The New York Times

10 Δεκεμβρίου 2025

Του David Wallace-Wells

Αρθρογράφος γνώμης

Στις 2 Σεπτεμβρίου, όταν αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη χτύπησαν ένα σκάφος στην Καραϊβική και, σύμφωνα με πληροφορίες, ακολούθησαν με ένα δεύτερο πλήγμα για να εξολοθρεύσουν τους ναυαγούς επιζώντες, επρόκειτο για μία νέα επίδειξη της αυτοκρατορικής ατιμωρησίας των ΗΠΑ. Ήταν όμως επίσης και μια μπερδεμένη κίνηση, δεδομένης της προφανούς δυσαναλογίας ανάμεσα στη δαπανηρότερη στρατιωτική δύναμη του κόσμου και τον ευτελή στόχο, για τον οποίο το Πεντάγωνο επέμενε, χωρίς να προσφέρει αποδείξεις, ότι μετέφερε ναρκωτικά. Ήταν πράγματι αυτό που η κυβέρνηση Τραμπ πίστευε ότι θα έπρεπε να κάνει το νεομετονομασθέν Υπουργείο Πολέμου της;

Την Πέμπτη, το Πεντάγωνο δημοσίευσε τη διακαώς αναμενόμενη Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας του 2025 και επιβεβαίωσε ότι η απάντηση ήταν, ουσιαστικά, ναι. Αυτό είναι ακριβώς που θέλει να κάνει η κυβέρνηση Τραμπ: να αποσύρεται από τα συμβατικά πεδία δράσης του στρατού, όπως η προετοιμασία για πιθανή σύγκρουση με αντίπαλες μεγάλες δυνάμεις, και αντ’ αυτού να διεξάγει, με συντριπτικές επιδείξεις νταηλίδικης ισχύος, τα είδη των μαχών που ιεραρχούν ως προτεραιότητα οι διαδικτυακοί αντιδραστικοί. Θέλει να διεξάγει αυτούς τους πολέμους κουλτούρας και σε άλλα θέατρα, προωθώντας τη δεξιά πολιτική σε όλη την Ευρώπη και ενθαρρύνοντας την καταστολή της μετανάστευσης όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο.

Μία από τις πιο εμφανείς τομές του Προέδρου Τραμπ με την παράδοση της Ουάσιγκτον είναι η αντίληψή του για την πολιτική ως μιας μορφής τρολαρίσματος. Ενώ η ομοσπονδιακή γραφειοκρατία συνήθως «εξάγει» κείμενα προσεκτικά γραφειοκρατικά, η κυβέρνηση Τραμπ είναι συχνά τόσο αχρείαστα συγκρουσιακή, ώστε οι δηλώσεις της μοιάζουν ψεύτικες. Το διάσπαρτο και αυτοαναιρούμενο στρατηγικό κείμενο ακολουθεί αυτό το μοτίβο, περιλαμβάνοντας αιχμές κατά των προσπαθειών για ποικιλομορφία, ισότητα και συμπερίληψη και εκκλήσεις για επαναπατρισμό της αμερικανικής βιομηχανικής παραγωγής, για πόλεμο κατά της παγκόσμιας ατζέντας για το κλίμα και για αύξηση των στρατιωτικών δαπανών από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις (αλλιώς διακινδυνεύουν την αμερικανική εγκατάλειψη).

Αλλά πάνω απ’ όλα, η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας του 2025 αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη μέχρι σήμερα διατύπωση του πώς ο Τραμπ αντιλαμβάνεται την έκφραση του τραμπισμού στη διεθνή σκηνή. Αναγνωρίζει την ιδεολογική ασυνέπεια των ενστίκτων του προέδρου στην εξωτερική πολιτική αλλά επιχειρεί να τη μετατρέψει σε αρετή. Ο παγκόσμιος τραμπισμός, υποστηρίζει το κείμενο, «δεν θεμελιώνεται σε παραδοσιακή πολιτική ιδεολογία» αλλά «παρακινείται πάνω απ’ όλα από ό,τι λειτουργεί για την Αμερική — ή, σε δύο λέξεις, “Πρώτα η Αμερική”». Ο πολιτικός επιστήμονας Χένρι Φάρελ το χαρακτήρισε «στρατηγική cosplay των Groypers σε μεγαλοπρεπή κλίμακα». (σσ: η φράση εννοεί ότι το έγγραφο της Εθνικής Στρατηγικής Ασφαλείας του Τραμπ μοιάζει όχι με υπεύθυνη γεωπολιτική στρατηγική υπερδύναμης, αλλά με ένα ιμιτασιόν στρατηγικό σχέδιο εμπνευσμένο από τα memes και τις ιδεοληψίες της ακραίας alt-right νεολαίας).

Όπως μπορεί να περίμενε κανείς, αν έχει δει αποσπάσματα από δουλοπρεπείς υπουργούς σε συνεδριάσεις του υπουργικού συμβουλίου ή αντίστοιχες γλοιώδεις συγκεντρώσεις διευθυντικών στελεχών της τεχνολογίας, το κείμενο είναι υμνητικό προς τον πρόεδρο — «Ο Πρόεδρος Τραμπ έχει εδραιώσει την κληρονομιά του ως ο πρόεδρος της ειρήνης», δηλώνει, την ώρα που μια αρμάδα παραμένει στην Καραϊβική, πιθανώς σε προετοιμασία για πόλεμο εκλογής, και στελέχη της κυβέρνησης αρχίζουν να επιχειρηματολογούν υπέρ επιθέσεων ή ακόμη και εισβολής στη Βενεζουέλα.

Παράλληλα, εκφράζει περιφρόνηση προς το κατεστημένο της εξωτερικής πολιτικής και της εθνικής ασφάλειας που ο Τραμπ κληρονόμησε το 2017 και τώρα σκοπεύει να αποδομήσει, προσφέροντας μια σκληρή —αν και όχι εντελώς αβάσιμη— κριτική για τον τρόπο άσκησης της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου: ότι η χώρα κυνηγούσε ασαφείς φιλελεύθερες κοινοτοπίες αντί για σαφώς καθορισμένα εθνικά συμφέροντα· ότι επεδίωξε να κυριαρχήσει σε ολόκληρο τον κόσμο, μεταξύ άλλων επωμιζόμενη το βάρος ατέρμονων «πολέμων για πάντα»· ότι υπολόγισε λάθος το επίπεδο υποστήριξης των Αμερικανών πολιτών για τέτοια εγχειρήματα· και ότι δεσμεύτηκε σε ένα είδος παγκοσμιοποίησης που αποψίλωσε στοιχεία της αμερικανικής ισχύος του 20ού αιώνα.

Τι προτείνει η κυβέρνηση Τραμπ ως αντικατάσταση; Όχι τη γνώριμη πλέον φαντασίωση ενός νέου Ψυχρού Πολέμου, που τροφοδότησε τις εμπύρετες ονειρώξεις των Αμερικανών γερακιών επί σχεδόν μια δεκαετία, αλλά ένα όραμα γεωπολιτικής ως παγκόσμιου πολέμου κουλτούρας, σχεδιασμένο να αιχμαλωτίσει τη φαντασία των διαδικτυακών αντιδραστικών:

μια μάχη για τη Δυτική πολιτισμική ταυτότητα που διεξάγεται κυρίως εντός συνόρων — ανάμεσα σε μια εκδοχή εθνικισμού «αίματος και γης» και μια επιτρεπτική κοσμοπολίτικη φιλελεύθερη στάση — και η οποία ερμηνεύεται, σε μεγάλο βαθμό, μέσα από φυλετικούς όρους. (Ενδεικτικά, το στρατηγικό κείμενο αναφέρεται στον Θεό σε αρκετά σημεία.)

Και τα δύο αυτά στοιχεία της στροφής είναι σημαντικά. Όσον αφορά την Κίνα, η στρατηγική σηματοδοτεί μια μετατόπιση από τη μακροχρόνια εστίαση του Πενταγώνου στον ανταγωνισμό και, παρότι δεν αποτελεί ακριβώς μια παράδοση στο Πεκίνο, μοιάζει αναμφισβήτητα με υποβάθμιση προτεραιότητας — ιδίως μετά την υποχώρηση στη πρόσφατη εμπορική σύνοδο, όπου χαλάρωσαν οι δασμοί, καθώς και τη μεταβολή σχετικά με τα προηγμένα τσιπ τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία πλέον οι Ηνωμένες Πολιτείες λένε ότι μπορούν να πωλούνται στην Κίνα (στην οποία η Κίνα απάντησε ουσιαστικά: «Μισό λεπτό»).

Η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας του 2025 ούτε κατατάσσει την Κίνα ως την κύρια προτεραιότητα εθνικής ασφάλειας, όπως έκαναν τα προηγούμενα έγγραφα, ούτε αναφέρει την ανάσχεση της αντίπαλης δύναμης ως κεντρικό στόχο.

