Καταπέλτης για την Τουρκία ήταν η ετήσια έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τα ανθρώπινα δικαιώματα του 2024, καθώς περιλαμβάνει όλων των ειδών τις παραβιάσεις,ακόμη και εγκλήματα που διαπράχθηκαν από τις Αρχές της γειτονικής χώρας. Η αμερικανική έκθεση προκάλεσε την οργίλη απάντηση της Άγκυρας,η οποία ωστόσο απέφυγε να τοποθετηθεί επί της ουσίας στις αιτιάσεις.
Στην έκθεση περιγράφεται μια βάρβαρη και καθολική παραβίαση του κράτους δικαίου, της ελευθερίας του Τύπου και της έκφρασης, του τεκμηρίου της αθωότητας και του δικαιώματος στη δίκαιη δίκη. Τονίζονται οι συστηματικές διακρίσεις εναντίον μειονοτικών ομάδων, όπως οι Κούρδοι, καθώς και η στοχοποίηση ανθρώπων που θεωρούνται φιλικά προσκείμενοι στο Κίνημα Γκιουλέν, η κακομεταχείριση προσφύγων κ.ά.
Λογοκρισία και διώξεις
«Η (σ.σ.: τουρκική) κυβέρνηση περιόρισε την ελευθερία της έκφρασης, συμπεριλαμβανομένων των μελών του Τύπου και άλλων μέσων ενημέρωσης», υπογραμμίζεται στην έκθεση, ενώ σημειώνεται ότι οι κρατικές αρχές της γείτονος άσκησαν διώξεις και φυλάκισαν δημοσιογράφους «εμποδίζοντας την ελευθερία της έκφρασης στη χώρα». Οι συνήθεις κατηγορίες ήταν η «προσβολή του προέδρου» ή η «διάδοση ψευδών ειδήσεων», ενώ περιγράφεται η εκτεταμένη λογοκρισία, ο αποκλεισμός ιστοσελίδων και ο έλεγχος περιεχομένου στο διαδίκτυο.
Επιπλέον, σημειώνεται ότι η αυτολογοκρισία είναι ευρέως διαδεδομένη, όχι μόνο στους δημοσιογράφους αλλά και σε εκδότες, streamers, influencers, ακόμη και σε πολίτες που συμμετείχαν σε συνεντεύξεις στον δρόμο ή σε άτυπες αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Προστίθεται δε ότι σχεδόν όλα τα μεγάλα ΜΜΕ ελέγχονται από φιλοκυβερνητικούς ομίλους.
Ακόμη, καταγράφονται «αυθαίρετες ή παράνομες δολοφονίες» από κρατικούς φορείς, καθώς και κακομεταχείριση μεταναστών, με αναφορά στη δολοφονία και την κακοποίηση Σύρων στα τουρκοσυριακά σύνορα. Στο πλαίσιο αυτό, υπογραμμίζεται ότι η αστυνομία και γενικότερα οι δυνάμεις ασφαλείας της Τουρκίας προβαίνουν σε βασανιστήρια –περιλαμβανομένων ξυλοδαρμών αλλά και σεξουαλικής βίας– ιδίως σε υποθέσεις που αφορούν το PKK ή το Κίνημα Γκιουλέν (το οποίο η Αγκυρα θεωρεί τρομοκρατική οργάνωση). Περιλαμβάνεται, επίσης, καταγγελία για κακοποίηση παιδιών που κατηγορήθηκαν για «συμπάθεια» προς το Κίνημα Γκιουλέν.
Οι 34 σελίδες για την Τουρκία ομοιάζουν με «μαύρη βίβλο» και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, απαγωγές και επαναπροωθήσεις στο εξωτερικό ατόμων που θεωρούνται μέλη του Κινήματος Γκιουλέν, συνεργασία με χώρες της Κεντρικής Ασίας για την καταστολή αντιφρονούντων, ακτιβιστών και δημοσιογράφων, καθώς και καταστολή της κουρδικής πολιτιστικής έκφρασης. Από την πλευρά του το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε ως «αβάσιμα και ανεδαφικά» τα όσα περιλαμβάνονται στην έκθεση.
Μόνο καλά λόγια
Στον αντίποδα, η αμερικανική έκθεση για την Ελλάδα υπογραμμίζει ότι «δεν υπήρξαν σημαντικές αλλαγές στην κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του έτους», ενώ προσθέτει ότι στις όποιες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλθηκαν, η κυβέρνηση «έλαβε τακτικά μέτρα για τη διερεύνηση, τη δίωξη και την τιμωρία αξιωματούχων που τα διέπραξαν».
Ειδικότερα, αναφέρεται ότι η κυβέρνηση δεν λογόκρινε τα μέσα ενημέρωσης και σεβάστηκε την ελευθερία του Τύπου και της έκφρασης. «Τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, μια αποτελεσματική δικαστική εξουσία και ένα λειτουργικό δημοκρατικό πολιτικό σύστημα συνδυάστηκαν για να προωθήσουν την ελευθερία της έκφρασης, συμπεριλαμβανομένων των μελών των μέσων ενημέρωσης», υπογραμμίζεται. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι τον Μάρτιο η κυβέρνηση υιοθέτησε τον Ευρωπαϊκό Νόμο για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης, με στόχο τη διασφάλιση της ελευθερίας, του πλουραλισμού και της συντακτικής ανεξαρτησίας των ΜΜΕ.
Υπενθυμίζεται ότι στα μέσα του περασμένου Ιουνίου υπερψηφίστηκε στη Βουλή το νομοσχέδιο για την «Ενίσχυση της δημοσιότητας και της διαφάνειας στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο», το οποίο έφερε την υπογραφή του κυβερνητικού εκπροσώπου και υφυπουργού Παρά τω Πρωθυπουργώ (αρμόδιου για τον Τύπο), Παύλου Μαρινάκη.
Επιτελείς του Μεγάρου Μαξίμου, σχολιάζοντας την αμερικανική έκθεση, παρέπεμπαν στην πρόσφατη έκθεση για το κράτος δικαίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπογραμμίζοντας ότι η τελευταία αποτελεί μια λογική συνέχεια της προγενέστερης. Η εν λόγω ευρωπαϊκή έκθεση ήταν η πιο θετική των τελευταίων ετών για την Ελλάδα και σε αυτήν καταγράφηκαν σημαντικά βήματα προόδου για τη χώρα μας σε διάφορους τομείς. «Αυτές οι εκθέσεις είναι οδηγός για τις χώρες της ΕΕ», σημείωναν οι ίδιες πηγές.
Σημειώνεται ότι στις 21 Ιουνίου ο υπουργός Επικρατείας, Ακης Σκέρτσος, συναντήθηκε με τα στελέχη της Επιτροπής κατά των Βασανιστηρίων (CPT) του Συμβουλίου της Ευρώπης, στους οποίους παρουσίασε το πενταετές σχέδιο δράσης της κυβέρνησης για τη μεταρρύθμιση και την ανάκαμψη του σωφρονιστικού συστήματος. Το σχέδιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, στοχευμένες παρεμβάσεις στη διαχείριση του υπερπληθυσμού, στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και της λειτουργίας των φυλακών, στην αντιμετώπιση της υποστελέχωσης και στην εκπαίδευση του προσωπικού, στην αναβάθμιση των υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης, καθώς και στη διευκόλυνση της κοινωνικής επανένταξης των κρατουμένων.
Η προ ημερών παράνομη επίσκεψη του Βρετανού βουλευτή Afzal Khan στα κατεχόμενα από την Τουρκία εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και η συνάντησή του με τον κ. Τατάρ, αποτέλεσαν απαράδεκτες και προκλητικές ενέργειες.
Προκάλεσαν την συντονισμένη αντίδραση και τη σαφή καταδίκη από το Υπουργείο Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και από σειρά πολιτικών παραγόντων, σε δικομματικό επίπεδο, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Υπήρξε επίσης κινητοποίηση προς αυτή την κατεύθυνση και από την ηγεσία της παροικίας μας.
Η επακόλουθη παραίτηση του εν λόγω Βουλευτή από τη θέση του Εμπορικού Απεσταλμένου (Trade Envoy) για την Τουρκία, αποτελεί μια σημαντική εξέλιξη, που σε αυτή τη χρονική συγκυρία έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Στέλνεται, ως αποτέλεσμα, το ηχηρό μήνυμα ότι δεν υφίσταται περιθώριο ανοχής, ούτε και περίπτωση υποτονικής αντίδρασης μας.
Επιπλέον, οι αποφάσεις του ΣΑ ΟΗΕ ως προς το παράνομο μόρφωμα είναι ενεργές ως προς τη διεθνή κοινότητα.
Τέλος, είναι εκ του αποτελέσματος σαφές ότι πρέπει αλλά και μπορεί να υπάρχουν πολιτικές επιπτώσεις ως προς την παρανομία και σε σχέση με το υποτελές μόρφωμα, ιδιαίτερα ως προς όσους την υποθάλπουν, συνδράμουν, ή ανέχονται.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν πιστεύει ότι η Τουρκία θα πρέπει να συμμετάσχει σε μία από τις μελλοντικές πολυμερείς συναντήσεις για την επίλυση της ουκρανικής σύγκρουσης.
Νωρίτερα, ο Γάλλος ηγέτης τάχθηκε υπέρ της διεξαγωγής τετραμερούς συνάντησης με τη συμμετοχή της Ρωσίας, της Ουκρανίας, των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης.
«Ήθελα όλες αυτές (διμερείς και τριμερείς συναντήσεις) να ακολουθηθούν από μια διαδικασία, μια συνάντηση που θα περιλαμβάνει την Ευρώπη, καθώς και την Τουρκία, δηλαδή όλους εκείνους των οποίων η ασφάλεια επηρεάζεται άμεσα από τις συνέπειες αυτής της σύγκρουσης», δήλωσε ο Μακρόν μετά τη συνάντηση Ευρωπαίων ηγετών με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι .
Η καταστολή της Μονής της Αγίας Αικατερίνης από το κράτος είναι ένα μικρογραφικό παράδειγμα της ευρύτερης εκστρατείας της Αιγύπτου εναντίον των χριστιανών της χώρας — περιλαμβανομένης και της οικογένειάς μου. Η Mariam Wahba | Ερευνήτρια
Η Μονή της Αγίας Αικατερίνης στη νότια Χερσόνησο του Σινά (Αίγυπτος). (από Wikimedia)
Η Μονή της Αγίας Αικατερίνης, σε απόσταση 275 μιλίων από το Κάιρο, στις βαθειές περιοχές της ερήμου του Σινά, είναι το παλαιότερο χριστιανικό μοναστήρι που κατοικείται αδιάλειπτα. Είναι επίσης ένα από τα αρχαιότερα ιδρύματα του Χριστιανισμού, κτισμένο στους πρόποδες του όρους όπου πιστεύεται ότι ο Μωυσής είδε τον φλεγόμενο θάμνο και στη συνέχεια έλαβε τις Δέκα Εντολές. Διοικείται από Έλληνες Ορθόδοξους μοναχούς — περίπου 25 ζουν εκεί σήμερα — και υπηρέτησε ως καταφύγιο λατρείας, ασφάλειας και μάθησης για πάνω από 1.500 χρόνια.
Μεγάλωσα στην κοπτική χριστιανική κοινότητα της Αιγύπτου· μία φορά τον χρόνο, η εκκλησία μας ανέβαινε με λεωφορείο στο ετήσιο προσκύνημά μας στη μονή. Ωστόσο, η υπόληψη αυτού του ιερουργικού τόπου βρίσκεται πλέον σε σοβαρό κίνδυνο.
Τον Μάιο, αιγυπτιακό δικαστήριο αποφάσισε ότι οι μοναχοί είναι απλοί «κάτοικοι» του μοναστηριού, δίνοντας στο κράτος ουσιαστικό έλεγχο για το τι επιτρέπεται ή όχι στην Αγία Αικατερίνη και αφαιρώντας από τους μοναχούς κάθε νομική εξουσία. Μπορεί, υπό αρκετή πίεση, να αναγκαστούν να εγκαταλείψουν πλήρως τη μονή.
Όταν ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών συναντήθηκε με τον αιγύπτιο ομόλογό του στις αρχές του μήνα, αντιμετώπισαν μια σιωπηλή αψιμαχία ακριβώς για αυτή τη δυνατότητα. Το αποτέλεσμα αυτής της διαμάχης θα δείξει αν η Αίγυπτος εξακολουθεί να επιτρέπει την ελεύθερη άσκηση θρησκείας εκτός κρατικού ελέγχου.
Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, το Κάιρο συστηματικά αποδομεί την αυτονομία της Αγίας Αικατερίνης — ένα μικρογραφικό σύμπτωμα μιας ευρύτερης εκστρατείας κατά των εκτιμώμενων 10 έως 15 εκατομμυρίων χριστιανών σε μια χώρα με μουσουλμανική πλειοψηφία.
Η σημασία της Αγίας Αικατερίνης δεν περιορίζεται απλώς στην ιστορία της, αλλά και στην πρωτοφανή συλλογή χειρογράφων της, η οποία ανταγωνίζεται ακόμη και τη βιβλιοθήκη του Βατικανού, με συνεχή αρχειακό υλικό αιώνων.
Για δεκαετίες, ερευνητές με ελάχιστο κόστος λάμβαναν άδεια από τους μοναχούς για να μελετούν τα χειρόγραφα. Όμως, το κράτος κατάργησε αυτό το δικαίωμα το 2023, αφαιρώντας από τη μονή την αρμοδιότητα να αξιολογεί την έρευνα.
Από την κρατική ανάληψη ελέγχου, το νέο σύστημα δεν έχει εγκρίνει ούτε ένα αίτημα έρευνας.
Το Κάιρο ακύρωσε επίσης ένα σημαντικό, συνεχιζόμενο έργο ψηφιοποίησης των χειρογράφων, που περιλάμβανε συνεργασία με τη μονή, το UCLA και μια αμερικανική ΜΚΟ, την Early Manuscripts Electronic Library. Στις αρχές του 2024, οι αιγυπτιακές αρχές απαγόρευσαν σε ομάδα ερευνητών, συμπεριλαμβανομένου Αμερικανού συνεργάτη των μοναχών επί χρόνια, την είσοδο στη βιβλιοθήκη—χωρίς ποτέ να δοθεί εξήγηση.
Συνολικά, αυτές οι ενέργειες απονεύρωσαν την αυτονομία της μονής και απομάκρυναν την κοινότητα που την διαφύλασσε για αιώνες. Αν και η λατρεία δεν έχει απαγορευτεί, η έρευνα έχει αδρανοποιηθεί και το κράτος υπονομεύει τη θρησκευτική διαχείριση του μοναστηριού.
Η νομική βάση αυτών των βημάτων βασίζεται σε νόμους σχετικά με τις αρχαιότητες από τη δεκαετία του 1970, οι οποίοι απέδωσαν στο κράτος ιδιοκτησίες αρχαιολογικών χώρων. Ωστόσο, η Αγία Αικατερίνη αποτελούσε εξαίρεση. Προεδρικό διάταγμα του 1974 παραχώρησε την αιγυπτιακή ιθαγένεια στον Ελληνορθόδοξο αρχιεπίσκοπο της μονής, δίνοντάς του νομική υπόσταση για εκπροσώπηση. Το διάταγμα προσέδωσε στη μονή μια μακρόχρονη αναγνώριση και προστασία.
Η κατάσταση αυτή τώρα καταρρέει.
Η αιγυπτιακή κυβέρνηση επιμένει ότι η απόφαση δεν επηρεάζει τη θρησκευτική λειτουργία του χώρου. Ο υπουργός Εξωτερικών Badr Abdelatty δήλωσε στον ελληνικό Τύπο (Καθημερινή) ότι η απόφαση «απολύτως δεν θίγει τη θρησκευτική ελευθερία ούτε απειλεί την ιερότητα της Μονής».
Αλλά αυτό δεν έχει πραγματική σημασία. Το κράτος δεν χρειάζεται να εκδιώξει μοναχούς ή να απαγορεύσει τη λατρεία για να υπονομεύσει τη θρησκευτική ελευθερία των χριστιανών. Με την εθνικοποίηση του χώρου και τον αποκλεισμό από τις διεθνείς ερευνητικές και θρησκευτικές κοινότητες που την στήριζαν, η κυβέρνηση αποκόπτει ουσιαστικά τη μονή από την ταυτότητα και τη λειτουργία της.
Το διακύβευμα υπερβαίνει έναν απλό ιερό χώρο.
Η Αγία Αικατερίνη αποτελεί προπομπό μιας ευρύτερης τάσης στην Αίγυπτο—όπου το κράτος σταδιακά απορροφά θρησκευτικούς θεσμούς εκτός του σουννιτικού Ισλάμ. Αν μπορεί να καταλάβει ένα μοναστήρι με τέτοιο βάρος ιστορίας, διεθνούς κύρους και θρησκευτικής σημασίας, τότε κανένας ανεξάρτητος θρησκευτικός θεσμός δεν είναι ασφαλής.
Τεχνικά, ο Χριστιανισμός προστατεύεται από τον αιγυπτιακό νόμο. Ωστόσο, το Κάιρο αποτυγχάνει να προστατεύσει τους χριστιανούς από επιθέσεις και, ειδικά μετά την Αραβική Άνοιξη του 2011, έχει εδραιωθεί μια κουλτούρα ατιμωρησίας. Οι δράστες επιθέσεων σε εκκλησίες ή σπίτια χριστιανών συχνά δεν τιμωρούνται. Οι κρατικοί αξιωματούχοι συχνά αγνοούν την επιδημία κορποδησιάς παιδιών και γυναικών Κοπτών.
Η έκθεση της Επιτροπής ΗΠΑ για τη Διεθνή Θρησκευτική Ελευθερία για την Αίγυπτο το 2025 καταδεικνύει αυτή την εικόνα. Το Κάιρο αρνείται να καταργήσει ή να τροποποιήσει τους νόμους περί βλασφημίας που συχνά στοχεύουν χριστιανούς και άλλες μειονότητες.
Για παράδειγμα, τον Δεκέμβριο του 2021, κρατήθηκε στη φυλακή ο Abdulbaqi Saeed Abdo για συμμετοχή σε ομάδα Facebook μουσουλμάνων που επιθυμούσαν να μεταστραφούν στον Χριστιανισμό. Τον έβαλαν σε απομόνωση, του αρνήθηκαν ιατροφαρμακευτική φροντίδα και επισκέψεις οικογενειών, και τον απαγόρευσαν να κάνει ντους μετά από καταγγελία άλλου κρατούμενου. Αφέθηκε ελεύθερος σχεδόν τέσσερα χρόνια αργότερα, χάρη σε διεθνή καμπάνια.
Ο Νόμος Κατασκευής Εκκλησιών του 2016 ενσωματώνει περαιτέρω διακρίσεις. Οι χριστιανικές εκκλησίες που χρήζουν ανακαίνισης απαιτείται να υποβάλουν πολυάριθμες άδειες—οι περισσότερες από τις οποίες δεν εγκρίνονται. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2024, περίπου 2.300 αιτήσεις βρίσκονταν σε εκκρεμότητα. Αντιθέτως, η κυβέρνηση ξόδεψε 18,6 δισεκατομμύρια αιγυπτιακές λίρες (366.000 USD) πέρυσι για την ανέγερση και ανακαίνιση χιλιάδων τζαμιών. (reuters.com)
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ζωτικό ενδιαφέρον σε αυτό το θέμα. Για δεκαετίες, αμερικανοί ερευνητές και ιδρύματα συνεργάζονται με τη μονή για να διατηρήσουν και να ψηφιοποιήσουν τα αρχαία χειρόγραφα—μερικά από τα παλαιότερα εκτός Βατικανού. Αυτές οι συνεργασίες βρίσκονται πλέον σε αδιέξοδο. Σύμφωνα με την αιγυπτιακή νομοθεσία, αν η μονή παύσει να είναι αναγνωρισμένος νομικός φορέας, δεν μπορεί να συνάπτει συμβόλαια ή συνεργασίες με ξένα ιδρύματα. Αιώνες πνευματικής και θρησκευτικής κληρονομιάς κινδυνεύουν να χαθούν.
Τι μπορεί να υποχρεώσει την Αίγυπτο να αλλάξει την πολιτική της έναντι της Αγίας Αικατερίνης; Η στρατιωτική βοήθεια, για παράδειγμα. Η Αίγυπτος λαμβάνει 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, μέρος των οποίων συνδέεται νομικά με την πρόοδο σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σύμφωνα με τη συμφωνία, η κυβέρνηση των ΗΠΑ υποχρεούται να αξιολογεί αν η Αίγυπτος λαμβάνει μέτρα για την τήρηση της θρησκευτικής ελευθερίας και την προστασία μειονοτικών κοινοτήτων. Αυτές οι υποχρεώσεις δεν είναι συμβολικές, αλλά κωδικοποιημένος νόμος που αντικατοπτρίζει τις αμερικανικές αξίες στην εξωτερική βοήθεια. Η αθόρυβη εθνικοποίηση ενός εκ των πιο ιερών χριστιανικών τόπων χωρίς συνέπειες θέτει υπό αμφισβήτηση το πόσο σοβαρά το Κάιρο και η Ουάσιγκτον τηρούν αυτές τις προϋποθέσεις.
Στη Δύση, πολλοί σχολιαστές και «αναλυτές» του χριστιανισμού εκφράζουν εύκολα τις ανησυχίες τους για τη συρρίκνωση των χριστιανικών κοινοτήτων στη Μέση Ανατολή—ειδικά μετά τον πόλεμο στη Γάζα—αλλά οι περισσότεροι σιωπούν για αυτές τις απροκάλυπτες επιθέσεις κατά του χριστιανισμού στην Αίγυπτο και σε άλλες αραβικές χώρες.
Η θρησκευτική ελευθερία δεν εξαφανίζεται εν ριπή οφθαλμού. Εξασθενεί βαθμιαία μέχρι που οι ιεροί χώροι γίνονται απλώς υποσημειώσεις στην κρατική εξουσία. Αυτός είναι ο κίνδυνος στην Αγία Αικατερίνη. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες εννοούν σοβαρά την προστασία της θρησκευτικής πολυμορφίας και της χριστιανικής πολιτιστικής κληρονομιάς, τώρα έχομε την ευκαιρία να δράσουμε. Όχι για να θρηνήσουμε όσα χάθηκαν, αλλά για να υπερασπιστούμε όσα παραμένουν.
Η σύνοδος κορυφής ΗΠΑ–Ρωσίας στην Αλάσκα προσέφερε στο Πεκίνο την ευκαιρία να αντλήσει διδάγματα για τη δική του προσέγγιση στην αντιμετώπιση διαφορών με την Ουάσιγκτον, σύμφωνα με ειδικούς.
Η Κίνα παρακολουθεί στενά τις συνεχιζόμενες διπλωματικές προσπάθειες υπό την ηγεσία των ΗΠΑ για να σταματήσει ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Μετά τη συνάντηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρώσο ομόλογό του Βλαντιμίρ Πούτιν στην Αλάσκα την Παρασκευή, ο απεσταλμένος του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ δήλωσε ότι η Μόσχα έκανε «ορισμένες παραχωρήσεις», συμπεριλαμβανομένης της αποδοχής να παράσχουν οι ΗΠΑ προστασία τύπου ΝΑΤΟ στην Ουκρανία.
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαιρέτισε τη δέσμευση της κυβέρνησης Τραμπ για παροχή εγγυήσεων ασφαλείας στην Ουκρανία, χαρακτηρίζοντάς την «ιστορική απόφαση».
Ο Ζελένσκι θα συναντηθεί με τον Τραμπ στην Ουάσιγκτον τη Δευτέρα, μαζί με κορυφαίους Ευρωπαίους ηγέτες, συμπεριλαμβανομένων του Γερμανού Καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, της Ιταλίδας Πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι και της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Εν όψει της συνάντησης της Δευτέρας, η Κίνα—στενή σύμμαχος της Ρωσίας—κάλεσε «όλες τις πλευρές» να συμφωνήσουν για ειρήνη «το συντομότερο δυνατόν».
«Η Κίνα χαιρετίζει κάθε προσπάθεια εξεύρεσης ειρηνικής λύσης στην κρίση και τις επαφές μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας», δήλωσε η εκπρόσωπος του κινεζικού ΥΠΕΞ Μάο Νινγκ στο Πεκίνο.
Η συνάντηση Τραμπ–Πούτιν ως διαπραγματευτικό προηγούμενο για την Κίνα
Ο Τζα Ιαν Τσονγκ, επίκουρος καθηγητής πολιτικής επιστήμης στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης, δήλωσε στη DW ότι η σύνοδος κορυφής Τραμπ–Πούτιν ήταν «ένα χρήσιμο σημείο εκκίνησης» για το Πεκίνο ώστε να παρατηρήσει «πώς ο Τραμπ διαπραγματεύεται σε καταστάσεις υψηλού ρίσκου».
Παρά τις εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ προς την Ουκρανία, ο Τραμπ, μετά τις συνομιλίες με τον Πούτιν, φάνηκε να μετατοπίζεται από την πίεση για κατάπαυση του πυρός προς την προτροπή να αποδεχθεί η Ουκρανία μια τελική ειρηνευτική συμφωνία με εδαφικές παραχωρήσεις.
Κατά τη συνάντηση, ο Πούτιν φέρεται να πρότεινε να παγώσουν οι περισσότερες γραμμές του μετώπου αν το Κίεβο παραχωρούσε το σύνολο του Ντονέτσκ—μια βιομηχανική περιοχή που αποτελεί βασικό στόχο της Μόσχας. Η Ρωσία ελέγχει σήμερα περίπου το 70% της περιοχής.
Αργότερα, ο Τραμπ δήλωσε στο Fox News ότι συμβούλεψε την Ουκρανία να «κάνει μια συμφωνία» επειδή «η Ρωσία είναι μια πολύ μεγάλη δύναμη κι εκείνοι δεν είναι».
Ο Ζελένσκι φέρεται να απέρριψε τη συμφωνία και έγραψε στην πλατφόρμα X ότι η άρνηση της Ρωσίας να συμφωνήσει σε κατάπαυση του πυρός «περιπλέκει την κατάσταση».
Ο Ουέν-Τι Σουνγκ, ερευνητής στο Global China Hub του Atlantic Council, σχολίασε ότι «υπάρχει η αίσθηση πως όλα είναι διαπραγματεύσιμα», αναφερόμενος στη σύνοδο κορυφής.
«Αυτό είναι μουσική στα αυτιά της Κίνας, γιατί η Κίνα θέλει να αφήνει στην άκρη τις πολιτικές αξίες και διαφορές όταν συναλλάσσεται με άλλες χώρες. Και φαίνεται ότι κι ο Τραμπ έτσι λειτουργεί», πρόσθεσε.
Η Κίνα επιφυλακτική στο “ευαίσθητο ζήτημα”
Ωστόσο, ο Τσονγκ επεσήμανε ότι η «ασυνέπεια» του Τραμπ εκπέμπει και μήνυμα απρόβλεπτου προς το Πεκίνο.
