα πραγματοποιείται νέα σύσκεψη για επανεξέταση της στρατιωτικής κατάστασης.
Ο Καραμανλής ενημερώνεται πως μπορεί σε μια επιστράτευση η Ελλάδα να διαθέτει 400,000 άνδρες, αλλά δεν υπάρχουν τα μέσα για εξοπλισμό και αξιοποίηση τους. Ο Καραμανλής ζητά να ενημερωθεί γιατί δεν ενισχύθηκε η Εθνική Φρουρά. Παίρνει την απάντηση ότι αυτό δεν μπορούσε να γίνει λόγω του γεωγραφικού παράγοντος σε συνδυασμό με την κυριαρχία της τουρκικής αεροπορίας στον αέρα, πράγμα που δημιουργούσε πρακτική αδυναμία για αποστολή ενισχύσεων.
Αναφέρεται στον Πρωθυπουργό ότι η αναλογία είναι τρία προς ένα υπέρ της Τουρκίας στο Στρατό και το Ναυτικό και ένα προς δύο στην αεροπορία.
Συγκεκριμένα στο ναυτικό οι Τούρκοι διαθέτουν αριθμητική υπεροχή από άποψης αριθμού πλοίων, μεγαλύτερες ανθυποβρυχιακές ικανότητες, μεγαλύτερα αποβατικά σκάφη, πλήρη ευχέρεια ναρκοθετήσεων και αποκλεισμού των ναυτικών δυνάμεων της Ελλάδας ενώ η Ελλάδα υστερούσε καθολικά στο θέμα της αεροπορικής κάλυψης του στόλου.
Στον τομέα των υποβρυχίων η Ελλάδα βρίσκεται σε αδυναμία αποτελεσματικής αντιμετώπισης.
Στην αεροπορία η Τουρκία διαθέτει 520 μαχητικά αεροσκάφη σε σύγκριση με 290 της Ελλάδας ενώ διαθέτει υπεροχή σε επιθετικά και μεταφορικά αεροσκάφη, σε μάζα πυρός, αεράμυνα, μόνιμο προσωπικό, αποθέματα και καύσιμα.
Αναφορικά με την επιθυμία του Καραμανλή για αποστολή Μεραρχίας, κρίθηκε ότι μια τέτοια ενέργεια θα απασχολήσει το σύνολο του ναυτικού και της αεροπορίας και ότι οι κίνδυνοι απωλειών καθ’ οδόν θα είναι πολύ αυξημένοι, ενώ θα είναι προβληματική η αποβίβαση, διατήρηση και συντήρηση και εφοδιασμός της δύναμης.
Στην Κύπρο στο μεταξύ ανακοινώνεται πως η Εθνική Φρουρά έχει αποχωρήσει από τις τουρκικές συνοικίες Λάρνακας και Πάφου και από τα τουρκικά χωριά Αυδήμου, Αλέκτορα, ‘Αγιο Θωμά, Πλατανίσκια της επαρχίας Λεμεσού και Μάνδρες και Κούκλια της επαρχίας Πάφου.
Στις 13 Αυγούστου οι φήμες οργιάζουν για επικείμενη νέα προέλαση των Τούρκων. Πολεμικός συναγερμός επικρατεί και στην Ελλάδα όπου πραγματοποιείται νέα σύσκεψη, η οποία και καταλήγει στη δραματική διαπίστωση ότι η Αθήνα δεν μπορεί να κάμει τίποτε, ούτε και να βοηθήσει την Κύπρο. Το βράδυ οι συνομιλίες βρίσκονται σε κρίσιμο σημείο.
Η Τουρκία υποβάλλει προτάσεις νομιμοποίησης αυτών που έχει καταλάβει και ζητεί ανάμεσα στα άλλα να της αναγνωρισθεί δικαίωμα κυριαρχίας στο 34% του Κυπριακού εδάφους, πράγμα που γνωρίζει ότι δεν μπορεί κανένας να της το αναγνωρίσει.
Η Ελληνική πλευρά με τη σειρά της υποβάλλει προτάσεις για διατήρηση του ενιαίου κράτους.
Οι προτάσεις είναι διαμετρικά αντίθετες. Η τουρκική πλευρά ζητά πιεστικά αποδοχή των προτάσεων της αμέσως.
Στην πρόταση του Γκιουνές, ο Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών Γ. Μαύρος ζητεί διακοπή 24 ή 36 ωρών για να μεταβεί στην Αθήνα για να διαβουλευθεί με την Κυβέρνηση του. Ο Κληρίδης ζητεί για τον ίδιο σκοπό 48 ώρες.
Οι προτάσεις των Τούρκων
Τα πρακτικά για τις τελευταίες αυτές κρίσιμες ώρες γύρω στις δέκα και τέταρτο το βράδυ είναι χαρακτηριστικά.
Ο Γκιουνές ανέφερε ότι υπήρχαν δυο τουρκικές προτάσεις. Η πρώτη ήταν εκείνη την οποία η τουρκική αντιπροσωπεία είχε κυκλοφορήσει την προηγούμενη και μια δεύτερη, η οποία πρόβλεπε τη δημιουργία δυο γεωγραφικών ζωνών, μια για τους Ελληνοκύπριους και μια για τους Τουρκοκύπριους.
Η τουρκοκυπριακή αυτόνομη ζώνη, θα βρισκόταν βόρεια μιας γενικής γραμμής που περιλαμβάνει τον τουρκικό τομέα της Αμμοχώστου και τον τομέα της Λευκωσίας που ελέγχεται από τους Τούρκους, κατευθυνόμενη δε προς δυσμάς.
Η συνολική έκταση της εν λόγω ζώνης, έπρεπε να αντιστοιχεί στο 34% περίπου του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το σύστημα μπορούσε να ονομαστεί καντονιακό αλλά και ομοσπονδιακό, θα βασιζόταν δε στις δύο αυτόνομες περιοχές από άποψης εσωτερικού δικαίου.
Πρόσθεσε ότι τέτοια λύση, εμφανιζόταν ως εγγύηση κατά της ένωσης, διότι εάν η μια πλευρά ήθελε να προσαρτήσει το ένα τμήμα τότε η άλλη πλευρά, θα προσαρτούσε αμέσως το άλλο.
Ως προς την πρώτη πρόταση ο Γκουνές δήλωσε ότι έπρεπε να προσδιοριστεί αμέσως, ποιες θα ήταν οι περιοχές και ποια η έκταση των καντονίων, η οποία ως επανέλαβε έπρεπε πάντως να ανέρχεται συνολικά στο 34% του κυπριακού εδάφους.
Υπογράμμισε ότι η αρχή αυτή δεν ήταν διαπραγματεύσιμη. Ανέφερε επίσης ότι οι προτάσεις ήταν γνωστές τόσο στον Κίσινγκερ όσο και στο ΝΑΤΟ και την ΕΟΚ, ανέγνωσε το μήνυμα του Κίσινγκερ στο οποίο αναφερόταν ότι οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν την ανάγκη βελτίωσης της θέσης και προστασίας της τουρκοκυπριακής κοινότητας.
Ο Γκιουνές ζήτησε την άμεση αποδοχή διάρθρωσης που να βασίζεται σε διαχωρισμό, ανέγνωσε και στη συνέχεια κυκλοφόρησε σχέδιο χρονοδιαγράμματος που προβλέπει την εκκένωση μέσα σε προθεσμία, από την Εθνική Φρουρά, ορισμένων περιοχών της Κύπρου προς κατάληψη τους από τις τουρκικές δυνάμεις.
Από τον κ. Μαύρο λέχθηκε ότι εφ’ όσον οι δυο κοινότητες θα συμφωνούσαν, η ελληνική Κυβέρνηση δεν θα έφερε αντιρρήσεις. Οι συνομιλίες ουσιαστικά οδηγήθηκαν σε κατάρρευση.
Το σύνθημα και η δεύτερη φάση
Στις 3 το πρωί της 14ης Αυγούστου ο Τουράν Γκιουνές τρέχει στο τηλέφωνο και ζητά να τον συνδέσουν με την Άγκυρα και τον Πρωθυπουργό Ετζεβίτ. Μιλά συνθηματικά:
«Η Αϊσέ μπορεί να πάει διακοπές (Αϊσέ είναι το όνομα της κόρης του Γκιουνές).
Το μήνυμα σημαίνει ότι μπορεί να αρχίσει αμέσως η δεύτερη φάση της εισβολής.
Σε λίγο τα άρματα εξορμούν προς δυο κατευθύνσεις, προς Αμμόχωστο ανατολικά και προς Μόρφου δυτικά.
Αποδιοργανωμένη όπως είναι η Εθνική Φρουρά είναι αδύνατο να αντέξει και το μόνο που κάμνει είναι να αναδιπλώνεται σε νέες θέσεις, καθώς προελαύνουν οι τουρκικές δυνάμεις.
Μέσα σε τρεις σχεδόν μέρες, δηλαδή μέχρι τις 6 το απόγευμα της 16ης Αυγούστου, τα τουρκικά άρματα φθάνουν με άνεση και χωρίς κανένα ουσιαστικό πρόβλημα μέχρι την Αμμόχωστο και τη Μόρφου και ολοκληρώνουν έτσι την εφαρμογή του σχεδίου τους για τη δημιουργία της γραμμής Αττίλα.
Παράλληλα στη Λευκωσία βομβαρδίζονται το ΡΙΚ, η Σχολή Γρηγορίου και η Σχολή Τέρρα Σάντα. Βλήμα όλμου πέφτει και στην αυλή του ξενοδοχείου Χίλτον. Ο Πρόεδρος Μακάριος με διάγγελμά του καταδικάζει την τουρκική βαρβαρότητα και καλεί τους πολιτισμένους λαούς να βοηθήσουν τον κυπριακό λαό.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας των ΗΕ απευθύνει έκκληση για κατάπαυση του πυρός και στην Ουάσιγκτον συνέρχεται η Επιτροπή Άμεσης Επέμβασης υπό την Προεδρία του Προέδρου Φορντ.
Ο Υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας Τζιμ Κάλλαχαν καταδικάζει την τουρκική αδιαλλαξία η οποία καθυστέρησε για μερικά χρόνια, όπως αναφέρει, την εξεύρεση λύσης στο Κυπριακό.
Ο Χένρι Κίσινγκερ σε νέο μήνυμά του στον Καραμανλή τονίζει την ανάγκη όπως οι δυο χώρες εργασθούν από κοινού για να επαναφέρουν το Κυπριακό στην τράπεζα των διαπραγματεύσεων.
Ο Καραμανλής σε διάγγελμά του προς τον Ελληνικό λαό παραδέχεται και δημόσια ότι δεν μπορεί να βοηθήσει την Κύπρο.
“Η ένοπλη αντιμετώπιση των Τούρκων στην Κύπρο καθίστατο αδύνατη και λόγω αποστάσεως και λόγω των γνωστών τετελεσμένων γεγονότων. Και δεν ήταν δυνατό να επιχειρηθεί χωρίς τον κίνδυνο εξασθένησης της άμυνας αυτής της ίδιας της Ελλάδας”.