Αν και το έγγραφο αφιερώνει πολλές παραγράφους στον ανταγωνισμό μεταξύ των δύο χωρών, η σαφής έμφαση δίνεται στις οικονομικές πτυχές αυτού του ανταγωνισμού και όχι στην αναπόφευκτη στρατιωτική σύγκρουση. Δίνει σχεδόν την εντύπωση μιας έκκλησης ότι ο κόσμος είναι αρκετά μεγάλος για δύο μεγάλες δυνάμεις, αρκεί να μείνουμε λίγο-πολύ έξω από τον δρόμο των επιδρομών η μία της άλλης. Με άλλα λόγια, μια διευθέτηση «σφαιρών επιρροής», που επιβεβαιώνει ένα μοτίβο εμπλοκής ορατό από τις πρώτες ημέρες της δεύτερης θητείας του Τραμπ:

μια επιστροφή στην πολιτική των μεγάλων δυνάμεων του 19ου αιώνα, όταν οι κρατικοί παράγοντες μοίραζαν τον χάρτη και άρχιζαν τη δουλειά.

Αλλά στο σύνολό της, η στρατηγική δίνει λιγότερη έμφαση στο από τι απομακρύνεται η αμερικανική εθνική στρατηγική ασφαλείας και περισσότερη στο προς τα πού κατευθύνεται.

Πρώτη προτεραιότητα δίνεται σε αυτό που αποκαλεί «Παράρτημα Τραμπ στο Δόγμα Μονρόε»: τον ορισμό των μεταναστευτικών ροών και της διακίνησης ναρκωτικών ως θεμελιωδών ζητημάτων ασφάλειας και την μονομερή στρατιωτική εξουσία επί αυτών σε ολόκληρο το Δυτικό Ημισφαίριο.

Έτσι εξηγείται πώς ένας «πρόεδρος της ειρήνης» επιβλέπει 22 επιθέσεις (και συνεχίζονται) σε σκάφη στην Καραϊβική και τον Ανατολικό Ειρηνικό, προωθεί μονομερώς αλλαγή καθεστώτος στη Βενεζουέλα και αντιμετωπίζει μετανάστες που ζουν ειρηνικά και επί δεκαετίες εντός των συνόρων των ΗΠΑ με τέτοια βία και βάναυση αδιαφορία, ώστε να προκαλέσουν επιπλήξεις από τον νέο Αμερικανό πάπα και τη σύνοδο των Αμερικανών επισκόπων, που για πολλά χρόνια θεωρούνταν ακλόνητη συντηρητική δύναμη στην πολιτική των ΗΠΑ. (Από τις πιο εκθαμβωτικές ανατροπές της μετα-2015 εποχής είναι το πόσο η παπική εξουσία έχει ενσαρκώσει την παγκόσμια φιλελεύθερη σκέψη, καθιστώντας το Βατικανό ίσως το πιο σταθερά προοδευτικό θεσμό στη διεθνή σκηνή για πάνω από μια δεκαετία, προς μεγάλη ενόχληση των πολυάριθμων καθολικών διανοουμένων του κινήματος MAGA.)

Αν και η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας του 2025 είναι περισσότερο καθοριστική στη στάση της απέναντι στην Κίνα και την αμερικανική ηγεμονία στο Δυτικό Ημισφαίριο, το κείμενο γίνεται πιο «πικάντικο» —και πιθανώς περισσότερο αποκαλυπτικό— όταν στρέφεται προς την Ευρώπη.

Τον Φεβρουάριο, λιγότερο από έναν μήνα μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς ταξίδεψε στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου και εκτόξευσε μια δριμεία κατηγορία κατά της Ευρώπης στη βάση του «πολέμου κουλτούρας», λέγοντας ότι ο συνδυασμός μαζικής μετανάστευσης, αυτοϋπονομευτικού προοδευτισμού και μιας μορφής υποχωρητικής πολιτισμικής αδυναμίας είχε οδηγήσει μια ήπειρο που επί αιώνες υπήρξε το επίκεντρο της παγκόσμιας ισχύος σε μια θέση αυξανόμενης ασημαντότητας. Αυτή η γλώσσα επανέρχεται εδώ, ακόμη πιο αιχμηρή, σαν να είχαν περάσει οι συντάκτες του Πενταγώνου τους ενδιάμεσους μήνες ακονίζοντας τις φράσεις τους στην πέτρα ακονίσματος.

Η ήπειρος αντιμετωπίζει τη «σκληρή προοπτική της πολιτισμικής εξάλειψης», δηλώνει η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας του 2025, και η ώρα της κρίσης ίσως πλησιάζει πολύ σύντομα. Σε περίπτωση που το νόημα δεν ήταν σαφές: «Μέσα σε λίγες δεκαετίες το πολύ, ορισμένα μέλη του ΝΑΤΟ θα καταστούν πλειοψηφικά μη ευρωπαϊκά». «Δεν ξέρω γιατί μπήκαν στον κόπο του ευφημισμού», έγραψε ο Πολ Κρούγκμαν. «‘Μη ευρωπαϊκά’ σημαίνει ξεκάθαρα ‘μη λευκά’.»

Σε ορισμένες πτυχές, για ορισμένα ζητήματα, το έγγραφο εμφανίζεται σχετικά επιφυλακτικό ως προς την αμερικανική ισχύ, όχι μόνο απομακρυνόμενο από μια σύγκρουση με την Κίνα αλλά δείχνοντας και έλλειψη ενδιαφέροντος για τη Νότια Ασία, την Αφρική και την Ανατολική Ευρώπη. «Οι υποθέσεις άλλων χωρών μας αφορούν μόνο εφόσον οι δραστηριότητές τους απειλούν άμεσα τα συμφέροντά μας», υποστηρίζει η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας του 2025, και είναι ενδεικτικό ότι Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν ήδη επαινέσει το έγγραφο επειδή αντανακλά τις δικές τους κοσμοθεωρίες.

Αλλά στο ζήτημα της μετανάστευσης το έγγραφο δεν περιορίζει το όραμά του στην Αμερική, διακηρύσσοντας ως πρώτη προτεραιότητα εξωτερικής πολιτικής ότι «η εποχή της μαζικής μετανάστευσης έχει τελειώσει» — όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο. Σε ολόκληρη τη Δύση, σημειώνει, η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών δικαιώνει τις σκληρές θέσεις για τα σύνορα και την εθνική κουλτούρα. Συνεχίζει: «Πρέπει να προστατεύσουμε τη χώρα μας από εισβολή, όχι μόνο από την ανεξέλεγκτη μετανάστευση αλλά και από διασυνοριακές απειλές όπως η τρομοκρατία, τα ναρκωτικά, η κατασκοπεία και η εμπορία ανθρώπων», συγκεντρώνοντας μια ολόκληρη λίστα εγχώριων πολιτικών προτεραιοτήτων ως νέα διακήρυξη στόχων για τη στρατηγική εθνικής ασφάλειας και τον στρατό της εποχής MAGA.

Θεωρητικά, θα μπορούσε να ήταν ακόμη πιο ακραίο. Πρώιμα σχέδια του εγγράφου εστίαζαν σε εσωτερικές αποστολές του στρατού, ανέφερε το Politico, την εποχή που ο Τραμπ μιλούσε στις ένοπλες δυνάμεις για την αντιμετώπιση του «εχθρού εκ των έσω» και το Υπουργείο Δικαιοσύνης του έστελνε εντολές να χαρακτηρίσει αντι-Τραμπ ακτιβιστές ως «εγχώριους τρομοκράτες». Προς το παρόν, τουλάχιστον, η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας του 2025 αφήνει αυτή την ατζέντα στην άκρη, αναζητώντας αντ’ αυτής παρόμοιες μάχες στο εξωτερικό.

The New York Times

Politico

Ο Ντόναλντ Τραμπ, σε συνέντευξη που παραχώρησε στη Dasha Burns του POLITICO για ένα ειδικό επεισόδιο της εκπομπής «The Conversation», έδωσε στον εαυτό του βαθμολογία «A-plus-plus-plus-plus-plus» για την οικονομία.

Η Dasha Burns και ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κατά τη διάρκεια της συνέντευξης
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μίλησε με τη Dasha Burns του POLITICO για ένα ειδικό επεισόδιο της εκπομπής «The Conversation» στον Λευκό Οίκο, στις 8 Δεκεμβρίου 2025. | Jesse Dittmar για το POLITICO

Της Megan Messerly
09/12/2025 – 09:00 π.μ. EST

Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ολοκληρώνει τον πρώτο του χρόνο στην εξουσία, εμφανώς αισιόδοξος για το πώς έχει αναμορφώσει την οικονομία και τη διεθνή σκηνή, την ώρα που σύμμαχοι στο εξωτερικό και υποστηρικτές στο εσωτερικό εκφράζουν ολοένα και μεγαλύτερη ανησυχία σχετικά με το ποιον εξυπηρετούν τελικά οι πολιτικές του.