«Το Πεκίνο ίσως θέλει να προσεγγίσει τον Τραμπ με επιφύλαξη, γιατί μπορεί να πάρει μια θέση σε μια συνάντηση και μετά να αλλάξει γνώμη. Και δεν είναι ξεκάθαρο προς ποια κατεύθυνση μπορεί να αλλάξει», είπε.
Η σύνοδος ΗΠΑ–Ρωσίας αποτελεί για το Πεκίνο ευκαιρία άντλησης συμπερασμάτων για την αντιμετώπιση των διαφορών του με την Ουάσιγκτον, περιλαμβανομένων των εντάσεων για το εμπόριο, την Ταϊβάν και τη Νότια Σινική Θάλασσα.
Πριν από τις συνομιλίες με τον Πούτιν, ο Τραμπ είχε δηλώσει στα ΜΜΕ ότι ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ τού είχε πει κάποτε πως η Κίνα δεν θα εισέβαλλε στην Ταϊβάν όσο εκείνος ήταν στην εξουσία.
Η κινεζική πρεσβεία στην Ουάσιγκτον δήλωσε αργότερα ότι το θέμα της Ταϊβάν είναι «το πιο σημαντικό και ευαίσθητο ζήτημα» στις σχέσεις Κίνας–ΗΠΑ, χωρίς να αναφερθεί στη δήλωση του Τραμπ.
Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους επιδιώκουν επί χρόνια να αποτρέψουν την Κίνα από το να αναλάβει στρατιωτική δράση κατά της Ταϊβάν, την οποία το Πεκίνο διεκδικεί ως δική του και έχει απειλήσει να καταλάβει με τη βία αν χρειαστεί. Η Ταϊβάν απορρίπτει τις εδαφικές διεκδικήσεις της Κίνας.
Ο Τσονγκ ανέφερε ότι το μήνυμα του Τραμπ για το ζήτημα της Ταϊβάν πιθανότατα απευθυνόταν περισσότερο προς το εξωτερικό κοινό παρά στο Πεκίνο.
«Αυτό που βλέπουμε ότι είναι σταθερό στον Τραμπ μέχρι στιγμής είναι πως θέλει να παρουσιάζεται ως ειρηνοποιός», υπογράμμισε.
Η πολιτική της Κίνας για τον πόλεμο στην Ουκρανία δύσκολα θα αλλάξει
Υποδεικνύοντας την φαινομενική προθυμία του Τραμπ να θυσιάσει ουκρανικά εδάφη για να επιτύχει συμφωνία με τη Μόσχα, ο Σουνγκ είπε: «Δεν υπάρχει κανένας λόγος για την Κίνα να αλλάξει την υπάρχουσα προσέγγισή της στο ουκρανικό ζήτημα.»
Από τότε που η Ρωσία εξαπέλυσε την πλήρους κλίμακας εισβολή της στην Ουκρανία το 2022, η Κίνα παρουσιάζεται ως ουδέτερος μεσολαβητής για την επίλυση της «ουκρανικής κρίσης», αλλά έχει δεχτεί έντονη κριτική από τη Δύση για τις στενές της σχέσεις με τη Μόσχα και έχει κατηγορηθεί για υποστήριξη στην εισβολή.
Ο Τραμπ έχει απειλήσει με δευτερογενείς κυρώσεις τις χώρες που συνεχίζουν να αγοράζουν ρωσικό πετρέλαιο, με την Κίνα και την Ινδία να παραμένουν οι δύο μεγαλύτεροι αγοραστές.
Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι η Ουάσιγκτον θα αυξήσει τους δασμούς σε ορισμένα ινδικά προϊόντα έως και στο 50%—από τα υψηλότερα ποσοστά που έχουν επιβληθεί ποτέ σε εμπορικό εταίρο των ΗΠΑ—επικαλούμενος τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου από το Νέο Δελχί.
Ωστόσο, έχει αποφύγει την επιβολή παρόμοιων δασμών στην Κίνα.
«Το Πεκίνο πιθανόν αισθάνεται ότι διαθέτει πολύ μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ από την Ινδία», είπε ο Τσονγκ.
Οι εμπορικές συνομιλίες Κίνας–ΗΠΑ παρατάθηκαν πρόσφατα κατά 90 ημέρες, μεταφέροντας την προθεσμία έως τις 10 Νοεμβρίου, για να αντιμετωπιστούν ζητήματα όπως η πρόσβαση στην αγορά, τα σπάνια μέταλλα και οι εξαγωγές μικροτσίπ.
Ο Τσονγκ ανέφερε ότι δεν είναι σαφές πώς οι συνομιλίες Ρωσίας–ΗΠΑ θα επηρεάσουν το τι μπορούν να διαπραγματευτούν το Πεκίνο και η Ουάσιγκτον, αλλά παραμένει «επιφυλακτικός στο κατά πόσο η Κίνα θα αλλάξει ουσιωδώς τη σχέση της με τη Ρωσία αυτή τη στιγμή».
Ένα ενδιαφέρον άρθρο για τις πυρκαγιές δημοσίευσε στο Bulletin of the Atomic Scientists η Τζέσικα ΜακΚένζι το οποίο αξίζει να παρατεθεί εδώ.
Κάτοικοι παρακολουθούν καθώς μια πυρκαγιά μαίνεται κοντά στην Παλαιά Φώκαια, μια παραθαλάσσια πόλη 25 μίλια νότια της Αθήνας, στις 8 Αυγούστου 2025. Aris Messinis / Getty Images
Ένα ζεστό κυριακάτικο πρωινό στις αρχές Ιουνίου, επιβιβάστηκα σε ένα τρένο στο κέντρο της Αθήνας με προορισμό την Κηφισιά, ένα εύπορο προάστιο στα βόρεια της πόλης. Είχαμε μόλις απομακρυνθεί από τον σταθμό για το Ολυμπιακό Αθλητικό Κέντρο Αθηνών στο Μαρούσι, όταν διέκρινα μια στήλη καπνού να υψώνεται στο βάθος, πίσω από μια οροσειρά.
Ήταν πραγματικά μια σύμπτωση, καθώς πήγαινα να συναντήσω τον Γιώργο Δερτιλή, επικεφαλής της Εθελοντικής Ομάδας Δασοπυρόσβεσης και Διάσωσης στην Εκάλη, που ανήκει στον Δήμο Κηφισιάς.
Όταν ο Δερτιλής με συνάντησε στον σταθμό λίγο αργότερα, τον ρώτησα σχετικά. Με κοίταξε συνοφρυωμένος από έκπληξη και έπιασε τον ασύρματο για να μάθει περισσότερα. Όταν επιστρέψαμε στα κεντρικά, επιβεβαιώθηκε: κάποιος έκαιγε λάστιχα, πιθανότατα για την ανάκτηση σκραπ μετάλλου. Υπάρχει απόλυτη απαγόρευση για υπαίθριες φωτιές κατά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου στην Ελλάδα, η οποία εκτείνεται από την πρώτη Μαΐου έως το τέλος Οκτωβρίου, αλλά αυτό δεν αποτρέπει τους ανθρώπους από το να προκαλούν τη μοίρα τους. Τον Ιούλιο του 2018, ένας άνδρας που έκαιγε ξερόχορτα στην αυλή του προκάλεσε μια φονική πυρκαγιά που σάρωσε το παραθαλάσσιο θέρετρο στο Μάτι, 20 μίλια από το κέντρο της Αθήνας, σκοτώνοντας 104 ανθρώπους.
Παρόλο που ο αριθμός των δασικών πυρκαγιών που καταγράφονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα έχει μειωθεί από το 2000, οι πυρκαγιές γίνονται μεγαλύτερες, καίγοντας κατά μέσο όρο σχεδόν 1.500 στρέμματα περισσότερα κάθε χρόνο. Το 2023, μια δασική πυρκαγιά ξέσπασε στην περιοχή του Έβρου στη βορειοανατολική Ελλάδα, κοντά στα σύνορα με την Τουρκία. Καίγονταν για περισσότερες από δύο εβδομάδες, καταστρέφοντας τελικά πάνω από 237.000 στρέμματα — η μεγαλύτερη καταγεγραμμένη δασική πυρκαγιά στην Ευρώπη από τότε που η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές ξεκίνησε να κρατά αρχεία — και σκότωσε 20 ανθρώπους, μεταξύ των οποίων 18 Σύριους αιτούντες άσυλο.
Οι φωτιές γίνονται επίσης όλο και πιο συχνές εκτός της παραδοσιακής αντιπυρικής περιόδου, με τον αριθμό των πυρκαγιών μεταξύ Νοεμβρίου και Απριλίου να έχει αυξηθεί κατά 47 τοις εκατό από το 2012· αυτές οι πυρκαγιές επίσης καίνε ολοένα και μεγαλύτερες εκτάσεις κάθε χρόνο. Πολλοί παράγοντες συμβάλλουν σε αυτές τις επικίνδυνες τάσεις· δύο από τους σημαντικότερους είναι οι αλλαγές στη χρήση γης και οι κλιματικές μεταβολές.
Ο Emmanuel Mendonça (αριστερά) και ο Giorgios Dertillis (μέση) συσκέπτονται με άλλους εθελοντές πυροσβέστες της πρωινής βάρδιας. Φωτογραφία: Jessica McKenzie
Ήμουν στην Αθήνα λίγο περισσότερο από μία εβδομάδα, αρκετή για να πάρω μια γεύση από το ζεστό και ανεμοδαρμένο κλίμα που μπορεί να μετατρέψει οποιαδήποτε τυχαία σπίθα σε πύρινη κόλαση. Ανέβηκα στην κορυφή της Ακρόπολης, ιδρωμένη κάτω από τον απογευματινό ήλιο μαζί με άλλους τουρίστες. Πέρασα μια μέρα με εθελοντές πυροσβέστες, κάνοντας περιήγηση για να δω τα σημάδια από τις πυρκαγιές που πάλεψαν το περασμένο καλοκαίρι. Με χτυπούσαν ριπές ανέμου ενώ επισκεπτόμουν ένα αστεροσκοπείο που είχε γλιτώσει οριακά από τις φλόγες πέρσι. Περπάτησα στο Εθνικό Πάρκο της Πάρνηθας και είδα καινούργια πεύκα να φυτρώνουν στη σκιά μαυρισμένων κορμών. Η απειλή της φωτιάς έμοιαζε συνεχώς παρούσα, ειδικά στα όρια της πόλης, όπου drones περιπολούσαν τις ημέρες υψηλού κινδύνου, μέρος του αναπτυσσόμενου ελληνικού προγράμματος έγκαιρης ανίχνευσης.
Μερικοί από τους οδηγούς ταξί μου, όταν άκουγαν για το ενδιαφέρον μου, μου διηγήθηκαν ιστορίες ηρωισμού και απώλειας: Ένας μου είπε για έναν φίλο του που έχασε το σπίτι του σε πυρκαγιά πέρσι. Ένας άλλος είπε ότι απομάκρυνε τους γονείς του από το πατρικό του και μετά επέστρεψε για να βεβαιωθεί προσωπικά ότι το κτήριο δεν θα καεί· η φωτιά μπήκε στην αυλή τους και κατέστρεψε όλη τη βλάστηση, αλλά το σπίτι παραμένει όρθιο.
Μου έμεινε η εντύπωση μιας πόλης και μιας χώρας στα όρια—που κάνει ό,τι μπορεί για να προσαρμοστεί και να αντιμετωπίσει, αλλά συνολικά, όπως και πολλές άλλες περιοχές που πλήττονται από πυρκαγιές, είναι απροετοίμαστη για το είδος των ακραίων πυρκαγιών που προκαλεί η κλιματική αλλαγή. Την ώρα που ολοκλήρωνα αυτό το ρεπορτάζ, πυρκαγιές ενισχυμένες από θυελλώδεις ανέμους ξέσπασαν σε πολλά σημεία γύρω από την Αθήνα, προκαλώντας εκκενώσεις, ενώ άλλες πυρκαγιές μαίνονταν δυτικά, στην Πελοπόννησο και σε πολλά ελληνικά νησιά.
Ένα κοινωνικό πρόβλημα
Ο Γιώργης Δερτιλής—ή Τζορτζ, όπως με προσκάλεσε να τον αποκαλώ—είναι λεπτοκαμωμένος και πολύ μαυρισμένος, με ένα μεγάλο, θερμό χαμόγελο. Είναι εθελοντής πυροσβέστης σχεδόν 15 χρόνια. Μια μέρα το 2011, πέρασε μπροστά από τον σταθμό, είδε την πυροσβεστική ομάδα και ρώτησε πώς μπορεί να συμμετάσχει. Τώρα διευθύνει το μέρος, συχνά δουλεύοντας 12ωρες βάρδιες τις καθημερινές και 24ωρες τα Σαββατοκύριακα. Είναι επίσης υπεύθυνος δημοσίων σχέσεων για την Πανελλήνια Ομοσπονδία Εθελοντικών Οργανώσεων Δασοπροστασίας και Πυρόσβεσης, η οποία εκπροσωπεί σχεδόν τρεις δεκάδες εθελοντικές πυροσβεστικές ομάδες σε όλη τη χώρα. Όλα αυτά τα κάνει παράλληλα με την καθημερινή του εργασία ως συντονιστής έργων σε μια κατασκευαστική εταιρεία.
Αν και ο Δερτιλής καταλάβαινε τις περισσότερες από τις ερωτήσεις μου χωρίς βοήθεια, προτιμούσε να απαντά στα ελληνικά και να μεταφράζει τις απαντήσεις του ο Εμανουέλ Μεντόνσα, ένας ήπιος Άγγλος που ζει στην Ελλάδα περισσότερα από 20 χρόνια και είναι εθελοντής πυροσβέστης τα τελευταία πέντε. Οι απαντήσεις του ήταν μετρημένες και διπλωματικές· γνώριζε καλά την ευθύνη του να εκπροσωπεί όχι μόνο το δικό του πλήρωμα, αλλά ολόκληρη την ομοσπονδία.
Η καταπολέμηση των δασικών πυρκαγιών είναι μόνο ένα μέρος του έργου της ομάδας του Δερτιλή. Κατασβήνουν επίσης φωτιές σε σπίτια και συνδράμουν σε τροχαία ατυχήματα, πλημμύρες και άλλες καταστροφές, είτε ανθρωπογενείς είτε φυσικές. Πέρσι ανταποκρίθηκαν σε περίπου 400 περιστατικά. Ομάδες εθελοντών όπως η δική τους αποτελούν ουσιώδες μέρος του συστήματος αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών της Ελλάδας. Ο μη κερδοσκοπικός τους οργανισμός, ο οποίος χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από δωρεές, διαθέτει περισσότερο εξοπλισμό—ειδικά πυροσβεστικά οχήματα—από την επίσημη Πυροσβεστική Υπηρεσία στην περιοχή, η οποία διαθέτει μόλις ένα όχημα για ολόκληρη την Κηφισιά, ένα καταπράσινο βόρειο προάστιο της Αθήνας γνωστό για την ετήσια ανθοκομική του έκθεση και τις πολυτελείς του βίλες.
Συνολικά, πιστεύεται ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα ευθύνεται για πάνω από το 90 τοις εκατό των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα.
Ο Δερτιλής και οι συνεργάτες του μού έκαναν ξενάγηση στα κεντρικά τους, ένα λιτό συγκρότημα με πολλά κτήρια, που περιλαμβάνει κοιτώνες για διανυκτερεύσεις· αποδυτήρια με τον εξοπλισμό έτοιμο για άμεση αλλαγή (έχουν δύο σετ: ένα για πυρκαγιές σε δομές, που καίνε πιο έντονα και σε υψηλότερες θερμοκρασίες, και ένα ελαφρύτερο για δασικές πυρκαγιές που επιτρέπει μεγαλύτερη ευκινησία)· και έναν χώρο γραφείου-σαλονιού όπου οι πυροσβέστες της βάρδιας χαλαρώνουν, παρακολουθούν τις συνθήκες και περιμένουν κλήσεις. Έξω, μακριές σωλήνες πυρόσβεσης ήταν απλωμένες στον ήλιο για να στεγνώσουν αφού είχαν καθαριστεί από σκόνη, στάχτη και τοξικές ουσίες.
Εκείνο το απόγευμα, επιβιβαστήκαμε σε ένα αγροτικό και κάναμε μια βόλτα στα προάστια. Η πρώτη μας στάση ήταν στο Δάσος Φασιδέρι, ένα μικρό, δασώδες πάρκο στην Εκάλη, μια καθαρά οικιστική περιοχή της Κηφισιάς, όπου στρίψαμε σε έναν τραχύ χωματόδρομο. Περάσαμε κάτω από ένα πεσμένο δέντρο, και ο Δερτιλής επεσήμανε ότι αν ξεσπούσε φωτιά εδώ και έπρεπε να περάσουν με ένα από τα μεγαλύτερα πυροσβεστικά οχήματα, δεν θα μπορούσαν να το καθαρίσουν. Θα ήθελε να το κόψει, αλλά η λήψη άδειας από την κυβέρνηση είναι ένα γραφειοκρατικό μπλέξιμο—ένα μόνο παράδειγμα από τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι πυροσβέστες στο προληπτικό έργο ασφάλειας. Περάσαμε δίπλα από κάποιον που περπατούσε με έναν σκύλο και από αυτό που έμοιαζε με παιδικό πάρτι, με τραπέζια, μπαλόνια και φαγητό—μια συγκέντρωση που θα μπορούσε εύκολα να αποτελέσει πηγή ανάφλεξης από κάποιο κερί, μια παράνομη ψησταριά ή ένα τσιγάρο.
Ένα πάρτι στο δάσος Φασιδέρι στην Εκάλη. Φωτογραφία από την Jessica McKenzieΈνα καμένο κράνος. Φωτογραφία από την Jessica McKenzieΜέλη της Εθελοντικής Ομάδας Δασικής Πυρόσβεσης και Διάσωσης στην Εκάλη ποζάρουν για μια ομαδική φωτογραφία. Φωτογραφία: Jessica McKenzie
Ο Δερτιλής έδειξε προς την πυκνή θαμνώδη βλάστηση κάτω από τα δέντρα, η οποία σε ορισμένα σημεία έφτανε σχεδόν στο ύψος της κόμης. Σε μια μακρινή, πιο ποιμενική εποχή, είπε, οι άνθρωποι θα άφηναν πρόβατα ή κατσίκες να βοσκήσουν σε αυτά τα δάση, πράγμα που θα κρατούσε τους θάμνους χαμηλά. Όμως, εν μέσω κοινωνικών και οικονομικών αλλαγών τις τελευταίες δεκαετίες, η βόσκηση έχει μειωθεί — και όχι μόνο στην ευρύτερη περιοχή της Αθήνας, αλλά σε όλες τις ορεινές περιοχές της Ελλάδας.
Όταν υπάρχει αρκετός χώρος ανάμεσα στη βλάστηση του δασικού δαπέδου και την κόμη των δέντρων, εξήγησε ο Δερτιλής, μια φωτιά μπορεί να περάσει μέσα από το δάσος και να κάψει μόνο τους κορμούς, αφήνοντας τις κορυφές άθικτες και το δάσος ως επί το πλείστον ακέραιο. Όμως, όπως είναι τώρα, αν ξεσπούσε φωτιά σε αυτό το δάσος, οι θάμνοι θα έπιαναν αμέσως και οι φλόγες πιθανότατα θα έφταναν ψηλά, καίγοντας και τις κορυφές, τροφοδοτώντας μια πολύ μεγαλύτερη και καταστροφικότερη πυρκαγιά.
Ακόμη και σε αυτό το φαινομενικά δημόσιο πάρκο, περάσαμε δίπλα από ένα σπίτι κρυμμένο μέσα στα δέντρα και από μια μεγάλη έπαυλη υπό κατασκευή, με έναν ελαιώνα μπροστά. Οι πυροσβέστες δίστασαν να επισημάνουν συγκεκριμένα κτήρια ή τους ιδιοκτήτες τους, αλλά δεν είναι ασυνήθιστο στην Ελλάδα να χτίζονται σπίτια παράνομα και αργότερα να νομιμοποιούνται με κρατικές ρυθμίσεις. Τέτοιες κατασκευές έχουν και όνομα: «αυθαίρετα». Η Κηφισιά είναι επίσης ένα προάστιο υψηλής ζήτησης, όπου διαμένουν πλούσιες και ισχυρές οικογένειες που πιθανόν μπορούν να κινήσουν τα νήματα για να εξασφαλίσουν επίσημες άδειες.
Αν η πόλη επεκτείνεται προς το δάσος, τότε φέρνεις το πρόβλημα της φωτιάς στο δάσος.
Οι κίνδυνοι της παράνομης δόμησης ήρθαν στο προσκήνιο μετά την φονική πυρκαγιά στο Μάτι το 2018, όταν οι κάτοικοι βρήκαν τις διόδους προς τη θάλασσα αποκλεισμένες από χιλιάδες αυθαίρετα κτίσματα και τοίχους, και πολλοί κάηκαν ζωντανοί προσπαθώντας να διαφύγουν από το λαβύρινθο των κακώς σχεδιασμένων δρόμων. Λίγες μέρες πριν φτάσω στην Αθήνα, εννέα πρώην αξιωματούχοι της Πυροσβεστικής καταδικάστηκαν για κατηγορίες σχετικές με την καταστροφή, όπως και ο άνθρωπος που ευθυνόταν για την πρόκληση της φωτιάς, αλλά έντεκα άλλοι, συμπεριλαμβανομένων τριών πολιτικών, αθωώθηκαν. Αν και τα αυθαίρετα καταδικάστηκαν ευρέως ως παράγοντας που συνέβαλε στον μεγάλο αριθμό νεκρών, οι εισαγγελείς δεν επικαλέστηκαν τον ρόλο της παράνομης δόμησης κατά την εκδίκαση της υπόθεσης.
Πίσω στον ασφαλτοστρωμένο δρόμο, περάσαμε από περισσότερες κατοικημένες γειτονιές, μεταξύ των οποίων αρκετά καινούργια σπίτια υπό κατασκευή. Τα περισσότερα από τα πολυτελή σπίτια είχαν καταπράσινους κήπους και ώριμα δέντρα να δεσπόζουν πάνω από τις στέγες τους. Το κράτος συνιστά επίσημα στους ιδιοκτήτες να αφήνουν ένα κενό έξι μέτρων ανάμεσα σε κτήρια και βλάστηση, είπε ο Δερτιλής, αλλά η συμμόρφωση φαινόταν σχεδόν ανύπαρκτη. Κανείς δεν θέλει να αποχωριστεί την απαραίτητη σκιά τους θερμότερους μήνες.
Φτάσαμε σε ένα σημείο με θέα, από όπου μπορούσαμε να κοιτάξουμε προς τα βουνά στην απέναντι πλευρά της κοιλάδας, εκεί όπου μεγάλες πυρκαγιές το 2007, το 2021 και το 2023 έκαψαν μεγάλες εκτάσεις του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας. Μού έδειξαν την λωρίδα σκούρου πράσινου που διασχίζει την καρδιά του πάρκου, κατηφορίζοντας από την κορυφή της Πάρνηθας—αυτό που απομένει από το δάσος μετά από τις σχεδόν διαδοχικές πυρκαγιές. Ό,τι βρίσκεται δεξιά, είπαν, κάηκε το 2021, και ό,τι στα αριστερά, το 2023.
Η Πάρνηθα, όπως φαίνεται από τα βόρεια προάστια της Αθήνας το 2025. Φωτογραφία: Jessica McKenzie
Από το σημείο που βρισκόμασταν μπορούσαμε επίσης να κοιτάξουμε προς τα κάτω, στην καταπράσινη συνοικία της Εκάλης—μια πυκνή κουβέρτα πρασίνου διάστικτη με σπίτια. Σε εμένα φάνηκε σαν ένα έτοιμο προσάναμμα.
Το σημείο όπου η ανθρώπινη ανάπτυξη συναντά και αναμειγνύεται με δασική ή άλλου είδους αδόμητη γη έχει ονομαστεί από τους ειδικούς στη διαχείριση πυρκαγιών ως «ζώνη διεπαφής δασών-οικισμών» ή WUI (Wildland-Urban Interface), και είναι το σημείο όπου ξεκινούν οι περισσότερες πυρκαγιές. Ελαττωματικά ηλεκτρικά καλώδια, παράνομες καύσεις βλάστησης, τροχαία ατυχήματα και ακόμα και ένας μελισσοκόμος που καπνίζει την κυψέλη του έχουν όλα προκαλέσει πυρκαγιές στην Ελλάδα. Συνολικά, η ανθρώπινη δραστηριότητα πιστεύεται ότι ευθύνεται για πάνω από το 90 τοις εκατό των πυρκαγιών στη χώρα, σύμφωνα με τον Ηλία Τζιρίτη, συντονιστή δασικών πυρκαγιών στο Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση Ελλάδας (WWF Ελλάς), ο οποίος επίσης είναι εθελοντής πυροσβέστης σε πλήρωμα κοντά στην Πάρνηθα.
«Αν η πόλη επεκτείνεται προς το δάσος, τότε φέρνεις το πρόβλημα της φωτιάς στο δάσος», είπε ο Τζιρίτης όταν μιλήσαμε νωρίτερα την άνοιξη. «Όπως λέμε, οι δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα δεν είναι οικολογικό πρόβλημα. Είναι κοινωνικό πρόβλημα». Η Αθήνα διαθέτει μεγάλη έκταση ζώνης διεπαφής δασών-οικισμών, που καλύπτει έως και το 10 τοις εκατό της περιοχής, σύμφωνα με μία ανάλυση.
Η επόμενη στάση μας ήταν στο τέλος ενός κατοικημένου δρόμου με θέα προς το γειτονικό προάστιο του Διονύσου. Τον περασμένο Αύγουστο, μια πυρκαγιά ξεκίνησε κοντά στο μικρό χωριό του Βαρνάβα, περίπου 9 μίλια βόρεια από το σημείο όπου στεκόμασταν σε ευθεία γραμμή, αλλά εξαπλώθηκε γρήγορα προς νότο, προς το κέντρο της πόλης, καταπίνοντας ακριβώς αυτό το σημείο. Ένα μαυρισμένο μονοπάτι καταστροφής κατηφόριζε την πλαγιά σαν ποτάμι. Από αυτό το σημείο παρατήρησης, ήταν ξεκάθαρο πόσο κοντά έφτασε η φωτιά σε πυκνοκατοικημένες γειτονιές. Σανίδες και χαμηλά φράγματα από καμένα κλαδιά είχαν από τότε τοποθετηθεί σε μακριές γραμμές κατά μήκος της πλαγιάς για να συγκρατήσουν το χώμα από διαβρώσεις σε περίπτωση έντονης βροχής.