Τις πρωινές ώρες της 16ης Αυγούστου ο Προεδρεύων της Δημοκρατίας Γλαύκος Κληρίδης φθάνει στην Κύπρο, μέσω Μάλτας με μεταγωγικό αεροπλάνο της ΡΑΦ.
Η Τουρκία ανακοινώνει ότι θα διατάξει κατάπαυση του πυρός στις 6 το απόγευμα.
Επιτυγχάνεται αυτή η κατάπαυση αφού στο μεταξύ έχουν καταληφθεί η Μόρφου και η Αμμόχωστος και όλα τα χωριά που βρίσκονται στις πεδιάδες Μόρφου και Μεσαορίας.
Στις 17 Αυγούστου οι Τούρκοι εισέρχονται στην Αμμόχωστο και ενώνουν το θύλακα της Λευκωσίας με εκείνον της Αμμοχώστου. Οι δυνάμεις των Ηνωμένων Εθνών παραμένουν στις θέσεις τους ενώ παράλληλα εκκενώνεται και η κωμόπολη της Μόρφου.
Την επομένη οι Τούρκοι κανονιοβολούν την Αθηαίνου και το Πυρόϊ και προωθούνται προς τα υψώματα της περιοχής Γρηγορίου- ΕΛΔΥΚ στη Λευκωσία, αλλά αποτυγχάνουν να προωθηθούν προς την περιοχή Αγίου Παύλου.
Στις 19 Αυγούστου υπολογίζεται ότι το κύμα των προσφύγων ανέρχεται στις 200,000 και οργανώνεται η δημιουργία προσφυγικών καταυλισμών. Μόνο στο Δάσος Άχνας καταφεύγουν 30,000 πρόσφυγες. Ο αριθμός των εγκλωβισμένων στην Καρπασία, τη Μεσαορία και τη Μόρφου υπολογίζεται σε 20,000.
Ο αριθμός των Ελληνοκυπρίων και Μαρωνιτών που ζουν σήμερα σ’ αυτή την περιοχή έχει μειωθεί στους 300.
Χιλιάδες οδηγούνται στα κρατητήρια και τις φυλακές της Τουρκίας. Από αυτούς, 1,600 και πλέον δεν γύρισαν ποτέ μετά την ανταλλαγή των αιχμαλώτων και μπήκαν στον τραγικό κατάλογο των αγνοουμένων.
Εκατοντάδες άλλοι έπεσαν στο πεδίο της μάχης και άλλες τρεις περίπου χιλιάδες εκτελέστηκαν ή δολοφονήθηκαν από τους εισβολείς.
Η δολοφονία του Πρέσβη των ΗΠΑ , το σχέδιο της Μόσχας για διάσκεψη, ο Βάλντχαϊμ στην Κύπρο
Στις 19 Αυγούστου, υπήρξαν ογκώδεις αντιαμερικανικές διαδηλώσεις στην Κύπρο.
Σε κάποια στιγμή ακούστηκαν καταιγιστικά πυρά (οι πληροφορίες έκαναν λόγο για ένοπλους της ΕΟΚΑ Β΄) και τότε οι φρουροί της πρεσβείας, Αμερικανοί πεζοναύτες, έριξαν δακρυγόνα κατά των διαδηλωτών και άρχισαν να πυροβολούν στον αέρα. Από εξοστρακισμένες σφαίρες σκοτώθηκαν ο Αμερικανός πρέσβης, Ρότζερ Ντέιβις, και η γραμματέας του, Αντουανέτ Βαρνάβα. Για τις δολοφονίες δεν συνελήφθη κανένας, 3 χρόνια αργότερα δικάστηκαν και φυλακίστηκαν 2 άτομα για οχλαγωγία και παράνομη μεταφορά όπλων.
Στις 25 Αυγούστου ο τότε Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών Κουρτ Βαλντχάιμ φτάνει στη Λευκωσία με στόχο την επανέναρξη των συνομιλιών.
Ενώ η Ελλάδα πληροφορεί τη Βρετανία ότι αποδέχεται το ρωσικό σχέδιο για τη σύγκληση διάσκεψης με συμμετοχή των μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο Κίσινγκερ με επιστολή του στον Καραμανλή ζητεί να μην υποστηρίξει τη σοβιετική πρόταση, γιατί όπως αναφέρει, η Σοβιετική Ένωση δεν έχει συμφέρον να λυθεί το Κυπριακό, αφού η συνεχιζόμενη ένταση στην περιοχή είναι προς όφελος της.
Τις μέρες που ακολούθησαν έως και το τέλος του Αυγούστου του ’74 και ενώ οι πρώτοι υπολογισμοί ανεβάζουν τις ζημιές από την εισβολή στο ένα δισεκατομμύριο λίρες, η Τουρκία ανακοινώνει ότι θα αρχίσει την αποχώρηση των στρατευμάτων της από την Κύπρο, μόλις αρχίσουν οι συνομιλίες για εξεύρεση ομοσπονδιακής λύσης στο Κυπριακό.
Ο Κληρίδης δηλώνει ότι συζητεί κάθε δυνατή λύση όταν φύγουν οι Τούρκοι στρατιώτες από την Κύπρο και η Σοβιετική Ένωση ζητεί ακριβή απάντηση από τη Δύση στην πρόταση της για διεθνή διάσκεψη. Η Κύπρος αποδέχεται την πρόταση. Την απάντηση της Κύπρου επιδίδει ο Γλαύκος Κληρίδης στο σοβιετικό πρεσβευτή στη Λευκωσία Σεργκέϊ Αστάβιν. Την πρόταση όμως απορρίπτει η Τουρκία.
Στις 28 Αυγούστου Τούρκοι κουβαλητοί μεταφέρονται στη Λεύκα και την Κερύνεια και Τούρκοι στρατιώτες εισβάλλουν στην Άχνα με άρματα. Οι κάτοικοι εγκαταλείπουν το χωριό τους. Ύστερα από παραστάσεις των Ηνωμένων Εθνών αποσύρονται σε μικρή απόσταση από το χωριό, στο Δασάκι ‘Αχνας.
Δήμαρχος της κατεχόμενης Αμμοχώστου στο ΚΥΠΕ: Η τραγικότερη μέρα στη μακραίωνη ιστορία της πόλης μας
Για μας τους Βαρωσιώτες η 14η Αυγούστου του ’74 είναι ίσως η τραγικότερη μέρα της μακραίωνης ιστορίας της πόλης μας, δηλώνει στο ΚΥΠΕ ο Δήμαρχος Σίμος Ιωάννου.
«Έχουν περάσει ήδη 50 χρόνια από την αποφράδα μέρα. Χιλιάδες Βαρωσιωτών έφυγαν με τον καημό της επιστροφής. Πολλές φορές το παρελθόν μας έδωσαν ελπίδες για επιστροφή, όμως πάντα έμεναν όνειρα θερινής νυκτός», αναφέρει.
Ο κ. Ιωάννου επαναλαμβάνει ότι ο εποικισμός της περίκλειστης περιοχής των Βαρωσίων από την τουρκική πλευρά θα είναι η ταφόπλακα του κυπριακού προβλήματος.
Στις 14 Αυγούστου του ’74 ο κ. Ιωάννου υπηρετούσε τη στρατιωτική του θητεία στο 291 Τ.Π στην Καρπασία.
«Μαζί με άλλους δέκα στρατιώτες ήμασταν φρουρά στο Τ/κ χωριό Αγ. Συμεών που είχε καταληφθεί από τις 20 Ιουλίου. Το ξεκίνημα του β’ γύρου μας βρήκε μέσα στο χωριό χωρίς καμία οδηγία. Το απόγευμα τα στρατεύματα που βρίσκονταν στη χερσόνησο της Καρπασίας μετά από εντολή του ΓΕΕΦ οπισθοχωρούσαν με κατεύθυνση τις Αγγλισίδες . Εμείς δυστυχώς δεν ειδοποιηθήκαμε εγκαίρως αλλά μετά από ώρες. Φύγαμε αργά το βράδυ . Δεν θα ξεχάσω ποτέ όταν περνούσαμε από την Αμμόχωστο και έξω από το σπίτι μου. Ένα αίσθημα φοβερό. Να μην βλέπεις ψυχή, μόνο ένα -δύο σκύλους που γύρευαν τους ιδιοκτήτες τους. Από το μυαλό μου ποτέ δεν πέρασε ότι φεύγαμε για πάντα. Απλά ανησυχούσα που βρίσκονταν οι δικοί μου», διηγείται στο ΚΥΠΕ.
Αναφέρει ότι πέρασαν 30 χρόνια για να ξαναδεί το σπίτι του, σαν ένας ξένος επισκέπτης.
«Ο πόνος και η πίκρα του πρόσφυγα είναι ανείπωτη. Δεν είναι η απώλεια των υλικών αγαθών αλλά η απώλεια της νεανικής μας ψυχής που την αφήσαμε μέσα όπως έγραψε ένας Βαρωσιώτης στο συρματόπλεγμα της παραλίας του Φαλήρου», αναφέρει.
Περιγραφή «ΚΑΠΟΙΟΥ» που κατατάχθηκε χαράματα στις 20.7.1974 στο 251 Τ.Π.