Ρεπουμπλικάνοι δημοσκόποι και κομματικά στελέχη — ακόμη και όσοι τον στηρίζουν — έχουν προειδοποιήσει ότι οι Δημοκρατικοί υπερ-αποδίδουν εν μέρει επειδή ο πρόεδρος δεν έχει κάνει αρκετά για να καθησυχάσει τις ανησυχίες των πολιτών σχετικά με το αυξημένο κόστος ζωής. Ωστόσο, ο Τραμπ, στη συνέντευξή του με τη Dasha Burns για το ειδικό επεισόδιο του The Conversation, έδωσε στον εαυτό του βαθμολογία «A-plus-plus-plus-plus-plus» στην οικονομία. Υπερασπίστηκε τα ταξίδια του στο εξωτερικό, υποστηρίζοντας πως στοχεύουν θεμελιωδώς στο να ωφελήσουν τους Αμερικανούς, εξασφαλίζοντας νέες επενδύσεις.

«Οι τιμές πέφτουν. Έχουν περάσει μόλις 10 μήνες», τόνισε ο Τραμπ. «Είναι εκπληκτικό αυτό που έχουμε πετύχει».

Παρόλα αυτά, ο πρόεδρος δήλωσε πως είναι ανοιχτός σε νέες εξαιρέσεις στους δασμούς, αναγνωρίζοντας ότι μια αναστροφή μιας από τις πιο χαρακτηριστικές οικονομικές του πολιτικές θα μπορούσε να προσφέρει βραχυπρόθεσμη ανακούφιση στα αμερικανικά νοικοκυριά. Και, σε μια από τις πιο άμεσες προκλήσεις προς την ανεξαρτησία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας, σημείωσε πως η άμεση μείωση των επιτοκίων αποτελεί «κριτήριο» για τον επόμενο πρόεδρο της Fed.

Για τους Ρεπουμπλικανούς του Κογκρέσου που αναζητούν καθοδήγηση ως προς την προσιτότητα της υγειονομικής περίθαλψης, ο Τραμπ δεν προσέφερε κάτι — αρνήθηκε να πει αν θα πιέσει το Κογκρέσο να παρατείνει τις επιδοτήσεις υγείας που λήγουν στο τέλος του έτους.

Το μήνυμά του προς τους Ευρωπαίους συμμάχους που ανησυχούν για τη ρωσική επιθετικότητα ήταν ότι η πραγματική απειλή για τις χώρες τους είναι η ανεξέλεγκτη μετανάστευση και η πολιτική ορθότητα. Προειδοποίησε ότι συμμαχίες δεκαετιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε κίνδυνο και ότι οι πιο διάσημες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες — συμπεριλαμβανομένων του Λονδίνου και του Παρισιού — είναι πλέον «αγνώριστες».

Ακολουθούν επτά βασικά συμπεράσματα από τη συνέντευξη για την εσωτερική και εξωτερική πολιτική.

Ο Τραμπ είχε «κριτήριο αφοσίωσης» για τον νέο πρόεδρο της Fed: άμεση μείωση των επιτοκίων

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει περάσει τους τελευταίους μήνες ασκώντας πιέσεις στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα και στον πρόεδρό της, Τζερόμ Πάουελ, ζητώντας μείωση των επιτοκίων. Τώρα, δηλώνει ανοιχτά ότι οι μειώσεις επιτοκίων αποτελούν κριτήριο επιλογής για τον διάδοχο του Πάουελ.

Σε ερώτηση αν η στήριξη σε άμεσες μειώσεις επιτοκίων λειτουργεί ουσιαστικά ως τεστ πιστότητας για την επιλογή νέου προέδρου της Fed, ο Τραμπ απάντησε «ναι», προσθέτοντας ότι «κι ο Πάουελ θα έπρεπε» να το υποστηρίζει. Κατηγόρησε μάλιστα τον Πάουελ ότι «δεν είναι έξυπνος άνθρωπος» και ότι «δεν συμπαθεί τον Τραμπ».

Η ανταλλαγή αυτή αποτελεί την πιο άμεση προσπάθεια του Τραμπ να θέσει την Κεντρική Τράπεζα υπό τον έλεγχό του, υπονομεύοντας την ανεξαρτησία ενός θεσμού τον οποίο επιδιώκει εδώ και χρόνια να επηρεάσει. Και έρχεται τη στιγμή που η Fed αναμένεται, την Τετάρτη, να εγκρίνει την τρίτη συνεχόμενη μείωση επιτοκίων στη τελευταία συνεδρίαση του έτους.

Ο Τραμπ δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι έχει ήδη επιλέξει τον διάδοχο του Πάουελ. Αν και αρνήθηκε να αποκαλύψει το όνομα, ο διευθυντής του Εθνικού Οικονομικού Συμβουλίου, Κέβιν Χάσετ, θεωρείται ευρέως φαβορί για τη θέση.

Ο Τραμπ έδωσε στην οικονομία «A-plus-plus-plus-plus-plus» — υποστήριξε ότι τα ταξίδια στο εξωτερικό αφορούν αποκλειστικά τις ΗΠΑ

Όταν ρωτήθηκε τι βαθμό θα έβαζε στην οικονομία, ο Τραμπ της απέδωσε «A-plus-plus-plus-plus-plus», παρουσιάζοντας την πορεία της ως αδιαμφισβήτητη επιτυχία, παρά την επίμονη ανησυχία των καταναλωτών και τη χλιαρή αύξηση θέσεων εργασίας σε κομβικούς τομείς.

Η δήλωση έρχεται ενώ ο Τραμπ συνεχίζει να υποστηρίζει ότι η συζήτηση για το αυξημένο κόστος διαβίωσης αποτελεί «απάτη». Οι Δημοκρατικοί, είπε, «κατέστρεψαν» την οικονομία επί Μπάιντεν, αφήνοντάς του ένα χάος να διαχειριστεί. Ωστόσο, το μήνυμά του έρχεται σε αντίθεση με κάποιους από τους κορυφαίους συμβούλους του, οι οποίοι επιμένουν ότι ο πρόεδρος πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στο να «πουλήσει» την οικονομική του πολιτική — ιδιαίτερα όταν, σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση του POLITICO, το 37% όσων τον ψήφισαν πέρυσι δηλώνουν ότι το κόστος ζωής στις ΗΠΑ είναι το χειρότερο που έχουν βιώσει.

Ο Τραμπ υπερασπίστηκε επίσης τη σειρά υψηλού προφίλ ταξιδιών στο εξωτερικό που έχει πραγματοποιήσει στη δεύτερη θητεία του — στη Μέση Ανατολή και την Ασία — υποστηρίζοντας ότι στοχεύουν πρωτίστως στη βελτίωση των συνθηκών εντός ΗΠΑ.

«Όταν ταξιδεύω, έχω μόνο ένα μέρος στο μυαλό μου. Τις Ηνωμένες Πολιτείες», είπε ο πρόεδρος, υποστηρίζοντας ότι η προσωπική του διπλωματία έχει αποφέρει επενδύσεις τρισεκατομμυρίων δολαρίων στη χώρα.

Ωστόσο, μεγάλο μέρος του κεφαλαίου που διαφημίζει ο Τραμπ θα χρειαστεί χρόνια για να μετατραπεί σε νέες εργοστασιακές μονάδες και θέσεις εργασίας. Στο μεταξύ, πρόσφατη έκθεση της εταιρείας μισθοδοσίας ADP έδειξε ότι τον Νοέμβριο οι ιδιωτικές εταιρείες απέλυσαν 32.000 εργαζομένους — μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται 18.000 θέσεις που χάθηκαν στη μεταποίηση.

Ο Τραμπ δεν προσέφερε σαφή κατεύθυνση για τη νομοθεσία περί υγείας

Ο Τραμπ άφησε «ξεκρέμαστους» τους Ρεπουμπλικάνους στο Κογκρέσο, οι οποίοι προσπαθούν να συμφωνήσουν σε ένα σχέδιο ώστε να αποτραπεί η εκτόξευση των ασφαλίστρων υγείας από τον Ιανουάριο. Την Πέμπτη, η Γερουσία αναμένεται να ψηφίσει μια τριετή παράταση των ενισχυμένων επιδοτήσεων του Obamacare — ένα δημοκρατικό σχέδιο που σχεδόν βέβαια θα αποτύχει. Οι Ρεπουμπλικάνοι έχουν συζητήσει γενικές κατευθύνσεις για μεταρρυθμίσεις, αλλά δεν έχουν καταλήξει σε κοινή πρόταση.

Σε ερώτηση αν θα παρότρυνε το Κογκρέσο να παρατείνει προσωρινά τις επιδοτήσεις, κίνηση που θα απέτρεπε αυξήσεις στα ασφάλιστρα για εκατομμύρια Αμερικανούς, ο Τραμπ αρνήθηκε να πάρει θέση.