Έχουν εγκατασταθεί φράγματα σε έναν λόφο πάνω από τον Διόνυσο για τη μείωση της διάβρωσης του εδάφους και την ενθάρρυνση της ανάκαμψης της βλάστησης. Φωτογραφία: Jessica McKenzieΤο ίχνος της καταστροφής που άφησε πίσω του η πυρκαγιά του Βαρνάβα το 2024. Φωτογραφία: Jessica McKenzie
Το φορτηγάκι έκανε έναν περίεργο θόρυβο και ο Δερτιλής είχε προγραμματισμένη μια κλήση με την ομοσπονδία, οπότε επιστρέψαμε στον σταθμό για να αλλάξουμε όχημα και να παραλάβουμε νέους οδηγούς για το τελευταίο μας σημείο ενδιαφέροντος—ένα ακόμη σημείο στους πρόποδες της Πεντέλης, όπου η ομάδα σταμάτησε την προέλαση της φωτιάς του Βαρνάβα πέρσι. Σταματήσαμε δίπλα σε μια βραχώδη χαράδρα, με τη μία πλευρά να είναι ζωηρά πράσινη, καλυμμένη με μακία—την πυκνή μεσογειακή αειθαλή θαμνώδη βλάστηση, παρόμοια με το chaparral της Βόρειας Αμερικής—και την άλλη πλευρά μαυρισμένη και σχεδόν γυμνή. Ο αέρας μύριζε πικάντικα και γλυκά.
Ένας από τους πυροσβέστες, ο Θανάσης Κουτούρλος, περπάτησε μαζί μου προς την πλαγιά, εξηγώντας ότι εδώ, αυτός και πάνω από δώδεκα άλλοι σχημάτισαν ανθρώπινη αλυσίδα για να μεταφέρουν τους μακριούς σωλήνες πυρόσβεσης επάνω στην ανηφόρα. Ακόμα και με το μακρύ παντελόνι πεζοπορίας και τα αθλητικά μου παπούτσια, η ανάβαση στην ανηφορική και χωρίς μονοπάτι βραχώδη πλαγιά ήταν δύσκολη. Δυσκολεύτηκα να φανταστώ πώς θα ήταν να το κάνεις φορώντας πλήρη εξάρτηση πυροσβέστη, ενώ οι φλόγες κοντά σού εκτοξεύονταν σε ύψος έως και 25 μέτρα.
Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός, καθολικά αποδεκτός ορισμός για την «ακραία πυρκαγιά». Μια ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε το 2020 εντόπισε 25 διαφορετικούς όρους στη σχετική επιστημονική βιβλιογραφία που επιχειρούν να ορίσουν και να περιγράψουν τις «ισχυρές και εξαιρετικές πυρκαγιές», συμπεριλαμβανομένων των όρων megafire, megablaze, firestorm, conflagration, catastrophic fire και disaster-fire.
Ανεξάρτητα από τον ορισμό, όμως, αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι οι ισχυρές δασικές πυρκαγιές γίνονται όλο και πιο συχνές, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε ολόκληρο τον κόσμο.
Το Αστεροσκοπείο Πεντέλης εκκενώθηκε το 2024 όταν μια πυρκαγιά εξαπλώθηκε στην αυλή, αλλά οι πυροσβέστες κατάφεραν να σβήσουν τις φλόγες πριν φτάσουν στα κτίρια. Φωτογραφία: Jessica McKenzie
Ο Καιρός στις φωτιές
Το Αστεροσκοπείο Πεντέλης είναι σκαρφαλωμένο στον Λόφο Κούφο, στους πρόποδες του όρους Πεντελικού—της διάσημης πηγής του μαρμάρου που χρησιμοποιήθηκε στην Ακρόπολη. Ο οδηγός ταξί με άφησε στην πύλη, όπου είπα στον φύλακα ποιον θα συναντούσα, και με άφησε να περάσω. Μόλις απομακρύνθηκα από τους προστατευτικούς τοίχους του χαμηλού κτηρίου, ο άνεμος με χτύπησε σαν κύμα, μαστιγώνοντας τα μαλλιά μου προς όλες τις κατευθύνσεις. Αργότερα εκείνο το απόγευμα, έστειλα μήνυμα σε έναν από τους εθελοντές πυροσβέστες και έμαθα ότι ήταν η πρώτη ημέρα Κατηγορίας 3—σε μια κλίμακα έως το πέντε—της αντιπυρικής περιόδου του 2025.
Σκίρτησα μέσα στον άνεμο καθώς ανέβαινα την ανηφορική διαδρομή του τετάρτου του μιλίου. Αν δεν ανησυχούσα τόσο μήπως χάσω τα πράγματά μου ή παρασυρθώ από τον δρόμο, ίσως να είχα προσέξει περισσότερο το μαυρισμένο έδαφος στα δεξιά μου—άλλη μια καταστροφή από τη φωτιά του Βαρνάβα πέρσι, η οποία έφτασε σε απόσταση λίγων μέτρων από το κοντινό ερευνητικό ινστιτούτο. Καινούργια δέντρα είχαν φυτευτεί σε τακτικές σειρές πάνω στο καμένο χώμα.
Ο Θεόδωρος Γιανναρός, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Περιβαλλοντικής Έρευνας και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, με υποδέχθηκε δίπλα στον θολωτό θάλαμο του αστεροσκοπείου, και καθίσαμε να συζητήσουμε στο καφέ. (Πρότεινε να μιλήσουμε έξω, αλλά ανησυχούσα μήπως ο άνεμος κάλυπτε τη φωνή του στο μαγνητόφωνο και δεν μπορούσα να γράψω σε ένα σημειωματάριο που ανέμιζε.)
Ο Γιανναρός είναι μετεωρολόγος με ειδίκευση στις πυρκαγιές, ο οποίος μελετά πώς ο καιρός και το κλίμα αλληλεπιδρούν με τις δασικές πυρκαγιές. «Η έρευνά μας επικεντρώνεται στην κατανόηση του πώς οι μετεωρολογικές και κλιματικές συνθήκες επηρεάζουν τη γενική πιθανότητα εκδήλωσης μιας πυρκαγιάς και, μόλις ξεσπάσει μια πυρκαγιά, εστιάζουμε στην κατανόηση του πώς ο καιρός καθορίζει την εξάπλωσή της, τη συμπεριφορά της», εξήγησε. «Και εξίσου σημαντικό, επικεντρωνόμαστε και στο πώς η ίδια η φωτιά δημιουργεί το δικό της μικροκλίμα».
Φονικές πυρκαγιές στη νότια Ελλάδα τον Αύγουστο του 2007. NASA, Ομάδα Ταχείας Αντίδρασης MODIS, Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων GoddardΟ καπνός από τις πυρκαγιές εξαπλώνεται σε όλη τη νότια Ελλάδα τον Αύγουστο του 2021. Παρατηρητήριο Γης της NASAΜια πυρκαγιά καίει στο Εθνικό Πάρκο Πάρνηθας, βορειοδυτικά της Αθήνας, τον Ιούλιο του 2023. Ομάδα Ταχείας Αντίδρασης MODIS Land, NASA GSFC
Η Ελλάδα είναι από τη φύση της επιρρεπής στις πυρκαγιές. Έχει μεσογειακό κλίμα, με ζεστά και ξηρά καλοκαίρια—ιδιαίτερα στην Αττική, τη διοικητική περιφέρεια που περιλαμβάνει ολόκληρη τη μητροπολιτική περιοχή της Αθήνας—και, αρχής γενομένης από τον Ιούλιο, ισχυρούς ανέμους που πνέουν από βορρά πάνω από το Αιγαίο Πέλαγος. «Τους λέμε μελτέμια ή ετησίες», είπε ο Γιανναρός. «“Ετησίες” σημαίνει ‘άνεμος που φυσά μία φορά τον χρόνο.’»
Αυτοί οι άνεμοι είναι πιο συχνοί και πιο έντονοι τον Αύγουστο, αλλά ο Γιανναρός λέει ότι φαίνεται να καταφθάνουν νωρίτερα και να διαρκούν περισσότερο τα τελευταία χρόνια, γεγονός που συμβάλλει στην παράταση της αντιπυρικής περιόδου. Αλλαγές στη θερμοκρασία, την υγρασία, την ξηρασία και τον άνεμο—όλες συνδεδεμένες με την παγκόσμια υπερθέρμανση—συνωμοτούν για να παρατείνουν την περίοδο των δασικών πυρκαγιών σε όλη τη Μεσόγειο.
Αν η αντιπυρική περίοδος γίνεται μεγαλύτερη, θα μπορούσε κανείς να πει ότι και οι ημέρες πυρκαγιών γίνονται μακρύτερες. Η κλιματική αλλαγή, εξήγησε ο Γιανναρός, προκαλεί ασύμμετρη υπερθέρμανση, που σημαίνει ότι οι νυχτερινές θερμοκρασίες αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από τις ημερήσιες. «Πολλοί πυροσβέστες λένε εμπειρικά τα τελευταία χρόνια ότι βλέπουν τις πυρκαγιές να επιμένουν και να έχουν μεγάλη ένταση κατά τη διάρκεια της νύχτας», είπε. «Και αυτό είναι περίεργο για αυτούς, γιατί συνήθως τη νύχτα θα περίμενε κανείς να πέσει η θερμοκρασία, να αυξηθεί η σχετική υγρασία, και αυτό θα επέτρεπε στα καύσιμα—τη βλάστηση που καίγεται—να ανακτήσουν λίγη υγρασία. Και αυτό, με τη σειρά του, θα βοηθούσε στην επιβράδυνση της εξάπλωσης της φωτιάς». Πυροσβέστες στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κάνει παρόμοιες αναφορές.
Αυτή η μεταβολή στις νυχτερινές θερμοκρασίες προσθέτει επιπλέον πίεση στις πυροσβεστικές δυνάμεις, αλλά, όπως είπε ο Γιανναρός, αυξάνει επίσης την πιθανότητα να αλληλεπιδράσουν οι φωτιές με την ατμόσφαιρα με εκρηκτικά αποτελέσματα.
Πυρκαγιές στην Πάρνηθα, όπως φαίνονται από την Αθήνα το 2021. Φωτογραφία από τον Anasmeister στο Unsplash
Σε αυτό που θα μπορούσε να αποκληθεί φυσιολογικές συνθήκες, το κατώτερο στρώμα της ατμόσφαιρας—το οριακό στρώμα του πλανήτη—εκτείνεται ψηλότερα και είναι πιο ταραγμένο κατά τις ώρες της ημέρας, καθώς ο θερμός αέρας ανεβαίνει. Όταν δύει ο ήλιος και πέφτει η θερμοκρασία, το οριακό στρώμα κατεβαίνει χαμηλότερα προς την επιφάνεια της Γης και γίνεται ρηχότερο και πιο ήρεμο—υπό κανονικές συνθήκες. Όμως, αν οι υψηλές θερμοκρασίες επιφανείας επιμείνουν και κατά τη διάρκεια της νύχτας, και ο θερμός αέρας συνεχίσει να ανεβαίνει, τότε οι ταραγμένες συνθήκες της ημέρας μπορεί να παραμείνουν. «Αυτό διευκολύνει οποιαδήποτε φωτιά να συνδεθεί με την ατμόσφαιρα και ξαφνικά, για παράδειγμα, να κατεβάσει στην επιφάνεια ανέμους υψηλότερων στρωμάτων που κινούνται ταχύτερα», είπε ο Γιανναρός. «Αυτό θα αλλάξει τη συμπεριφορά της φωτιάς πέρα από ό,τι μας λέει η εμπειρική γνώση να περιμένουμε.»
«Βρισκόμαστε σε ένα σημείο όπου, λόγω της κλιματικής αλλαγής, πρέπει να κάνουμε έναν πολύ σαφή διαχωρισμό ανάμεσα σε αυτό που θα αποκαλούσα δύο είδη πυρκαγιών», είπε. Το πρώτο είναι οι «κανονικές» πυρκαγιές, που συμπεριφέρονται με προβλέψιμους τρόπους, ανάλογα με τις συνθήκες ανέμου και την ύπαρξη καυσίμου υλικού. «Αλλά τα τελευταία χρόνια, έχουμε περισσότερες από αυτές που αποκαλούμε ακραίες πυρκαγιές. Και αυτές οι ακραίες πυρκαγιές είναι εκείνες που συνδέονται με την ατμόσφαιρα και παρουσιάζουν αστάθεια στη συμπεριφορά και μη γραμμικές αλληλεπιδράσεις.» Είναι αυτές οι τεράστιες πυρκαγιές που δημιουργούν το δικό τους μικροκλίμα και συμπεριφέρονται με απρόβλεπτους και πιο δύσκολα ελεγχόμενους τρόπους.
Η κλιματική αλλαγή, εξήγησε ο Γιανναρός, προκαλεί ασύμμετρη υπερθέρμανση, δηλαδή οι θερμοκρασίες τη νύχτα αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι την ημέρα.
Ήδη, είπε, η κλιματική αλλαγή προκαλεί εντονότερους και παρατεταμένους καύσωνες, οι οποίοι δημιουργούν πιο ασταθή οριακά στρώματα, επιτρέποντας στις πυρκαγιές να συνδέονται πιο εύκολα με την ατμόσφαιρα. Ένας από τους μεγάλους άγνωστους παράγοντες της εξίσωσης: πώς η κλιματική αλλαγή θα επηρεάσει τη δομή της ατμόσφαιρας στο μέλλον και, κατ’ επέκταση, τη συμπεριφορά των πυρκαγιών.
«Μέχρι τώρα, όλες οι προβλέψεις για το κλίμα, όταν πρόκειται για την εκτίμηση του πόσο πιο επικίνδυνες θα είναι οι πυρκαγιές στο μέλλον, χρησιμοποιούν μόνο τα δεδομένα καιρού στην επιφάνεια», είπε ο Γιανναρός. «Αυτό οδηγεί σε υποεκτίμηση των δεδομένων μας, γιατί στο μελλοντικό κλίμα μπορεί να έχουμε μια πιο ασταθή ατμόσφαιρα.»
Ο Γιανναρός θα ήθελε να δει την Ελλάδα να επενδύει περισσότερο στη συλλογή και ανάλυση δεδομένων για τις πυρκαγιές, ιδίως τις ακραίες πυρκαγιές, κάτι που θα μπορούσε να βοηθήσει στον σχεδιασμό στρατηγικών πρόληψης και αντίδρασης. Επεσήμανε ότι οι κυβερνήσεις της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και της Ιταλίας διαθέτουν μονάδες ανάλυσης συμπεριφοράς πυρκαγιάς, ενώ η Ελλάδα όχι. «Το κομμάτι που λείπει εδώ είναι τα δεδομένα», είπε.
Το παράδοξο της φωτιάς
Η διαχείριση των πυρκαγιών διακρίνεται σε δύο κατηγορίες, την πρόληψη και την καταστολή, και στην Ελλάδα η καθεμία γίνεται χωρίς ιδιαίτερη συνεννόηση με την άλλη. Η δασική υπηρεσία είναι υπεύθυνη για την πρόληψη, ενώ το Πυροσβεστικό Σώμα για την καταστολή. Το 2021, το WWF Ελλάς διαπίστωσε ότι το 84 τοις εκατό των διαθέσιμων πόρων για τη διαχείριση δασικών πυρκαγιών κατευθύνεται στην καταστολή, και μόλις το 16 τοις εκατό στην πρόληψη.
Το πρόβλημα με την σχεδόν αποκλειστική έμφαση στην καταστολή είναι ότι δημιουργεί τις συνθήκες για μεγαλύτερες πυρκαγιές στο μέλλον.
«Ένα πράγμα που πρέπει να αποφύγουμε είναι να σβήνουμε κάθε φωτιά με κάθε κόστος», είπε ο Γιανναρός. «Στην πραγματικότητα, αυτό είναι που δημιουργεί αυτό που αποκαλούμε παράδοξο της φωτιάς. Και το παράδοξο της φωτιάς λέει ότι όσο περισσότερο σβήνουμε τις φωτιές, τόσο περισσότερο καύσιμο δημιουργούμε για νέες φωτιές, και άρα τόσο περισσότερες πυρκαγιές έχουμε.»
Η λύση, υποστηρίζει ο Ηλίας Τζιρίτης, συντονιστής δασικών πυρκαγιών στο WWF Ελλάς, είναι μεγαλύτερη επένδυση στην πρόληψη των πυρκαγιών.
Το παράδοξο της φωτιάς λέει ότι όσο περισσότερο σβήνουμε τις φωτιές, τόσο περισσότερο καύσιμο δημιουργούμε για φωτιές, και άρα τόσο περισσότερες πυρκαγιές έχουμε.
«Το πρόβλημα με τα ελληνικά δάση είναι ότι τα τελευταία 30 χρόνια έχουμε έλλειψη διαχείρισης», εξήγησε ο Τζιρίτης. «Έχουμε τεράστια κενά στη δασική διαχείριση λόγω έλλειψης χρηματοδότησης και προσωπικού για την πρόληψη.»
Αυτό αρχίζει να αλλάζει. Φέτος, είπε, η αναλογία μεταξύ καταστολής και πρόληψης είναι πιο κοντά στο 70-30, αλλά θα ήθελε να τη δει να μετατοπίζεται στο 40 τοις εκατό για την καταστολή και 60 τοις εκατό για την πρόληψη.
«Δεν θέλουμε να μειωθούν τα κονδύλια για την καταστολή», διευκρίνισε ο Τζιρίτης. «Θέλουμε τα κονδύλια για την καταστολή να παραμείνουν τα ίδια ή να αυξηθούν. Αλλά τα κονδύλια για την πρόληψη πρέπει να αυξηθούν σημαντικά και να ξεπερνούν εκείνα για την καταστολή.»
Στην Ελλάδα, η πρόληψη των πυρκαγιών περιλαμβάνει κυρίως την αραίωση των δασών για τη διαχείριση των καυσίμων. Το κράτος δεν διαθέτει προγράμματα για ελεγχόμενη καύση ή στοχευμένη βόσκηση—τουλάχιστον προς το παρόν. Η ελεγχόμενη καύση εμπίπτει σε νομική γκρίζα ζώνη, εξήγησε ο Τζιρίτης—ούτε νόμιμη ούτε παράνομη. Όμως αυτός και οι συνάδελφοί του προσπαθούν να την εντάξουν στη δημόσια συζήτηση. Ξεκινώντας το 2021, το WWF Ελλάς συνεργάστηκε με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων σε ένα πιλοτικό πρόγραμμα ελεγχόμενης καύσης στη Χίο και παρέδωσε έκθεση στη Γενική Διεύθυνση Δασών του Υπουργείου Περιβάλλοντος, η οποία περιλάμβανε νομική πρόταση για τη θεσμοθέτηση της ελεγχόμενης καύσης στην Ελλάδα. Έκτοτε έχουν πραγματοποιηθεί αρκετές υποσχόμενες συζητήσεις με τη διεύθυνση, αλλά ακόμα αναμένουν επίσημη απάντηση. Η βόσκηση είναι μια άλλη πιθανή μέθοδος διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών, αλλά είναι μια πρακτική την οποία η δασική υπηρεσία διστάζει να υιοθετήσει.
Η Πάρνηθα είναι ένα καλό παράδειγμα του πόσο περίπλοκη μπορεί να γίνει η συζήτηση για τη βόσκηση. Το 2014, λύκοι παρατηρήθηκαν στο εθνικό πάρκο για πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1950—κάτι που από μια οπτική αποτελεί περιβαλλοντική επιτυχία. Αλλά από τότε που επέστρεψαν, είπε ο Τζιρίτης, ο πληθυσμός των ελαφιών έχει μειωθεί, και έτσι υπάρχουν λιγότερα άγρια ζώα που βόσκουν στα δάση. Υπάρχει τώρα ενεργή συζήτηση για το αν πρέπει να απομακρυνθεί ο πληθυσμός των λύκων—όπως έχει διατάξει ένας Έλληνας εισαγγελέας—προκειμένου να προστατευτεί ο εναπομείνας πληθυσμός των ελαφιών, που είναι καταγεγραμμένα ως είδος υπό εξαφάνιση στην Ελλάδα. Επιστήμονες έχουν υποστηρίξει ότι αυτή η εντολή είναι πρόωρη και ότι μπορεί να εμπλέκονται και άλλοι παράγοντες—όπως η απώλεια ενδιαιτημάτων λόγω πυρκαγιών—και ότι ίσως η φυσική ισορροπία μεταξύ θηρευτή και θηράματος μπορέσει ακόμα να επανέλθει από μόνη της.
Μια οικογένεια κόκκινων ελαφιών στην Πάρνηθα, ένα ιερό ζώο της Ελληνίδας θεάς Άρτεμης. Θεωρούνται είδος υπό εξαφάνιση στην Ελλάδα. Φωτογραφία: Ian Gkoutas, CC BY-SA 4.0 μέσω Wikimedia Commons.Οι λύκοι εξαφανίστηκαν από τη νότια Ελλάδα το 1930, αλλά έκτοτε έχουν ανακάμψει χάρη σε νομική προστασία σε όλη την Ευρώπη. Gunnar Ries, CC BY-SA 2.5 μέσω Wikimedia CommonsΗ στοχευμένη βόσκηση ζώων είναι μια μέθοδος για τη διαχείριση των πυρκαγιών, αλλά η πολιτεία διστάζει να ορίσει τη βόσκηση ως θεραπεία για την πρόληψη των πυρκαγιών. Matt Adkins, CC BY-SA 3.0 μέσω Wikimedia Commons
Η βόσκηση είναι ένα είδος οικοσυστημικής υπηρεσίας: τα ελάφια τρώνε και συγκρατούν τη βλάστηση (δηλαδή το καύσιμο των πυρκαγιών) υπό έλεγχο· οι άνθρωποι επωφελούνται από πιο ασφαλή και λιγότερο εύφλεκτα δάση. Θεωρητικά, η δραστική μείωση της βόσκησης από τα ελάφια θα μπορούσε να αντισταθμιστεί με την είσοδο οικόσιτων ζώων στο πάρκο για βόσκηση, αλλά αυτό είναι παράνομο στην Ελλάδα.
«Αυτό είναι πρόβλημα γιατί η δασική υπηρεσία δεν είναι ευέλικτη», είπε ο Τζιρίτης. «Είχαν παλαιότερη νοοτροπία ότι η βόσκηση είναι κακή, ότι η βόσκηση δεν είναι καλή για τα οικοσυστήματα. Αλλά αυτή είναι μια παλιά νοοτροπία. Πρέπει να είσαι δυναμικός και να δεις πώς μπορείς να χρησιμοποιήσεις τη βόσκηση προς όφελός σου για να αυξήσεις τη βιοποικιλότητα ή να αποτρέψεις τις δασικές πυρκαγιές.»
Ο Γιώργος Δερτιλής είπε ότι η κυβέρνηση έχει πρόσφατα κάνει συγκεκριμένα βήματα για την ενίσχυση της πρακτικής πρόληψης πυρκαγιών, αναφερόμενος στο πρόγραμμα δασοπροστασίας AntiNero, ένα πολυφασικό έργο ύψους 400 εκατομμυρίων ευρώ της ελληνικής κυβέρνησης που ξεκίνησε το 2022 και περιλαμβάνει προληπτικό καθαρισμό σε δασικά οικοσυστήματα κρίσιμης σημασίας και υψηλού κινδύνου—απομάκρυνση ξερών υπολειμμάτων και υπερβολικής θαμνώδους βλάστησης, αραίωση θάμνων και κόψιμο των κορυφών των δέντρων.
Πρέπει να είσαι δυναμικός και να δεις πώς μπορείς να χρησιμοποιήσεις τη βόσκηση προς όφελός σου για να αυξήσεις τη βιοποικιλότητα ή να αποτρέψεις τις δασικές πυρκαγιές.
Αλλά ακόμη και αυτή η φαινομενικά αθώα προσπάθεια διαχείρισης δασών δεν είναι χωρίς διαμάχες· η Μαρία Ζαχαριά, Ελληνίδα πολιτικός στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έχει εκφράσει επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα του προγράμματος στην πρόληψη πυρκαγιών και έθεσε το ζήτημα της επίπτωσης στα ενδιαιτήματα της άγριας ζωής σε προστατευόμενες περιοχές.
Η ευαισθητοποίηση σχετικά με τις πρωτοβουλίες διαχείρισης δασών και γιατί είναι σημαντικές παραμένει χαμηλή. Πέρσι τον Αύγουστο, ανήμερα της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, υπήρχε συνεργείο καθαρισμού στο δάσος ως μέρος του προγράμματος πρόληψης πυρκαγιών AntiNero—δεν έκοβαν δέντρα, απλώς απομάκρυναν θαμνώδη βλάστηση. Πολίτες παραπονέθηκαν στην αστυνομία. Τα μέλη του συνεργείου συνελήφθησαν και κρατήθηκαν για αρκετές ώρες, μέχρι να επικοινωνήσουν οι αστυνομικοί τηλεφωνικά με τον εισαγγελέα και να επιβεβαιώσουν ότι είχαν άδεια.
Η Ελλάδα έχει προχωρήσει σε ορισμένους τομείς όσον αφορά την καταστολή πυρκαγιών, σχεδόν διπλασιάζοντας τον αριθμό των drones επιτήρησης πυρκαγιών τα τελευταία δύο χρόνια (είδα ένα την ημέρα με τους δυνατούς ανέμους που επισκέφθηκα την Πεντέλη) και επενδύοντας σημαντικά σε περισσότερα πυροσβεστικά αεροσκάφη. Αλλά σε άρθρο της Διεθνούς Ένωσης Δασικών Πυρκαγιών, αρκετοί Έλληνες ειδικοί άσκησαν κριτική στην υπερβολική εξάρτηση της χώρας από την εναέρια αντίδραση και στην έλλειψη συντονισμού μεταξύ των επίγειων δυνάμεων.
Μετά τις φωτιές
Το ταξί με άφησε στο σημείο εκκίνησης του μονοπατιού στην άκρη του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας λίγο πριν τις 5:30 π.μ., όταν ο ουρανός άρχιζε να φωτίζει με ένα χλωμό γαλαζωπό λευκό. Η πρόγνωση καιρού έλεγε ότι η ημέρα θα ήταν ζεστή, στους 90 βαθμούς Φαρενάιτ, και ήλπιζα να ολοκληρώσω τη διαδρομή των 7,5 μιλίων πριν το μεσημέρι για να αποφύγω τη χειρότερη ζέστη. Είχα κατεβάσει έναν χάρτη και είχα πλήρως φορτισμένο κινητό και φορητό φορτιστή. Είχα επίσης σνακ και υπερβολική ποσότητα νερού, έχοντας διαβάσει ίσως υπερβολικά πολλές ιστορίες για τουρίστες στην Ελλάδα που έχασαν τη ζωή τους σε πεζοπορίες κατά τη διάρκεια του περσινού καύσωνα.
Η Πάρνηθα αποκαλείται συχνά «οι πνεύμονες της Αθήνας». Είναι το εθνικό πάρκο που βρίσκεται πιο κοντά σε πρωτεύουσα πόλη σε ολόκληρη την Ευρώπη και δέχεται περίπου ένα εκατομμύριο επισκέπτες κάθε χρόνο. «Είναι σημαντικό γιατί οι άνθρωποι, ιδιαίτερα εδώ πάνω, έχουν αναμνήσεις από την παιδική τους ηλικία όταν επισκέπτονταν το βουνό», μετέφρασε ο Μεντόνσα για τον Δερτιλή. «Πεζοπορία, ποδήλατο, τέτοια πράγματα. Συναισθηματικά—υπάρχει ένας δεσμός με αυτό.» Αυτό εξηγεί γιατί, αφού η Πάρνηθα κάηκε για δεύτερη φορά μέσα σε μόλις τρία χρόνια, οι Αθηναίοι αντέδρασαν με οργή και απογοήτευση—και γιατί ήμουν αποφασισμένη να την επισκεφθώ προσωπικά.