Διαβάζοντας πολλά «επετειακά» από φορείς ενοχικών συνδρόμων που οφείλονται στην συμμετοχή τους στο εγκληματικό πραξικόπημα της χούντας, πολύ σύντομα λέμε τα εξής: «Πηγαίνοντας χαράματα προς τον πόλεμο και ενώ τα αεροπλάνα πετούσαν άγρια και τα αποβατικά πλοία τα έβλεπες στην θάλασσα κάποια ανθρωπάκια όργανα της χούντας και ενταγμένοι στην εγκληματική ΕΟΚΑ Β απειλητικά πρότασσαν καλασνίκοφ και έκαναν … «ελέγχους». [Μερικοί καλόπιστοι (για παράδειγμα όπως πολλοί άλλοι ένας συμμαθητής μου), επειδή παρασύρθηκαν και πίστεψε ότι θα κάνουν την ένωση και ότι η επερχόμενη απόβαση ήταν … φήμες του … Μακαρίου]. Τους παραμέρισα θυμωμένος και προχώρησα προς το μέτωπο. Φτάνοντας χαράματα στο 251 τ.π. έλειπαν τα όπλα, δεν υπήρχε συντονισμός, η κεντρική εξουσία ήταν απούσα. Όσοι δεν λιποτάκτησαν ήταν και έμειναν εκεί. Πάλεψαν σαν θηρία χωρίς επαρκή οπλισμό και πολεμοφόδια, χωρίς συντονισμό (το 251 τ.π. λόγω ορθών αποφάσεων του διοικητή αναπτύχθηκε ορθά και η ηρωϊκή αναχαίτιση των εισβολέων θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποτυχία των Τουρκικών σχεδίων εάν τουλάχιστον την δεύτερη μέρα και άλλες Ελληνικές δυνάμεις είχαν δώσει το παρόν τους στο σημείο της απόβασης). Διοικητής ήταν ο ήρωας Αντχης ΠΑΥΛΟΣ ΚΟΥΡΟΥΠΗΣ ο οποίος με τις αποφάσεις του κινήθηκε ευέλικτα και έξυπνα). Εκεί και στην συνέχεια στα πεδία όπου γίνονταν συγκρούσεις έμειναν και πολλοί άλλοι ως άτομα ή μικρές σκόρπιες ομάδες, ιδιαίτερα των ειδικών δυνάμεων που τις επόμενες μέρες συσπειρώνονταν με δική τους πρωτοβουλία και καθυστερούσαν την τουρκική προέλαση όταν πλέον αποβιβάστηκαν περισσότεροι εισβολείς. Όσοι λοιπόν βρέθηκαν στα πεδία των μαχών πολέμησαν σαν Λεωνίδες μέχρι που άρχισαν να υποχωρούν (πάντα πολεμώντας και αντιστεκόμενοι), επειδή οι τούρκοι καθώς η απόβαση συνεχίστηκε πλήθυναν και προχωρούσαν ακάθεκτοι. Σταματώ όμως γιατί αισθάνομαι άσκοπο να αναφέρω κατά τα άλλα πασίγνωστα πράγματα τα οποία όσοι τα ζήσαμε νοιώθουμε θλίψη όταν για την θλιβερή αυτή επέτειο του πραξικοπήματος / εισβολής ακούς και διαβάζεις άθλια συκοφαντικά παραμύθια και ιστορικά ανέκδοτα που κατευνάζουν σύνδρομα ενοχών των αμετανόητων. Όχι λοιπόν στα εκάστοτε πρακτοράκια της εκάστοτε χούντας. Ποτέ ξανά χούντες. Ποτέ ξανά εφιάλτες και ποτέ ξανά εμφύλιο που εκκολάπτει συμφορές και εφιάλτες. Είναι εξάλλου ντροπιαστικό μισό αιώνα μετά κάποιοι να εκθειάζονται τα πρακτοράκια της χούντας τα οποία, εν τέλει, καμιά σχέση δεν είχαν με τους περισσότερους άξιους αξιωματικούς των ένδοξων Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Εάν θέλουμε τα φρικτά αυτά παθήματα να γίνονται μαθήματα απαιτείται να αποθαρρύνονται όσοι θολώνουν τη θέαση της μεγάλης εικόνας των εγκληματικών πράξεων του 1974».
ΜΕΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ – ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ
Χουντικά πραξικοπήματα 1967, 1974, παράνομα τετελεσμένα στην Κύπρο και τουρκική απειλή: Έγιναν τα παθήματα μαθήματα; https://wp.me/p3OqMa-3Dr
Εθνική στρατηγική: Κράτος, στρατηγική κουλτούρα και κρατικά επιτελεία πριν είναι πολύ αργά https://wp.me/p3OqMa-2AE
Ελληνική Εθνική Στρατηγική: Η τριπλή στρατηγική. Έννοια σκοποί προϋποθέσεις επιτυχούς εκπλήρωσης: η περίπτωση της ευρωπαϊκής προοπτικής της Κύπρου https://piotita.gr/?p=2557
https://wp.me/p3OqMa-3u9 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ: Διεθνής και Ευρωπαϊκή Νομιμότητα ως ακρογωνιαίος λίθος βιώσιμου κράτους, σταθερότητας και ειρηνικών σχέσεων. – RepublicofCyprus: InternationalandEuropeanRuleofLawasacornerstoneofpeace, stabilityandaviablestate: CONTENTS / Περιεχόμενα: 1. Prerequisites for conflict resolution. 2. The Republic of Cyprus: Member of the UN and the European Union. The protocol of accession to the EU and the resolutions of the Security Council. 3. Prerequisites for productive negotiations and conflict resolution compatible to the Chapter of the UN. 4. International and European rule of law as a prerequisite for a viable Republic of Cyprus. 5. How could the EU membership prove decisive and the concept of national interest as a central criterion. 6. Two states trapped in inefficient and dysfunctional miniature state is not a Polity but a “prison” and a source of conflict and war
Για τις νομικές, πολιτικές και στρατηγικές πτυχές του Κυπριακού έχουμε γράψει αναρίθμητα κείμενα. Βλ. Μερικές παραπομπές στο τέλος. Υπογραμμίζεται ότι στο παρόν αγγλικό κείμενο έγιναν λεπτορέστερες αναλύσεις για τον ρόλο του ΟΗΕ, τον ρόλο του Συμβουλίου Ασφαλείας (ΣΑ) σε αναφορά με την διεθνή τάξη, τις αποφάσεις του ΣΑ που αφορούν, ακριβώς, την παραβίαση της διεθνούς τάξης με παράνομα τετελεσμένα και την αυτονόητη επιτακτική ανάγκη αδιαπραγμάτευτων θέσεων που αφορούν την διεθνή και Ευρωπαϊκή νομιμότητα. Το δοκίμιο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στα Τετράδια Τεύχος 11 2024-5 Εταιρεία Διεθνών Σχέσεων και Διεθνούς Δικαίου. Διαβάζοντας μόνο τα παραθέματα στον Χάρτη του ΟΗΕ για τον ρόλο του ΣΑ ο καθείς αντιλαμβάνεται εύκολα ότι είναι αδιανόητο το κράτος-θύμα μιας παράνομης επίθεσης -και ταυτόχρονα πλήρες κράτος-μέλος της ΕΕ-, του οποίου καταλήφθηκε πέραν τού ενός τρίτου της Επικράτειάς του, συζητεί δήθεν «λύσεις» που θα το καταργήσουν και θα καταστήσουν την επιτιθέμενη Τουρκία κυρίαρχο. Ακολουθεί το Αγγλικό κείμενο και στο τέλος αρκετές αναρτημένες παρεμβάσεις.
«Κόκκινες διαπραγματευτικές γραμμές» επίλυσης του Κυπριακού ζητήματος: Η διεθνής και ευρωπαϊκή νομιμότητα». https://wp.me/p3OqMa-3AY
ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ: Διεθνής και Ευρωπαϊκή Νομιμότητα ως ακρογωνιαίος λίθος βιώσιμου κράτους, σταθερότητας και ειρηνικών σχέσεων. – Republic of Cyprus: International and European Rule of Law as a cornerstone of peace, stability and a viable state: https://wp.me/p3OqMa-3u9
Ελληνική Εθνική Στρατηγική: Η τριπλή στρατηγική. Έννοια σκοποί προϋποθέσεις επιτυχούς εκπλήρωσης: η περίπτωση της ευρωπαϊκής προοπτικής της Κύπρου https://piotita.gr/?p=2557
Αυτοκτονία του ενός δέκατου του Ελληνισμού στην Κύπρο με ΔΔΟ. https://wp.me/p3OqMa-2Qq[https://simerini.sigmalive.com/article/2023/8/6/autoktonia-tou-enos-dekatou-tou-ellenismou-sten-kupro-me-ddo/]
Η Ελληνική πλευρά αυτοπαγιδευμένη. Συμφορά μας, ικετεύει για … ΔΔΟ και … μόνο ολίγον Αιγαίο. https://wp.me/p3OqMa-1Un
THE CYPRUS ISSUE: SLIDING ON A KNIFE-EDGE”, European Parliament, conference 31.1.2017 (it includes the report on «International and European law» in four languages) http://wp.me/p3OqMa-1kT
THE DEMOCRATIC CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF CYPRUS AS A CORNERSTONE OF RULE OF LAW AND REGIONAL STABILITY https://wp.me/p3OqMa-1Y7
Σταθερά και μεταβλητά κριτήρια του κυπριακού ζητήματος πριν και μετά το 1974 και τα αίτια του ελλείμματος εθνικής στρατηγικής Αλλαγή https://wp.me/p3OqMa-1gv (Κέντρο Μελετών Τάσσος Παπαδόπουλος, συνέδριο)
«Διαπραγματευτικό κεκτημένο», η διεθνής και ευρωπαϊκή νομιμότητα, το ΣΑ και ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ. https://piotita.gr/?p=36913
In Memoriam Γιάννου Κρανιδιώτη. “Ειρηνική” επίλυση των ελληνοτουρκικών “διαφορών” https://piotita.gr/?p=2730
Αλλαγή στρατηγικής για το Κυπριακό: Διεθνής και ευρωπαϊκή νομιμότητα. Επανατοποθέτηση του Κυπριακού στην βάση της διεθνούς και Ευρωπαϊκής νομιμότητας και το «Διαπραγματευτικό κεκτημένο» https://piotita.gr/?p=8066
ΚΥΠΡΙΑΚΟ: ΔΙΑΦΘΕΙΡΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΘΕΣΜΟΥΣ, ΑΥΤΟΚΤΟΝΟΥΜΕ ΠΟΛΙΤΙΚΑ / ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΡΟΝΟΥΜΕ ΤΗΝ ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑ. https://piotita.gr/?p=4101
Αλλαγή στρατηγικής για το Κυπριακό: Διεθνής και ευρωπαϊκή νομιμότητα. Επανατοποθέτηση του Κυπριακού στην βάση της διεθνούς και Ευρωπαϊκής νομιμότητας και το «Διαπραγματευτικό κεκτημένο» https://piotita.gr/?p=8066
ΚΥΠΡΙΑΚΟ: ΔΙΑΦΘΕΙΡΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΘΕΣΜΟΥΣ, ΑΥΤΟΚΤΟΝΟΥΜΕ ΠΟΛΙΤΙΚΑ / ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΡΟΝΟΥΜΕ ΤΗΝ ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑ. https://piotita.gr/?p=4101
Δευτέρα 15 Ιουλίου 2024, Holmenkollen Park, Όσλο – Νορβηγία
Εφ᾽ όλης της ύλης συνέντευξη στην ιστοσελίδα Hellas Journal και στον ανταποκριτή της στο Όσλο, Παναγιώτη Παύλο, παραχώρησε η Ελένη Θεοχάρους ανήμερα των 50 χρόνων από το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 στην Κύπρο, με το οποίο δρομολογήθηκε η ολέθρια τουρκική εισβολή και κατοχή της Μεγαλονήσου.
Παναγιώτης Παύλος: Εδώ, στο Όσλο, στο ιστορικό ξενοδοχείο Scandic Holmenkollen Park με 150 χρόνια ζωής, στο κτήριο Drage στο οποίο επί γερμανικής κατοχής ήταν η έδρα των SS, είναι εξαιρετική η τιμή, η χαρά αλλά και η συγκίνηση που σήμερα, 15 Ιουλίου του 2024, βρίσκεται μαζί μας η Ελένη Θεοχάρους.
Μια Ελληνίδα από την Κύπρο, για την οποία μπορεί κανείς να πει πάρα πολλά. Δεν έχω ξαναδεί άνθρωπο να εκφράζει τόσο γνήσια αγάπη, τέτοια λαχτάρα για την Ελλάδα στη θέα της ελληνικής σημαίας, στη θέα του κτηρίου της Ελληνικής Πρεσβείας που αντιπροσωπεύει την παρουσία της χώρας μας, της πατρίδας μας, στη Νορβηγία. Και μάλιστα, με ένα τρόπο που δείχνει ακριβώς ότι δεν υπάρχουν Κύπριοι και Έλληνες, ο Ελληνισμός είναι ένας. Υπάρχουν οι Έλληνες της Κύπρου και οι Έλληνες της μητροπολιτικής Ελλάδας.