«Δεν ξέρω. Θα πρέπει να το δω», είπε. «Θα ήθελα να έχουμε καλύτερη υγειονομική περίθαλψη».

Αντί να καταθέσει συγκεκριμένη γραμμή, ο Τραμπ υιοθέτησε ξανά ένα λαϊκιστικό πλαίσιο που απευθύνεται στη βάση του αλλά περιπλέκει την πολιτική πραγματικότητα των Ρεπουμπλικάνων, επαναλαμβάνοντας τη στήριξή του σε ένα σχέδιο που θα έστελνε τα ενισχυμένα κονδύλια των επιδοτήσεων του Νόμου για την Προσιτή Περίθαλψη (Affordable Care Act) απευθείας σε λογαριασμούς υγείας (HSAs), τους οποίους οι Αμερικανοί μπορούν να χρησιμοποιούν για ίδια έξοδα υγείας.

Πρόκειται για το μοναδικό πολιτικό δόγμα που ο Τραμπ έχει υποστηρίξει ρητά, ενώ οι Ρεπουμπλικάνοι εξακολουθούν να διαφωνούν για πιο περίπλοκες λεπτομέρειες, όπως τα εισοδηματικά όρια ή το αν πρέπει να απαγορευτεί η χρήση επιδοτήσεων για καλύψεις που περιλαμβάνουν άμβλωση.

«Κανένα χρήμα στις ασφαλιστικές εταιρείες — θέλω τα χρήματα να πηγαίνουν απευθείας στον λαό», πρόσθεσε ο Τραμπ.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι θα εξετάσει περισσότερες εξαιρέσεις στους δασμούς για να μειωθούν οι τιμές για τους Αμερικανούς

Τον περασμένο μήνα, ο Λευκός Οίκος περιόρισε τους δασμούς σε επιλεγμένες εισαγωγές — συμπεριλαμβανομένων βοδινού, ντοματών, μπανάνας και καφέ — καθώς εντείνονται οι ανησυχίες για τον πληθωρισμό και η δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων για τις τιμές τροφίμων. Τώρα, ο Τραμπ δηλώνει πως είναι ανοιχτός στην επέκταση αυτών των εξαιρέσεων.

«Φυσικά, και το έχω ήδη κάνει με τον καφέ», είπε ο Τραμπ. «Είναι πολύ μικρές εξαιρέσεις, δεν είναι κάτι σημαντικό.»

Παρότι επιχείρησε να υποβαθμίσει αυτές τις αλλαγές, ο Τραμπ ξεκαθάρισε ότι δεν τις θεωρεί υπαναχώρηση από την ατζέντα των δασμών του, αλλά τακτικές προσαρμογές. Τόνισε ότι οποιαδήποτε ανακούφιση σε βασικά καταναλωτικά αγαθά πιθανότατα θα αντισταθμιστεί από αυξήσεις αλλού.

Καθώς μειώνει τους δασμούς σε ορισμένα προϊόντα, σε άλλα θα τους αυξήσει, είπε, διατηρώντας τη γενικότερη στρατηγική του να χρησιμοποιεί εμπορικές κυρώσεις ως μοχλό πίεσης. Η προσέγγιση αυτή αναδεικνύει τη διττή στόχευση της οικονομικής πολιτικής του: την προσπάθεια να μετριάσει τον πληθωρισμό στο εσωτερικό, την ώρα που εξακολουθεί να χρησιμοποιεί τους δασμούς ως πολιτικό και γεωπολιτικό εργαλείο.

Ωστόσο, αυτή η δύναμη ενδέχεται να αποδειχθεί βραχύβια. Το Ανώτατο Δικαστήριο εξετάζει αυτή την περίοδο τη συνταγματικότητα πολλών εκ των νέων δασμών του προέδρου — μια απόφαση που θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά την ικανότητά του να επιβάλλει τέλη για να πετυχαίνει τους στόχους του στις διεθνείς σχέσεις.

Η «αποστασιοποιημένη» προσέγγιση του Τραμπ απέναντι σε μια «παρακμάζουσα» και «αδύναμη» Ευρώπη

Ο Τραμπ παρουσίασε την Ευρώπη ως πολιτισμικά και πολιτικά αποπροσανατολισμένη, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι παραδοσιακές συμμαχίες των ΗΠΑ δεν είναι τόσο σταθερές όσο πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες θα ήθελαν να πιστεύουν. Υποστήριξε ότι οι χαλαρές μεταναστευτικές πολιτικές έχουν αλλοιώσει την ευρωπαϊκή ταυτότητα, καθιστώντας την ήπειρο «παρακμάζουσα», και ότι η πολιτική ορθότητα έχει καταστήσει την Ευρώπη «αδύναμη».

Η κριτική αυτή — η οποία έρχεται λίγες ημέρες μετά τη δημοσιοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής Ασφαλείας της κυβέρνησης, που ενθαρρύνει την «καλλιέργεια αντίστασης στην τρέχουσα πορεία της Ευρώπης» — λειτουργεί ταυτόχρονα ως μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον υιοθετεί μια ολοένα πιο αποστασιοποιημένη στάση απέναντι στους παραδοσιακούς συμμάχους της. Μια αλλαγή που έχει προκαλέσει αναστάτωση σε Ευρωπαίους αξιωματούχους, ήδη ανήσυχους για την αξιοπιστία των ΗΠΑ.

«Θέλω να διοικώ τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν θέλω να διοικώ την Ευρώπη», είπε ο Τραμπ, πριν αναφερθεί στο σχόλιο του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, που τον αποκάλεσε «μπαμπά» — μια προσφώνηση που, κατά τον Τραμπ, αναδεικνύει την επιρροή του στη συμμαχία, ενώ ταυτόχρονα προκαλεί αμηχανία σε συμμάχους που τη θεωρούν μειωτική.

Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι σκοπεύει να παρεμβαίνει στην πολιτική άλλων χωρών, στηρίζοντας ιδεολογικούς συμμάχους, αναφέροντας τον Βίκτορ Όρμπαν της Ουγγαρίας και τον Χαβιέρ Μιλέι της Αργεντινής ως προηγούμενα παραδείγματα.

Αυτή η επιλεκτική εμπλοκή — η αποστασιοποίησή του από την ήπειρο συνολικά ενώ ταυτόχρονα ενισχύει εθνικιστικές προσωπικότητες — υπογραμμίζει την προσέγγισή του: απομάκρυνση από τις αρχές συλλογικής ασφάλειας, συνδυασμένη με προσωπική παρέμβαση στην πολιτική άλλων εθνών.

Όταν πιέστηκε να διευκρινίσει αν εννοεί ότι τα ευρωπαϊκά κράτη ενδέχεται να πάψουν να αποτελούν συμμάχους των ΗΠΑ, ο Τραμπ δεν πρόσφερε ιδιαίτερη διαβεβαίωση: «Εξαρτάται», απάντησε. Η αιωρούμενη αυτή απάντηση αναδεικνύει την αβεβαιότητα που αντιμετωπίζουν πλέον κυβερνήσεις οι οποίες θεωρούσαν δεδομένη την αυτόματη αμερικανική εγγύηση — και τώρα βλέπουν το καθεστώς τους να εξαρτάται από την προσωπική έγκριση του Τραμπ.

Τραμπ: «Ο Hegseth μπορεί να καταθέσει στο Κογκρέσο, αν θέλει»

Ο πρόεδρος εμφανίστηκε αμφίθυμος σχετικά με το αν ο υπουργός Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, θα πρέπει να καταθέσει στο Κογκρέσο για τα πρόσφατα αμερικανικά πλήγματα σε ύποπτα πλοία διακίνησης ναρκωτικών — συμπεριλαμβανομένου ενός δεύτερου χτυπήματος στις 2 Σεπτεμβρίου που σκότωσε δύο επιζώντες της αρχικής επίθεσης.

Βουλευτές επιχειρούν, μέσω του ετήσιου αμυντικού νομοσχεδίου, να εξαναγκάσουν απαντήσεις για ένα πλήγμα που, όπως προειδοποιούν ορισμένοι ειδικοί, θα μπορούσε να πληροί τα κριτήρια ενός εγκλήματος πολέμου. Ο Τραμπ, όμως, δεν έδωσε καμία ένδειξη ότι περιμένει από τον επικεφαλής του Πενταγώνου να συμμορφωθεί.

«Δεν με νοιάζει αν το κάνει. Μπορεί, αν θέλει. Δεν με νοιάζει», είπε ο Τραμπ, προσθέτοντας: «Δεν με νοιάζει. Θα έλεγα να το κάνει αν θέλει. Κάνει εξαιρετική δουλειά».