Photos by Jessica McKenzie
Ο Τζιρίτης μου είχε εξηγήσει ότι τα δάση της Πάρνηθας κυριαρχούνται από δύο είδη δέντρων: την Abies cephalonica, ή ελληνική ελάτη, η οποία φύεται σε μεγαλύτερα υψόμετρα, και την Pinus halepensis, ή χαλέπιο πεύκο, που απαντάται στα χαμηλότερα υψόμετρα, μαζί με τη μεσογειακή αειθαλή θαμνώδη βλάστηση που ονομάζεται μακία. Τα δάση χαλεπίου πεύκου αναπτύσσονται γρήγορα, είναι ανθεκτικά στην ξηρασία και γενικά ανθεκτικά στη φωτιά, επειδή οι κώνοι τους ανοίγουν και απελευθερώνουν σπόρους όταν καούν, επιτρέποντας ταχεία αναγέννηση. Αλλά οι ελληνικές ελάτες δεν είναι προσαρμοσμένες στη φωτιά, και έτσι, όταν καίγονται δάση ελάτης, μπορεί να χαθούν για πάντα χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση.
«Όλα τα δάση μπορούν να καούν αν οι συνθήκες—οι μετεωρολογικές συνθήκες, η κατάσταση του δάσους, ο ανθρώπινος παράγοντας και όλα αυτά—είναι κακές. Ένας μύθος που είχαμε μέχρι το 2007 ήταν ότι το ελατόδασος της Πάρνηθας δεν καιγόταν επειδή θεωρούσαμε ότι είναι ανθεκτικό στη φωτιά. Και είναι ακόμη ανθεκτικό στη φωτιά, αν το συγκρίνεις με τα πευκοδάση», είπε ο Τζιρίτης. «Αλλά αν έχεις μια κακή αντιπυρική περίοδο με κακές καιρικές συνθήκες ή η υγρασία μέσα στη βλάστηση είναι χαμηλή, τότε έχεις πρόβλημα με τις πυρκαγιές και στα δάση ελάτης.»
Περισσότερο από το μισό του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας κάηκε το 2007, και ο Τζιρίτης είπε ότι—τουλάχιστον στις περιοχές που δεν κάηκαν ξανά το 2021 ή το 2023—τα δάση χαλεπίου πεύκου αναγεννώνται γρήγορα. Αλλά οι ελάτες χρειάζονται τεχνική αποκατάσταση για να επανέλθουν—φύτευση δέντρων ή αναδάσωση, ουσιαστικά. Και αν τα δάση χαλεπίου πεύκου καούν πολλές φορές μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, χάνουν κι αυτά την ανθεκτικότητά τους.
«Δεν είναι ασυνήθιστο να έχεις, ας πούμε, μια περιοχή που έχει καεί ξανά και ξανά και ξανά», μου είπε ο Γιανναρός. «Ωστόσο, όσο περισσότερες φορές καίγεται η ίδια περιοχή, τόσο δυσκολότερη γίνεται η ανάκαμψη της βλάστησης, και τότε έχεις αυξημένο κίνδυνο ερημοποίησης. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την περιοχή της Αττικής.»
Δορυφορική εικόνα ενός εγκαύματος στην Πάρνηθα μετά από πυρκαγιές το 2007. NASA/GSFC/MITI/ERSDAC/JAROS και Επιστημονική Ομάδα ASTER ΗΠΑ/Ιαπωνίας
Εκτός από το ότι διατηρεί την πρόληψη των πυρκαγιών στο δημόσιο διάλογο και ασκεί πίεση στην κυβέρνηση για αύξηση της χρηματοδότησης, το WWF Ελλάς εργάζεται και για την αποκατάσταση των δασών μετά από πυρκαγιές. Μέρος αυτής της προσπάθειας περιλαμβάνει τον εντοπισμό περιοχών υψηλής προτεραιότητας—που σημαίνει γενικά εκείνες που έχουν καεί πολλές φορές μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Το WWF Ελλάς έχει εξασφαλίσει κρατικά συμβόλαια για την υλοποίηση τεχνικής δασικής αποκατάστασης σε τμήματα του Εθνικού Δρυμού Σουνίου, 30 μίλια νοτιοανατολικά της Αθήνας, και σε περιοχές του Έβρου που έχουν καεί τρεις φορές τα τελευταία 20 χρόνια.
Σε αυτή την προσπάθεια, η πρόκληση είναι η επιλογή των ειδών που θα επαναφυτευθούν. «Προσπαθούμε να κάνουμε ένα μείγμα ενός νέου δάσους με βελανιδιές, με κυπαρίσσια, με πευκοδάση—όλα ενδημικά της Ελλάδας», είπε ο Τζιρίτης. «Ξένα είδη δεν επιτρέπονται. Πρέπει να σέβεσαι την οικολογική ιστορία της περιοχής…. Προσπαθούμε να μην κάνουμε μονοκαλλιέργεια στη φύτευση, αλλά να χρησιμοποιούμε διαφορετικά είδη και κυρίως ανθεκτικά στη φωτιά.»
Όμως η δουλειά είναι αργή, κοπιαστική και δαπανηρή.
Photos by Jessica McKenzieΈνα μονοπάτι πεζοπορίας στο Εθνικό Πάρκο Πάρνηθας. Τζέσικα ΜακένζιΈνα μονοπάτι πεζοπορίας στο Εθνικό Πάρκο Πάρνηθας. Τζέσικα Μακένζι
Πολιτική αγανάκτηση
Οι πυρκαγιές έχουν ήδη αλλάξει δραστικά το τοπίο της Αττικής. Από το 2017, η περιοχή έχει χάσει το 37 τοις εκατό των δασών και των λιβαδιών της. Από τα τέσσερα βουνά που σχηματίζουν τα χερσαία όρια γύρω από την Αθήνα—την Πάρνηθα στα βόρεια, την Πεντέλη στα βορειοανατολικά, το Αιγάλεω στα δυτικά και τον Υμηττό στα ανατολικά—όλα, εκτός από τον Υμηττό, έχουν υποστεί μεγάλες δασικές πυρκαγιές τις τελευταίες δεκαετίες. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που οι Αθηναίοι είναι θυμωμένοι και θέλουν να αποδώσουν ευθύνες.
«Υπάρχει πολιτική αγανάκτηση αλλά και συνεχής πολιτική αντιπαράθεση», μου είπε μέσω βιντεοκλήσης ο Μιχάλης Διακάκης, επίκουρος καθηγητής γεωγραφίας και κλιματολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. «Κάθε φορά που ξεσπάει φωτιά, το κοινό εξοργίζεται. Είναι λυπηρό που γίνεται πολιτικό ζήτημα, γιατί το μεγαλύτερο μέρος του προβλήματος είναι επιστημονικό… Δεν είναι τόσο θέμα πολιτικών κομμάτων, αλλά μακροπρόθεσμης πολιτικής. Και όταν γίνεται πολιτικό, γίνεται πιο δύσκολο να λυθεί.»
Το 2023, καθώς η Πάρνηθα καιγόταν, ορισμένοι Αθηναίοι που μίλησαν στους New York Times φάνηκε να υπονοούν ότι η κυβέρνηση χρησιμοποιεί την κλιματική αλλαγή ως εύκολη δικαιολογία. «Κάθε χρόνο λένε το ίδιο, “Κάνουμε ό,τι μπορούμε· φταίει η κλιματική αλλαγή”», είπε ένας πολίτης.
Ως δημοσιογράφος για θέματα κλίματος, μπορώ να συμπονέσω πολιτικούς όπως ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος έχει δηλώσει ότι οι πυρκαγιές που έχουν ρημάξει τη χώρα δείχνουν «την πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής». Προφανώς, η κλιματική αλλαγή έχει παίξει ρόλο—όπως τόνιζε συνεχώς ο μετεωρολόγος πυρκαγιών Γιανναρός, αν οι συνθήκες είναι κατάλληλες για την εκδήλωση ακραίας πυρκαγιάς, καμία διαχείριση καυσίμων δεν μπορεί να την αποτρέψει.
Αλλά η κλιματική αλλαγή δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας. Ο ελληνικός λαός απαιτεί λύσεις—και έχει κάθε δικαίωμα και λόγο να το κάνει—και οι πυροσβέστες και επιστήμονες που συνάντησα έχουν πολλές ιδέες για το πώς να μετριαστούν οι πυρκαγιές και να βελτιωθούν τόσο η πρόληψη όσο και η καταστολή. Θα ήθελαν απλώς να δουν περισσότερη έρευνα, περισσότερα δεδομένα και περισσότερη χρηματοδότηση για να θέσουν τις ιδέες τους σε εφαρμογή.
Δορυφορική εικόνα πυρκαγιάς στο ελληνικό νησί της Χίου στις 23 Ιουνίου 2025. NASA Worldview, NASA Earth Science Data and Information System (ESDIS).
Μια εβδομάδα αφότου πέταξα πίσω στη Νέα Υόρκη, μια πυρκαγιά στο ελληνικό νησί της Χίου αποτέφρωσε 11.600 στρέμματα. Στις αρχές Ιουλίου, ξέσπασε άλλη μία πυρκαγιά μέσα στον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας· ευτυχώς, οι ήπιες καιρικές συνθήκες και η άμεση επέμβαση των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης οδήγησαν στην ταχεία καταστολή της. Αργότερα τον ίδιο μήνα, μια φωτιά στα βόρεια προάστια της Αθήνας προκάλεσε εκκενώσεις στο Κρυονέρι—μια πόλη μόλις λίγα μίλια βόρεια της Εκάλης και του Δάσους Φασιδέρι.
Αυτές είναι μόνο λίγες από τις πυρκαγιές που έχουν απειλήσει την Ελλάδα αυτό το καλοκαίρι. Σε διάστημα μόλις 24 ωρών στα τέλη Ιουλίου, η Πυροσβεστική Υπηρεσία ανακοίνωσε ότι αναφέρθηκαν τουλάχιστον 44 νέες δασικές πυρκαγιές.
Και απομένουν σχεδόν τρεις μήνες ακόμη για να τελειώσει η αντιπυρική περίοδος.
Τζέσικα Μακένζι
Η Τζέσικα Μακένζι είναι αναπληρώτρια συντάκτρια στο Bulletin of the Atomic Scientists. Το έργο της έχει δημοσιευτεί στους New York Times, National Geographic, Audubon Magazine, Backpacker, The Counter και Grist, μεταξύ άλλων εκδόσεων, και έχει κερδίσει βραβεία ή τιμητικές διακρίσεις από την Εταιρεία Προηγμένης Επιχειρηματικής Επιμέλειας και Συγγραφής, τα Βραβεία Συγγραφής Γεωργικών Δημοσιογράφων της Βόρειας Αμερικής και το The Newswomen’s Club of New York. Το 2018, ολοκλήρωσε το Πρόγραμμα Lede για Δημοσιογραφία Δεδομένων στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια. Προηγουμένως, ήταν διευθύντρια σύνταξης του ιστότοπου ειδήσεων Civicist για την πολιτική τεχνολογία και έκανε πρακτική άσκηση στο περιοδικό The Nation. Εκτός εργασίας, η Τζέσικα είναι κηπουρός σε αυλές, πολύ αργή δρομέας και ενθουσιώδης πεζοπόρος με σακίδιο πλάτης. Έχει διασχίσει τρία μεγάλα μονοπάτια μέχρι σήμερα: το Long Trail του Βερμόντ, το Northville-Placid Trail στη Νέα Υόρκη και το Cohos Trail στο Νιου Χάμσαϊρ.
Μία σύνοψη για τον νέο ιστορικό βιβλίο (φωτ.) του Αλέξανδρου Γ. Τζιόλα που κυκλοφορεί.
ΣΥΝΑΡΠΑΣΤΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ για την περιοχή μας.
ΣΥΝΕΒΗΣΑΝ στα ΓΡΕΒΕΝΑ – ΣΤΗΝ Ανω ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ – ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΣΙΑ – ΟΣΑ ΜΑΣ ΔΙΗΓΟΥΝΤΑΙ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΕΙΜΕΝΑ και μας ξεφεύγουν της προσοχής, για τον τόπο μας.
ΟΙ ΗΡΩΕΣ & ΟΙ ΛΑΟΙ δημιουργούν το μέλλον τους τον 3ο αι. π.Χ. στην ΠΙΝΔΟ & στον τότε ΚΟΣΜΟ.
Στο βιβλίο διαβάζουμε και μαθαίνουμε στις 245 σελίδες (με χάρτες και εικόνες) :
ΠΟΛΥΠΕΡΧΩΝ : ο πρώτος διάσημος άνδρας της Πίνδου και των Γρεβενών – Ποιος ήταν, Πότε & Που έδρασε ο στρατηγός του Μέγα Αλέξανδρου που κατάγονταν από την Τυμφαία; Η ζωή του, οι μάχες, οι διαδρομές του. Ο Αντίπατρος – Η Ολυμπιάδα – Ο Κάσσανδρος – Οι διάδοχοι του Μ. Αλέξανδρου – Οι Αθηναίοι – Οι Μολοσσοί – οι Μακεδόνες, οι Τυμφαίοι και οι Ελιμειώτες, όλοι σε μία μεγάλη ιστορική συναρπαστική αλληλοπλοκή.
ΠΟΣΟΙ ήταν και ΠΟΙΟΙ ήταν οι ΣΤΡΑΤΗΓΟΙ και οι ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΙ του Μέγα Αλέξανδρου από την Ανω Μακεδονία – Με Βιογραφικά στοιχεία και τη δράση τους – Τι έκαναν στους πολέμους των Διαδόχων από το 323 μέχρι το 281 π.Χ. – Πώς έχασαν την ζωή τους ή πως σκοτώθηκαν στις μάχες; Οι εκστρατείες των Μακεδόνων και οι μάχες στη Θεσσαλία.
ΟΙ ΤΥΜΦΑΙΟΙ και οι ΠΕΡΙΞ αυτών ΛΑΟΙ : Ποιοι ήταν οι λαοί της Ανω Μακεδονίας τον 5ο-3ο αι. π.Χ. – Τι σχέσεις είχαν μεταξύ τους – Ποια ήταν τα όρια των αρχαίων Βασιλείων τους – Οι μύθοι και οι ελληνικές διάλεκτοι που τους ένωναν – Τι σχέσεις είχαν οι Τυμφαίοι της ορεινής Πίνδου με τους γείτονες και ειδικότερα με τους Ελιμειώτες και τους Μολοσσούς. – Οι Μολοσσοί της Ηπείρου και οι Τυμφαίοι σε μία κοινή μοίρα – Ο Ευρυπίδης με την Ανδρομάχη στην Πασσαρώνα της Ηπείρου, για ποιο λόγο ήρθε και τι σχέσεις είχε ο βασιλιάς Θαρύπας με τους Μολοσσούς και τους Τυμφαίους – Με τους Αθηναίους ή με τους Σπαρτιάτες είχαν ταχθεί οι Μολοσσοί και οι Μακεδόνες · ποιοι Τυμφαίοι & Ελιμειώτες και πότε συμμετείχαν σε μάχες και σε εκστρατείες μαζί τους;
ΠΟΤΕ ΚΑΙ ΠΟΥ βρέθηκαν αντιμέτωποι ο Κάσσανδρος με τους Τυμφαίους & τους Μολοσσούς του Πολυπέρχοντα. – Όλα τα γεγονότα με τις διαμάχες τους και τον ρόλο των συμμάχων τους, της γύρω περιοχής μας – Που βρέθηκαν αντιμέτωποι οι στρατοί στην ορεινή Πίνδο – Ποιά είναι & που βρίσκεται η αρχαία Εύια όπου βρέθηκαν αντίπαλες οι Ολυμπιάδα και η Ευρυδίκη με τα Μακεδονικά στρατεύματα, που η κάθε μία είχε έτοιμα για εμφύλια μάχη; Πως κέρδισε ο Κάσσανδρος την συμμαχία Πολυπέρχοντα-Ολυμπιάδας ; Πότε και ποιος στρατός επαναστάτησε και έριξε τον βασιλιά του;
ΠΟΙΑ ΗΤΑΝ η όμορφη Τυμφαία ΚΡΑΤΗΣΙΠΟΛΗ ηγεμόνας της Συκιώνας της Κορίνθου. Ο στρατηγός Φωκίων των Αθηνών με τον Πολυπέρχοντα και τους Μακεδόνες. Τι έκαναν στην Πελοπόννησο οι διάδοχοι του Βασιλικού Οίκου της Τυμφαίας και ποιες πόλεις κρατούσαν. Τι απέγιναν οι Ελέφαντες που κατέβασε ο Πολυπέρχων στην Πελοπόννησο;
Με το παιδί σήμερα στη χώρα μας ασχολούνται δεκάδες σύλλογοι, ευαγή ιδρύματα, ειδικές υπηρεσίες και άλλοι. Ειδικά προγράμματα εξάλλου για την προστασία και την ασφάλεια του παιδιού και των νέων γενικά της ΕΛ.ΑΣ.
Είναι τόσοι πολλοί σήμερα αυτοί που ενδιαφέρονται γενικώς για το παιδί ώστε αυτό να νιώθει προστατευμένο και ήρεμο. Παρόλα αυτά πολλές είναι οι νεαρές, με κάτι φακέλους στο χέρι όπως και μπλοκ εισπράξεων κυρίως σε καφετέριες και πολυσύχναστα στέκια και ζητούν ενίσχυση για το παιδί.
Έκανε ποτέ κόπο κάποια υπηρεσία να τις ελέγξει αν είναι κανονικές και νόμιμες ή μήπως είναι της αρπαχτής και αλεξιπτωτιστές;
Στην Ελλάδα βρισκόμαστε και το παραμύθι πάει σύννεφο. Άλλωστε στη χώρα αυτή ισχύει η θρυλική ρήση του Γιάννη Τσαρούχη: στην Ελλάδα είσαι ότι δηλώσεις».
Σημ: η πατρότητα της ρήσης αποδίδεται στο Χαρίλαο Τρικούπη
«Αν έτρωγε … κουτόχορτο»
του Στράτου Σιμιτζή
Έχουν πάρει ένα σωρό μηνύματα, τόσο εγχώρια, τόσο διεθνή, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι με τεράστια διαφορά ο πιο κατάλληλος για πρωθυπουργός της χώρας και ακόμη με την ρότα που ακολουθούν δεν έχουν καν αντιληφθεί πως ο ελληνικός λαός δεν τρώει κουτόχορτο για να υιοθετήσει τις πολιτικές τους.
Τώρα αν είναι δυνατόν να θεωρείται σοβαρή και υπεύθυνη πολιτική της αντιπολίτευσης εν γένει της εργαλειοποίησης ενός σιδηροδρομικού δυστυχήματος, η λασπολογία, η ανέλεγκτη συκοφαντία, το μένος και η χολή που εκβάλλουν.
Και ενώ σε όλα τα μέτωπα έχουν φάει τα μούτρα τους, διακατέχονται από τέτοιο γινάτι και τόσο μίσος εναντίον του Έλληνα πρωθυπουργού ώστε να μην είναι σε θέση να ερμηνεύσουν κοινά μηνύματα.
Σε τέτοια σύγχυση βρίσκονται. Σε κάθε περίσταση είναι ευτυχές πουν δεν ξέρουν τι τους γίνεται. Για την αντιπολίτευση με την τακτική που ακολουθεί συλλήβδην και τα ζητήματα που επιμένει να εργαλοποιεί ισχύει το «πιάσαμε έναν κλέφτη, τον αφήνουμε αλλά δεν μας αφήνει εκείνος».
Γιατί όσο κι αν δείχνουν άνετοι, η καταστροφική ρότα που ακολουθούν, δεν μπορεί παρά να τους προβληματίζει, αλλά αν την εγκαταλείψουν ώστε γελοιοποιούνται
Μιας και μέχρι σήμερα ούτε πολιτικό όφελος απεκόμισαν ούτε χαΐρι είδαν αλλά ούτε και προκοπή.
Μέγα το της θαλάσσης κράτος
του Στράτου Σιμιτζή
Η εθνική πόλο γυναικών με την κατάκτηση του χρυσού μεταλλίου στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα υγρού στίβου, απέδειξε πως είμαστε παραδοσιακός ναυτικό λαός που από την αρχαιότητα κυριαρχεί στις θάλασσες.
Κοντά στους ναυταθλητές μας και τις επιτυχίες τους στα ναυταθλητικά αθλήματα, η χώρα μας κυριαρχεί στην παγκόσμια εμπορική ναυτιλία και οι έλληνες εφοπλιστές δίνουν βροντερό παρών στα παγκόσμια κέντρα ναυτιλίας.
Η θάλασσα από την αρχαιότητα ήταν στο επίκεντρο της δραστηριότητας των ελλήνων. Οι τριήρεις των ελλήνων έπλευσαν σε όλο τυον τότε γνσωτό κόσμο. Από το Γιβραλτάρ μέχρι τη Μέση Ανατολή και τον Εύξεινο Πόντο. Δημιούργησαν αποικίες, ίδρυσαν μεγάλες πόελις π.χ. Μασσαλία, δημιούργησαν τη Μεγάλη Ελλάδα, όλα με μπροστάρη τρο ναυτικό των αρχαίων ελλήνων.
Μέγα το της θαλάσσης κράτος, γράφει ο Θουκυδίδης
Τρανό ιστορικό παράδειγμα η Μεγάλη Βρεττανίκη, η οποία χάρη στο ναυτικό της δημιούργησε τη βρετανική αυτοκρατορία, που κατά τους Αλβέρτο και Βικτώρια, ο ήλιος δεν έδυε ποτέ.
Όμως η σημασία της θάλασσας στη ζωή των αρχαίων ελλήνων αποδίδεται εύγλωτα και από τον χρησμό που ζήτησε από το Μαντείο των Δελφών ο Θεμιστοκλής, ενόψει της εισβολής των Περσών υπό τον Ξέρξη και η Ναυμαχία στη Σαλαμίνα 480 π.Χ. που ακολούθησε.
Ο Δίας ο βροντόλαλος, η χάρη του κάνει, το ξύλινο τείχος για σένα και τα τέκνα σου απόρθητο θα μείνει όπου ξύλινο τείχος γράφε πλοία τριείρεις.
Η νικηφόρα ναυμαχία στη Σαλαμίνα όπου έσωσε την Αθήνα για να επιβεβαιωθεί ο χρησμός για τα ξύλινα τείχη, που θα έσωζαν την Αθήνα.
Κάτω από αυτή τη θεώρηση και με δεδομένο τη λαμπρή παράδοση των Ελλήνων ως ναυτικού λαού. Οι επιδόσεις μας στα ναυταθλητικά αθλήματα δικαιολογούνται απόλυτα και επιδέχονται περαιτέρω επέκταση.
«Η πλειοψηφία του ελληνικού λαού θέλει να αλλάξουν οι συνθήκες της καθημερινής μας ζωής και οι περισσότεροι από όσους ασκούν εξουσία ως εκπρόσωποι μας». Αυτό αποτυπώνεται σε κάθε πολιτική διαδικασία (με πρώτη σε σημασία τις εθνικές εκλογές), έχει μονιμοποιηθεί σύμφωνα με όλες τις δημοσκοπήσεις ανεξαιρέτως και είναι ήδη εδραιωμένη πεποίθηση του κοινού, προκαλώντας διάχυτο κλίμα απαισιοδοξίας. Δυστυχώς, το κατεστημένο μας, βυθισμένο στην διαπάλη για νομή και κατανομή της όποιας και όσης εξουσίας του έχει απομείνει, αδυνατεί να ανταποκριθεί στο πολιτικό αίτημα για ΑΛΛΑΓΗ. Αυτή ακριβώς η παραγνώριση του δημόσιου αισθήματος εξελίσσεται σε ύβρη κατά της Δημοκρατίας μας και των εγγυήσεων της. Βάζει σε
επισφάλεια, θεσμικά ασφαλώς, έως και συνταγματικά, όπως όμως και οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά κεκτημένα. Και διαιωνίζει την ομηρία της χώρας μας από «πιστωτές», «συμμάχους» και εγχώριους ισχυρούς του χρήματος. Εξάρτηση η οποία, με την σειρά της, υποβαθμίζει την διεθνή θέση της χώρας μας, αναζωπυρώνοντας παλιές και επιτρέποντας νέες απειλές εις βάρος μας.
Μεγάλο μέρος του «πολιτικού προσωπικού» μας έχει ενσωματωθεί στο καθεστώς αυτό υπονομευμένης εκπροσώπησης και περιορισμένης εθνικής και λαϊκής κυριαρχίας στο οποίο έχουμε περιπέσει. Εδώ και αρκετά χρόνια, αυτή η δράκα του κατεστημένου μας, αντί να εκπροσωπεί εμάς έχει ξεπέσει σε συμπαίκτη τρίτων. Ζητάει την ψήφο μας για να εξυπηρετήσει ίδια και όχι το εθνικό και δημόσιο συμφέρον. Όσοι και όποιοι διάλεξαν αυτό τον δρόμο έχουν απλώς ξεκόψει από τον δημοκρατικό χώρο, όποια και να είναι η κομματική τους στέγη. Με τα στερνά αρκετών να μην τιμούν τα πρώτα τους.
Όπως έχουν έρθει τα πράγματα, μια δημοκρατική συνείδηση δεν δικαιώνεται με την αποχή από την βαρβαρότητα. Ζητείται η στήριξη της σε ένα ευρύ, πολιτικό μέτωπο για ανατροπή των δεδομένων και ΑΛΛΑΓΗ πορείας. Αλλαγή η οποία περιλαμβάνει:
– την αποκατάσταση της πατρίδας μας, ως ανεξάρτητου
κράτους με δικά του συμφέροντα
– την στήριξη των οικονομικά ασθενέστερων, την εμπέδωση της κοινωνικής δικαιοσύνης και την προστασία του περιβάλλοντος με συγκεκριμένα, μελετημένα μέτρα
– την αποδοκιμασία όσων συμβιβάστηκαν και την τιμωρία όσων συνέργησαν στην υπονόμευση της δημοκρατίας. Την Βουλή με νομοθετική πρωτοβουλία και ουσιαστική ελεγκτική εξουσία έναντι όλων. Την Δικαιοσύνη διατεθειμένη και ικανή να επιβάλλει την ισονομία. Την Κυβέρνηση σε αδρή ηθική βάση, έντιμη στις σχέσεις της μαζί μας, λιτή και δημοκρατική με ξεκάθαρες αρμοδιότητες και ευθύνες των μελών της, του Πρωθυπουργού συμπεριλαμβανόμενου.
Ένα τόσο απαιτητικό διάβημα δεν θα άντεχε την επιβάρυνση του από ιδιοτέλειες και γι’ αυτό χρειάζεται αγωνιστές και όχι καριερίστες. Χρειάζεται ακόμα αντικατάσταση στερεότυπων τα οποία έχουν πάψει να λειτουργούν από σχήματα τα οποία αποδίδουν. Με καθοριστικό ανάμεσα στα σχήματα αυτά, την εξεύρεση και υπόδειξη προσώπου το οποίο θέλει την ΑΛΛΑΓΗ και μπορεί να νικήσει και σε δημοσκοπήσεις
και σε εκλογές τον σημερινό Πρωθυπουργό ή τον όποιον ίσως υποδεικνύονταν αντ’ αυτού. Είναι βέβαιο ότι υπάρχουν περισσότερα από ένα πρόσωπα ανάμεσα στα εκατομμύρια συμπατριωτών ανά τον
κόσμο ικανά να φέρουν σε πέρας το έργο αυτό. Ζητούμενα παραμένουν η δημοκρατική νομιμοποίηση της επιλογής του προσώπου και η εκ μέρους του αναδοχή του βάρους μιας τόσο μεγάλης ευθύνης.