Η Ελένη Θεοχάρους προέρχεται από μια οικογένεια αγωνιστών της οποίας όλα τα μέλη συμμετείχαν στην ΕΟΚΑ, έφηβοι και ενήλικες αδιακρίτως. Μάχιμη η ίδια από την παιδική της ηλικία ήταν μόλις δεκαπέντε ετών περίπου όταν με επιστολή που έστειλε στην ιστορική εφημερίδα «Ελευθερία» της Λευκωσίας το 1968 απάντησε στη δήλωση του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου ότι δεν μπορούμε πάντα να επιτυγχάνουμε το ευκταίο γι᾽ αυτό η σώφρων πολιτική είναι να παραμένεις εις το εφικτό, γράφοντας ότι «η πολιτική δεν είναι η τέχνη του εφικτού, αλλά η τέχνη του να μετατρέπεις το ευκταίο σε εφικτό».
Έχει βραβευθεί ως ποιήτρια, έχει τρεις ιατρικές ειδικότητες, έχει χειρουργήσει χιλιάδες ασθενείς, είναι καθηγήτρια χειρουργικής και έχει διατελέσει επί δύο θητείες τόσο βουλευτής στο Κοινοβούλιο της Κύπρου όσο και ευρωβουλευτής στις Βρυξέλλες.
Η ίδια ενσαρκώνει, νομίζω, μια σημαία του Ελληνισμού. Όχι μόνον για τον Ελληνισμό της Κύπρου αλλά και τον όπου γης Ελληνισμό. Έχει μια συγκλονιστική παρουσία που ελάχιστοι άνθρωποι έχουν κατορθώσει σε τόπους ιστορικής παρουσίας του Ελληνισμού έξω από τα ελλαδικά σύνορα.
Να αναφέρουμε απλώς το γεγονός ότι η ίδια έχει ιδιαίτερη σχέση με την Αρμενία, το Ναγκόρνο Καραμπάχ, τα Βαλκάνια, την Κριμαία, έχοντας χειρουργήσει τραυματίες πολέμου σε όλες τις μεγάλες συγκρούσεις των τελευταίων 40 ετών, με παρουσία στο Αφγανιστάν, στο Κιργιστάν, στη Λιβύη, στο Ιράκ, στο Κουρδιστάν
Ήταν Ειδική Απεσταλμένη του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Τάσσου Παπαδόπουλου, όταν της ανέθεσε να εξηγήσει το σκεπτικό του Όχι στο Σχέδιο Ανάν σε όλες τις χώρες της κεντρικής Ασίας.
Έχει ζήσει πολλές ζωές στα 70 της χρόνια. Η Ελένη Θεοχάρους διαρκώς δονείται και δεν ησυχάζει από την αγωνία και την αγάπη για τον Ελληνισμό, για την Κύπρο. Διότι όπως η κουβέντα θα μας δώσει ελπίζω την ευκαιρία να αναδείξουμε, το ζήτημα του Ελληνισμού αυτή τη στιγμή είναι συνολικό. Δεν είναι μόνον η Κύπρος. Πολύ σωστά έχει ειπωθεί ότι, αν πέσει η Κύπρος, ακολουθεί το Αιγαίο και η Θράκη.
Θα κάνουμε μιαν συζήτηση που θα εστιάσει σε ιστορικά γεγονότα, όπως οι αποφράδες ημέρες που ζούμε, αλλά κυρίως θα εστιάσουμε στο δια ταύτα. Διότι δεν έχει νόημα να γνωρίζουμε τα γεγονότα, αν δεν μας βοηθούν να συντάξουμε μιαν εθνική στρατηγική για το μέλλον.
Ελένη Θεοχάρους: Σας ευχαριστώ πολύ, κύριε Παύλε. Θα ξεκινήσουμε τη συζήτηση με την ακύρωση του Αγώνα της ΕΟΚΑ που την βίωσα στα πολύ μικρά μου χρόνια, όταν δονούσε την κάθε ελληνική ψυχή στην Κύπρο η ΕΝΩΣΗ! Η ακύρωση της Ένωσης και η σταδιακή έκπτωση που οδήγησε στην τραγική σημερινή κατάσταση, είναι αυτό που με έφερε κοντά σε κάθε λαό που αγωνιζόταν για την αυτοδιάθεση και την ελευθερία του.
Ένιωθα από ένα σημείο και μετά την υποχρέωση ότι, ναι, θα το κάνω, θα προσπαθήσω να το κάνω, όσο κι αν μπορεί να ακούγεται εγωιστικό αυτό. Άλλωστε, έχω ακούσει ύβρεις και διαβολές που δεν περιγράφονται. Ωστόσο, σας λέω ποιο είναι το πραγματικό νόημα μιας πορείας όπως καθ᾽ υπερβολήν την έχετε περιγράψει.
Το δεύτερο που θέλω να σας πω είναι ότι, ναι, σήμερα είναι η 15η Ιουλίου, είναι μια αποφράδα μέρα. Όταν ξεκίνησε το πραξικόπημα που ανέτρεψε τη νόμιμη κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας και έδωσε ευκαιρία στην από καιρού προετοιμαζόμενη τουρκική εισβολή – διότι δεν γίνεται ούτε μέσα σε 5-6 μέρες να φορτώσουν στα καράβια τα άρματα.
Από το 1964 διαπίστωσαν ότι δεν έχουν αποβατικό στόλο και άρχισαν να τον δημιουργούν και να ετοιμάζονται με την στρατιά εκείνη η οποία και αποβιβάστηκε και κατέλαβε την Κύπρο αβρόχοις ποσίν. Διότι η προδοσία ήταν εκ των έσω. Ούτε τα επάκτια πυροβολεία επανδρώθηκαν, ούτε μπήκανε τα κανόνια στη θέση τους, ούτε έλαβαν οι μονάδες μάχης τις θέσεις τους για να μπορέσουν να την αντιμετωπίσουν, ενώ ήξεραν περίπου πού θα αποβιβασθεί η τουρκική αρμάδα.
Αυτά τα έχει καταγράψει η ιστορία και επιδέχονται πολλαπλών ερμηνειών. Το βασικό είναι ότι πολλοί είχανε πλανηθεί πιστεύοντας ότι με το πραξικόπημα θα κάνουνε την Ένωση. Άλλοι ήτανε συνειδητά γνώστες του γεγονότος ότι αυτό το πράγμα είναι το πρώτο σκέλος της τουρκικής εισβολής που θα επιφέρει την κατάληψη του τμήματος της Κύπρου που είχε ήδη συμφωνηθεί μεταξύ της Χούντας των Αθηνών και των Τούρκων, με τη διαμεσολάβηση των Εγγλέζων.
Όπως και να έχει το ζήτημα, φτάσαμε στο σημείο να ακολουθήσει πέντε μέρες αργότερα η εισβολή που έφερε την φοβερή καταστροφή στον τόπο μας, το εθνικό ξεκαθάρισμα, την προσφυγοποίηση του ενός τρίτου του πληθυσμού, την κατάληψη του ενός τρίτου του εδάφους της Κύπρου, τους βιασμούς, που ακόμη δεν έχουν καταγραφεί ως έγκλημα πολέμου και για το οποίο δεν έχει λογοδοτήσει κανένας, και την κατάκτηση των περιουσιών με την εκδίωξη χιλιάδων ανθρώπων που κατέστησαν από νοικοκύρηδες ακτήμονες, από την μια μέρα στην άλλη. Αυτά ήταν τα γεγονότα εκείνων των ημερών, αν μπορεί κάποιος να τα δώσει με δύο γραμμές.
Εγώ δεν αντέχω αυτές τις μέρες να βρίσκομαι στην Κύπρο. Όσο μπορώ, προσπαθώ να φεύγω. Θα μου πείτε, δεν μπορείς να συμμετέχεις, δεν μπορείς να ακούς τις οιμωγές των μανάδων, παλιότερα όταν ζούσαν οι μανάδες; Δεν μπορείς να ακούς το κλάμα του λαού, τον θρήνο; Συμμετέχω στον θρήνο. Εκείνο που δεν αντέχω είναι η επίπλαστη, περίτεχνη θλίψη των διαφόρων κυβερνώντων και επισκεπτών που έρχονται να μας πουν πόσο λυπούνται για την εισβολή αλλά δεν κάνουν το παραμικρό για να ανατραπεί αυτή η κατάσταση.
Όχι μόνο δεν κάνουν το παραμικρό, αλλά ακολουθούν την ίδια πολιτική εδώ και πενήντα χρόνια, της υποταγής, του εξευμενισμού, του κατευνασμού του θηρίου, της «εξημέρωσης της στρίγγλας», μπας και μας δώσει κάτι τις πίσω. Δηλαδή, γονατιστοί μπροστά στα πόδια του φονιά μας, όπως λέει και ο Όμηρος: «ἀνδρὸς παιδοφόνοιο ποτὶ στόμα χεῖρ᾽ ὀρέγεσθαι» (Ομήρου Ιλιάδα 24, 506). Εκεί, ο γερο-Πρίαμος πάει και ζητάει το σώμα του παιδιού του.
Γι᾽ αυτό σας λέω ότι αυτά τα πράγματα κάποια στιγμή θα πρέπει να σταματήσουν. Έχουμε χρέος όλοι όσοι νιώθουμε αυτήν την αγάπη για τον μείζονα Ελληνισμό, όχι με τον τοπικισμό του Κρητικού, του Θρακιώτη, του Κυπραίου, του Μακεδόνα, κλπ.
Αλλά και γι᾽ αυτόν που ζει στην Αστόρια, γι᾽ αυτόν που ζει στη Μελβούρνη, γι᾽ αυτόν που ζει εδώ στη Νορβηγία και ξέρουμε πόσο δύσκολα μπορεί να περνάει, αλλά διατηρεί τη φλόγα του Ελληνισμού ανέπαφη. Έχουμε χρέος να κρατήσουμε την Ελλάδα δυνατή για να μπορεί να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των καιρών. Γι᾽ αυτόν τον λόγο, μπορεί να είναι και μια δική μου αδυναμία, αλλά αν μπορώ να είμαι μακριά από την Κύπρο, το κάνω.
Π.Π.: Είναι απολύτως κατανοητό, καθώς η γενιά η δική σας έχει το τραγικό προνόμιο να έχει ζήσει τα γεγονότα της εισβολής από την πολύ αρχή. Και μάλιστα και τα προστάδιά της, διότι πολύ σωστά είπατε ότι η εισβολή δεν ήταν μια διαδικασία που απλώς αποφασίστηκε την τελευταία στιγμή και έγινε. Ήταν μια πολύ καλά δομημένη ιστορία με παρελθόν και δυστυχώς με την ενεργό συνεργασία, εμπλοκή και ευθύνη της Χούντας.