Ο Τραμπ είπε ακόμη ότι εξέτασε το οπτικό υλικό της επιχείρησης, υποστηρίζοντας ότι «φαίνεται σαν να προσπαθούσαν να αναποδογυρίσουν ξανά τη βάρκα». Η περιγραφή αυτή αντικατοπτρίζει τον ισχυρισμό του γερουσιαστή Τομ Κότεν (Ρεπουμπλικανός, Άρκανσο) ότι το βίντεο έδειχνε «δύο επιζώντες να προσπαθούν να αναποδογυρίσουν μια βάρκα φορτωμένη με ναρκωτικά με προορισμό τις Ηνωμένες Πολιτείες, ώστε να παραμείνουν στη μάχη».

Το αν οι επιζώντες προσπαθούσαν όντως να συνεχίσουν τη φερόμενη λαθραία δραστηριότητα ή αν ήταν απλώς εγκλωβισμένοι και χρειάζονταν βοήθεια αποτελεί κεντρικό στοιχείο της νομικής συζήτησης γύρω από τη νομιμότητα του δεύτερου χτυπήματος.

Παρακάτω έχεις επαγγελματική, καθαρή και ακριβή δημοσιογραφική μετάφραση στα ελληνικά.

Ο Τραμπ αρνήθηκε να πει αν θεωρεί ότι το δεύτερο πλήγμα ήταν απαραίτητο: «Δεν αναμειγνύομαι σε αυτό.»

Οι δηλώσεις αυτές δημιούργησαν μια εικόνα διπλής γραμμής: από τη μία, ένας πρόεδρος που στηρίζει τον υπουργό Άμυνας· από την άλλη, ένας ηγέτης που αποστασιοποιείται από μία από τις πιο αμφιλεγόμενες στρατιωτικές αποφάσεις της θητείας του.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι «ήρθε η ώρα η Ουκρανία να διεξάγει εκλογές»

Η Ουκρανία έχει αναβάλει τις εθνικές εκλογές λόγω στρατιωτικού νόμου στο πλαίσιο της ρωσικής εισβολής· το σύνταγμά της απαγορεύει τη διεξαγωγή εκλογών εν καιρώ πολέμου. Ο Τραμπ, ωστόσο, είπε ότι το Κίεβο θα πρέπει να προχωρήσει έτσι κι αλλιώς, υποστηρίζοντας ότι η αναβολή υπονομεύει τον ισχυρισμό της Ουκρανίας περί δημοκρατικής νομιμοποίησης.

«Χρησιμοποιούν τον πόλεμο ως πρόσχημα για να μην κάνουν εκλογές, αλλά πιστεύω ότι ο ουκρανικός λαός πρέπει να έχει αυτή την επιλογή. Και ίσως ο [πρόεδρος Βολοντίμιρ] Ζελένσκι να κέρδιζε. Δεν ξέρω ποιος θα κέρδιζε, αλλά έχουν πολύ καιρό να κάνουν εκλογές», είπε ο Τραμπ. «Μιλούν για δημοκρατία, αλλά υπάρχει ένα σημείο στο οποίο παύει να είναι δημοκρατία.»

Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχει εκμεταλλευτεί το γεγονός ότι η Ουκρανία δεν μπορεί να διεξαγάγει εκλογές, χαρακτηρίζοντας τον Ζελένσκι «μη νόμιμο». Από την άλλη, Ουκρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η διεξαγωγή εθνικής ψηφοφορίας εν μέσω μαζικού εκτοπισμού, κατεχόμενων εδαφών, ενεργού βομβαρδισμού και εκατομμυρίων πολιτών στο εξωτερικό δεν είναι ούτε εφικτή ούτε νόμιμη βάσει του συντάγματός τους.

Στο πλαίσιο αναφορών ότι εξετάζεται νέο σχέδιο ειρηνευτικής διευθέτησης για το Κίεβο, ο Τραμπ υιοθέτησε απαισιόδοξη στάση για τις προοπτικές της Ουκρανίας στο πεδίο της μάχης και υπαινίχθηκε ότι ο Ζελένσκι σύντομα θα εξαναγκαστεί σε παραχωρήσεις.

«Λοιπόν, θα πρέπει να σοβαρευτεί και να αρχίσει να αποδέχεται πράγματα, ξέρεις, όταν χάνεις — γιατί χάνεις», είπε ο Τραμπ, σε μια ωμή εκτίμηση που υπονομεύει τη δημόσια γραμμή της κυβέρνησής του ότι το Κίεβο εξακολουθεί να έχει βιώσιμες επιλογές.

Όταν ρωτήθηκε για τον πρόσφατο ισχυρισμό του Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να εγκαταλείψουν την Ουκρανία, ο Τραμπ απάντησε με επιφύλαξη: η δήλωση δεν ήταν «ακριβώς σωστή, αλλά ούτε και ακριβώς λάθος».

Politico

tnsr.org

Bence Nemeth

Το άρθρο υποστηρίζει ότι, παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να διαθέτουν ισχυρές στρατιωτικές δυνατότητες, η συρρίκνωση του στρατιωτικού τους πλεονεκτήματος έναντι της Κίνας καθιστά πλέον όχι απίθανη μια μελλοντική σύγκρουση στον Ινδο–Ειρηνικό, στην οποία το Πεκίνο θα αποκτούσε περιφερειακή υπεροχή. Χρησιμοποιώντας την Κρίση του Σουέζ του 1956 ως ιστορικό ανάλογο, η μελέτη εξετάζει πώς μια δημόσια αποκάλυψη των επιχειρησιακών υστερήσεων των ΗΠΑ — μια αμερικανική «στιγμή Σουέζ» — θα αντηχούσε σε ολόκληρο το παγκόσμιο δίκτυο συμμαχιών της Ουάσιγκτον.

Το άρθρο αξιοποιεί μια θεωρητική προσέγγιση πέντε παραγόντων αμυντικής συνεργασίας — τρεις δομικούς και δύο συγκυριακούς — για να αξιολογήσει δύο πιθανά σενάρια μετά από ένα στρατηγικό πλήγμα κύρους. Στο πρώτο σενάριο, πολλοί παράγοντες επιδεινώνονται ταυτόχρονα, με αποτέλεσμα το ΝΑΤΟ και το σύστημα «κόμβος–ακτίνες» στον Ινδο–Ειρηνικό να αποψιλωθούν σε τυπικά κελύφη χωρίς ουσιαστική ισχύ. Στο δεύτερο σενάριο, οι ανθεκτικοί δομικοί παράγοντες και ευνοϊκές συγκυριακές συνθήκες επιτρέπουν στις συμμαχίες να προσαρμοστούν, με τις ΗΠΑ να επανεμφανίζονται ως πρώτες μεταξύ ίσων. Το συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι αξιόπιστες λύσεις στα υποκείμενα ελλείμματα ισχύος των ΗΠΑ και προσεκτική διαχείριση συμμαχιών βάσει των πέντε παραγόντων θα καθορίσουν ποια από τις δύο πορείες θα επικρατήσει μετά από μια ενδεχόμενη αμερικανική «στιγμή Σουέζ».

Τον Απρίλιο του 2025, βρισκόμουν σε μια ήσυχη γωνιά της Βρετανικής Ακαδημίας Άμυνας στο Σρίβενχαμ, συζητώντας με έναν ανώτερο αξιωματικό της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας (RAF) για το τι θα μπορούσε να σημαίνει μια δεύτερη προεδρία Τραμπ για το Ηνωμένο Βασίλειο, το ΝΑΤΟ και το ευρύτερο σύστημα συμμαχιών υπό αμερικανική ηγεσία. «Κοίτα», μου είπε, «πρόκειται κυρίως για πολιτική, η οποία μπορεί να αλλάξει κάθε τέσσερα ή οκτώ χρόνια. Αυτό που παραμένει σταθερό είναι οι διασυνδέσεις δεδομένων των αεροσκαφών μας, οι βάσεις, οι πληροφορίες και τα δίκτυα υποστήριξης. Εξαρτόμαστε περισσότερο από τους Αμερικανούς, αλλά αυτή η εξάρτηση λειτουργεί και αντίστροφα. Δεν μπορείς να την ξηλώσεις εύκολα».

Σε σημαντικό βαθμό, είχε δίκιο. Οι ηλεκτρομαγνητικές, υλικοτεχνικές και διοικητικο-επιχειρησιακές δομές που συνέδεσαν τους συμμάχους από την απαρχή του Ψυχρού Πολέμου δεν κόβονται εύκολα. Όμως η εξέλιξη της στρατιωτικής τεχνολογίας δεν σταματά με βάση τους εκλογικούς κύκλους, και οι Ηνωμένες Πολιτείες χάνουν γρήγορα το περιθώριο στρατιωτικής υπεροχής τους στον Ινδο–Ειρηνικό. Δεν είναι μόνο ότι το ποιοτικό χάσμα μεταξύ των αμερικανικών και κινεζικών οπλικών συστημάτων έχει μειωθεί δραματικά· η αριθμητική υπεροχή της Κίνας είναι πλέον εμφανής.