Αυτός είναι ο δρόμος μπροστά για δημοκρατικούς πολίτες, κινήματα, φορείς, οργανώσεις και κόμματα. Μπορούμε όλες και όλοι να σκεπτόμαστε που βρισκόμαστε, τι διαθέτουμε και τι μας λείπει για να προχωρήσουμε. Και να κρινόμαστε από την ανταπόκρισή μας σ’ αυτή την πρόσκληση ελπίδας.
Η διεθνής κοινότητα καλωσόρισε την ιστορική συμφωνία μεταξύ των δύο άσπονδων εχθρών του Καυκάσου, της Αρμενίαςκαι του Αζερμπαϊτζάν, με τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να μεσολαβεί, και σε μπροστά στις κάμερες να βάζει τους ηγέτες των δύο χωρών να δίνουν τα χέρια.
Η συμφωνία αυτή πράγματι φαίνεται να διασφαλίζει για την ώρα την ειρήνη, έπειτα από τον ατυχή πρόσφατο πόλεμο για την Αρμενία, η οποία απώλεσε τα ιστορικά δικά της εδάφη στο Ναγκόρνο Καραμπάχ (Αρτσάχ). Στο πλαίσιο της συμφωνίας, οι δύο χώρες αποφάσισαν τη δημιουργία ενός σημαντικού διαμετακομιστικού διαδρόμου, που θα ονομαστεί «Διάδρομος Τραμπ για τη Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία». Ο διάδρομος αυτός θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με την αυτόνομη δημοκρατία του Ναχιτσεβάν, η οποία συνορεύει με την Τουρκία, μέσω αρμενικού εδάφους.
Όπως ανακοινώθηκε επίσημα από τον Λευκό Οίκο, ο νέος διάδρομος θα «επιτρέπει την απρόσκοπτη συνδεσιμότητα μεταξύ των δύο χωρών, με σεβασμό στην κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και τον λαό της Αρμενίας».
Για το Μπακού, ο διάδρομος σημαίνει άμεση χερσαία σύνδεση με το Ναχιτσεβάν, ενίσχυση δεσμών με την Τουρκία και εδραίωση των μεταπολεμικών κερδών μέσω «διπλωματίας υποδομών». Παράλληλα, ενισχύει τη θέση του Αζερμπαϊτζάν ως κομβικού κέντρου μεταφορών και logistics σε παγκόσμιο επίπεδο.
Για το Γερεβάν, η συμφωνία προσφέρει ευκαιρίες ένταξης σε ευρύτερα εμπορικά δίκτυα, διαφοροποίηση της οικονομίας και προσέλκυση ξένων επενδύσεων, ενώ συμβάλλει στη σταδιακή ομαλοποίηση των σχέσεων με τους γείτονές του. Ο διάδρομος θα λειτουργεί βάσει της αρμενικής νομοθεσίας, ενώ οι ΗΠΑ θα μισθώσουν τη γη σε κοινοπραξία για την ανάπτυξη και διαχείρισή του.
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά όμως και ποιοι είναι οι πραγματικοί νικητές; Δεδομένου ότι οι Αζέροι, με τις πλάτες της Τουρκίας, κέρδισαν τον πόλεμο, είναι δυνατόν να παραχωρούσαν κάτι στον ηττημένο, εάν δεν ήταν αυτό προς το απόλυτο συμφέρον τους;
Η πραγματικότητα και η real politik δυστυχώς δεν ευνοούν την ιστορική μας σύμμαχο -και μόνιμα αδικημένη από την τουρκική επεκτατικότητα και θηριωδία, Αρμενία.
Οι Attica Times ζήτησαν τη γνώμη του του οικονομολόγου Ανδρέα Τσιφτσιάν, ο οποίος είναι γνώστης της γεωπολιτικής κατάστασης της περιοχής. Μας ανέλυσε την πραγματικότητα πίσω από τις «γραμμές» και τις πανηγυρικές ανακοινώσεις, ενώ παράλληλα κρούει και τον κώδωνα του κινδύνου για τη λογική που λύνονται αυτού του τύπου οι συγκρούσεις, κατά την οποία το διεθνές δίκαιο -και το δίκαιο γενικότερα- πάνε… περίπατο, καθώς νόημα έχει μόνο η ισχύς. Και η διάθεση επιβολής της.
Ακολουθεί η ανάλυση:
Με τη συμφωνία-μνημόνιο μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, Οι ΗΠΑ εισχωρούν με τον πιο πανηγυρικό τρόπο στην καρδιά του Καυκάσου. Ο «διάδρομος Ζακενζούρ» γίνεται «Trump corridor» και ιδιωτικοποιείται. Με αυτόν τον «βελούδινο» τρόπο και χωρίς να φαίνεται παραχώρηση εδαφών της Αρμενίας στο Αζερμπαϊτζάν, αλλά παραχώρηση χρήσης σε «ουδέτερη» ιδιωτική εταιρία για 99 χρόνια, το πρόβλημα της σύνδεσης Αζερμπαϊτζάν και Ναχιτσεβάν (εξκλάβιου του Αζερμπαϊτζάν μεταξύ Αρμενίας και Τουρκίας) επιλύεται.
Η συμφωνία επιβεβαιώνει τη δεινή θέση, στην οποία βρίσκεται η Αρμενία. Αναγκάζεται να υποκύπτει σε κάθε κακό, για να μην τη βρει το χειρότερο.
Το διεθνές δίκαιο δε σημαίνει τίποτα από μόνο του. Δικό σου είναι μόνο ό,τι μπορείς να υπερασπιστείς. Έχει νόημα και είναι απαραίτητο, μόνο σε συνδυασμό με ισχύ.
Ισχύς χωρίς διεθνές δίκαιο είναι η επιβολή του ισχυρότερου, ναι, αλλά και αντίστροφα, το διεθνές δίκαιο χωρίς ισχύ λειτουργεί ως πρόσχημα δικαίωσης της πολιτικής του ισχυρότερου και ουσιαστικά πριμοδοτεί την επιθετική πολιτική του αντιπάλου, οδηγώντας νομοτελειακά σε ειρηνευτικές συμφωνίες επώδυνων συμβιβασμών. Ως κέρδος τότε διαφημίζεται η «ειρήνη», όμως με αποδοχή όρων που αλλοιώνουν τη σημασία της.
Με απλά λόγια, όταν δε συνυπάρχουν και τα δύο ταυτόχρονα, κερδισμένος είναι πάντα ο ισχυρότερος. Η συμφωνία μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν το επιβεβαιώνει. Ο Τραμπ εκμεταλλεύτηκε το έλλειμμα ισχύος, δηλαδή την αδυναμία της Αρμενίας και την αποδυναμωμένη επιρροή της Ρωσίας.
Επιβεβαιώνεται επίσης, ότι όταν τουρκικός κόσμος πιέζει και απειλεί, κερδίζει. Και κερδίζει με προβολή σκληρής ισχύος, όχι με γλυκανάλατες ρητορικές περί διεθνούς δικαίου. Οι απειλές του «βγαίνουν» και άρα δεν υπάρχει και λόγος να τις εγκαταλείψει.
Στην εν λόγω συμφωνία εξαλείφονται οι έννοιες της αμοιβαιότητας και ισότητας.
Η παρουσία των ΗΠΑ δε δύναται να εκληφθεί ως «ουδέτερη εγγύηση», διότι η μεσολάβηση για τη δημιουργία του διαδρόμου ικανοποιεί τις απαιτήσεις μόνο της μιας πλευράς. Η Αρμενία δεν παίρνει κάτι. Το μόνο που παίρνει η Αρμενία είναι η μη επίθεση του Αζερμπαϊτζάν για τη βίαιη προσάρτηση του διαδρόμου.
Η έννοια της αμοιβαιότητας ωστόσο, θα απαιτούσε έναν διευρυμένο «διάδρομο Τραμπ», ο οποίος θα προεκτείνονταν και μέσα στο Αζερμπαϊτζάν, ώστε οι Αρμένιοι να μπορούν να έχουν ασφαλή πρόσβαση στη λεκάνη της Κασπίας για εμπόριο και αλιεία. Επίσης, τo Αζερμπαϊτζάν δεν παραχωρεί δικαίωμα περίκλειστου κράτους στην Αρμενία και η κυβέρνηση Πασινιάν χάνει μια μοναδική ευκαιρία να το απαιτήσει.
Επιπλέον, στο άρθρο XV τα δύο μέρη παραιτούνται από καταγγελίες, διαμαρτυρίες και αντιρρήσεις, καθώς και από την εμπλοκή τους σε διαδικασίες εναντίον του άλλου μέρους. Στο άρθρο IV γίνεται αναφορά στην υποχρέωση των μερών για αποχή από κάθε παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις του άλλου μέρους.
Ως τέτοια όμως θα μπορούσε να εκληφθεί η καταγγελία στη λειτουργία της δικαιοσύνης του Αζερμπαϊτζάν, για απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων, όπου παραβιάζεται κάθε αρχή δικαίου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ίδια προβληματική ισχύει και για την επιστροφή των προσφύγων στο Αρτσάχ. Οπότε η αρχή της ισότητας δεν κατοχυρώνεται επίσης, εφόσον για το Αζερμπαϊτζάν δεν υπάρχει το νομικό ή πολιτικό υπόβαθρο τέτοιων απαιτήσεων. Η αρμενική κυβέρνηση, συνεπώς, παραιτείται από μία βασική και συμβατική της υποχρέωση.
Για το Αζερμπαϊτζάν και την Τουρκία, τα οικονομικά πλεονεκτήματα είναι πολλαπλά. Ο διάδρομος προσφέρει στο Αζερμπαϊτζάν τη δυνατότητα να συνδεθεί με την Ευρώπη, μέσω διέλευσης αγωγών, γραμμής οπτικών ινών, καλωδίωσης και ενεργειακής σύνδεσης, σιδηροδρομικής γραμμής και οδικού δικτύου. Την ίδια δυνατότητα προσφέρει και στην Τουρκία με αντίστροφη φορά, παρέχοντας πρόσβαση στην περιοχή των τουρκόφωνων και μουσουλμανικών, τουρανικών κρατών της κεντρικής Ασίας (Ουζμπεκιστάν, Τουρκμενιστάν, Κιργιστάν, Καζακστάν) και των Ουιγούρων της Κίνας, μια περιοχή όπου η Τουρκία εποφθαλμιά οικονομική και κατ’ επέκταση πολιτική επιρροή. Μια επιρροή, την οποία οι ΗΠΑ πολύ πιθανόν να μην της αρνηθούν, εφόσον μπορεί να χρησιμεύσει ως δαμόκλειος σπάθη στο μαλθακό υπογάστριο της εθνικής ασφάλειας της Ρωσίας.
Ωστόσο, η αναβάθμιση ή μη της Τουρκίας θα εξαρτηθεί τόσο από την αντίδραση της Ρωσίας, όσο και από τον ρόλο που θα της αναθέσουν ή θα της επιτρέψουν οι ΗΠΑ. Δε γνωρίζω αν υπάρχει συναίνεση από τον Πούτιν, στο πλαίσιο μιας νέας ανακατανομής ζωνών επιρροής. Ειδικά τότε, η θέση της Τουρκίας γίνεται δεινή.
Αν δε συμβαίνει όμως αυτό, τότε η Ρωσία έχει λόγους να ανησυχεί. «Αποκόπτεται» η πρόσβασή της στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, της Συρίας και του Ιράν. Η διέλευσή της προς τα εκεί προϋποθέτει τώρα τη σιωπηρή ανοχή ή οιονεί «άδεια» των Αμερικάνων. Ο Πούτιν ίσως αρχίσει να αντιλαμβάνεται τώρα, ότι για δυο σπιθαμές γης, μηδενικής στρατηγικής αξίας, στην Ουκρανία, έχασε δύο μαγαζιά γωνία. Τη Συρία και τώρα τον Καύκασο.
Του έδωσαν το μήλο και του πήραν το καφάσι.
Μεταξύ της αμερικανικής και ρωσικής πρότασης, τα δύο συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας, επέλεξαν, τελικά, τις ΗΠΑ. Απέρριψαν την πρόταση της Ρωσίας με εγγυήσεις και έλεγχο του «διαδρόμου» από τον ρωσικό στρατό. Αυτό από μόνο του καταδεικνύει περιορισμένη γεωστρατηγική επιρροή. Μία πολύ πιθανή αντίδραση της Ρωσίας, αν όχι η μόνη, είναι τώρα η ανατροπή του Πασινιάν με πραξικόπημα. Επιρροή όμως σημαίνει, ότι κάποιος θέλει να είναι μαζί μου. Το πραξικόπημα αντίθετα σημαίνει, επιβάλλομαι δια της βίας σε κάποιον που δε θέλει να είναι μαζί μου και, απλώς θα επιβεβαιώσει τη μειωμένη επιδραστικότητα της Ρωσίας. Δύο ρωσικές μηχανοκίνητες ταξιαρχίες κατοικοεδρεύουν στην Αρμενία, δήθεν για να την προστατεύουν. Στην πραγματικότητα είναι εκεί ως φόβητρο για να την ελέγχουν.
Το Ιράν ήδη αντιδρά με απειλές πολέμου και παρέμβασης προς ακύρωση της συμφωνίας. Ξαφνικά «συνορεύει» με τις ΗΠΑ, οι οποίες κάθονται πια στον σβέρκο του και εισχωρούν με επενδύσεις μέσα στην καρδιά μιας περιοχής, την οποία το Ιράν θεωρούσε υπό τον δικό του έλεγχο. Ο ρόλος του ως εμπορικός κόμβος μεταξύ Τουρκίας και Κεντρικής Ασίας απομειώνεται. Θυμίζω, ότι η Ευρασιατική Οικονομική Ένωση και το Ιράν υπέγραψαν στην Αστανά του Καζακστάν συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, με στόχο τη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και εργαζομένων μεταξύ του ευρασιατικού μπλοκ και της Τεχεράνης. Χωρίς την επαφή με την Αρμενία, (κράτος-μέλος της Ένωσης), το Ιράν χάνει το προβάδισμα και όφελος, με το οποίο λογάριαζε.
Το Ιράν (εκτός από τη Ρωσία) ήταν ο πιο σημαντικός σύμμαχος της Αρμενίας στην περιοχή. Αυτή ακριβώς τη συμμαχία με την «αυτοκρατορία του κακού» πλήρωσε η Αρμενία και στον πόλεμο του Αρτσάχ. Το ρίσκο του Πασινιάν είναι τεράστιο και τα «παίζει» όλα για όλα. Αν απολέσει δύο σημαντικούς συμμάχους της, τότε η Αρμενία θα βρεθεί στη μέγγενη δύο άσπονδων εχθρών.
Τέλος, για την Ελλάδα και την Κύπρο, η σημασία της συμφωνίας χρειάζεται ξεχωριστή ανάλυση. Μάλλον θα πρέπει να περιμένουμε να συμβεί αυτό που ήδη ξεκινά και συμβαίνει κάπου αλλού και μας αφορά.
Ο Τραμπ βλέπει τη γεωπολιτική ως μπίζνα. Η γεωστρατηγική δεν έχει για αυτόν αξία. Με το βλέμμα στο Αιγαίο, οι «λύσεις» στο τραπέζι είναι ό,τι το μυαλό του Τραμπ αντιλαμβάνεται ως business και μπορεί να προϊδεάζουν και τη δική μας κατάληξη. Διεθνές Δίκαιο, ανθρώπινα δικαιώματα, πρόσφυγες, πολιτικοί κρατούμενοι και, τέτοια γραφικά, δε φαίνεται να συνιστούν βάση συζήτησης στην ατζέντα της «δημιουργικής επίλυσης προβλημάτων» του προέδρου των ΗΠΑ.
ΕΝΗΜΕΡΩΜΕΝΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ¹
Αύγουστος 2025 Θωμάς Μαρκόπουλος και Ιωάννης Καρκάζης²
*¹: Η παρούσα μελέτη αποτελεί μέρος εν εξελίξει ερευνητικού έργου του Κέντρου Στρατηγικών Σπουδών (CSS) με τίτλο «ΟΙ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ», υπό τον συντονισμό του Θωμά Μαρκόπουλου. Οι αναφορές που παράγονται στο πλαίσιο του παραπάνω έργου παρατίθενται στο Παράρτημα 1.
*²: Διευθυντής CSS
Περίληψη.
Η παρούσα μελέτη παρέχει μια συνολική επισκόπηση του Πυρηνικού Σταθμού Ηλεκτροπαραγωγής Ακκιού (Akkuyu NPP) στην Τουρκία, παρουσιάζοντάς τον ως κεντρικό άξονα της αναδυόμενης ενεργειακής υποδομής της χώρας. Χρησιμοποιώντας πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές, η ανάλυση εξετάζει τις τεχνικές προδιαγραφές, την οικονομική διαμόρφωση, τη γεωπολιτική θέση, καθώς και τις κοινωνικο-περιβαλλοντικές ανησυχίες του έργου.
Ο σταθμός Akkuyu προτείνεται ως μέρος της στρατηγικής επιδίωξης της Τουρκίας για ενεργειακή ασφάλεια, στοχεύοντας στη διαφοροποίηση του ενεργειακού της μείγματος και στη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, η χρήση ρωσικής τεχνολογίας και τεχνογνωσίας —μέσω της συμμετοχής της Rosatom— θέτει ζήτημα τεχνολογικής κυριαρχίας και γεωπολιτικής ευαλωτότητας.
Το μοντέλο «Κατασκευή–Κτήση–Λειτουργία» (Build-Own-Operate) που εφαρμόζει η Ρωσία συνεπάγεται τη δημιουργία μακροχρόνιων πολιτικών και οικονομικών εξαρτήσεων, οι οποίες ενδέχεται να επηρεάσουν την αυτονομία της Τουρκίας στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής. Πέρα από τα στρατηγικά και τεχνικά ζητήματα, η μελέτη αναδεικνύει τις ισχυρές αντιδράσεις της κοινωνίας των πολιτών, περιλαμβανομένης της αντίθεσης από τοπικές κοινότητες και περιβαλλοντικές οργανώσεις.
Αυτές οι ομάδες έχουν εγείρει σοβαρές ανησυχίες για το οικολογικό αποτύπωμα του σταθμού, τους σεισμικούς κινδύνους και την εμφανή έλλειψη διαφάνειας στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η περιβαλλοντική αξιολόγηση επιπτώσεων και η δημόσια διαβούλευση έχουν επικριθεί για την περιορισμένη εμβέλειά τους και την ανεπάρκεια να επηρεάσουν ουσιαστικά τις τοπικές κοινωνίες, διαιωνίζοντας την κοινωνική δυσπιστία.
Το άρθρο υποστηρίζει ότι, παρότι το Akkuyu NPP συνιστά μια ιστορική επένδυση στο ενεργειακό μέλλον της Τουρκίας, εντούτοις ενσαρκώνει περίπλοκα ζητήματα που διαπερνούν τις διεθνείς σχέσεις, την περιβαλλοντική ηθική και την εσωτερική πολιτική. Η μελέτη υπογραμμίζει, εν τέλει, την ανάγκη για μια πιο ανοιχτή και διαφανή διαδικασία ενεργειακού σχεδιασμού, ιδίως για έργα που έχουν βαθιές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην κυριαρχία και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα της χώρας.
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Οι στρατηγικές επιδιώξεις της Τουρκίας για διαφοροποίηση του ενεργειακού της μείγματος έχουν επιταχυνθεί την τελευταία εικοσαετία λόγω της αυξανόμενης εγχώριας κατανάλωσης, των ανησυχιών για ενεργειακή ασφάλεια και της φιλοδοξίας να μειωθεί η εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Στο πλαίσιο αυτό, η κατασκευή του πρώτου πυρηνικού σταθμού της Τουρκίας, στο Ακκιού, αποτελεί σημείο καμπής στην ενεργειακή της πορεία.
Βρίσκεται στην Επαρχία Μερσίνης, στην ακτή της Μεσογείου, και δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνολογικό έργο αλλά και ένδειξη των μεταβαλλόμενων γεωπολιτικών συμμαχιών της Τουρκίας και της μακροπρόθεσμης ενεργειακής στρατηγικής της (Artantas, 2024).
Το έργο αναπτύσσεται από τη ρωσική κρατική πυρηνική εταιρεία Rosatom βάσει του μοντέλου Build-Own-Operate. Το Akkuyu είναι το πρώτο τέτοιο έργο παγκοσμίως που υλοποιείται σχεδόν εξ ολοκλήρου από ξένη εταιρεία. Το μοντέλο αυτό περιλαμβάνει τη χρηματοδότηση, την κατασκευή, τη λειτουργία και την κυριότητα του σταθμού από τη Rosatom σε όλη τη διάρκεια ζωής του, με την Τουρκία να αγοράζει την παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια βάσει μακροχρόνιας συμφωνίας.
Παρότι το μοντέλο αυτό προσφέρει τεχνικά και χρηματοοικονομικά πλεονεκτήματα —ιδιαίτερα για μια χώρα χωρίς σοβαρή πυρηνική εμπειρία— επιφέρει σύνθετες αλληλεξαρτήσεις και θέτει ερωτήματα για την εθνική κυριαρχία, τη στρατηγική αυτονομία και τις μακροχρόνιες οικονομικές συνέπειες (Temocin, 2019).
Το σχέδιο του Akkuyu προβλέπει τέσσερις αντιδραστήρες τύπου VVER-1200, με ισχύ περίπου 1.200 MW έκαστος, με στόχο να καλύψει περίπου το 10 % της ηλεκτρικής κατανάλωσης της Τουρκίας όταν ολοκληρωθεί. Αποτελεί μεγάλο βήμα προς τη μείωση των εκπομπών άνθρακα και την προώθηση καθαρότερων πηγών ενέργειας. Όμως, δεν συμφωνούν όλοι.
Περιβαλλοντικές οργανώσεις εκφράζουν ανησυχίες για τις επιπτώσεις στην ακτογραμμή της Μεσογείου, ειδικά δεδομένων των σεισμικών κινδύνων στη νότια Τουρκία. Επίσης, αμφισβητούν την επάρκεια των περιβαλλοντικών μελετών. Από την άλλη πλευρά, ομάδες της κοινωνίας των πολιτών επικρίνουν τη διαδικασία ως υπερβολικά βιαστική και αδιαφανή.
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, το Akkuyu υπογραμμίζει την εμβάθυνση της ενεργειακής συνεργασίας Τουρκίας–Ρωσίας, γεγονός που μπορεί να αλλάξει τις περιφερειακές ισορροπίες ισχύος. Κάποιοι θεωρούν ότι αυτό σηματοδοτεί απομάκρυνση της Τουρκίας από τις παραδοσιακές της συμμαχίες με τη Δύση, υποδηλώνοντας μια περισσότερο πολυπολική εξωτερική πολιτική. Αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό, καθώς η Τουρκία για χρόνια βασιζόταν σε δυτικές εταιρείες για την ενέργεια και φιλοδοξεί να καταστεί ενεργειακός κόμβος συνδετικός Ανατολής και Δύσης.
Σε οικονομικό επίπεδο, παραμένει αμφίβολο κατά πόσον το μοντέλο BOO είναι αποδοτικό βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, όσον αφορά τις τιμές συμβολαίων και τις επιπτώσεις στους Τούρκους καταναλωτές. Αν και η Rosatom αναλαμβάνει το αρχικό κόστος, η εξασφαλισμένη αγορά ενέργειας σε σταθερές τιμές μπορεί να αποδειχθεί ακριβότερη μακροπρόθεσμα. Η τοπική απόκτηση πυρηνικής τεχνογνωσίας και η δημιουργία εγχώριας δυναμικότητας παραμένουν περιορισμένες, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα της Τουρκίας να υλοποιήσει μελλοντικά έργα πυρηνικής ενέργειας αυτόνομα.
Αυτό το δοκίμιο επιχειρεί μια πολυδιάστατη ανάλυση του Akkuyu NPP, εξετάζοντας τα τεχνικά χαρακτηριστικά, τη χρηματοοικονομική διάρθρωση, τη γεωπολιτική σημασία και τις κοινωνικο-περιβαλλοντικές επιπτώσεις του. Μέσω επισκόπησης της επιστημονικής βιβλιογραφίας, πολιτικών εγγράφων και απόψεων ενδιαφερόμενων μερών, η μελέτη στοχεύει να αναλύσει πώς εντάσσεται το Akkuyu NPP στη συνολική ενεργειακή πολιτική της Τουρκίας και τι μπορεί να προσφέρει για μελλοντικές αναπτυξιακές υποδομές. Τοποθετώντας το Akkuyu NPP στο εθνικό και διεθνές πλαίσιο, το άρθρο συμβάλλει στη συζήτηση για τη διακυβέρνηση της ενέργειας, τη βιωσιμότητα και τις διασταυρώσεις τεχνολογίας και γεωπολιτικής.
2. ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
2.1 Εξέλιξη της Πυρηνικής Στρατηγικής της Τουρκίας
Η επιδίωξη της Τουρκίας για την απόκτηση πυρηνικής ενέργειας έχει εξελιχθεί μέσα από αρκετές δεκαετίες, καθοδηγούμενη από εσωτερικές φιλοδοξίες, τοπικές πιέσεις και παγκόσμια πρότυπα στον ενεργειακό τομέα. Ο αρχικός ενθουσιασμός για την πυρηνική τεχνολογία εμφανίστηκε τη δεκαετία του 1970, λόγω των στόχων για επέκταση της ενεργειακής διαφοροποίησης και μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Οι πολιτικές αναταραχές, οι συχνές αλλαγές κυβερνήσεων και οι δημοσιονομικοί περιορισμοί παρεμπόδισαν σοβαρά την πρόοδο κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου (Sovacool, 2010). Η έλλειψη θεσμικής συνέχειας και η περιορισμένη τεχνική ικανότητα καθυστέρησαν επίσης την εγκαθίδρυση μιας συνεπούς πυρηνικής πολιτικής.
Κατά τις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι ενεργειακές ανάγκες της Τουρκίας εκτινάχθηκαν λόγω της ταχείας αστικοποίησης, εκβιομηχάνισης και πληθυσμιακής αύξησης, οδηγώντας σε ανανεωμένο ενδιαφέρον για την πυρηνική ενέργεια ως στρατηγικό μέτρο αντιμετώπισης της ενεργειακής ανασφάλειας. Τότε η τουρκική κυβέρνηση μετέφερε το ενδιαφέρον της στον μακροπρόθεσμο ενεργειακό σχεδιασμό, ο οποίος ολοκληρώθηκε τελικά με τον Πυρηνικό Νόμο του 2007, που καθιέρωσε το νομοθετικό πλαίσιο για διεθνείς και ιδιωτικές επενδύσεις σε πυρηνικές εγκαταστάσεις (Kibaroglu, 2012).