Αναφερθήκατε, θέλω να σταθώ λίγο σε αυτό, στην τάση που έχουν οι ελληνικές ηγεσίες. Σήμερα μάλιστα, τη στιγμή που μιλάμε, ο Έλληνας Υπουργός Εθνικής Άμυνας, εννοώ ο ελλαδίτης, βρίσκεται στην Κύπρο. Σε λίγες ημέρες θα βρεθεί και ο Έλληνας Πρωθυπουργός, στις 20 Ιουλίου. Υπάρχει λοιπόν αυτή η τάση, διαρκώς να επιδεικνύεται η έμφαση στα τραγικά γεγονότα, η θλίψη, να λέγονται ωραίοι λόγοι, ωραίες εκφράσεις, ότι η Ελλάδα δεν ξεχνάει την Κύπρο, δεν την αφήνει, δεν την εγκαταλείπει.
Πλην όμως, την ίδια στιγμή έχουμε και μιαν γλώσσα που χρησιμοποιείται και μιαν ρητορική η οποία δείχνει ότι δεν ήταν το πρόβλημα μόνον η αναφορά στα γεγονότα της καταστροφής της Σμύρνης ως «συνωστισμού». Διότι ο τρόπος είναι ο ίδιος όταν ακούμε επίσημα χείλη σε Αθήνα και Λευκωσία να μιλούν για «διαίρεση». Και αναρωτιέται κανείς, και ρωτώ ευθέως εσάς. Έχει έννοια μια τέτοια διατύπωση; Έχει έννοια μια τέτοια λέξη; Ή συνιστά μιαν σκόπιμη αλλοτρίωση της ιστορικής πραγματικότητας με σκοπό να οδηγηθούμε σε μιαν άλλη εξέλιξη, άλλη από αυτό που η γνώση της ιστορίας επιτάσσει στον σημερινό Ελληνισμό;
Ε.Θ.: Ναι, νομίζω ότι είναι ενδεικτική μιας επερχόμενης ενδοτικής λύσης. Είναι ξεκάθαρο ότι οδεύουμε προς την κατεύθυνση να δεχθούμε νέους όρους που θέλει να επιβάλει η Τουρκία, η οποία έχει μεγαλεπήβολα σχέδια με τη Γαλάζια Πατρίδα, που διατυπώθηκαν ήδη από την εποχή του Νταβούτογλου με το «Στρατηγικό Βάθος», που τα έχει περιγράψει τόσο καλά, τόσο ξεκάθαρα, από την εποχή του Νιχάτ Ερίμ που εκπόνησε το σχέδιο ανακτήσεως Κύπρου το 1956 σε καταστρατήγηση της Συνθήκης της Λωζάνης βάσει της οποίας η Τουρκία είχε απεκδυθεί οιουδήποτε δικαιώματος επί της Κύπρου. Όλα αυτά τα σχέδια εφαρμόζονται σταδιακά, στοχευμένα, αποτελεσματικά, κατά γράμμα. Και βλέπουμε ότι προχωράει η Τουρκία κι εμείς υποχωρούμε συνέχεια. Υποχωρούμε. Δεν τολμούμε να αξιοποιήσουμε τον φυσικό μας πλούτο, για παράδειγμα, το φυσικό αέριο. Λένε ότι είναι τεράστιο το φυσικό αέριο.
Αλλά επειδή κάποια στιγμή μιλήσατε για τις ηγεσίες των δύο ελληνικών κρατών, αυτόν τον όρο θα τον χρησιμοποιήσω και θα σας εξηγήσω γιατί. Ναι, η Κυπριακή Δημοκρατία είναι η Κυπριακή Δημοκρατία. Ναι, αυτή τη στιγμή είναι ακρωτηριασμένη διότι υπάρχει η «Τουρκική Δημοκρατία της Βορείας Κύπρου», η οποία δεν αναγνωρίζεται και δεν πρέπει να αναγνωριστεί ποτέ από κανέναν. Υπάρχουν τα Ψηφίσματα 541 και 550 (5 Νοεμβρίου 1983 και 11 Μαΐου 1984 αντιστοίχως) του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, που λένε ότι η «ΤΔΒΚ» είναι προϊόν παράνομης πολεμικής ενέργειας, και συνεπώς είναι υποτελἠς στην τουρκία και δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να αναγνωριστεί ως κράτος. Αυτό νομικά είναι τελειωμένο. Εκτός αν εμείς οι ίδιοι πάμε και το αναγνωρίσουμε.
Αλλά όσον αφορά τις ελληνικές ηγεσίες, να ξεχωρίσουμε αυτές τις εγκληματικές πολιτικές που ακολούθησαν οι πολιτικοί, και αυτές που έκανε η Χούντα. Η Χούντα διοργάνωσε και εκτέλεσε το πραξικόπημα με τους εγκάθετούς της στην Κύπρο. Κι εγώ σας λέγω αυτό που σας είπα και προηγουμένως, ότι κάποιοι στρατιωτικοί, δεν θα αναφερθώ στους πολίτες, πιθανόν να επλανήθησαν. Και πίστεψαν ότι ανατρέποντας τον Μακάριο και οδηγώντας τον τόπο σε έναν φριχτό εμφύλιο πόλεμο και σκοτώνοντας ο ένας τον άλλον, θα κάνανε την Ένωση. Από τη στιγμή που είδανε ότι ούτε την Ένωση έκαναν και έχασαν ελληνικό έδαφος, έχασαν το 37% του νησιού, δεν είδα έναν να σηκώσει το περίστροφο ως έντιμος στρατιωτικός και να αυτοκτονήσει. Εγώ καταλαβαίνω ότι είτε φταίω είτε δεν φταίω, εάν έχω ορκιστεί να υπερασπιστώ την πατρίδα και με δικές μου αμέλειες και λάθη και παραλήψεις έχω χάσει την πατρίδα μου, ε, ναι, κάνω αυτό.
Βεβαίως, είναι και αυτοί που έπεσαν στο πεδίο της τιμής, στις προδομένες Θερμοπύλες. Τους ξέρουμε όλοι, δεν θα τους αναφέρω τώρα. Είναι αυτοί που, έστω κι αν είχανε λάβει μέρος στα γεγονότα, πήγαν και πολέμησαν στην πρώτη γραμμή και αντιστάθηκαν. Αλλά ήτανε πια διάτρητη και η άμυνα και η δυνατότητα να προστατευτεί ο πληθυσμός. Είχε πέσει κι ένας πανικός πολύ μεγάλος. Οι Τούρκοι εκεί που έμπαιναν έκαναν θηριωδίες. Θυμάμαι τον Λυσσαρίδη που έλεγε «μείνετε στα σπίτια σας! Μείνετε στα σπίτια σας! Μη φεύγετε!», με το νόημα ότι από τη στιγμή που θα φύγεις από το σπίτι και καταληφθεί το έδαφος, τελείωσε. Αλλά κανείς δεν μπορεί να ψέξει οποιονδήποτε έφευγε. Γιατί, σας λέω, οι Τούρκοι διέπρατταν θηριωδίες.
Τώρα, για να επανέλθουμε στην κατάσταση που ακολούθησε. Ναι, βρέθηκε ένα κράτος με 200.000 ανθρώπους στα αντίσκηνα. Ώσπου να στηθούν τα αντίσκηνα σε παραπήγματα, οπουδήποτε αλλού, άρχισε ένας αγώνας επιβίωσης και έφευγαν όλοι. Ο καθένας προσπαθούσε να επουλώσει τις πληγές του, να βρει τους αγνοουμένους, να βρει τους στρατιώτες που είχανε συλληφθεί αιχμάλωτοι, τους πολίτες, να θάψει τους νεκρούς του. Και ζήσαμε εκείνη την τραγωδία που εξακολουθεί να είναι ζωντανή ακόμη και σήμερα. Δεν νομίζω ότι μπορεί κάποιος να περπατήσει στην Κύπρο και να μην διαπιστώσει πόσο τραγικό ήταν εκείνο το καλοκαίρι.
Σ᾽ αυτό το σημείο, θα μου επιτρέψετε να πω ότι η Κύπρος είναι διάσπαρτη από οστά παιδιών από την μητροπολιτική Ελλάδα που έπεσαν για την Ελευθερία. Και συνεπώς, είναι ντροπής πράγματα να προσπαθεί κάποιος τεχνηέντως να διαχωρίσει τον λαό σε «καλαμαράδες» και Κυπραίους, και δεν ξέρω πώς αλλιώς το λένε. Βεβαίως, με το ίδιο σκεπτικό και η Ελλάδα μας είναι διάσπαρτη από τα οστά Κυπρίων. Από τη Θράκη μέχρι την Ήπειρο, την Μακεδονία. Στους Βαλκανικούς Πολέμους, για την Απελευθέρωση της Ελλάδας. Συνεπώς, αυτή η ιστορία θα πρέπει να εκλείψει. Είναι ένα δημιούργημα της αγγλικής πολιτικής του διαίρει και βασίλευε, του να δημιουργήσει καταρχήν τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους. Αυτός ο όρος δεν υπάρχει, δεν υφίσταται, δεν μπορεί να χρησιμοποιείται. Και στη συνέχεια να καλλιεργήσει μια λεγόμενη κυπριακή συνείδηση.
Αυτό πέτυχε, με την έννοια της δημιουργίας κρατικής κυπριακής συνείδησης. Ξέρετε, αυτοί που άρχισαν να γίνονται βουλευτές, υπουργοί, εκατοντάδες αξιωματούχοι του κράτους, θα τους κακοφαινόταν κάποια στιγμή αν γινόντουσαν διορισμένοι νομάρχες της Ενωμένης Κύπρου. Δημιουργήθηκε μια κρατική συνείδηση ενός μορφώματος το οποίο στηριζόταν σε ένα Σύνταγμα ευθύς εξαρχής διαιρετικό. Ένα Σύνταγμα μη βιώσιμο. Γι᾽ αυτό και ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος προσπάθησε να προβεί σε μεταρρυθμίσεις με τα 13 Σημεία που είχε υποβάλει στους τουρκοκύπριους. Αυτό έδωσε την αφορμή να εκδηλωθεί η λεγόμενη τουρκανταρσία. Η οποία ήτανε έτοιμη από καιρό. Από την εποχή που οι Εγγλέζοι είχανε συλλάβει το πλοιάριο «Deniz» να κουβαλεί όπλα, και τις πτήσεις τουρκικών ελικοπτέρων στην Καρπασία που έφερναν όπλα, που δημιουργήθηκε η TMT (Τουρκική Οργάνωση Αντίστασης) με αρχηγό τον Ντενκτάς και αξιωματικούς από την Τουρκία.