Το Ναυτικό του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (PLAN) είναι σήμερα το μεγαλύτερο ναυτικό στον κόσμο, διαθέτοντας σχεδόν κατά ένα τρίτο περισσότερα πολεμικά πλοία από το Ναυτικό των ΗΠΑ, με πολλά από τα νεότερα σκάφη του να είναι συγκρίσιμα με τα αμερικανικά. Η Αεροπορία του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (PLAAF) αναμένεται σύντομα να γίνει η μεγαλύτερη αεροπορία παγκοσμίως, παρατάσσοντας περίπου 100 αεροσκάφη πέμπτης γενιάς ετησίως, παράλληλα με έναν ακόμη μεγαλύτερο αριθμό μαχητικών τέταρτης γενιάς. Την ίδια στιγμή, η Δύναμη Πυραύλων του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (PLARF) διαθέτει χιλιάδες συμβατικά οπλισμένους βαλλιστικούς και cruise πυραύλους, αρκετούς ώστε να στοχεύσουν κάθε αμερικανικό πολεμικό πλοίο στη Νότια Σινική Θάλασσα και να κατακλύσουν τις αντιαεροπορικές/αντιπυραυλικές τους άμυνες. Επιπλέον, η Κίνα αποκτά σύγχρονα οπλικά συστήματα πέντε έως έξι φορές ταχύτερα από τις ΗΠΑ.

Όταν ανέφερα αυτά τα στοιχεία, ο αξιωματικός της RAF σιώπησε για λίγο πριν καταλήξει σε ένα ακόμη πιο νηφάλιο συμπέρασμα: «Αν οι σύμμαχοι δουν ξεκάθαρα ότι η αμερικανική στρατιωτική υπεροχή έχει τελειώσει, τότε το πολιτικό κλίμα στην Ουάσιγκτον δεν θα έχει σημασία. Κάθε πρωτεύουσα θα αναθεωρήσει τον κίνδυνο». Με άλλα λόγια, οι ορατές υλικές μεταβολές μπορούν να ασκήσουν πιο μόνιμες στρατηγικές επιδράσεις από τον προσανατολισμό μιας μεμονωμένης κυβέρνησης. Η διάβρωση της στρατιωτικής ισχύος των ΗΠΑ θα αναγκάσει ακόμη και τους πιο πιστούς συμμάχους να επανεκτιμήσουν την αξιοπιστία των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας.

Αυτή η αναγνώριση διαμορφώνει το πλαίσιο του επιχειρήματος εδώ. Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις αντιμετωπίζουν ένα πολύπλοκο σύνολο προβλημάτων: εξαντλημένα αποθέματα, μια συρρικνωμένη αμυντική βιομηχανική βάση, και εφοδιαστικές αλυσίδες που διέρχονται από την Κίνα. Αυτές οι αδυναμίες έχουν επισημανθεί σε επίσημους ελέγχους, ακροάσεις της Γερουσίας, εκθέσεις από πολεμικά παίγνια και σε ολοένα αυξανόμενη επιστημονική βιβλιογραφία.

Ωστόσο, η στρατηγική φαντασία στις πρωτεύουσες των συμμάχων παραμένει διστακτική στο να συνδέσει αυτά τα προειδοποιητικά σημάδια με το ενδεχόμενο ότι η αμερικανική στρατιωτική πρωτοκαθεδρία στον κύριο επιχειρησιακό της χώρο ίσως σύντομα — ή ήδη — να έχει χαθεί. Παρότι οι σύμμαχοι γνώριζαν τις δυσκολίες των ΗΠΑ στην υποστήριξη της Ουκρανίας, εξακολουθούν να συνδέουν την αμερικανική ισχύ με εικόνες υπερφορέων, παγκόσμιας κυριαρχίας GPS και διαρκούς υλικοτεχνικής υπεροχής. Έτσι, η προσόψιση της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανέπαφη. Σε υποσυνείδητο επίπεδο, επικρατεί βαθιά εμπιστοσύνη ότι η Ουάσιγκτον θα συνεχίσει να διατηρεί το πλεονέκτημά της, όπως έκανε πάντα.

Αυτό το χάσμα μεταξύ υλικής πραγματικότητας και ψυχολογικής αντίληψης αντικατοπτρίζει έντονα την κατάσταση της Βρετανίας πριν από την Κρίση του Σουέζ το 1956. Αν και η οικονομική αδυναμία και η στρατηγική υπερέκταση ήταν ήδη εμφανείς από τις αρχές της δεκαετίας του 1950, η αποτυχημένη επέμβαση κατέστησε σαφές ότι το Ηνωμένο Βασίλειο είχε πλέον απολέσει την ιδιότητά του ως μεγάλης δύναμης. Όταν οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να στηρίξουν τον στενότερο σύμμαχό τους και ανάγκασαν το Λονδίνο σε μια ταπεινωτική απόσυρση, έγινε απολύτως αντιληπτό ότι η βρετανική στρατιωτική ισχύς δεν αρκούσε πλέον για να στηρίξει αυτοκρατορικές φιλοδοξίες.

Ο Niall Ferguson έχει υποστηρίξει ότι μια αποτυχημένη — ή ακόμη και μια μη πραγματοποιηθείσα — αμερικανική υπεράσπιση της Ταϊβάν θα μπορούσε να αποτελέσει την «στιγμή Σουέζ» των ΗΠΑ: το σημείο όπου η στρατηγική πραγματικότητα και οι παγκόσμιες αντιλήψεις για την αμερικανική στρατιωτική ισχύ θα συγκλίνουν με ωμό τρόπο. Ο Ferguson δίνει έμφαση στο ψυχολογικό ρήγμα που μια τέτοια στιγμή θα μπορούσε να προκαλέσει, ωστόσο οι δομικές επιπτώσεις αυτής της εξέλιξης αξίζουν επίσης προσεκτική εξέταση. Ο Philip Zelikow αντλεί επίσης από την Κρίση του Σουέζ για να προειδοποιήσει ότι οι στρατηγικές ρήξεις συχνά δεν προκύπτουν από μεγαλεπήβολα σχέδια, αλλά από ευκαιριακές κινήσεις και λανθασμένους υπολογισμούς εντός των κυβερνήσεων των συμμάχων. Υπογραμμίζει πώς η αγγλογαλλοϊσραηλινή επέμβαση στο Σουέζ αιφνιδίασε την Ουάσιγκτον, δείχνοντας πόσο εύθραυστη μπορεί να γίνει η συμμαχική συνεννόηση σε περιόδους αστάθειας. Η προειδοποίηση του Zelikow υποδηλώνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να προετοιμαστούν όχι μόνο για κινήσεις ανταγωνιστών, αλλά και για τον κίνδυνο διάρρηξης των ίδιων των συμμαχιών τους υπό πίεση.

«Παρότι ένα αποφασιστικό αμερικανικό πλήγμα στον Ινδο–Ειρηνικό δεν είναι αναπόφευκτο, η πιθανότητά του έχει αυξηθεί.»

Το άρθρο θέτει το ερώτημα: Πώς θα αντιδρούσε το σύστημα συμμαχιών των ΗΠΑ σε ένα μεγάλο πλήγμα αξιοπιστίας στον Ινδο–Ειρηνικό, όπως μια αποτυχημένη ή ματαιωμένη υπεράσπιση της Ταϊβάν; Ακόμη κι αν ένα τέτοιο σοκ δεν συμβεί ποτέ, η ανάλυση της δυναμικής του μπορεί να φωτίσει τις βαθύτερες δυνάμεις που ήδη διαμορφώνουν τη συνοχή των συμμαχιών και να βοηθήσει τους συμμάχους να περιορίσουν τη σταδιακή διάβρωση.

Παρότι ένα αποφασιστικό στρατηγικό πλήγμα σε βάρος των ΗΠΑ στον Ινδο–Ειρηνικό δεν είναι προδιαγεγραμμένο, η πιθανότητά του έχει ενισχυθεί. Η ταχύτατη στρατιωτική εκσυγχρονιστική πορεία της Κίνας, οι γεωγραφικές ασυμμετρίες των πιθανών επιχειρησιακών σεναρίων και μια ολοένα πιο ισοζυγισμένη περιφερειακή στρατιωτική ισχύς φέρνουν σήμερα τις ΗΠΑ πιο κοντά σε στρατιωτική ισοτιμία με μια μεγάλη δύναμη στον Ινδο–Ειρηνικό από οποιαδήποτε στιγμή μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτές οι τάσεις — και η ενισχυόμενη πιθανότητα ότι η ισορροπία θα κλίνει σύντομα υπέρ του Πεκίνου — ανυψώνουν το σενάριο μιας αμερικανικής «στιγμής Σουέζ» από αφηρημένη ανησυχία σε ζήτημα που απαιτεί σοβαρή αναλυτική προσοχή. Στα επόμενα τμήματα, το άρθρο εξετάζει την εξελισσόμενη στρατιωτική δυναμική, δείχνοντας πώς η ενισχυόμενη κινεζική ισχύς, σε συνδυασμό με διαφοροποιημένες συμμαχικές δυναμικές, διευρύνει το περιθώριο αβεβαιότητας ως προς την πιθανότητα αμερικανικής επιτυχίας στην περιοχή.