Σημείο καμπής αποτέλεσε η διακρατική συμφωνία μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας το 2010. Η σύμβαση αυτή διευκόλυνε την κατασκευή του Πυρηνικού Σταθμού Ηλεκτροπαραγωγής Ακκιού (Akkuyu NPP), του πρώτου εμπορικού πυρηνικού σταθμού της Τουρκίας, στην επαρχία Μερσίνης. Το έργο αυτό σηματοδότησε τη μετάβαση από την πολιτική πρόθεση στη πρακτική εφαρμογή, εγκαινιάζοντας την πυρηνική εποχή της Τουρκίας (Erdoğan & Erdoğan, 2024). Το Akkuyu εξυπηρέτησε επίσης τον ευρύτερο στρατηγικό στόχο της Άγκυρας να καταστεί ενεργειακός κόμβος και να μειώσει την ευαλωτότητά της σε διαταραχές της ενεργειακής τροφοδοσίας.
2.2 Η Συμφωνία Τουρκίας–Ρωσίας
Η πυρηνική συνεργασία Τουρκίας–Ρωσίας είναι μοναδική όχι μόνο στο τεχνικό και οικονομικό, αλλά και στο γεωπολιτικό επίπεδο. Ο σταθμός Akkuyu κατασκευάζεται βάσει του μοντέλου Build-Own-Operate (BOO), το οποίο αποτελεί εξαίρεση στον παγκόσμιο πυρηνικό τομέα. Η κρατική ρωσική πυρηνική εταιρεία Rosatom θα κατέχει το 99% του σταθμού, με την Τουρκία να παρέχει ρυθμιστικό έλεγχο, παραχώρηση γης και πρόσβαση στο δίκτυο (Turkey Today, 2025).
Αυτή η δομή επιτρέπει στη Ρωσία να διατηρεί τον λειτουργικό έλεγχο και τον χρηματοοικονομικό κίνδυνο, ενώ η Τουρκία εξασφαλίζει παραγωγή ενέργειας χωρίς να καταβάλει αρχικά κεφάλαια. Το μοντέλο BOO έχει προκαλέσει αντιπαραθέσεις ανάμεσα σε αναλυτές και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Οι υποστηρικτές του υποστηρίζουν ότι βελτιώνει τη μεταφορά τεχνολογίας, απλοποιεί την υλοποίηση έργων και μειώνει τον χρηματοοικονομικό κίνδυνο για τις χώρες υποδοχής. Οι επικριτές επισημαίνουν θέματα μακροχρόνιας εξάρτησης από ξένους φορείς, περιορισμένης εγχώριας ικανότητας και πιθανών συνεπειών για την εθνική ασφάλεια (Schneider & Froggatt, 2023).
Στην περίπτωση της Τουρκίας, η συμφωνία αποτελεί ρεαλιστική λύση για την υπέρβαση του εσωτερικού ελλείμματος σε πυρηνική τεχνογνωσία και χρηματοδότηση. Πέραν του τεχνικού πλαισίου, η συμφωνία για το Akkuyu σηματοδοτεί μια ενίσχυση της στρατηγικής ευθυγράμμισης μεταξύ Άγκυρας και Μόσχας. Αν και η Τουρκία παραμένει σύμμαχος του ΝΑΤΟ και συνεργάζεται επί μακρόν με δυτικούς θεσμούς, η ενεργειακή της σχέση με τη Ρωσία αντικατοπτρίζει μια πιο σύνθετη πορεία εξωτερικής πολιτικής.
Η πυρηνική συμφωνία εντάσσεται σε ένα σύνολο διμερών δεσμών, περιλαμβανομένων αγωγών φυσικού αερίου (π.χ. TurkStream), εξοπλιστικών προμηθειών (π.χ. αντιαεροπορικά συστήματα S-400) και περιφερειακής διπλωματίας στη Συρία και τον Καύκασο (Nordic Monitor, 2025). Αυτή η πολυεπίπεδη σχέση έχει προκαλέσει ανησυχία στους δυτικούς συμμάχους αναφορικά με τον γεωπολιτικό προσανατολισμό της Τουρκίας. Ορισμένοι αναλυτές ερμηνεύουν τη συμφωνία για το Akkuyu ως μέρος μιας μεταστροφής της Άγκυρας προς μια ανεξάρτητη και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, με ισορροπία ανάμεσα σε δυτικούς και ανατολικούς δρώντες (Öniş, 2020). Άλλοι τη θεωρούν ως έκφραση πραγματισμού με κίνητρα τις ενεργειακές ανάγκες και τα οικονομικά συμφέροντα, και όχι ιδεολογική σύμπτωση.
2.3 Στρατηγικές Επιπτώσεις και Προοπτικές
Η πυρηνική πολιτική της Τουρκίας έχει σημαντικές επιπτώσεις σε περιφερειακό, τεχνολογικό και ενεργειακό επίπεδο. Όταν λειτουργήσει πλήρως, το Akkuyu αναμένεται να καλύπτει περίπου το 10 % της ηλεκτρικής ζήτησης της χώρας, μειώνοντας την εξάρτηση από εισαγωγές φυσικού αερίου και άνθρακα (World Nuclear Association, 2024). Αυτό είναι σύμφωνο με τους στόχους αποανθρακοποίησης και διαφοροποίησης ενέργειας που περιλαμβάνονται στο Εθνικό Ενεργειακό Σχέδιο και στη Στρατηγική για το Κλίμα της Τουρκίας.
Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της πυρηνικής φιλοδοξίας της Τουρκίας εξαρτάται από διάφορους παράγοντες: την ανάπτυξη εγχώριου ανθρώπινου δυναμικού, τις ρυθμιστικές δυνατότητες και την εμπιστοσύνη του κοινού. Η πυρηνική ενέργεια παραμένει αντικείμενο αντιπαράθεσης στην Τουρκία, και οι ανησυχίες για περιβαλλοντικό και σεισμικό κίνδυνο, καθώς και για τη διαφάνεια στη λήψη αποφάσεων, παραμένουν (Aydın, 2021).
Αυτά τα ζητήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν με ορθή διακυβέρνηση, συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και συμμόρφωση με τα διεθνή πρότυπα ασφαλείας. Επιπλέον, η εμπειρία της Τουρκίας με το μοντέλο BOO μπορεί να έχει σημασία για άλλες αναδυόμενες οικονομίες που εξετάζουν την είσοδο στην πυρηνική ενέργεια. Η επιτυχία του Akkuyu θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στον πυρηνικό κλάδο. Αντίθετα, αποτυχίες ή διπλωματικές δυσλειτουργίες ενδέχεται να ενισχύσουν τις αντιδράσεις κατά της ξενόκτητης ενεργειακής υποδομής.
Συνολικά, η πυρηνική πολιτική της Τουρκίας αποτελεί ένα σύνθετο μίγμα τοπικών φιλοδοξιών, διεθνούς συνεργασίας και γεωπολιτικής στρατηγικής. Το έργο του Akkuyu, όσο και αν αποτελεί σύμβολο εκσυγχρονισμού, συνοδεύεται από ζητήματα κυριαρχίας, εξάρτησης και στρατηγικής τοποθέτησης. Καθώς η Τουρκία επιδιώκει να κατακτήσει πυρηνικό καθεστώς, οφείλει να εξισορροπήσει την τεχνολογική πρόοδο με πολιτική σύνεση, εξασφαλίζοντας ότι η ενεργειακή αυτονομία δεν θα επιτευχθεί εις βάρος της εθνικής κυριαρχίας ή της περιφερειακής σταθερότητας.
3. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΙΚΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΚΚΙΟΥ (AKKUYU NPP)
3.1 Σχεδιασμός και Προδιαγραφές Αντιδραστήρα
Ο Πυρηνικός Σταθμός Ηλεκτροπαραγωγής Ακκιού (Akkuyu NPP), στην επαρχία Μερσίνης της νότιας Τουρκίας, αποτελεί τον πρώτο πυρηνικό σταθμό της χώρας και σημείο αναφοράς στην προσπάθεια διαφοροποίησης του ενεργειακού της τομέα. Ο σταθμός αναπτύσσεται με βάση το μοντέλο Κατασκευής–Ιδιοκτησίας–Λειτουργίας (BOO) από τη ρωσική κρατική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας Rosatom.
Θα περιλαμβάνει τέσσερις αντιδραστήρες τύπου VVER-1200 πίεσης νερού (PWR) τεχνολογίας Τρίτης+ Γενιάς, με ακαθάριστη ηλεκτρική ισχύ 1.200 MW έκαστος και καθαρή ισχύ περίπου 1.200 MW. Ο τύπος VVER-1200 αποτελεί αναβάθμιση της προηγούμενης σειράς VVER-1000, με βελτιωμένα χαρακτηριστικά ασφάλειας, απόδοσης και διάρκειας ζωής. Όλες οι μονάδες προβλέπεται να λειτουργούν τουλάχιστον 60 έτη, με δυνατότητα παράτασης έως και τα 80 έτη, υπό την έγκριση των ρυθμιστικών αρχών και τις απαραίτητες τεχνολογικές προσαρμογές.
Η συνολική ετήσια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας του Akkuyu NPP αναμένεται να κυμαίνεται μεταξύ 35–40 δισεκατομμυρίων kWh, ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο 10 % της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας της Τουρκίας.
Το σύστημα ατμογεννητριών δύο κυκλωμάτων που χρησιμοποιείται στους αντιδραστήρες VVER-1200 απομονώνει το πρωτεύον ψυκτικό μέσο —υπερκαθαρό απεσταγμένο νερό— από το δευτερεύον κύκλωμα. Αυτό μειώνει τις πιθανότητες ραδιενεργής επιμόλυνσης και ενισχύει τον δείκτη ασφαλείας των λειτουργιών.
Ο πυρήνας κάθε αντιδραστήρα αποτελείται από 163 εξαγωνικά συγκροτήματα καυσίμου, που περιέχουν 312 ράβδους καυσίμου από κράμα ζιρκονίου με σφαιρίδια χαμηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
3.2 Χαρακτηριστικά Ασφαλείας
Η ασφάλεια αποτελεί θεμελιώδη αρχή στη σχεδιαστική φιλοσοφία του Akkuyu NPP. Οι αντιδραστήρες VVER-1200 είναι εξοπλισμένοι με ενεργητικά και παθητικά συστήματα ασφαλείας υψηλής ακρίβειας, τα οποία έχουν αναπτυχθεί σύμφωνα με διεθνή πρότυπα όπως οι Ευρωπαϊκές Απαιτήσεις Επιχειρησιακών Χρηστών (EUR), οι συστάσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) και τα Ρωσικά Ρυθμιστικά Έγγραφα (RRC).
Το Σύστημα Παθητικής Απομάκρυνσης Θερμότητας με οκτώ εναλλάκτες θερμότητας που ψύχονται με αέρα στον θόλο του κτιρίου του αντιδραστήρα, το οποίο απομακρύνει την υπολειπόμενη θερμότητα χωρίς χρήση εξωτερικών πηγών ισχύος.
Τον Παγιδευτή Πυρήνα (Core Catcher), ατσάλινο δοχείο βάρους 144 τόνων, σχεδιασμένο να συγκρατεί και να ψύχει το λιωμένο υλικό του πυρήνα σε περίπτωση σοβαρού ατυχήματος. Είναι κατασκευασμένο ώστε να αντέχει σε σεισμικά, υδροδυναμικά και κρουστικά φορτία.
Σύστημα διπλού κελύφους σκυροδέματος με εσωτερικές χαλύβδινες τάνες υψηλής αντοχής για το κτίριο του αντιδραστήρα, ώστε να αντέχει αυξήσεις εσωτερικής πίεσης και εξωτερικά φαινόμενα.
Το Σύστημα Έκτακτης Ψύξης Πυρήνα (ECCS), το οποίο περιλαμβάνει υδραυλικά δοχεία με βοριούχο νερό που μπορούν να λειτουργήσουν για 72 ώρες χωρίς παρέμβαση χειριστών σε οποιοδήποτε σενάριο πλήρους διακοπής ισχύος.
Ο σταθμός είναι σχεδιασμένος να αντέχει ακραία φυσικά φαινόμενα, περιλαμβανομένων σεισμών έως και μεγέθους 9,0, ανεμοστρόβιλων ταχύτητας έως 60 μ/δευτ., και τσουνάμι με κύματα ύψους έως 10 μέτρων. Αυτές οι απαιτήσεις είναι ιδιαίτερα κρίσιμες λόγω της γεωλογικής τοποθεσίας της Τουρκίας στον σεισμικά ενεργό ρήγμα της Βόρειας Ανατολίας.
3.3 Συστήματα Ψύξης και Περιβαλλοντική Μηχανική
Ο Akkuyu NPP χρησιμοποιεί σύστημα άμεσης ροής ψύξης, κατά το οποίο θαλασσινό νερό από τη Μεσόγειο χρησιμοποιείται για την ψύξη των συμπυκνωτών των τουρμπινών. Η κυκλοφορία μιας φοράς ακολουθείται από απόρριψη του θερμού νερού στη θάλασσα. Αν και η μέθοδος είναι αποδοτική, έχει επικριθεί για τη δημιουργία θερμικής ρύπανσης και την πρόκληση διαταραχών στα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Πρόσφατες μελέτες και ακτιβιστές του περιβάλλοντος έχουν επισημάνει την ευπάθεια της Μεσογείου στην αύξηση των θερμοκρασιών, η οποία μπορεί να καθιστά το σύστημα ψύξης λιγότερο αποτελεσματικό. Τα επιφανειακά νερά στην περιοχή Μερσίνης–Ακκιού έχουν φτάσει έως και τους 31,9°C, ξεπερνώντας το όριο των 28°C που θεωρείται κρίσιμο για την ασφαλή ψύξη πυρηνικών αντιδραστήρων. Αντίστοιχες θερμοκρασίες έχουν οδηγήσει στο παρελθόν σε προσωρινό κλείσιμο πυρηνικών σταθμών στη Γαλλία και τη Σουηδία κατά τη διάρκεια καυσώνων.
Για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων, η Rosatom έχει αναθέσει την εγκατάσταση αυτόματου συστήματος παρακολούθησης του θαλασσινού νερού, το οποίο καταγράφει κρίσιμες παραμέτρους όπως θερμοκρασία, χημική σύσταση και ρυθμό ροής. Επιπλέον, τα βιομηχανικά και οικιακά λύματα υφίστανται επεξεργασία και ανακύκλωση, περιορίζοντας την άντληση θαλάσσιου νερού και ελαχιστοποιώντας τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Ωστόσο, η ανεξάρτητη περιβαλλοντική παρακολούθηση παραμένει σπάνια, παρά τις παραπάνω ενέργειες. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η απουσία ελέγχου από τρίτους είναι αδιαφανής και υπονομεύει την εμπιστοσύνη, ενώ εγείρει και ζητήματα μακροπρόθεσμης οικολογικής βιωσιμότητας. Επιπλέον, δεδομένου ότι το εργοστάσιο βρίσκεται κοντά σε ευαίσθητα θαλάσσια οικοσυστήματα και έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει την τοπική βιοποικιλότητα, απαιτείται συνεχής παρακολούθηση και εφαρμογή προσαρμοστικών πρακτικών διαχείρισης.
4. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
4.1 Κόστος και Χρηματοδότηση
Ο Πυρηνικός Σταθμός Ηλεκτροπαραγωγής Ακκιού (Akkuyu NPP), που βρίσκεται στην επαρχία Μερσίνης, είναι από τα πιο φιλόδοξα και δαπανηρά έργα υποδομής στη σύγχρονη ιστορία της Τουρκίας. Με εκτιμώμενο συνολικό κόστος 25 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το Akkuyu είναι το πιο δαπανηρό ενεργειακό επενδυτικό σχέδιο της Τουρκίας μέχρι σήμερα (Turkey Today, 2025). Η κλίμακα του έργου αναδεικνύει τόσο την τεχνική πρόοδο της πυρηνικής παραγωγής ενέργειας όσο και τη στρατηγική σημασία που αποδίδεται στη διαφοροποίηση των ενεργειακών πόρων και στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.
Το έργο χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από τη ρωσική κρατική πυρηνική εταιρεία Rosatom, η οποία διατηρεί σχεδόν πλήρη ιδιοκτησία του σταθμού. Αυτή η προσέγγιση χρηματοδότησης είναι πρωτόγνωρη στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, όπου οι χώρες υποδοχής φέρουν συνήθως μεγάλο μέρος του κόστους. Η πλήρης επένδυση της Rosatom γλίτωσε την Τουρκία από τις αρχικές κεφαλαιουχικές δαπάνες, αλλά σημαίνει επίσης περιορισμένο τουρκικό έλεγχο στις λειτουργίες και τον προσανατολισμό του σταθμού (Gürkan, 2023). Ο ρόλος της Τουρκίας περιορίζεται κυρίως στην εποπτεία, τη ρύθμιση περιβαλλοντικών ζητημάτων και την παραχώρηση της γης για την εγκατάσταση.
Μια τέτοια μορφή ιδιοκτησίας εγείρει βασικά ερωτήματα για την κυριαρχία και τη διακυβέρνηση της ενέργειας μακροπρόθεσμα. Αν και η δημοσιονομική διάταξη εμφανίζεται ως συμφέρουσα βραχυπρόθεσμα, στην πράξη τοποθετεί ένα σημαντικό μέρος της ενεργειακής υποδομής της Τουρκίας υπό ξένο έλεγχο. Κάποιοι έχουν προτείνει ότι αυτή η εξάρτηση ενδέχεται να έχει επιπτώσεις στην εθνική ασφάλεια και στην ενεργειακή ανεξαρτησία, ιδίως στο πλαίσιο του συνεχιζόμενου πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, με την υποστήριξη των δυτικών χωρών (Kibaroglu & Ozdemir, 2022).
Επιπλέον, το μοντέλο χρηματοδότησης αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη τάση της ρωσικής πυρηνικής διπλωματίας, κατά την οποία η Rosatom προσφέρει πακέτα τύπου “με το κλειδί στο χέρι” σε χώρες που επιδιώκουν πυρηνική ικανότητα. Αυτή η προσέγγιση έχει αναπαραχθεί σε άλλες χώρες όπως η Αίγυπτος και η Ουγγαρία, συχνά με μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας καυσίμου και τεχνικής υποστήριξης που ενισχύουν περαιτέρω τη ρωσική παρουσία στις εθνικές αγορές ενέργειας των χωρών υποδοχής (Schneider & Froggatt, 2023).
4.2 Συμφωνία Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του έργου Akkuyu είναι η Συμφωνία Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (PPA) που περιλαμβάνεται στη διακρατική συμφωνία του 2010 μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας. Σύμφωνα με τη συμφωνία, η Τουρκία υποχρεούται να αγοράζει το 70% της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από τις δύο πρώτες μονάδες αντιδραστήρων και το 30% από τις δύο επόμενες μονάδες σε σταθερή τιμή 12,35 σεντς ΗΠΑ ανά kWh για περίοδο 15 ετών (Nordic Monitor, 2025).
Ο τρόπος καθορισμού της τιμής έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση μεταξύ υπεύθυνων χάραξης ενεργειακής πολιτικής και οικονομολόγων. Η σταθερή τιμή είναι σημαντικά υψηλότερη από τη μέση τιμή αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Τουρκία, η οποία κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 5 και 8 σεντς/kWh (Kaya, 2023). Οι επικριτές θεωρούν ότι αυτή η διαφορά θα μετακυλιστεί στους καταναλωτές και πιθανόν να επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά, εάν η κυβέρνηση επιλέξει να επιδοτήσει τη διαφορά για να διατηρήσει τις τιμές σε προσιτά επίπεδα.
Επιπλέον, η ακαμψία της τιμολογιακής πολιτικής ενδέχεται να περιορίσει την ικανότητα της Τουρκίας να ανταποκριθεί στις μελλοντικές συνθήκες της αγοράς ή στις τεχνολογικές εξελίξεις που μειώνουν το κόστος άλλων πηγών ενέργειας. Οι υποστηρικτές της συμφωνίας υποστηρίζουν ότι η τιμή αντανακλά τη σταθερότητα και αξιοπιστία της πυρηνικής ενέργειας, η οποία προσφέρει βασικό φορτίο με ελάχιστες εκπομπές άνθρακα.
Ωστόσο, το οικονομικό σκεπτικό του μοντέλου σταθερής τιμής παραμένει αμφιλεγόμενο, ιδιαίτερα υπό το φως της δραστικής πτώσης του κόστους των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της αυξανόμενης ανταγωνιστικότητας της ηλιακής και αιολικής τεχνολογίας (IEA, 2024). Επιπλέον, η διάρκεια και οι όροι της συμφωνίας ενδέχεται να περιορίσουν την ευελιξία της τουρκικής ενεργειακής πολιτικής. Καθώς οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές εξελίσσονται και η αποανθρακοποίηση επιταχύνεται, η Τουρκία ενδέχεται να παγιδευτεί σε μια δαπανηρή και ανελαστική συμφωνία που θα υπονομεύσει την ικανότητά της να στραφεί σε βιώσιμες και πιο οικονομικά αποδοτικές εναλλακτικές λύσεις (Acar & Yeldan, 2021).
4.3 Ενεργειακή Ανεξαρτησία
Ένας από τους βασικούς κινητήριους παράγοντες για το Akkuyu NPP είναι η επιδίωξη ενεργειακής ανεξαρτησίας. Η Τουρκία παραδοσιακά βασίζεται σε εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, κυρίως φυσικό αέριο, για πάνω από το 30% της ηλεκτροπαραγωγής της (Erdoğan & Erdoğan, 2024). Αυτή η εξάρτηση εκθέτει τη χώρα σε γεωπολιτικούς κινδύνους, διακυμάνσεις τιμών και διακοπές εφοδιασμού, ιδίως εν μέσω περιφερειακών συγκρούσεων και απρόβλεπτων εξελίξεων στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
Με την ενσωμάτωση της πυρηνικής ενέργειας στο ενεργειακό της μείγμα, η Τουρκία στοχεύει να μειώσει την εξάρτησή της από το εισαγόμενο φυσικό αέριο και να καταστήσει το ενεργειακό της σύστημα πιο ανθεκτικό. Η πυρηνική ενέργεια αποτελεί σταθερή και προβλέψιμη πηγή ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία μπορεί να συμπληρώσει τις διακοπτόμενες ανανεώσιμες και να σταθεροποιήσει το δίκτυο. Σε θεωρητικό επίπεδο, το Akkuyu θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό παίκτη σε αυτές τις φιλοδοξίες, δεδομένου ότι η ενεργειακή ζήτηση της Τουρκίας αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται.
Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι το έργο απλώς θα μετατοπίσει την πηγή εξάρτησης αντί να την εξαλείψει. Όσο το Akkuyu μειώνει την εξάρτηση από τις εισαγωγές φυσικού αερίου, τόσο ενισχύει την εξάρτηση από τη ρωσική τεχνολογία, τεχνογνωσία και προμήθεια πυρηνικού καυσίμου. Η Rosatom όχι μόνο λειτουργεί τον σταθμό αλλά επίσης προμηθεύει το καύσιμο, διαχειρίζεται τα απόβλητα και εκτελεί τη συντήρηση, ενισχύοντας έτσι τη ρωσική επιρροή στον ενεργειακό τομέα της Τουρκίας για τις επόμενες γενιές (Yılmaz, 2023· Bilgin, 2020).
Αυτό έχει οδηγήσει ορισμένους παρατηρητές να αμφισβητούν κατά πόσο το Akkuyu συνεισφέρει όντως στην ενεργειακή κυριαρχία ή απλώς μεταμορφώνει τις υπάρχουσες ευαλωτότητες. Η εξάρτηση από έναν μόνο ξένο προμηθευτή για κρίσιμα συστατικά του ενεργειακού συστήματος θα μπορούσε να δημιουργήσει στρατηγικά τρωτά σημεία, ιδίως σε περίπτωση διπλωματικής σύγκρουσης ή διακοπής εφοδιαστικής αλυσίδας. Επιπλέον, η έλλειψη τοπικής ικανότητας στον τομέα της πυρηνικής τεχνολογίας μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο για την ανεξάρτητη εξέλιξη και τον έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος της Τουρκίας στο μέλλον (Karakaya & Sriwardhana, 2022).
Συμπερασματικά, παρότι το Akkuyu αποτελεί σημαντικό βήμα προς τη διαφοροποίηση του τουρκικού ενεργειακού μείγματος, οι οικονομικές και στρατηγικές του επιπτώσεις απαιτούν προσεκτική ανάλυση. Το μοντέλο χρηματοδότησης, το κόστος και οι γεωπολιτικές προεκτάσεις του έργου αναδεικνύουν τα σύνθετα διλήμματα που περιλαμβάνει η επιλογή της πυρηνικής ενέργειας ως δρόμος προς την ενεργειακή ανεξαρτησία. Καθώς η Τουρκία εισέρχεται σε νέα εποχή ενεργειακής μετάβασης, η ισορροπία μεταξύ κόστους, κυριαρχίας και βιωσιμότητας θα είναι καθοριστική για τη μακροπρόθεσμη επιτυχία της.
TABLE 1: Turkey’s energy mix
Source Share of Electricity Generation
Natural Gas ~30%
Coal ~25%
Hydropower ~20%
Wind & Solar ~15%
Nuclear (Akkuyu) ~10% (projected)
Αυτή η διαφοροποίηση αποτελεί στρατηγική προσπάθεια μείωσης της εξάρτησης από πηγές άνθρακα, διατηρώντας ταυτόχρονα την ενεργειακή επάρκεια. Οι επικριτές, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η έμφαση στην πυρηνική ενέργεια —και ιδιαίτερα στον ξένο έλεγχο— είναι πιθανό να δημιουργήσει νέους κινδύνους. Οι υποστηρικτές των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας επισημαίνουν ότι η απανθρακοποίηση μπορεί να επιτευχθεί ταχύτερα μέσω επενδύσεων σε ηλιακή και αιολική ενέργεια, οι οποίες είναι πιο ευέλικτες, λιγότερο γεωπολιτικά επικίνδυνες και περισσότερο συμβατές με τις πολιτικές για το κλίμα της Ε.Ε. (Acar & Yıldız, 2022· Kaya, 2023).
Επιπλέον, η κεντροποιημένη φύση της πυρηνικής ενέργειας συγκρούεται με το αποκεντρωμένο ήθος των ανανεώσιμων, που παρέχουν μεγαλύτερη αυτονομία στις τοπικές κοινότητες και μειώνουν τους συνολικούς συστημικούς κινδύνους. Δεδομένου ότι η Τουρκία διαθέτει άφθονους ηλιακούς και αιολικούς πόρους, ορισμένοι ειδικοί θέτουν το ερώτημα κατά πόσο τα στρατηγικά οφέλη του Akkuyu δικαιολογούν το μακροπρόθεσμο κόστος του, ειδικά σε ό,τι αφορά την εξάρτηση, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και τις τοπικές εντάσεις.
6. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
6.1 Οικολογικές Αντιρρήσεις
Ο Πυρηνικός Σταθμός Ηλεκτροπαραγωγής Ακκιού (Akkuyu NPP), στις ακτές της Μεσογείου, έχει προκαλέσει σημαντική οικολογική διαμάχη, λόγω των πιθανών επιπτώσεών του στο ευαίσθητο θαλάσσιο και χερσαίο περιβάλλον της περιοχής. Περιβαλλοντικές οργανώσεις και η επιστημονική κοινότητα έχουν εκφράσει ανησυχίες για τη θερμική ρύπανση, ένα φαινόμενο κατά το οποίο το απορριπτόμενο νερό ψύξης από το εργοστάσιο θερμαίνει τα γειτονικά θαλάσσια οικοσυστήματα.
Η διαδικασία αυτή επηρεάζει τη βιοποικιλότητα, επηρεάζοντας κυρίως τα είδη που είναι ευαίσθητα στη θερμοκρασία και διαταράσσοντας την οικολογική ισορροπία των παράκτιων υδάτων (Aydın, 2019). Πέραν των θερμικών επιπτώσεων, έχει σημειωθεί καταστροφή και αποσπασματική αποψίλωση ενδιαιτημάτων λόγω της εγκατάστασης και λειτουργίας του σταθμού. Οι μεσογειακές ακτές φιλοξενούν πολλά ενδημικά είδη, συμπεριλαμβανομένων σπάνιων φυτών και ζώων που είναι εξαιρετικά ευαίσθητα σε περιβαλλοντικές μεταβολές.
Μέχρι σήμερα, η αποψίλωση για έργα υποδομής και η αυξημένη ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή έχουν οδηγήσει σε σοβαρές μειώσεις πληθυσμών, όπως η μεσογειακή φώκια μοναχός και εγχώρια είδη φυτών (Özdemir και Şahin, 2023). Αυτές οι επεμβάσεις επιτείνονται από την απουσία αυστηρών ανεξάρτητων περιβαλλοντικών ελέγχων, γεγονός που περιορίζει τη λογοδοσία και τη διαφάνεια στην καταγραφή της συνολικής οικολογικής ζημιάς (Demir, 2022).
Επιπλέον, οι σωρευτικές επιπτώσεις της βιομηχανοποίησης σε ευαίσθητες οικολογικά περιοχές εγείρουν ερωτήματα για την επάρκεια του περιβαλλοντικού κανονιστικού πλαισίου στην Τουρκία. Εγχώριοι και διεθνείς παρατηρητές έχουν επικρίνει την έλλειψη πλήρους και ολιστικής περιβαλλοντικής αξιολόγησης επιπτώσεων, που να περιλαμβάνει μοντέλα οικολογικής προσομοίωσης μακράς διάρκειας και ουσιαστική διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Χωρίς επαρκείς στρατηγικές μετριασμού και διαρκή παρακολούθηση, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του Akkuyu ενδέχεται να έχει επιπτώσεις πολύ πέραν της άμεσης περιοχής, επηρεάζοντας μεταναστευτικές διαδρομές, παράκτια διάβρωση και θαλάσσιες τροφικές αλυσίδες.
6.2 Σεισμικός Κίνδυνος
Το γεωφυσικό υπόβαθρο της Τουρκίας αποτελεί μοναδική πρόκληση για την ασφαλή λειτουργία πυρηνικών εγκαταστάσεων. Η χώρα βρίσκεται πάνω σε πολλά ενεργά ρήγματα, με κυριότερο το Ρήγμα της Βόρειας Ανατολίας, το οποίο έχει προκαλέσει στο παρελθόν καταστροφικούς σεισμούς. Παρά την εφαρμογή προηγμένων μηχανικών μέτρων αντισεισμικής προστασίας, η κοινή γνώμη εξακολουθεί να αμφισβητεί την ικανότητα του σταθμού να αντέξει έναν ισχυρό σεισμό (Çelik, 2021).
Τα προηγούμενα πυρηνικά ατυχήματα —κυρίως το Τσερνόμπιλ (1986) και η Φουκουσίμα (2011)— συνεχίζουν να επηρεάζουν τη δημόσια αντίληψη για την πυρηνική ασφάλεια. Έδειξαν ότι ακόμη και οι πιο εξελιγμένες τεχνολογίες είναι ευάλωτες σε φυσικές καταστροφές, ιδιαίτερα όταν αυτές συνδυάζονται με ανθρώπινα σφάλματα ή θεσμικές παραλείψεις.
Οι Karakaya και Yıldız (2022) υποστηρίζουν ότι τα χειρότερα σενάρια δεν έχουν ενταχθεί σωστά στη στρατηγική επικοινωνίας κινδύνου της τουρκικής κυβέρνησης, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός να αμφιβάλλει για τον σχεδιασμό εκτάκτων αναγκών και τις διαδικασίες εκκένωσης.
Ο σεισμικός κίνδυνος δεν είναι μόνο τεχνικό αλλά και κοινωνικοπολιτικό ζήτημα. Η συνειδητοποίηση κινδύνου επηρεάζει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς και έχει επιπτώσεις στη νομιμοποίηση αποφάσεων ενεργειακής πολιτικής. Όταν υπάρχει σεισμική προϊστορία, οι πυρηνικές μονάδες πρέπει να πληρούν όχι μόνο τεχνικά, αλλά και κοινωνικά πρότυπα ασφάλειας και διαφάνειας. Χωρίς ανεξάρτητη αξιολόγηση σεισμικού κινδύνου και με περιορισμένη συμμετοχή του κοινού στον σχεδιασμό ασφάλειας, αυξάνεται η ανησυχία για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του σταθμού.
6.3 Δημόσια Γνώμη
Η στάση της κοινής γνώμης έναντι του Akkuyu NPP είναι βαθιά διχασμένη, αντανακλώντας ευρύτερες κοινωνικές εντάσεις στην Τουρκία σχετικά με την ενεργειακή πολιτική, το περιβάλλον και την εθνική κυριαρχία.
Οι υποστηρικτές του έργου το θεωρούν στρατηγικό στοίχημα για την ενεργειακή ανεξαρτησία της Τουρκίας, μειώνοντας την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και εμπλουτίζοντας το ενεργειακό μείγμα της χώρας. Για κάποιους, το Akkuyu συμβολίζει τεχνολογική πρόοδο και γεωπολιτική αυτοπεποίθηση, ειδικά υπό το πρίσμα των αυξανόμενων ενεργειακών αναγκών και περιφερειακών φιλοδοξιών της Τουρκίας (Gürbüz, 2020).
Οι επικριτές, ωστόσο, επικαλούνται τους περιβαλλοντικούς κινδύνους και εκφράζουν επιφυλάξεις ως προς τη σοφία της ανάθεσης ενός στρατηγικού έργου υποδομής σε ξένους. Το εργοστάσιο κατασκευάζεται και λειτουργεί από τη ρωσική κρατική εταιρεία Rosatom με το μοντέλο BOO. Αυτή η συναλλαγή έχει προκαλέσει έντονες διαμάχες για τον ξένο έλεγχο των εθνικών ενεργειακών πόρων και τις επιπτώσεις του στην ενεργειακή κυριαρχία της Τουρκίας (Sarı, 2022).
Οι αντίπαλοι ισχυρίζονται ότι η έλλειψη εγχώριας εμπειρίας και ελέγχου μπορεί να υπονομεύσει τα πρότυπα ασφάλειας και να περιορίσει την ικανότητα της Τουρκίας να ενεργήσει αυτόνομα σε περίπτωση κρίσης. Δημόσιες διαδηλώσεις, προσφυγές στη δικαιοσύνη και εκστρατείες ευαισθητοποίησης έχουν καταστεί μορφές αντίδρασης, κυρίως από περιβαλλοντικές οργανώσεις, τοπικές κοινότητες και την κοινωνία των πολιτών. Αυτά τα κινήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη συμμετοχικού σχεδιασμού στην ενεργειακή πολιτική. Η έλλειψη ανοιχτής διαβούλευσης και διαφανούς λήψης αποφάσεων έχει δημιουργήσει κλίμα καχυποψίας, όπου οι τεχνικές διαβεβαιώσεις αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό και αντίσταση.
6.4 Διαχείριση Ραδιενεργών Αποβλήτων
Ίσως το πιο αμφιλεγόμενο ζήτημα του Akkuyu NPP είναι η πολιτική διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων. Ο σταθμός θα παράγει ραδιενεργά απόβλητα υψηλής δραστικότητας (HLW), τα οποία θα αποθηκεύονται προσωρινά επί τόπου σε ειδικές εγκαταστάσεις. Υπάρχουν υποδομές προσωρινής αποθήκευσης, αλλά δεν υφίσταται ακόμη αναπτυγμένη πολιτική για τη μακροπρόθεσμη διάθεσή τους.
Η Τουρκία δεν διαθέτει εθνική εγκατάσταση αποθήκευσης HLW, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για την ασφάλεια και τη βιωσιμότητα της πυρηνικής πολιτικής της χώρας (Yılmaz, 2023). Η εμπλοκή της Ρωσίας στη διαχείριση των αποβλήτων περιπλέκει την κατάσταση. Παρά τη δέσμευση της Rosatom για τη διαχείριση του χρησιμοποιημένου καυσίμου και των ραδιενεργών αποβλήτων, υπάρχουν αμφιβολίες για τη μακροχρόνια δέσμευση του ξένου φορέα.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (IAEA, 2022) τονίζει τη σημασία της εγχώριας διαχείρισης των ραδιενεργών αποβλήτων, καθώς η εξάρτηση από ξένες πηγές μπορεί να υπονομεύσει τη ρυθμιστική συνέπεια και την εμπιστοσύνη του κοινού.
Η απουσία ξεκάθαρου νομικού και θεσμικού πλαισίου για τη διάθεση αποβλήτων συνιστά πραγματικό κίνδυνο. Χωρίς ισχυρή νομοθεσία, ανεξάρτητη εποπτεία και συμμετοχή του κοινού, η διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων μπορεί να γίνει πηγή περιβαλλοντικής και πολιτικής αναταραχής. Οι Özdemir και Şahin (2023) προειδοποιούν ότι η υπερβολική καθυστέρηση στην ίδρυση εθνικής αποθήκης μπορεί να οδηγήσει σε παρατεταμένη αποθήκευση επί τόπου, αυξάνοντας τον κίνδυνο διαρροής, μόλυνσης και απειλών ασφάλειας.
Απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις, οι ειδικοί καλούν για μια ολοκληρωμένη εθνική πολιτική διαχείρισης αποβλήτων, που να περιλαμβάνει γεωλογική διάθεση, συμμετοχή των εμπλεκομένων και εφαρμογή διεθνών βέλτιστων πρακτικών. Ένα τέτοιο πλαίσιο δεν θα διασφαλίζει μόνο την ασφάλεια, αλλά θα ευθυγραμμίζει και την πυρηνική πολιτική της Τουρκίας με τα παγκόσμια πρότυπα περιβαλλοντικής ευθύνης και διαφάνειας.
7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ
7.1 Στρατηγική Επισκόπηση
Ο Πυρηνικός Σταθμός Ηλεκτροπαραγωγής Ακκιού (Akkuyu NPP), το πρώτο πυρηνικό εργοστάσιο της Τουρκίας, αποτελεί σημείο καμπής για τη διαφοροποίηση της ενεργειακής πολιτικής της χώρας και αναμένεται να καλύψει περίπου το 10 % της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας. Κατασκευάζεται με βάση το μοντέλο Κατασκευή–Ιδιοκτησία–Λειτουργία (BOO) από τη ρωσική κρατική εταιρεία Rosatom, η οποία διαθέτει πλήρη χρηματοδότηση και επιχειρησιακό έλεγχο (Firstpost, 2023). Παρά τις υποσχέσεις για μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος και ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, το έργο συνοδεύεται από ένα πολύπλοκο σύνολο γεωπολιτικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικοοικονομικών προκλήσεων.
7.2 Κρίσιμες Αδυναμίες του Έργου Akkuyu
Παρά την στρατηγική του αξία, το Akkuyu NPP εμφανίζει δομικές και λειτουργικές αδυναμίες που υπονομεύουν τη μακροπρόθεσμη αξιοπιστία του. Η τοποθεσία του σταθμού στην σεισμικά ενεργή επαρχία της Μερσίνης προκαλεί ανησυχίες ότι δεν λήφθηκαν υπόψη οι γεωλογικές ευαισθησίες της Τουρκίας (Al Jazeera, 2021).
Η εταιρεία Akkuyu Nuclear JSC ανήκει εξ ολοκλήρου στη Ρωσία, χωρίς τουρκική μετοχική συμμετοχή, παρόλο που προβλέπεται δυνατότητα έως 49%. Η απουσία εγχώριας ιδιοκτησίας περιορίζει τη στρατηγική επιρροή της Τουρκίας (Nordic Monitor, 2025).
Οι Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων επικρίνονται για έλλειψη διαφάνειας και δημόσιας διαβούλευσης, ενώ οι επιπτώσεις στη θαλάσσια βιοποικιλότητα και τους υδάτινους πόρους παραμένουν ατελώς εξετασμένες (Gürbüz, 2020).
Η Τουρκία υποχρεούται να αγοράζει ηλεκτρική ενέργεια από το Akkuyu με τιμή 12,35 σεντ/κιλοβατώρα για 15 χρόνια, δηλαδή σε επίπεδα σημαντικά υψηλότερα από την αγορά (Sirin, 2023).
Οι δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας έχουν επηρεάσει την προμήθεια κρίσιμων εξαρτημάτων (π.χ. εξοπλισμός Siemens), αποκαλύπτοντας την ευαλωτότητα του έργου στις γεωπολιτικές εξελίξεις (Turkey Today, 2024).
7.3 Στρατηγικοί Κίνδυνοι και Εξάρτηση από το Εξωτερικό
Το έργο Akkuyu καταδεικνύει την αυξημένη εξάρτηση της Τουρκίας από ξένες δυνάμεις – κυρίως τη Ρωσία – σε έναν τομέα κρίσιμο για την εθνική ασφάλεια. Η Rosatom παρέχει όλη την τεχνολογία, το καύσιμο και την τεχνογνωσία, ενώ η Τουρκία δεν διαθέτει εγχώρια τεχνική ικανότητα (Al Jazeera, 2021).
Η ρωσική χρηματοδότηση των 20 δισ. δολαρίων μειώνει την τουρκική επιρροή και δημιουργεί κίνδυνο για οικονομική εξάρτηση και ευπάθεια σε πιέσεις ή παρακάμψεις κυρώσεων (FDD, 2025).
Ο έλεγχος της Rosatom δίνει διαπραγματευτικό πλεονέκτημα στη Ρωσία, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε περιόδους έντασης για να επηρεάσει την εξωτερική πολιτική της Τουρκίας ή την παροχή ενέργειας (Nordic Monitor, 2025).
Παρότι το έργο διέπεται από τουρκικό εμπορικό δίκαιο και ελέγχεται από την Αρχή Πυρηνικής Ρύθμισης (NDK), η λειτουργική αυτονομία της Rosatom περιορίζει την αποτελεσματικότητα του ρυθμιστικού πλαισίου (Bayraktar, 2025).
7.4 Αδιαμφισβήτητες Παρατηρήσεις και Πολιτικά Λάθη
Η άρνηση της Τουρκίας να ασκήσει το δικαίωμα αγοράς μετοχών της εταιρείας οδήγησε σε απώλεια στρατηγικού ελέγχου. Δεν υπήρξε επαρκής διαβούλευση με την κοινωνία των πολιτών, κατά παράβαση δημοκρατικών και περιβαλλοντικών αρχών (Gürbüz, 2020).
Η αποκλειστική συνεργασία με τη Ρωσία αγνόησε τη δυνατότητα πολυμερούς συνεργασίας (π.χ. ΕΕ ή IAEA). Η χώρα επίσης στερείται εθνικής πολιτικής για τη διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων (Yılmaz, 2023).
7.5 Αναπόφευκτοι Κίνδυνοι και Υψηλές Πιθανότητες Αποτυχίας
Γεωπολιτική Εξάρτηση: Η Ρωσία ελέγχει πλήρως τον σταθμό, ενώ η Τουρκία δεν εξάσκησε το δικαίωμα συμμετοχής έως 49%. Οι κυρώσεις έχουν ήδη επηρεάσει κρίσιμες παραδόσεις εξαρτημάτων (Turkey Today, 2024). Η πλήρης ρωσική χρηματοδότηση δημιουργεί μακροχρόνια εξάρτηση, ιδίως σε περιόδους διπλωματικής κρίσης (NucNet, 2024).
Σεισμικός και Περιβαλλοντικός Κίνδυνος: Η Μερσίνη είναι σεισμικά ενεργή περιοχή. Οι μελέτες δεν επαρκούν για να επιβεβαιώσουν την ανθεκτικότητα του σχεδιασμού σε σεισμό μεγάλου μεγέθους (Martin, 2000). Το ENSREG το 2024 διαπίστωσε την ανάγκη περαιτέρω βελτιώσεων (ENSREG, 2024).
Τεχνικά και Επιχειρησιακά Ζητήματα: Υπάρχει έλλειψη καταρτισμένων Τούρκων τεχνικών, γεγονός που ενισχύει την εξάρτηση από ρωσικό προσωπικό (Protothema, 2019). Ο σχεδιασμός VVER-1200 αντιμετώπισε δυσκολίες προσαρμογής στις τουρκικές ρυθμιστικές και περιβαλλοντικές συνθήκες (Martin, 2000).
Ρυθμιστικά Εμπόδια: Παρά τη ρυθμιστική αρμοδιότητα της NDK, η αυτονομία της Rosatom και η έλλειψη τουρκικής συμμετοχής περιορίζουν την επιβολή συμμόρφωσης (Nordic Monitor, 2025). Η συμφωνία του 2010 προβλέπει θεωρητικά έλεγχο από την Τουρκία, αλλά η πραγματικότητα δείχνει ρωσικό διαχειριστικό έλεγχο.
Μη Αναστρέψιμα Ελαττώματα: Η Τουρκία δεν διαθέτει εγκαταστάσεις για παραγωγή, επεξεργασία ή αποθήκευση πυρηνικού καυσίμου και εξαρτάται μόνιμα από ρωσικές αλυσίδες εφοδιασμού. Μέχρι το 2025, δεν υπήρχε στρατηγική για τη διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων, κάτι που εγκυμονεί μακροπρόθεσμους κινδύνους. Η υποχρεωτική τιμή αγοράς ενέργειας για 15 χρόνια μπορεί να προκαλέσει οικονομικές στρεβλώσεις και κοινωνική δυσαρέσκεια (Turkey Today, 2024).
7.6 Πολιτικές Συστάσεις
Για να ενισχύσει την ασφάλεια και να βελτιώσει τη βιωσιμότητα του πυρηνικού της σχεδίου, η Τουρκία χρειάζεται να υιοθετήσει ορισμένες πρακτικές:
Συμμετοχή Κοινωνίας και Διαφάνεια: Η πυρηνική πολιτική δεν μπορεί να είναι αποκομμένη από τη δημόσια διαβούλευση και τις περιβαλλοντικές μελέτες. Θα πρέπει να υπόκειται σε έλεγχο από ανεξάρτητες αρχές και να δημοσιοποιείται (Gürbüz, 2020).
Διαφοροποίηση Ενεργειακού Μείγματος: Η ένταξη της ηλιακής, αιολικής και γεωθερμικής ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα θα μειώσει την εξάρτηση από πυρηνικά και ορυκτά καύσιμα και θα ευθυγραμμιστεί με τις παγκόσμιες προσπάθειες απανθρακοποίησης (Acar & Yıldız, 2022).
Πυρηνική Απόβλητα και Διαχείριση: Απαιτείται ισχυρό θεσμικό πλαίσιο για τη διαχείριση, αποθήκευση και διάθεση ραδιενεργών αποβλήτων, ώστε να διασφαλιστεί η δημόσια υγεία και η περιβαλλοντική ακεραιότητα (Yılmaz, 2023).
Εναλλακτικοί Ενεργειακοί Εταίροι: Η Τουρκία θα πρέπει να αναζητήσει εταίρους εκτός Ρωσίας —π.χ. από την Ευρώπη ή την Ασία— για να περιορίσει τους γεωπολιτικούς κινδύνους και να ενισχύσει τον τεχνολογικό πλουραλισμό (Bilgin, 2020).
Ενίσχυση Ρυθμιστικών Αρχών: Η Αρχή Πυρηνικής Ρύθμισης (NDK) θα πρέπει να ενισχυθεί με περισσότερη αυτονομία και χρηματοδότηση, ώστε να εφαρμόζει τις προδιαγραφές ασφαλείας και να επιβλέπει τις ξένες εγκαταστάσεις.
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
Acar, S., & Yeldan, E. (2021). Energy Transition and Economic Policy in Turkey. Istanbul Policy Center.
Acar, S., & Yıldız, Ö. (2022). Renewable Energy Policy in Turkey: Opportunities and Challenges. Energy Policy Journal, 45(3), 211–225.
Al Jazeera. (2021). Turkey’s Nuclear Power Dilemma. https://www.aljazeera.com/ news /2021
/3/10/ turkeys –nuclear -dilemma.
Artantas, O. C. (2024). Türkiye’s nuclear energy aspirations: policy challenges and legal trajectory. The Journal of World Energy Law & Business, 17(3), 201–214.
Aydın, M. (2019). Environmental impact assessment of Akkuyu NPP. Turkish Journal of Environmental Science, 28(1), 33–47.
Aydın, M. (2019). Thermal Pollution and Its Ecological Impact on Coastal Waters. Journal of Environmental Studies, 34(2), 145–158.
Aydın, M. (2021). Public Perception of Nuclear Energy in Turkey: Risks, Trust, and Policy Implications. Energy Policy, 149, 112024.
Bilgin, M. (2020). Strategic Energy Dependencies and National Security. Turkish Journal of International Affairs.
Bilgin, M. (2020). Energy Security and Russia-Turkey Relations. Energy Policy Journal, 48(3), 215–229.
Bilgin, M. (2020). Energy and Geopolitics in the Eastern Mediterranean. Mediterranean Politics, 25(2), 145–162.
Çelik, H. (2021). Seismic Vulnerability of Nuclear Infrastructure in Turkey. Earthquake Engineering Review, 29(1), 67–83.
Çelik, H. (2021). Seismic risk assessment of Akkuyu NPP. Journal of Structural Engineering, 29(3), 205–219.
Construction Review Online. (2024). Akkuyu NPP: Engineering and construction milestones. Infrastructure Quarterly, 11(4), 66–74.
Demir, T. (2022). Thermal pollution and marine biodiversity near Akkuyu. Marine Ecology Reports, 8(2), 91–105.
Demir, S. (2022). Environmental Auditing in Turkish Energy Projects: A Critical Review. Energy Policy and Governance, 41(3), 201–219.
ENSREG. (2024). Joint Press Release on Akkuyu Nuclear Safety Stress Test. Joint press release by the European Nuclear Safety Regulators Group – Nuclear Regulatory Authority of the Republic of Türkiye on the nuclear safety stress test of the Akkuyu nuclear power plant
Erdoğan, M., & Erdoğan, S. (2024). Energy independence through nuclear power: A Turkish case study. Energy Studies Review, 31(1), 88–104.
Erdoğan, S., & Erdoğan, M. (2024). Turkey’s Nuclear Energy Ambitions: Strategic Drivers and Policy Challenges. Journal of Energy Studies, 18(1), 45–62.
Erdoğan, M., & Erdoğan, S. (2024). Natural Gas Dependency in Turkey: Trends and Implications. Turkish Energy Review, 12(1), 45–62.
European Commission. (2023). EU energy transition and nuclear policy. Energy Union Reports, 7(1), 23–39.
European Commission. (2023). Turkey’s Energy Strategy and EU Climate Goals: A Policy Review. Brussels: Directorate-General for Energy.
FDD. (2025). Nuclear Power Plant Project Highlights Turkish Role in Russia’s Sanctions Evasion. Foundation for Defense of Democracies.
Firstpost. (2023). Akkuyu Nuclear Power Plant: Opportunities and Challenges for Turkey. Gürbüz, A. (2020). Public perception of nuclear energy in Turkey. International Journal of Social Research, 15(2), 56–73.
Gürbüz, M. (2020). Public Participation in Environmental Governance: The Case of Akkuyu. Journal of Environmental Policy Studies.
Gürbüz, A. (2020). Energy Independence and National Identity: The Akkuyu Debate. Turkish Journal of Political Science, 18(4), 312–330.
Gürkan, S. (2023). Rosatom’s Strategic Role in Akkuyu NPP. Journal of Eurasian Studies, 9(2), 89– 104.
IAEA. (2022). Radioactive Waste Management: International Best Practices. International Atomic Energy Agency Report No. 2022/45.
Sarı, D. (2022). Foreign Control and Energy Sovereignty: The Case of Akkuyu. Journal of International Affairs, 25(3), 189–204.
Sarı, E. (2022). Governance and Sovereignty in Turkey’s Nuclear Energy Sector. Energy Governance Review, 8(2), 117–134.
Schneider, M., & Froggatt, A. (2023). The World Nuclear Industry Status Report 2023. Paris: Mycle Schneider Consulting.
Schneider, M., & Froggatt, A. (2023). World Nuclear Industry Status Report 2023. Paris: WNISR. Sovacool, B. K. (2010). A Critical Evaluation of Nuclear Power and Renewable Electricity in Turkey. Energy Policy, 38(9), 5122–5130.
Saylan, E., & Aygün, C. (2024). Thermoeconomic analysis and environmental impact assessment of the Akkuyu nuclear power plant. Journal of Thermal Analysis and Calorimetry, 149, 6531–6550.
Temocin, P. (2019). Framing Opposition to Nuclear Power: The Case of Akkuyu in Southeast Turkey. Academia.edu.
TSO Turkey. (2023). Akkuyu Nuclear Power Plant Overview
Turkey Today. (2024). Siemens Blames German Government for Delays in Akkuyu Nuclear Power Plant.
Turkey Today. (2024). Closing Gaps Caused by German Suppliers on Akkuyu NPP. Turkey Today. (2025). Akkuyu Nuclear Plant: A New Era in Turkish Energy.
Türkiye Today. (2025). Akkuyu Nuclear Plant: Turkey’s Costliest Project.
Türkiye Today. (2025). Financing structure of Akkuyu NPP. Turkish Economic Review, 34(2), 142–158.
Ünal, G., & Yıldız, Ö. (2021). Turkey’s nuclear energy policy: Strategic autonomy or dependency?
Journal of Energy Security, 13(2), 45–62.
Ünal, M., & Yıldız, T. (2021). The Akkuyu Nuclear Power Plant and Turkish-Russian Relations. Eurasian Studies Quarterly, 10(3), 201–219.
World Nuclear Association. (2024). Nuclear Power in Turkey. https://world-nuclear.org
Yılmaz, E. (2023). Nuclear waste management challenges in Turkey. Environmental Policy Journal, 21(3), 118–132.
Yılmaz, A. (2023). Strategic Risks of Nuclear Dependency. Turkish Journal of Energy Policy, 11(3), 77–93.