Καταλαβαίνετε ότι όλη αυτή η προϊστορία δεν μπορεί να διαγραφεί με μια μονοκοντυλιά. Εμείς συνεχίσαμε το ίδιο βιολί, τα ίδια λάθη επί λαθών, την ίδια υποχωρητικότητα. Βλέπαμε ότι η πολιτική μας δεν είναι αποτελεσματική και όμως επιμέναμε να εφαρμόζουμε την ίδια πολιτική. Έτσι φθάσαμε στα σημερινά τραγικά γεγονότα να ακούμε τον Πρωθυπουργό της Ελλάδος να μας λέει ότι η Κύπρος είναι «διαιρεμένη». Ε όχι! Δεν είναι διαιρεμένη η Κύπρος! Η Κύπρος είναι κατεχόμενη μέχρι την γραμμή καταπαύσεως του πυρός. Ο τουρκικός στρατός καθημερινά επεκτείνεται, ασχέτως αν αυτό δεν βγαίνει στις ειδήσεις, προχωρεί και καταλαμβάνει εδάφη στη Νεκρή Ζώνη. Και διαμαρτύρονται επιπλέον οι Τούρκοι διότι υπάρχουν κάμερες που βλέπουν τις κινήσεις των λαθρομεταναστών που κουβαλεί ο τουρκικός στρατός και τους διοχετεύει στις ελεύθερες περιοχές!
Π.Π.: Θέλω να σταθώ σε κάτι που αναφέρατε και νομίζω είναι πολύ κρίσιμο. Ότι, δηλαδή, δυστυχώς σήμερα στην Ελλάδα αλλά και στην Κύπρο πολλοί αντιλαμβάνονται το πρόβλημα με έναν τρόπο ο οποίος διχάζει τον Ελληνισμό και δημιουργεί τεχνητούς διαχωρισμούς, ωσάν να μην υπάρχει το όλον του Ελληνισμού, να μην υπάρχει ο μείζων Ελληνισμός, και ωσάν η Κύπρος να είναι απλώς ένα ξένο κρατίδιο. Έχουμε, δηλαδή, από την μια πλευρά την Τουρκία ως χώρα που εκφράζει έναν ιστορικό Τουρκισμό, έναν Παντουρανισμό με την μορφή της νεοθωμανικής παρουσίας, στόχευσης και κτήσης, σε όλον τον κόσμο.
Μπορεί κανείς να επισημάνει την αντίθεση του «Στρατηγικού Βάθους» του Νταβούτογλου έναντι της έλλειψης Στρατηγικού οράματος του Ελληνισμού. Αντί απέναντι στη Γαλάζια Πατρίδα να υπάρχει ένας στιβαρός Ελληνισμός με απόλυτη συνείδηση των διακυβευμάτων και της ιστορίας του, υπάρχει ένας Ελληνισμός ο οποίος διαρκώς συρρικνώνεται στον ελλαδισμό και όχι μόνον. Διότι και η ίδια η Ελλάδα κινδυνεύει σήμερα. Να αναφέρουμε απλώς το πρόβλημα με τη λαθρομετανάστευση και την αλλοίωση του πληθυσμού.
Επομένως, θα ήθελα να σας παραπέμψω σε αυτήν την κατάσταση. Διότι όταν μιλάμε για Τουρκία έχουμε μια χώρα η οποία ελέγχει το Αζερμπαϊτζάν, τα Βαλκάνια, την Συρία. Και το λέω αυτό διότι γνωρίζω πολύ καλά πώς έχετε αφιερώσει τη ζωή σας στο ζήτημα του Ναγκόρνο Καραμπάχ. Και θα ήθελα λοιπόν έτσι, με δεδομένο και το ότι αν – όπως και ο κοινός μας φίλος ο Μιχάλης Ιγνατίου ο οποίος φιλοξενεί αυτή τη συνέντευξη στο Hellas Journal έχει πει – αν πέσει η Κύπρος, ακολουθεί το Αιγαίο και η Θράκη.
Άρα έχουμε έναν Ελληνισμό, Κύπρο – Αιγαίο – Θράκη, τον Ενιαίο Αμυντικό Χώρο, ο οποίος από την άλλη πλευρά έχει μιαν αναθεωρητική Τουρκία που βλέπει Κοσσυφοπέδιο – έχετε υπάρξει στα Βαλκάνια, έχετε εργαστεί και έχετε προσφέρει σε πολύ δύσκολες μέρες στα Βαλκάνια – έχουμε λοιπόν Κοσσυφοπέδιο, έχουμε Αλβανία, έχουμε και περιοχές της Βουλγαρίας και σαφώς, Σκόπια. Άρα, θα ήθελα στη μεγάλη εικόνα να μου πείτε: τί είναι αυτό που βλέπετε ως απολύτως καίριο αυτή τη στιγμή;
Ε.Θ.: Ναι. Μίλησα πριν λίγο για δυο ελληνικά κράτη. Αυτό το είχα πει σκόπιμα σε αντιδιαστολή προς την Γαλάζια Πατρίδα της σύγχρονης Τουρκίας, όπως την βλέπουμε να διαμορφώνεται. Φυσικά, υπάρχει το κυπριακό κράτος. Φυσικά, υπερασπιζόμαστε την Κυπριακή Δημοκρατία γιατί είναι η ασπίδα και η δύναμή μας αυτήν τη στιγμή και είναι η νομική μας υπόσταση. Διότι, ξέρετε, όταν μιλάει κάποιος με χειρουργικούς όρους, όπως συνηθίζω να πράττω εγώ, και τέμνει τα γεγονότα ακριβώς εκεί που πρέπει, είναι πολύ εύκολο να παρερμηνευθούν ή να δώσουν λαβή στον κάθε κακόπιστο.
Το έχω δει πάρα πολλές φορές μέχρι τώρα να συμβαίνει. Σας λέω ότι, ναι, η Κυπριακή Δημοκρατία υφίσταται και θα υφίσταται, και γι᾽ αυτήν αγωνιζόμαστε και για την ακεραιότητά της και για την Ανεξαρτησία της και για την ολοκλήρωσή της. Αλλά εις τον αντίποδα της Γαλάζιας Πατρίδας δεν μπορεί παρά να υπάρχει Ενιαίος Ελληνικός Αμυντικός Χώρος, ή πνευματικός, αν θέλετε, που είναι και το όραμα που θα πρέπει να διέπει τον κάθε σύγχρονο Έλληνα. Μια κοινότητα στόχων, αξιών πολιτισμού που να ξεκινάει από τους απανταχού Έλληνες. Αλλά, αν μπορούμε να την προσδιορίζουμε γεωγραφικά, από την Βόρειο Ήπειρο και τους Βορειοηπειρώτες μέχρι την εσχατιά της Μεσογείου.
Όσον αφορά την Ελλάδα και τον διχασμό. Ο διχασμός δεν είναι μόνον στον ελληνικό λαό, «α, η Κύπρος είναι ένα ξένο κράτος, παρατάτε τους». Η Ελλάδα έχει νομικές υποχρεώσεις απέναντι στην Κύπρο. Είναι εγγυήτρια δύναμη. Έχει στρατό νόμιμα στην Κύπρο για την υπεράσπιση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δεν μπορούμε να πούμε αυτήν την στιγμή, «η Ελλάδα βγάζει την ουρά της απέξω», όπως προσπάθησαν κάποιοι στο παρελθόν να κάνουν – ονόματα δεν λέμε – για να πουν ότι, ναι, παύει να εμπλέκεται. Μα, θα πάψει να είναι εγγυήτρια δύναμη όταν κατοχυρώσεις εντελώς την Ελευθερία της Κύπρου, όταν φύγουν τα ξένα στρατεύματα, όταν αποχωρήσουν οι βρετανικές βάσεις, όταν σταματήσουν η Βρετανία και η Τουρκία να είναι εγγυήτριες δυνάμεις και η Κύπρος αποκτήσει τον δικό της στρατό που θα προστατεύει την επικράτειά της. Τώρα, αυτό που λένε για αποστρατικοποίηση εγώ το ακούω βερεσέ, με την έννοια ότι καμία χώρα δεν μπορεί να έχει υπόσταση αν δεν έχει ένα στρατό που να υπερασπίζεται τις αρχές της, την ασφάλεια των κατοίκων της, τον πληθυσμό της.
Όσον αφορά αυτό που είπε ο Μιχάλης ο Ιγνατίου για την απώλεια της Κύπρου. Η Κύπρος είναι το μαλακό υπογάστριο της Ελλάδας. Όλοι γνωρίζουμε ότι είναι το πιο αδύναμο σημείο των ελληνοτουρκικών συνόρων, επιτρέψτε μου τον όρο. Και ουσιαστικά το έχω δει πολλές φορές, κύριε Παύλε – το έχω δει πολλές φορές – να αναφέρεται ότι σε περίπτωση ελληνοτουρκικού πολέμου η Ελλάδα θα εγκαταλείψει την Κύπρο. Δεν θα προσπαθήσει να την υπερασπιστεί θεωρώντας ότι εκεί δεν θα μπορέσει να υπάρξει σοβαρή άμυνα ικανή να αποτρέψει την επιθετική διάταξη της Τουρκίας. Άρα, ό,τι κάνει η Εθνική Φρουρά από μόνη της και οι εκεί Ελληνικές Δυνάμεις, οι οποίες έχουν πολλάκις θυσιαστεί για να την υπερασπιστούν.
Αλλά φοβάμαι, ότι μπορεί να χάσουμε και ελληνικά εδάφη πριν χάσουμε την Κύπρο. Πολύ φοβάμαι ότι αυτό είναι στον ορίζοντα με αυτές τις πολιτικές που ακολουθούνται, της αποστρατικοποίησης, μυστικής ή λιγότερο μυστικής, των νησιών, με τα γεγονότα που συμβαίνουν στη Θράκη, με το γεγονός ότι η Τουρκία εφαρμόζει κατά γράμμα την πολιτική που εφάρμοσε στην Κύπρο, όσον αφορά την Θράκη δηλαδή, τη δημιουργία μιας μειονότητος εκ του μη όντος.
Π.Π.: Στρατηγικής μειονότητος.
Ε.Θ.: Ο Νταβούτογλου είχε πει ότι εάν δεν υπήρχε έστω κι ένας Τούρκος στην Κύπρο, θα έπρεπε να τον είχαμε δημιουργήσει. Στην Θράκη αυτή τη στιγμή υπάρχει μια μουσουλμανική μειονότητα. Αυτοί προσπαθούν να την μετατρέψουν σε καθαρά εθνική μειονότητα, η οποία θα αρχίσει αύριο να διεκδικεί αυτονομία…
Π.Π.: Το κάνει ήδη!
Ε.Θ.: Ναι, το κάνει. Αυτονομία σε πάρα πολλά ζητήματα, και θα έχουμε μια περίπτωση Κοσσυφοπεδίου, για να μην πω βόρειας Κύπρου. Και το κακό δεν θα σταματήσει χτες. Ο άλλος, ο πρόεδρος της τάδε δεξαμενής σκέψης βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη και μας έλεγε ότι ονειρεύεται τη στιγμή που θα ξαναδεί την Θεσσαλονίκη τουρκική. Δεν σταματούν να επιτίθενται. Κι έχουν καταλάβει πάρα πολλά εδάφη οι Τούρκοι. Κι έχουν προσθέσει αυτήν τη ζώνη ασφαλείας που υπάρχει, υποτίθεται, στη βόρεια Συρία.