Κατ’ επέκταση, το άρθρο συνδυάζει δύο αναλυτικά πρίσματα:
— την μεταπολεμική βρετανική εμπειρία μετά το Σουέζ και την αποψίλωση των συμμαχιών της, και
— μια θεωρία πέντε παραγόντων αμυντικής συνεργασίας, αναπτυγμένη μέσω συγκριτικής έρευνας, βασισμένη σε οκτώ χρόνια εμπειρίας σχεδιασμού άμυνας στο ουγγρικό Υπουργείο Άμυνας, περιλαμβανομένης της ανάπτυξης δυνατοτήτων στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και της μινιλατεράλ συνεργασίας.

Διαπιστώνω ότι ένα ορατό στρατιωτικό στραπάτσο των ΗΠΑ στον Ινδο–Ειρηνικό — μια πιθανή αμερικανική στιγμή Σουέζ — θα αποδυνάμωνε σημαντικά την αμερικανική ηγεσία στο σύστημα συμμαχιών, επειδή θα αποκάλυπτε κρίσιμες ελλείψεις δυνατοτήτων. Παρότι μια στιγμή Σουέζ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «σήμα» που παρέχει πληροφορίες για τις ικανότητες των ΗΠΑ και επιτρέπει σε κάθε δρώντα να επικαιροποιήσει τις αντιλήψεις του, η παρούσα ανάλυση επικεντρώνεται στους μηχανισμούς σε επίπεδο συμμαχιών μέσω των οποίων τα σοκ μεταβάλλουν την αμυντική συνεργασία.

Αν και ένα τέτοιο σοκ θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα στην αξιοπιστία των ΗΠΑ, αυτό δεν συνεπάγεται αναγκαστικά την άμεση κατάρρευση του συστήματος συμμαχιών. Δομικοί παράγοντες όπως τα ανθεκτικά «κοινά ασφαλείας» και οι εδραιωμένες συνήθειες συνεργασίας, σε συνδυασμό με συγκυριακούς παράγοντες όπως ένα ευνοϊκό πολιτικό περιβάλλον και αποτελεσματική ηγεσία, πιθανότατα θα μετρίαζαν τις αρχικές συνέπειες και θα διατηρούσαν τη βραχυπρόθεσμη σταθερότητα. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και η στρατηγική ουσία των συμμαχιών θα εξαρτηθούν από το κατά πόσο οι ΗΠΑ και οι εταίροι τους θα αντιμετωπίσουν αξιόπιστα τα υποκείμενα ελλείμματα δυνατοτήτων. Αν δεν υπάρξουν ουσιαστικές διορθωτικές κινήσεις μετά από μια κρίση, οι συμμαχίες μπορεί να παραμείνουν τυπικά εν ζωή, αλλά θα γίνουν ολοένα και πιο συναλλακτικές και στρατηγικά κενές, υπονομεύοντας σταδιακά δεκαετίες αμερικανικής παγκόσμιας ηγεσίας.

Δυναμικές της Αμυντικής Συνεργασίας

Ως αμυντική συνεργασία νοείται κάθε διευθέτηση μέσω της οποίας δύο ή περισσότερα κράτη συνεργάζονται για να ενισχύσουν τις στρατιωτικές τους δυνατότητες. Η συνεργασία αυτή μπορεί να λάβει μορφές όπως:
— κοινή εκπαίδευση και ασκήσεις,
— ανταλλαγές προσωπικού,
— κοινά δόγματα,
— συντονισμένες αγορές εξοπλισμού,
— συγκρότηση συνδυασμένων επιτελείων,
— ή ακόμη και δημιουργία πολυεθνικών μονάδων.

Η παρούσα ανάλυση δεν εξετάζει την αρχική υπογραφή συνθηκών, αλλά αναζητά να εξηγήσει πώς μπορεί να διαβρωθούν οι υφιστάμενες διευθετήσεις συνεργασίας.

Ένα εκτενές σώμα βιβλιογραφίας εξετάζει το πότε και πώς οι συμμαχίες εξασθενούν ή καταρρέουν, με τις περισσότερες μελέτες να υπογραμμίζουν ότι η αμυντική συνεργασία σπάνια καθορίζεται από έναν μόνο παράγοντα. Στην πλευρά της ζήτησης, το κλασικό έργο του Stephen Walt για την πολιτική των συμμαχιών δίνει έμφαση σε μεταβολές της αντίληψης απειλής, στην αξιοπιστία δεσμεύσεων, στις εσωτερικές πολιτικές αλλαγές και στην παρουσία (ή απουσία) ηγεμονικής ηγεσίας, κοινών ταυτοτήτων και «κοινοτήτων ασφαλείας». Στην πλευρά της προσφοράς, ο Brandon Kinne δείχνει ότι ακόμη και όταν τα κράτη θέλουν να συνεργαστούν, τα προβλήματα πληροφόρησης μπορούν να εμποδίσουν τη συμφωνία· οι κυβερνήσεις διστάζουν να δεσμευτούν αν δεν εμπιστεύονται τους δυνητικούς εταίρους και αν δεν κατανοούν το κόστος σχεδιασμού της συνεργασίας. Η δυναμική δικτύων επιλύει εν μέρει αυτό το πρόβλημα: η «προτιμησιακή προσκόλληση» (μικρότερα κράτη που συγκλίνουν προς καθιερωμένους «κόμβους») και η «τριαδική σύγκλιση» (οι φίλοι των φίλων συνδέονται μεταξύ τους) δημιουργούν αυτοενισχυόμενα μονοπάτια συνεργασίας.

Η διάκριση ανάμεσα σε δομικούς και συγκυριακούς παράγοντες προσφέρει χρήσιμο εργαλείο για να προβλέψουμε πώς η συνεργασία μπορεί να διαβρωθεί όταν αλλάζουν οι θεμελιώδεις συνθήκες. Από αυτή τη σκοπιά, η αμυντική συνεργασία ακολουθεί συγκεκριμένο μοτίβο: τις περισσότερες φορές παραμένει σχετικά σταθερή, με τις δραστηριότητες να κυμαίνονται μόνο ελαφρά. Όταν υπάρξει κρίσιμη μάζα ευνοϊκών συγκυριακών και δομικών παραγόντων, η συνεργασία μπορεί να εμβαθύνει ραγδαία. Αν στη συνέχεια ένας ή δύο παράγοντες αποδυναμωθούν, η δυναμική επιβραδύνεται αλλά συχνά σταθεροποιείται σε επίπεδο υψηλότερο από το προηγούμενο. Όταν όμως πολλές αναγκαίες συνθήκες υπονομευτούν σοβαρά, η αμυντική συνεργασία αρχίζει να καταρρέει.

Αυτό το μοτίβο αντανακλά την αλληλεπίδραση δύο κατηγοριών δυνάμεων, όπως παρουσιάζονται στον πίνακα 1. Οι συγκυριακοί παράγοντες — συχνά ταχείς και μεταβλητοί — λειτουργούν ως καταλύτες που δημιουργούν παράθυρα ευκαιρίας για βαθύτερη συνεργασία. Οι δομικοί παράγοντες, αντιθέτως, εξελίσσονται πιο αργά και αποτελούν τα μόνιμα θεμέλια που στηρίζουν τη συνεργασία. Οι συγκυριακές δυναμικές ανοίγουν δρόμους, αλλά χωρίς ανθεκτικές δομικές βάσεις, η αμυντική συνεργασία μπορεί να διαβρωθεί.

Ο πρώτος συγκυριακός παράγοντας είναι ένα ευνοϊκό πολιτικό περιβάλλον. Ένα τέτοιο υποστηρικτικό πλαίσιο μπορεί να προκύψει από εσωτερικές πολιτικές μεταβολές, διεθνή γεγονότα ή έναν συνδυασμό των δύο. Σημαντικό είναι ότι ένα ευνοϊκό πολιτικό περιβάλλον δεν δημιουργεί παντού τα ίδια κίνητρα· διαφορετικά κράτη μπορεί να θεωρήσουν τη συνεργασία ελκυστική για εντελώς διαφορετικούς λόγους. Για παράδειγμα, οι Συνθήκες του Λάνκαστερ Χάους του 2010 — μια εμβληματική διμερής αμυντική συμφωνία μεταξύ Γαλλίας και Ηνωμένου Βασιλείου — προέκυψαν από διαφορετικά πολιτικά κίνητρα: ο Γάλλος πρόεδρος επιδίωκε να επιβεβαιώσει την ευρωπαϊκή ηγεσία στον τομέα της άμυνας, ενώ η βρετανική κυβέρνηση ήθελε να αποδείξει στο εσωτερικό ότι στενή ευρωπαϊκή συνεργασία ήταν εφικτή χωρίς βαθύτερη ενσωμάτωση στην ΕΕ.