Yılmaz, R. (2023). Radioactive Waste Policy in Turkey: Challenges and Prospects. Nuclear Energy and Society, 12(2), 101–117.
Yılmaz, E. (2023). Nuclear Waste Management in Turkey: Challenges and Prospects. Environmental Science & Technology Review.
APPENDIX 1
Research project “The geopolitical repercussions of Nuclear Turkey”: Reports
THE SOCIO-ECONOMIC PROFILE OF THE PROVINCE OF NEVSEHIR AND THE NUCLEAR TURKEY, September 2020
Το Αιγυπτιακό Κράτος (Νομαρχία Νοτίου Σινά) και η Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης κατέληξαν σε συμφωνία – συμβιβασμό για να τερματίσουν όλες τις μεταξύ τους δικαστικές διαμάχες που εκκρεμούσαν εδώ και χρόνια για 71 οικόπεδα και κτίσματα γύρω από το μοναστήρι.
Συμφωνία και Σύμβαση Διευθέτησης
Την ημέρα [●], η παρούσα συμφωνία συνήφθη μεταξύ:
Υποστράτηγου Δρ. Χάλεντ Μουμπάρακ Χουσεΐν Μπάκρι, εκπροσωπώντας την Κυβερνητική Περιφέρεια Νοτίου Σινά, υπό την ιδιότητά του ως Κυβερνήτης Νοτίου Σινά και νομικός εκπρόσωπος της Κυβερνητικής Περιφέρειας Νοτίου Σινά, δυνάμει του Προεδρικού Διατάγματος υπ’ αριθ. 259 του 2024. («Πρώτο Μέρος»)
Πατέρα Δημήτρη Σαμάτζη (Δαμιανού), εκπροσωπώντας τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης («Μονή»), υπό την ιδιότητά του ως Αρχιεπίσκοπος και νομικός εκπρόσωπος της Μονής, δυνάμει του Προεδρικού Διατάγματος υπ’ αριθ. 306 του 1974. («Δεύτερο Μέρος»)
(Από κοινού εφεξής αποκαλούμενοι τα «Μέρη»)
Προκαταρκτική Ρήτρα
Επειδή η Κυβερνητική Περιφέρεια Νοτίου Σινά και ο Τοπικός Δήμος της πόλης της Αγίας Αικατερίνης – το Πρώτο Μέρος – είχαν καταθέσει την αγωγή υπ’ αριθ. (24) του 2015 Σαρμ Ελ-Σέιχ κατά του Αρχιεπισκόπου Δημητρίου Σαμάτζη Δαμιανού, υπό την προσωπική του ιδιότητα και υπό την ιδιότητά του ως νομικού εκπροσώπου της Μονής – του Δεύτερου Μέρους, και κατά του Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του Οργανισμού Περιβαλλοντικών Υποθέσεων υπό την ιδιότητά του, καθώς και κατά του Υπουργού Αρχαιοτήτων υπό την ιδιότητά του ως Προέδρου του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων.
Κατά τη συνεδρίαση της 30ής Μαΐου 2022, το Πρωτοδικείο Νοτίου Σινά αποφάσισε την έξωση του πρώτου εναγομένου υπό την προσωπική του ιδιότητα και υπό την ιδιότητά του, από τα επίδικα οικόπεδα, συνολικού αριθμού (29) τοποθεσιών, των οποίων τα όρια και τα σημεία περιγράφονται στην έκθεση του πραγματογνώμονα που ορίστηκε από το δικαστήριο στη συνεδρίαση της 23ης Μαΐου 2015, υποχρεώνοντάς τον να τα παραδώσει στους ενάγοντες, μαζί με όλα τα κτίρια, φυτά, καλλιέργειες ή οποιαδήποτε άλλα αντικείμενα, ελεύθερα από άτομα και καταληψίες, θεωρώντας τις κατασκευές αυτές ως αποζημίωση για τη χρήση από την ημερομηνία κατάληψης έως την έκδοση της απόφασης, και απέρριψε όλα τα λοιπά αιτήματα.
Κάθε ένα από τα Μέρη της δίκης άσκησε έφεση κατά της ανωτέρω απόφασης ενώπιον του Εφετείου Ισμαηλίας, Τμήμα Ελ-Τορ, υπό τους αριθμούς εφέσεων (226) και (228) του 32ου Δικαστικού Έτους. Το Εφετείο διέταξε τη συνένωση των δύο εφέσεων και, πριν αποφανθεί επί της ουσίας τους, αποφάσισε τον διορισμό πενταμελούς επιτροπής πραγματογνωμόνων από το Υπουργείο Δικαιοσύνης, η οποία εκτέλεσε την ανατεθείσα αποστολή και υπέβαλε έκθεση που περιέχει περιγραφή των επίδικων οικοπέδων, συνολικού αριθμού (71), τις περιγραφές τους, τα όρια, τα σημεία, τις εκτάσεις και τα χαρακτηριστικά κατοχής εκάστου εξ αυτών, σε σχέση με τις δραστηριότητες ή τα κτίσματα, καθώς και τις αποφάσεις που τα αφορούν και τις νομικές ενέργειες που έχουν πραγματοποιηθεί επ’ αυτών μεταξύ των Μερών της παρούσας συμφωνίας. Οι δύο εφέσεις εξακολουθούν να εκδικάζονται ενώπιον του δικαστηρίου και έχουν αναβληθεί για τη συνεδρίαση της 26ης Μαρτίου 2025.
Και επειδή το αιγυπτιακό κράτος, μέσω όλων των αρμοδίων εθνικών του θεσμών, αναγνωρίζει την αναγκαιότητα διατήρησης της ιστορικής σημασίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής της Αγίας Αικατερίνης ως φυσικού αποθέματος, το οποίο περιλαμβάνει τη Μονή, μαζί με τα όριά της όπως καθορίζονται από την απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Προέδρου του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων υπ’ αριθ. 509 του 1997, καθώς και τις αποφάσεις του Υπουργείου Πολιτισμού και του Υπουργού Αρχαιοτήτων που επισυνάπτονται στη συμφωνία, και τις συναφείς δραστηριότητες που είχαν σημαντικές επιδράσεις στη διαμόρφωση της κουλτούρας της κοινωνίας του Σινά που ζει σε αυτή την περιοχή επί αιώνες από τον 4ο αιώνα μ.Χ., θεωρώντας την πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής της Μονής και τις προκύπτουσες αρχαιολογικές κατασκευές και γεωργικές δραστηριότητες ειδικής φύσεως ως μερικά από τα σημαντικότερα σημεία αναφοράς στα οποία βασίστηκε η Αίγυπτος στην αίτησή της προς τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών για την Εκπαίδευση, την Επιστήμη και τον Πολιτισμό (UNESCO) για την ανακήρυξη και υιοθέτηση της περιοχής ως Μνημείου Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, η οποία πέτυχε με την εγγραφή της Μονής ως Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς τον Ιούνιο του 2002, δυνάμει της Σύμβασης της UNESCO για την Προστασία της Παγκόσμιας Κληρονομιάς του 1972, που έχει υπογράψει η Αραβική Δημοκρατία της Αιγύπτου, και η οποία προσέδωσε στην περιοχή μοναδική ανθρώπινη και πολιτιστική αξία.
Λαμβάνοντας υπόψη την πολιτιστική, περιβαλλοντική και θρησκευτική σημασία της περιοχής της Μονής της Αγίας Αικατερίνης, και την επιθυμία του αιγυπτιακού κράτους να ενισχύσει τον κεντρικό ρόλο του τόπου ως θρησκευτικού προορισμού και να προασπίσει τις αξίες της συνύπαρξης, της ειρηνικής συνεργασίας μεταξύ θρησκειών, της ελευθερίας λατρείας και της ισότητας, ενώ παράλληλα ενισχύει τον πρωτοποριακό ρόλο της κυβέρνησης στη διατήρηση των φυσικών αποθεμάτων και στην αδιάκοπη εργασία για την ανάπτυξή τους και τη διατήρηση των φυσικών τους πόρων, σε συνδυασμό με τη συνεχή επιδίωξη της ανάπτυξης ως ανθρώπινου δικαιώματος για τις μελλοντικές γενιές, και λαμβάνοντας υπόψη τα (71) οικόπεδα σύμφωνα με τους ισχύοντες αιγυπτιακούς κανονισμούς, τα Μέρη συμφώνησαν να τερματίσουν τη δικαστική διαμάχη μέσω διακανονισμού που διασφαλίζει τη διατήρηση της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και των φυσικών πόρων, εγγυάται το δικαίωμα των ατόμων να ασκούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα και διασφαλίζει την ικανότητα της χώρας να υλοποιεί τα μελλοντικά της σχέδια που αποσκοπούν στη βιώσιμη ανάπτυξη ως έναν από τους στόχους του σύγχρονου αιγυπτιακού κράτους.
Κατά συνέπεια, τα Μέρη συμφώνησαν στα εξής:
Η εγγραφή, το 2002, της περιοχής της Αγίας Αικατερίνης στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Σύμβασης Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO του 1972, μαζί με την επισυναπτόμενη κατάσταση που αναλύει τα οικόπεδα, τις εκκλησίες και τα κτίρια που συνδέονται με τη Μονή, η οποία συμπληρώνει τη σύμβαση και τα παραρτήματά της, καθώς και η ανωτέρω προκαταρκτική ρήτρα, θεωρούνται αναπόσπαστο μέρος της παρούσας συμφωνίας, συμπληρώνοντας, ολοκληρώνοντας και ερμηνεύοντας τις διατάξεις της.
Τα Μέρη επιβεβαιώνουν τη δέσμευσή τους στις αρχές που ορίζονται στη Σύμβαση Παγκόσμιας Κληρονομιάς που υπέγραψε το αιγυπτιακό κράτος και στην ένταξη της Μονής της Αγίας Αικατερίνης, βάσει των πολιτιστικών κριτηρίων, το 2002, καθώς και στα έγγραφα που υπέβαλε το αιγυπτιακό κράτος ως μέρος αυτής της εγγραφής.
Ρήτρα Τρίτη
Τα Μέρη συμφωνούν, σύμφωνα με την εγγραφή της Μονής της Αγίας Αικατερίνης στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Σύμβασης Παγκόσμιας Κληρονομιάς, ότι η Μονή και τα κτίριά της, τα οικόπεδα, οι εκκλησίες και τα συναφή κτίρια που αναφέρονται στην επισυναπτόμενη κατάσταση, η οποία έχει υπογραφεί από τα Μέρη, αποτελούν ιδιοκτησία της Μονής που ανήκει στο δόγμα της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας.
Η Μονή θα διατηρεί την αυτονομία της με τη διαχείριση των εσωτερικών της υποθέσεων, είτε διοικητικών είτε θρησκευτικών, χωρίς παρέμβαση εξωτερικών αρχών. Αυτό σημαίνει ότι η Μονή θα λαμβάνει τις δικές της αποφάσεις σχετικά με την καθημερινή λειτουργία, τη διατήρηση του πολιτισμού και την τήρηση των παραδόσεών της. Η διάταξη αυτή επιβεβαιώνει τη μοναδική ιστορική και πνευματική θέση της Μονής, επιτρέποντάς της να διατηρεί την ταυτότητα και την κληρονομιά της ανά τους αιώνες. Όλα τα ανωτέρω τελούν υπό τη διοίκηση του Ηγουμένου, ο οποίος φέρει τον τίτλο του Αρχιεπισκόπου της Επισκοπής του Σινά στην Αίγυπτο. Οι αρχαιότητες στην Αγία Αικατερίνη υπόκεινται σε ολοκληρωμένο σύστημα νομικής εποπτείας, το οποίο λειτουργεί δυνάμει των διατάξεων του Νόμου περί Προστασίας Αρχαιοτήτων υπ’ αριθ. 117 του 1983, όπως τροποποιήθηκε με τον Νόμο υπ’ αριθ. 3 του 2010, τον Νόμο υπ’ αριθ. 1 του 2018 και τον Νόμο υπ’ αριθ. 20 του 2020 για την Προστασία Μνημείων, επιπλέον του Περιβαλλοντικού Νόμου υπ’ αριθ. 4 του 1994 και του Νόμου περί Πολιτιστικού Συντονισμού υπ’ αριθ. 114 του 2006.
Οποιεσδήποτε παρεμβάσεις για τη συντήρηση των κτιρίων πραγματοποιούνται με τη μέγιστη προσοχή από τις αρχές της Μονής και το Ανώτατο Συμβούλιο Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων, το οποίο λειτουργεί μέσω του Περιφερειακού Γραφείου Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων Νοτίου Σινά, που βρίσκεται στο Ελ Τορ. Απαγορεύεται οτιδήποτε ενδέχεται να απειλήσει να αλλοιώσει την αυθεντικότητα των κτιρίων. Επιπλέον, όχι μόνο προστατεύονται τα κτίρια, αλλά ακόμη πιο σημαντικά, διαφυλάσσεται και η μοναστική ζωή εντός των τειχών της Μονής. Η ανάπτυξη της ζωής στην περιβάλλουσα περιοχή πραγματοποιείται επίσης σύμφωνα με αυστηρό σχέδιο διαχείρισης, σε συμφωνία με τις δεσμεύσεις του αιγυπτιακού κράτους στο πλαίσιο της εγγραφής της Μονής ως Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 2002, σύμφωνα με τη Σύμβαση Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Ρήτρα Τέταρτη
Τα Μέρη συμφωνούν να επιβεβαιώσουν τη διατήρηση της αρχιτεκτονικής της Μονής, των καλλιτεχνικών της θησαυρών και όλων των περιβαλλόντων κτιρίων που θεωρούνται μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς και θρησκευτικοί χώροι, καθώς και τη διατήρηση των αιωνόβιων δέντρων, καθώς αυτά αποτελούν ζωγραφική απεικόνιση της περιβαλλοντικής μας κληρονομιάς και είναι ανεκτίμητος φυσικός θησαυρός, καθότι μαρτυρούν τη ροή του χρόνου και τις αλλαγές των συνθηκών, φέρουν αρχαίες ιστορίες και ιστορικά στοιχεία και αποτελούν αναντικατάστατο μέρος της πολιτιστικής μας ταυτότητας.
Ρήτρα Πέμπτη
Τα Μέρη συμφωνούν να επιβεβαιώσουν τον σεβασμό τους προς όλες τις υφιστάμενες αποφάσεις που έχουν εκδοθεί από τον Πρωθυπουργό, τον Υπουργό Πολιτισμού και τον Πρόεδρο της Αρχής Αρχαιοτήτων σχετικά με τη Μονή και όλες τις εκκλησίες και τα κτίρια που περιβάλλουν τη Μονή, ιδίως όσον αφορά τα οικόπεδα που αποτελούν αντικείμενο της διαφοράς στην αγωγή υπ’ αριθ. (24) του 2015 και τα οποία αποτέλεσαν αντικείμενο έφεσης με αριθμούς (226) και (228), συνολικού αριθμού (71) οικοπέδων, όπως αναλύονται στην έκθεση του πραγματογνώμονα που κατατέθηκε στην αγωγή στις 23/5/2015 και επίσης στην επισυναπτόμενη κατάσταση που υπογράφηκε από τα Μέρη και αφορά τις εκκλησίες, τα μοναστήρια και τις γεωργικές εκτάσεις που περιβάλλουν τη Μονή, τα οποία όλα αποτελούν αναπόσπαστα μέρη της Μονής της Αγίας Αικατερίνης και εμπίπτουν στην περίμετρό της.
Ρήτρα Έκτη
Το Πρώτο Μέρος υποχρεούται να λάβει τα κατάλληλα μέτρα και ρυθμίσεις για την προστασία της περιοχής και την ασφάλεια της Μονής σε συνεργασία με το Δεύτερο Μέρος. Το Δεύτερο Μέρος υποχρεούται να διατηρεί τη Μονή και να συμμορφώνεται με τους νόμους που αναφέρονται στην προκαταρκτική ρήτρα και να παρέχει τις απαραίτητες διευκολύνσεις στους επισκέπτες σύμφωνα με τα καθιερωμένα τελετουργικά και τους κανονισμούς της Μονής.
Ρήτρα Έβδομη
Τα Μέρη έχουν συμφωνήσει πλήρως να δεσμευτούν από τη συμφιλίωση, την παραίτηση και τον τερματισμό της συνεχιζόμενης νομικής διαφοράς μεταξύ της Κυβερνητικής Περιφέρειας Νοτίου Σινά και της Μονής, η οποία αποτελεί αντικείμενο της αγωγής υπ’ αριθ. (24) του 2015 και των εφέσεων υπ’ αριθ. (226) και (228) του 32ου Δικαστικού Έτους, καθώς και της υπόθεσης υπ’ αριθ. 37 του 2014, στο Πλημμελειοδικείο Αγίας Αικατερίνης, η οποία καταχωρίστηκε υπό αριθ. (1119) του 2017, Εφετείο Πλημμελημάτων Σαρμ Ελ-Σέιχ, με απόφαση στις 27/11/2022. Δεσμεύονται επίσης να παραιτηθούν και να συμφιλιωθούν για όλες τις αμοιβαίες αγωγές και νομικές διαφορές μεταξύ τους και να διευθετήσουν όλες τις εκκρεμείς διαφορές μέσω συμφιλίωσης.
Ρήτρα Όγδοη
Η παρούσα συμφωνία έχει συνταχθεί σε τρία αντίγραφα, με κάθε μέρος να κατέχει ένα αντίγραφο, και ένα αντίγραφο να κατατεθεί μαζί με τα έγγραφα της προαναφερθείσας έφεσης. Η παρούσα συμφωνία έχει επικυρωθεί με τις υπογραφές των Μερών και σφραγιστεί με την επίσημη σφραγίδα της Κυβερνητικής Περιφέρειας Νοτίου Σινά.
Επισυνάπτονται τα ακόλουθα έγγραφα:
Δήλωση των οικοπέδων, εκκλησιών και κτιρίων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας.
Χάρτες που αναλύουν τα οικόπεδα, τις εκκλησίες και τα κτίρια που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας.
Τα έγγραφα που αφορούν την εγγραφή της Μονής σύμφωνα με τη Σύμβαση της UNESCO, καταχωρισμένη το 2002.
Δεύτερο Μέρος: _________________________ Η Αυτού Μακαριότης Αρχιεπίσκοπος Δημήτριος Σαμάτζης (Δαμιανός) Αρχιεπίσκοπος της Μονής της Αγίας Αικατερίνης
Agreement and Settlement Contract
On this day [●], this agreement was entered into between:
Major General Dr. Khaled Mubarak Hussein Bakri, representing the South Sinai Governorate, in his capacity as Governor of South Sinai and legal representative of the South Sinai Governorate, pursuant to Presidential Decree No. 259 of 2024. (“First Party”)
Father Dimitri Samatzis (Damianos), representing the Saint Catherine Monastery (the “Monastery”), in his capacity as the Archbishop and legal representative of the Monastery, pursuant to Presidential Decree No. 306 of 1974. (“Second Party”)
(Referred to collectively hereinafter as the “Parties”)
Preliminary Clause
Whereas the South Sinai Governorate and the Local Municipality of the City of Saint Catherine – the First Party – had filed the lawsuit No. (24) of 2015 Sharm El-Sheikh against Archbishop Dimitri Samatzis Damianos, in his personal capacity and in his capacity as the legal representative of the Monastery – the Second Party, and the Chairman of the Board of Directors of the Environmental Affairs Agency in his capacity, and the Minister of Antiquities in his capacity as the Chairman of the Supreme Council of Antiquities.
In the session of 30 May, 2022, the South Sinai Court of First Instance ruled to evict the first defendant in his personal capacity and in his capacity from the plots of land under dispute, amounting to (29) sites, whose borders and landmarks were described in the expert report delegated by the court in the session of May 23, 2015, obligating him to deliver them to the plaintiffs, along with all buildings, plants, crops, or any other items, free from people and occupants, considering these constructions as compensation for use from the date of the seizure until the ruling, and rejected all other requests.
Each of the Parties to the lawsuit appealed the aforementioned ruling at the Ismailia Court of Appeal, El-Tor Circuit, under appeal numbers (226) and (228) of the 32nd Judicial Year. The Court of Appeal ordered the consolidation of the two appeals and, before ruling on their merits, ruled for the appointment of a five-member committee of experts from the Ministry of Justice, which undertook the assigned mission and submitted a report containing a description of the disputed plots of land, amounting to (71) plots, their descriptions, boundaries, landmarks, areas, and the features of possession on each of them, in respect to their activities or buildings, and the decisions related to them and the legal actions that occurred regarding them between the Parties to this agreement. The two appeals are still being deliberated before the court and are adjourned to the session on March 26, 2025.
And whereas the Egyptian state, through all its competent national institutions, recognizes the necessity of preserving the historical importance and cultural heritage of the Saint Catherine area as a natural reserve, which includes the Monastery, along with its borders as outlined by the decision of the Minister of Culture and Chairman of the Supreme Council of Antiquities No. 509 of 1997, and the decisions of the Ministry of Culture and the Minister of Antiquities attached to the agreement, and the affiliated activities that resulted in impacts that significantly shaped the culture of the Sinai community that has lived in this area for centuries since the fourth century AD, considering the cultural heritage of the Monastery area and the resulting archeological structures and agricultural activities of a special nature as among the most significant landmarks upon which Egypt relied on in its application to the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) for declaring and adopting the area as a World Cultural Heritage Site, which succeeded by registering the Monastery as a World Heritage Site in June 2002 under the UNESCO Convention for the Protection of World Heritage of 1972, signed by the Arab Republic of Egypt, which gave the area unique human and cultural value.
Given the cultural, environmental, and religious significance of the Saint Catherine Monastery area, and the Egyptian state’s desire to magnify the central role of the site as a religious destination and to uphold the values of coexistence, peaceful cooperation among religions, freedom of worship, and equality, while enhancing the government’s pioneering role in preserving natural reserves and constantly working on their development and the preservation of their natural resources in parallel with its continuous pursuit of development as a human right for the future generations, and in consideration of the (71) plots in line with the applicable Egyptian regulations, the Parties have agreed to end the judicial dispute by means of a settlement that ensures the preservation of natural and cultural heritage and natural resources, guaranteeing the right of individuals to practice their religious rituals and ensuring this country’s ability to implement its future plans aimed at sustainable development as one of the objectives of the modern Egyptian state.
Accordingly, the Parties have agreed on the following:
The registration, in 2002, of the Saint Catherine Area in the World Heritage List of UNESCO’s 1972 World Heritage Convention, along with the attached statement detailing the land plots, churches, and buildings affiliated with the Monastery, which complements the contract and its annexes, along with the aforementioned preliminary clause are considered an integral part of this agreement, supplementing, completing, and interpreting its provisions.
The Parties affirm their commitment to the principles outlined in the World Heritage Convention signed by the Egyptian state, and the inclusion of the Saint Catherine Monastery, based on the cultural criteria, in 2002 and the documents submitted by the Egyptian state as part of that registration.
Clause Three
The Parties agree, pursuant to the registration of the Saint Catherine Monastery in the World Heritage List of the World Heritage Convention, that the Monastery and its buildings, plots of land, churches, and associated buildings detailed in the attached statement signed by the Parties are the property of the Monastery belonging to the Greek Orthodox doctrine.
The Monastery shall maintain autonomy by managing its internal affairs, whether administrative or religious, without interference from external authorities. This means that the Monastery will make its own decisions on daily operations, cultural preservation, and adherence to its traditions. This provision confirms the Monastery’s unique historical and spiritual status, allowing it to maintain its identity and heritage throughout the centuries. All of the foregoing is under the administration of the Abbot, who holds the rank of Archbishop of the Diocese of Sinai in Egypt. The antiquities in Saint Catherine are subject to a comprehensive system of legal oversight operating under the provisions of the Antiquities Protection Law No. 117 of 1983, as amended by Law No. 3 of 2010, No. 1 of 2018, and No. 20 of 2020 for the Protection of Landmarks, in addition to the Environmental Law No. 4 of 1994, and the Cultural Coordination Law No. 114 of 2006.
Any interventions for the maintenance of the buildings are carried out with utmost care by the Monastery authorities and the Supreme Council of Egyptian Antiquities, which operates through the South Sinai Regional Office of Egyptian Antiquities located at El Tor. Anything that may threaten to erase the originality of the buildings is prohibited. Furthermore, not only are the buildings protected, but more importantly, the monastic life is also preserved within the Monastery’s walls. The development of life in the surrounding area is also carried out in accordance with a strict management plan in accordance with the commitments of the Egyptian state within the framework of registering the Monastery as a World Heritage Site in 2002, in accordance with the World Heritage Convention.
Clause Four
The Parties agree to affirm the preservation of the Monastery’s Architecture, its artistic treasures, and all the surrounding buildings which are regarded as heritage and religious sites, and the preservation of ancient trees as they paint our environmental heritage and are an invaluable natural treasure, as they witness the passage of time and change in conditions and carry ancient stories and histories, which are an invaluable part of our cultural identity.
Clause Five
The Parties agree to confirm their respect for all existing decisions made by the Prime Minister, the Minister of Culture, and the Chief of the Antiquities Authority regarding the Monastery and all churches and buildings surrounding the Monastery, particularly regarding the land plots in dispute in lawsuit No. (24) of 2015 and appealed under appeal numbers (226), (228), amounting to (71) plots, as detailed in the expert’s report filed in the lawsuit on 23/5/2015 and also detailed in the attached statement signed by the Parties which concerns the churches, monasteries, and agricultural lands surrounding the Monastery, all of which are integral parts of the Monastery of Saint Catherine and fall within its perimeter.
Clause Six
The First Party is obliged to take the appropriate measures and arrangements to protect the area and secure the Monastery in cooperation with the Second Party. The Second Party is obliged to preserve the monastery and abide by the laws mentioned in the preliminary clause and provide the necessary facilities to visitors in accordance with the established rituals and regulations of the Monastery.
Clause Seven
The Parties have fully agreed to be bound by the reconciliation, waiver, and the termination of the ongoing legal dispute between the South Sinai Governorate and the Monastery, the subject of lawsuit No. (24) of 2015 and appeals No. (226) and (228) of the 32nd Judicial Year, as well as in the case No. 37 of 2014, in the St. Catherine Court of Misdemeanors, registered under case No. (1119) of 2017, misdemeanors appellate Court of Sharm El-Sheikh, ruled on 27/11/2022. They also pledge to waive and reconcile all mutual lawsuits and legal disputes between them and to settle all outstanding disagreements through reconciliation.
Clause Eight
This agreement has been drafted in three copies, with each party holding one copy, and one copy to be filed with the documents of the aforementioned appeal. This agreement is notarized by the signatures of the Parties and stamped with the official seal of the South Sinai Governorate.
Attached are the following documents:
A statement of the land plots, churches, and buildings subject to the agreement.
Maps detailing the land plots, churches, and buildings subject to the agreement.
The documents pertaining to the registration of the Monastery in accordance with the UNESCO Convention, registered in 2002.
Signatures
First Party: ___________________________
Major General Dr. Khaled Mubarak Hussein Bakry / Governor of South Sinai
Second Party: _________________________
His Eminence Archbishop Dimitri Samatzis (Damianos)
Archbishop of Saint Catherine’s Monastery
Κείμενο της Jessica McKenzie
Του Σωτήρη Σκουλούδη
stravon