Πήγε η Τουρκία να καλοπιάσει τον Άσαντ για να τα βρουν, να σταματήσει η σύγκρουση Τουρκίας – Συρίας, και αυτός της είπε: «όχι, δώσε πρώτα πίσω τα εδάφη που έχεις καταλάβει και μετά συζητάμε». Αυτή θα έπρεπε να ήτανε και η δική μας η στάση απέναντι στην Τουρκία. Όχι να τους καλοπιάνουμε απλά και μόνον για να καθίσουν σε συνομιλίες, και να συζητήσουμε τί; Τη Διζωνική που την έχουν απορρίψει;
Ένα αφήγημα που έχει εξευτελιστεί από μόνο του μέσα από το γεγονός ότι πενήντα κυβερνήσεις πάλευαν να την εφαρμόσουν και απέτυχαν; Και τους έφταιγαν πάντα εκείνοι οι οποίοι έλεγαν ότι η Διζωνική είναι ένα ρατσιστικό σύστημα Απαρτχάιντ που θα διχάσει για πάντα τον λαό, που θα δημιουργήσει τριών κατηγοριών πολίτες;
Έρχονται και μας λένε ότι οι τουρκοκύπριοι είναι μια μειονότητα που είναι απομονωμένη και ούτω καθεξής. Μα, αυτό το αφήγημα δεν στέκει πουθενά! Οι τουρκοκύπριοι έχουν την κυπριακή υπηκοότητα. Άρα ευρωπαϊκή υπηκοότητα.
Π.Π.: Όλα τα προνόμια.
Ε.Θ.: Έχουν όλα τα προνόμια της ευρωπαϊκής υπηκοότητας. Κυπριακό διαβατήριο, ταξιδεύουν όπου θέλουν, ταυτότητα, τα παιδιά τους σπουδάζουν όπως σπουδάζουν τα παιδιά όλων των Ευρωπαίων παντού, μπορούν να έλθουν στις ελεύθερες περιοχές να εργαστούν, δεν πληρώνουν φόρο στις ελεύθερες περιοχές, παίρνουνε συντάξεις. Ακόμη και σύνταξη χηρείας. Έχει εγκριθεί να παίρνουν οι τουρκοκύπριοι τη σύνταξη χηρείας που δινόταν στους Ελληνοκύπριους.
Όλα τα δικαιώματα τα οποία έχουν οι Ελληνοκύπριοι τα παίρνουν αυτοί, χωρίς να έχουν καμμιά υποχρέωση. Ούτε να υπηρετήσουν στο στρατό, ούτε να πληρώνουν τέλη κυκλοφορίας, ούτε να σέβονται τους νόμους του κράτους. Και μόλις περάσουν τη γραμμή καταπαύσεως του πυρός ανακτούν την κρατική συνείδηση της «Τουρκικής Δημοκρατίας Βορείου Κύπρου». Εμ, μα εδώ είναι το ερώτημα: Πώς είναι αυτοί απομονωμένοι και δυστυχισμένοι, κι έχουμε όλους τους λαούς της Ευρώπης να μιλάνε για τους «φτωχούς» τουρκοκύπριους, τη στιγμή που εμείς δεν μπορούμε να προβάλουμε αυτό το γεγονός; Που αυτοί κουβαλούν προϊόντα από την Τουρκία, τα βαφτίζουν «τουρκοκυπριακά» και τα πλασάρουν σ᾽ όλον τον κόσμο ως κυπριακά προϊόντα;
Είναι πάρα πολλά τα ζητήματα τα οποία θα πρέπει να μελετηθούν, να διερευνηθούν, να καταγγελθούν. Όταν είχα πρωτοπάει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, και το 2003 στην προ-ενταξιακή περίοδο, και το 2009, κύριε Παύλε, είχα τρομάξει με την άγνοια των Ευρωπαίων βουλευτών, αλλά, να μου επιτρέψετε, και με την στρεβλή αντίληψη που είχαν για το Κυπριακό οι Αθηναίοι ευρωβουλευτές.
Π.Π.: Οι Έλληνες ευρωβουλευτές, ελλαδίτες!
Ε.Θ.: Είχανε στρεβλή αντίληψη γι᾽ αυτό το ζήτημα. Πολλές φορές, ξέρετε, έδειχνα ένα χάρτη στους Ευρωπαίους και τους έλεγα: «δείξτε μου την Κύπρο πάνω». Και καθώς δεν μπορούσαν να βρουν την Κύπρο λέω: «καλά, δεν μπορείς να βρεις την Κύπρο πάνω σ᾽ ένα χάρτη κι έχεις απαίτηση να μου πεις ποιά λύση θα επιβάλεις;»
Μια φορά κατάφερα να αφαιρεθεί από την Έκθεση των Ενταξιακών Διαπραγματεύσεων της Τουρκίας ως λύση του Κυπριακού η Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία. Και τους είχα πει το εξής απλό: «εσάς δεν είναι δουλειά σας, εμάς όλων δεν είναι δουλειά μας να πούμε με ποιο τρόπο θα λυθεί το Κυπριακό. Εμείς πρέπει να τους πούμε ποια δικαιώματα, ανθρώπινα δικαιώματα, ποιες αρχές, ποιες αξίες, ποιες ευρωπαϊκές αρχές και αξίες, και από τον Οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών, τη Χάρτα του ΟΗΕ, πρέπει να εφαρμοστούν γι᾽ αυτόν τον λαό. Αυτή η λύση να κατοχυρώσει αυτά τα δικαιώματα. Δεν είναι δουλειά μας να τους πούμε Διζωνική, τριζωνική, και δεν ξέρω πώς αλλιώς. Ε, και ήρθε η ίδια η Κυπριακή Κυβέρνηση και υπέβαλε τροπολογία μέσω άλλων ευρωβουλευτών Κυπραίων, και το ξανάβαλαν μέσα! Ε, τί να σας πω από κει και πέρα; Εγώ δεν έχω τί άλλο να πω γι᾽ αυτό.
Π.Π.: Θέλω να κλείσω με ένα ερώτημα, διότι έχετε μια τεράστια εμπειρία. Αναφερθήκατε στην Ευρώπη, είμαστε στο Όσλο και κάνουμε αυτήν την κουβέντα, γνωρίζω για την επικοινωνία σας και με τον νυν Υπουργό Εξωτερικών της Νορβηγίας, τον Έσπεν Μπαρθ Έιντε. Και θέλω να πω ότι, βλέπουμε σήμερα σε μεγάλο βαθμό η Ελλάδα να εμφανίζει αυξημένες προσδοκίες, ή ακόμη και να μεταθέτει το πρόβλημα και της Κύπρου όπως και διάφορα άλλα ζητήματα, στην Ευρώπη.
Ωσάν οι Βρυξέλλες να είναι ο υποδοχέας κάθε καυτής πατάτας που το ελλαδικό κράτος δεν μπορεί, ή δεν θέλει, ή δεν το ενδιαφέρει, να διαχειριστεί προς όφελος του Ελληνισμού. Ποιό είναι, πιστεύετε, στο δια ταύτα αυτό που πρέπει η Ελλάδα, και ως Ελληνική Κυβέρνηση στην Αθήνα αλλά και ως Κυπριακή Κυβέρνηση στη Λευκωσία, αλλά κυρίως ο ελληνικός λαός σε Ελλάδα και Κύπρο, να πράξουν;
Όχι μόνον για να μην θρηνήσουμε ακόμη χειρότερες τραγωδίες, δεδομένου ότι η Τουρκία αξιώνει όλα τα νησιά του Αιγαίου και τη Θράκη, αλλά και όλη την Κύπρο. Είπε ο Ερντογάν προχθές ότι «κακώς δεν φτάσαμε μέχρι την Πάφο». Αλλά και για να αποδείξει η Ελλάδα ότι ο Ελληνισμός δεν είναι μια θεωρητική ιδέα αλλά μια ιστορική πραγματικότητα με ιστορικές βάσεις. Και εν πάση περιπτώσει, για να διασφαλίσει τα δίκαια ενός υπερ-τρισχιλιετούς πολιτισμού, υπερ-τρισχιλιετούς παρουσίας, γηγενούς παρουσίας σε όλες τις περιοχές στις οποίες βρισκόμαστε, είτε εντός ελλαδικών, εντός κυπριακών συνόρων, είτε εκτός;
Η Ελένη Θεοχάρους με τον Παναγιώτη Παύλο. Φωτογραφία: Αλέξανδρος Σταυράκης
Ε.Θ.: Η Αθήνα οφείλει να αναλάβει τον ρόλο της ως εθνικό κέντρο. Η Αθήνα πρέπει να καθοδηγείται από τους φωτισμένους ταγούς του έθνους. Και υπάρχουν, κύριε Παύλε, τους βλέπουμε, τους διαβάζουμε καθημερινά. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν υποχρέωση να σταματήσουν να μένουνε πίσω από τον υπολογιστή, όπου γράφουνε ωραία, συνταρακτικά πράγματα, ή σε διάφορες συνεντεύξεις σε τηλεοράσεις και ραδιόφωνα, και αυτά να είναι έπεα πτερόεντα, να χάνονται.
Αυτοί πρέπει να αρπάξουν τον ταύρο από τα κέρατα. Αυτοί πρέπει να καθοδηγήσουν τον ελληνικό λαό και να του δώσουν τη δυνατότητα να εκλέξει εκείνη την ηγεσία που θα τραβήξει την ίδια την Ευρώπη προς την Αθήνα. Η Αθήνα θα μπορούσε να ήτανε η πρωτεύουσα της Ευρώπης. Θα έπρεπε να ήταν η πρωτεύουσα του ευρωπαϊκού ιδεώδους. Διότι η Αθήνα γέννησε τα ιδεώδη επάνω στα οποία οικοδομήθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση. Άρα, εμείς πρώτοι πρέπει να υπερασπιστούμε τον Ελληνισμό, να δημιουργήσουμε το νέο όραμα. Λένε στην Κύπρο, έχουν κολλήσει σ᾽ αυτήν την ιδέα της Διζωνικής Δικοινοτικής. Κι όποιος πει οτιδήποτε άλλο εκτός από τη Διζωνική είναι «απορριπτικός», είναι «ακραίος», «δεν θέλει τη λύση», και όλες αυτές τις ανοησίες που ακούμε καθημερινά.
Όχι! Εμείς θέλουμε ένα νέο όραμα που να συνέχει τον Ελληνισμό. Να του δίνει δύναμη. Να εμπνέει τον κάθε Έλληνα. Να αναπτερώσει το φρόνημα του κάθε πολίτη, το οποίο είναι στο ναδίρ αυτή τη στιγμή ως αποτέλεσμα της πολύ κακής οικονομικής κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει ο ελληνικός λαός, και στην Κύπρο και στην Ελλάδα. Από το γεγονός ότι υποχρεώνεται να περνάει στα Κατεχόμενα να βάλει βενζίνα, δεν μπορεί να βάλει στις ελεύθερες περιοχές. Μα εγώ θα τον ψέξω, επειδή τον άφησα πενήντα χρόνια αβοήθητο κι έφτασε στα όρια της ανέχειας; Και θα του ασκήσω τη ρητορική της θυσίας; Θα του πω να κάνει θυσίες τη στιγμή που εγώ ως πολιτική ηγεσία δεν έχω κάνει την παραμικρή θυσία γι᾽ αυτό το πράγμα; Γι᾽ αυτό σας λέω, πρέπει, έχουμε χρέος, εμείς που πραγματικά νοιαζόμαστε για τον μείζονα Ελληνισμό ν᾽ αφήσουμε τις θεωρητικολογίες στην μπάντα. Να συνεργαστούμε, να δημιουργήσουμε εκείνα τα κέντρα λήψης αποφάσεων που θα επηρεάσουν και τις αποφάσεις του ελληνικού λαού και να μην αφήνουμε τον ελληνικό λαό στα χέρια όλων αυτών των ηττοπαθών, των τουρκολάγνων…
Π.Π.: Κατευναστών…
Ε.Θ.: …Των ισραηλολάγνων, των αμερικανολάγνων, και δεν ξέρω, ρωσολάγνων, και οποιωνδήποτε άλλων. Αυτό είναι ξεκάθαρο, είναι υποχρέωσή μας και πρέπει να το κάνουμε.
Π.Π.: Κλείνοντας: είστε από τους τελευταίους των Μοϊκανών, αν μου επιτρέπεται αυτή η έκφραση. Αισθάνεστε αισιόδοξη; Δηλαδή, βλέπετε τον κόσμο στην Κύπρο, βλέπετε τους Κυπρίους, βλέπετε τις νέες γενιές. Είστε αισιόδοξη;
Ε.Θ.: Ξέρετε, έζησα την τραγωδία του Ναγκόρνο Καραμπάχ σε όλη της τη φρίκη και την απώλεια ενός οράματος για το οποίο εργάστηκα και με συνείχε για μια τριακονταετία. Από το 1991 που πρωτοβρέθηκα μες στην επανάσταση και έζησα όλη την επανάσταση που δημιούργησε το κράτος του Αρτσάχ. Αυτό που έγινε πέρυσι με το εθνικό ξεκαθάρισμα, την κατάληψη του Ναγκόρνο Καραμπάχ και την προσφυγοποίηση του λαού, ήρθε ξανά να μου ξαναφέρει στα βιώματα εκείνο που είχα ζήσει στο δικό μου νησί, πριν τόσα χρόνια.
Πολλοί με κοροϊδεύουν στην Κύπρο γιατί δηλώνω κατά καιρούς ότι είμαι Ενωτική. Αυτό αισθάνομαι, αυτό νιώθω μέσα μου. Ξέρω ότι είναι ουτοπικό, ξέρω ότι δεν μπορεί αυτήν τη στιγμή να μιλάμε, δεν το κάνω πολιτική πράξη ως πολιτικός, δεν το έχω βάλει στις πρακτικές μου, αλλά δεν μπορεί κανείς να μου απαγορέψει να νιώθω όπως νιώθω.
Δεν μπορεί κανείς να μου ακρωτηριάσει τα συναισθήματα. Γι᾽ αυτό τον λόγο, ναι, είμαι απαισιόδοξη. Είμαι απαισιόδοξη με την έννοια ότι, ενδεχομένως, τα χρόνια περνάνε, μπορεί να φύγουμε από τη ζωή, μπορεί να φύγω από τη ζωή και να μην προλάβω την ελευθερία του τόπου μου. Αλλά, «τώρα πια πώς θα μπορέσουμε να πεθάνουμε, τώρα πια πώς θα μπορέσουμε να πεθάνουμε μ᾽ αυτή την έγνια πίσω μας; Αναγκαστικώς θ᾽ αναβάλλουμε» (Κώστας Μόντης, Μετά την Τουρκική εισβολή).
Π.Π.: Υπάρχει, βέβαια, και η απρόβλεπτη παράμετρος στο διεθνές θέατρο, όπου μπορεί μεν οι ηγεσίες να εμφανίζονται ανίκανες να υποστηρίξουν όχι μόνον ένα ιστορικό όραμα αλλά κι ένα δίκαιο. Όμως ταυτόχρονα το απρόβλεπτο στοιχείο πάντοτε υπάρχει ως ενδεχόμενο. Οπότε με αυτήν την έννοια ίσως μπορεί κανείς να έχει μια αισιοδοξία στο βαθμό που, φαντάζομαι βέβαια, και ο λαός έχει την απαραίτητη ενεργητικότητα και τη ζωτικότητα να αναγκάζει τις ηγεσίες του να μην τον ωθούν σε νέες απώλειες.
Ε.Θ.: Ναι. Φτάνει να σηκώσεις το λαό από το Τικ–Τοκ και τακ–τοκ, και δεν ξέρω πώς λέγονται αυτά τα πράγματα. Αν οι καθοδηγητές του λαού είναι τα Τικ–Τοκ, καταλαβαίνετε ότι δεν πρόκειται να οδηγηθούμε πουθενά. Γι᾽ αυτό επανέρχομαι σ᾽ εκείνο που σας είπα προηγουμένως. Έχουμε ένα χρέος. Έχουμε μια υποχρέωση να δώσουμε το καινούριο όραμα στο λαό. Έχουμε μια υποχρέωση, «εάν φιλοτιμούμεθα να την ξαναποκτήσουμε μ᾽ ίδρωτα και με αίμα, καλόν είναι το καύχημα της αρχαίας δόξης» (Ανδρέας Κάλβος, Εις Σάμον). Δεν αρκεί μόνον να το λέμε θεωρητικά και να το τραγουδάμε. Πρέπει να δουλέψουμε και με ίδρωτα και με αίμα, να κερδίσουμε αυτό που πρέπει.
Π.Π.: Κυρία Ελένη Θεοχάρους, σας ευχαριστώ πάρα πολύ για αυτήν τη συζήτηση, αυτήν την ημέρα.
Ε.Θ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ! Κι εγώ.
* Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στο ιστορικό κτήριο Drage του ξενοδοχείου ScandicHolmenkollenPark στο Όσλο, το οποίο ευχαριστούμε θερμά για τη γενναιόδωρη φιλοξενία.
Η Πολωνία, η Φινλανδία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία εμπλέκονται σε λαθρεμπόριο δυτικών όπλων από την Ουκρανία, με το παράνομο εμπόριο να ελέγχεται πλήρως από το οργανωμένο έγκλημα, το οποίο υποστηρίζεται από διεφθαρμένους αξιωματούχους, δήλωσε η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα σε χθεσινή ενημέρωση , όπως ανέφερε το TASS.
Σύμφωνα με αυτήν, οι χορηγοί του καθεστώτος του Κιέβου θα πρέπει να σκεφτούν το γεγονός ότι αυτά τα όπλα θα χρησιμοποιηθούν εναντίον τους.
«Όπλα βγαίνουν παράνομα στο εξωτερικό από το έδαφος της Ουκρανίας μέσω διαφόρων διαδρομών ταυτόχρονα. Τα εγκληματικά σχέδια περιλαμβάνουν επίσης υποδομές διαμετακόμισης προς την Ουγγαρία, τη Ρουμανία, την Πολωνία, τη Σλοβακία.
Η Μολδαβία παραμένει ένα από τα κύρια σημεία διαμετακόμισης για παράνομα όπλα από την Ουκρανία.
Ένας ολόκληρος κόμβος για λαθρεμπόριο όπλων από την Ουκρανία έχει δημιουργηθεί στα Βαλκάνια.
Η πώληση δεν πραγματοποιείται μέσω κάποιων γκρίζων σχεδίων στο Διαδίκτυο, αλλά κυριολεκτικά στο φως, όπως λένε», πρόσθεσε η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών.
Σύμφωνα με αυτήν, το νέο μέλος του ΝΑΤΟ, η Φινλανδία, έχει επίσης ενταχθεί στα νέα σημεία διέλευσης.
«Οι θαλάσσιες διαδρομές από το λιμάνι της Οδησσού προς τη Βουλγαρία, την Τουρκία, το Μαυροβούνιο και τις αφρικανικές χώρες χρησιμοποιούνται ενεργά για λαθρεμπόριο . Υπάρχουν επίσης αεροπορικές διαδρομές από τις δυτικές περιοχές της Ουκρανίας. Χρησιμοποιώντας αεροπλάνα, τα ίδια αυτά λαθραία όπλα παραδίδονται, φυσικά, στη Μέση Ανατολή», πρόσθεσε η Ζαχάροβα.
Κατά τη διάρκεια της ενημέρωσης, η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών σημείωσε ότι το παράνομο εμπόριο ελέγχεται πλήρως από το οργανωμένο έγκλημα, το οποίο υποστηρίζεται από διεφθαρμένους αξιωματούχους, τη διοίκηση των Ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων και τις ουκρανικές ειδικές υπηρεσίες, και οι όγκοι του λαθρεμπορίου είναι κολοσσιαίοι.
«Δεν μιλάμε καν για το γεγονός ότι οι τρομοκράτες χρησιμοποιούν επίσης όπλα για τους εγκληματικούς τους σκοπούς. Οι φορολογούμενοι των δυτικών χωρών, οι οποίοι, με την επιμονή των δικών τους ελίτ, χρηματοδοτούν τη συνέχιση της αιματοχυσίας στην Ουκρανία, τοποθετούν μια ωρολογιακή βόμβα στην πατρίδα τους», ήταν κατηγορηματική η Μαρία Ζαχάροβα.
Αντίδραση από το Υπουργείο Εξωτερικών της Βουλγαρίας
Τέτοιοι επιθετικοί ισχυρισμοί είναι εντελώς αβάσιμοι, στερούνται αποδεικτικών στοιχείων και κατηγορηματικά ψευδείς.
Η Δημοκρατία της Βουλγαρίας είναι πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, οργανισμών που βασίζονται σε κοινές δημοκρατικές αξίες και αρχές, και εκπληρώνει με συνέπεια τις δεσμεύσεις της να συμμορφώνεται με αυστηρά πρότυπα ελέγχου των εξαγωγών.
Εφαρμόζουμε τις υψηλότερες απαιτήσεις διαφάνειας, λογοδοσίας και διεθνούς νομικού ελέγχου στον τομέα της μεταφοράς όπλων και κάθε ενέργεια σε αυτόν τον τομέα υπόκειται σε αυστηρή εποπτεία από εθνικούς και συμμαχικούς αρμόδιους θεσμούς και φορείς.
Ισχυρισμοί όπως αυτοί που εξαπέλυσαν επίσημοι εκπρόσωποι της Ρωσικής Ομοσπονδίας αντιπροσωπεύουν ένα ακόμη επεισόδιο της εχθρικής εκστρατείας παραπληροφόρησης, μέρος μιας ευρύτερης υβριδικής επίθεσης που στοχεύει στην δυσφήμιση των κρατών μελών του ΝΑΤΟ και της ΕΕ που υποστηρίζουν την Ουκρανία στη δίκαιη αυτοάμυνά της ενάντια στην παράνομη, πλήρους κλίμακας ρωσική στρατιωτική, σύμφωνα με τη βουλγαρική dir.bg.