Πιο πρόσφατα, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία δημιούργησε ένα ευνοϊκό πολιτικό περιβάλλον που καταλύει και επιταχύνει μια ευρεία γκάμα αμυντικών συνεργασιών — συμπεριλαμβανομένης της εισόδου της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ, δύο κρατών με μακρά παράδοση ουδετερότητας — καθώς οι κυβερνήσεις επαναξιολόγησαν τη στρατηγική τους στάση και επιδίωξαν να ενισχύσουν την συλλογική αποτροπή.

Ένα πολιτικά ευνοϊκό περιβάλλον δεν εγγυάται επιτυχία, αλλά χωρίς αυτό οι προσπάθειες συνεργασίας δυσκολεύονται να αποκτήσουν δυναμική.

Ο δεύτερος συγκυριακός παράγοντας είναι η ηγεσία και η διαπροσωπική χημεία, που συχνά καθορίζουν το αν η αμυντική συνεργασία προχωρά. Ηγέτες που μοιράζονται κοινές αξίες και αντιλαμβάνονται ομοιότητες στο στρατηγικό τους βλέμμα συνεργάζονται πολύ πιο εύκολα. Για παράδειγμα, πολιτικοί ηγέτες που αποδίδουν αξία στις συμμαχίες και έχουν προσωπικότητες που ευνοούν τη συναίνεση είναι πιθανότερο να προωθήσουν στρατιωτική συνεργασία.

Η πρόσφατη εμπειρία προσφέρει μια καθαρή αντίθεση: υπό την κυβέρνηση Μπάιντεν, η αμερικανο-ηγετούμενη αμυντική συνεργασία άνθησε τόσο στην Ευρώπη όσο και στον Ινδο–Ειρηνικό, αντανακλώντας την έμφαση στη συνοχή των συμμαχιών και στους κοινoύς στρατηγικούς στόχους. Αντίθετα, η αντιπαραθετική ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ, η συναλλακτική προσέγγισή του και η συχνή αμφισβήτηση των συμμαχιών είχαν την τάση να υπονομεύουν την αμυντική συνεργασία ακόμη και μεταξύ μακροχρόνιων εταίρων.

Ενώ αυτοί οι δύο συγκυριακοί παράγοντες δημιουργούν τα αρχικά «παράθυρα ευκαιρίας» για συνεργασία, τρεις δομικοί παράγοντες προσφέρουν τα μακροπρόθεσμα θεμέλια της αμυντικής συνεργασίας. Αυτές οι βασικές συνθήκες εξελίσσονται αργά και βοηθούν στη σταθεροποίηση των σχέσεων μεταξύ των κρατών. Όταν όμως υπονομευθούν σοβαρά, μπορούν να αποσταθεροποιήσουν ακόμη και τις πιο εδραιωμένες συμμαχίες.

1. Η ύπαρξη μιας κοινότητας ασφαλείας

Η παρουσία μιας κοινότητας ασφαλείας αποτελεί τον θεμέλιο λίθο για διαρκή αμυντική συνεργασία. Σε μια τέτοια κοινότητα, τα κράτη όχι μόνο επιλύουν ειρηνικά τις διαφορές τους, αλλά μοιράζονται και μια κοινή κατανόηση των ζητημάτων ασφάλειας και ένα αίσθημα συλλογικής ταυτότητας. Αυτό «σημαίνει ότι τα κοινά οφέλη αυξάνονται όταν τα κράτη είναι πολιτικά όμοια, ευθυγραμμισμένα στις εξωτερικές τους προτιμήσεις ή στρατηγικά πολύτιμα το ένα για το άλλο».

Το σύστημα συμμαχιών της Δύσης υπό αμερικανική ηγεσία ενσαρκώνει εδώ και δεκαετίες αυτή τη δυναμική — μέσω του ΝΑΤΟ στην ευρωατλαντική περιοχή και μέσω πολλών διμερών/μινιλατεράλ σχημάτων στον Ινδο–Ειρηνικό.

Ωστόσο, οι συγκυριακοί παράγοντες μπορούν να επιβαρύνουν αυτά τα θεμέλια. Δηλώσεις του προέδρου Τραμπ τα τελευταία χρόνια — όπως η πρόταση να «πάρει» τη Γροιλανδία από τη Δανία (σύμμαχο στο ΝΑΤΟ), η ιδέα ότι ο Καναδάς θα μπορούσε να γίνει η 51η πολιτεία των ΗΠΑ, ή η αγνόηση των ευρωπαϊκών συμφερόντων στις διαπραγματεύσεις για την ειρήνη στην Ουκρανία ενώ παράλληλα εξέφραζε ευνοϊκή στάση προς τη Ρωσία — έχουν διαβρώσει τις αντιλήψεις κοινής ταυτότητας και έχουν αποδυναμώσει το αίσθημα ότι όλες οι πλευρές ανήκουν στην ίδια κοινότητα ασφαλείας.

2. Η ιστορία προηγούμενης αμυντικής συνεργασίας

Ο δεύτερος δομικός παράγοντας αφορά τη μακρά ιστορία προηγούμενης αμυντικής συνεργασίας, η οποία είναι εξαιρετικά σημαντική. Οι στρατοί συνεργάζονται πολύ ευκολότερα και αποτελεσματικότερα με εταίρους με τους οποίους έχουν συνεργαστεί στο παρελθόν. Η προηγούμενη εμπειρία μειώνει το κόστος συντονισμού, βελτιώνει τη διαλειτουργικότητα και εγκαθιδρύει μια μορφή «εξάρτησης διαδρομής» που μπορεί να επιβιώσει ακόμη και αν οι πολιτικοί δεσμοί εξασθενήσουν.

Ακόμη και σε περιπτώσεις όπου η κοινότητα ασφαλείας είναι αδύναμη ή ανύπαρκτη, η ιστορική στρατιωτική συνεργασία μπορεί να λειτουργήσει ως σταθεροποιητική άγκυρα.

Χαρακτηριστικό σύγχρονο παράδειγμα είναι η ταχεία αναζωπύρωση στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ Ρωσίας και Βόρειας Κορέας. Αξιοποιώντας την εξοικείωση της εποχής του Ψυχρού Πολέμου — κοινά πρότυπα, εναρμονισμένα πυρομαχικά, συμβατές στρατιωτικές δομές — η Πιονγκγιάνγκ έχει προμηθεύσει τη Ρωσία με μεγάλες ποσότητες οβίδων πυροβολικού, βαλλιστικών πυραύλων και άλλων μορφών στρατιωτικής βοήθειας για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Αυτό δείχνει πώς «λανθάνουσες» στρατιωτικές σχέσεις μπορούν να ενεργοποιηθούν ξανά γρήγορα όταν άλλοι παράγοντες ευθυγραμμιστούν, ακόμη και χωρίς βαθιά εμπιστοσύνη ή κοινές αξίες.

3. Αντιληπτές ελλείψεις πόρων

Ο τρίτος δομικός παράγοντας αφορά τις αντιληπτές ελλείψεις πόρων, οι οποίες συχνά ωθούν τα κράτη στη συνεργασία. Μπορεί να πρόκειται για έλλειψη οικονομικών μέσων, τεχνολογικών ικανοτήτων ή πολιτικής νομιμοποίησης ώστε να επιτύχουν τους στόχους τους ανεξάρτητα.

Στην Ευρώπη, οι μακροχρόνιοι δημοσιονομικοί περιορισμοί έχουν οδηγήσει πολλά κράτη να συνεταιριστούν, να μοιραστούν πόρους και να επιδιώξουν κοινές λύσεις για να διατηρήσουν την επιχειρησιακή τους αποτελεσματικότητα. Στην Ασία, η πρόσφατη ενισχυμένη συνεργασία της Νότιας Κορέας με το ΝΑΤΟ αντικατοπτρίζει εν μέρει την ανάγκη της Σεούλ να αντισταθμίσει τον περιορισμένο βαθμό ενσωμάτωσής της σε δυτικές δομές ασφαλείας.

Ιστορικά, και οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιδιώξει την υποστήριξη συμμάχων σε συγκρούσεις όπως η Κορέα, το Βιετνάμ, το Ιράκ και το Αφγανιστάν — όχι μόνο για να μειώσουν το επιχειρησιακό βάρος, αλλά και για να ενισχύσουν τη νομιμοποίηση των παρεμβάσεών τους.

Ακόμη και όταν η πολιτική εμπιστοσύνη είναι περιορισμένη, οι αντιληπτές ανάγκες σε πόρους μπορούν να διατηρήσουν την πρακτική συνεργασία. Για παράδειγμα, παρότι η Κίνα και η Βόρεια Κορέα διατηρούν μια επίσημη συνθήκη αμοιβαίας άμυνας, η διμερής τους σχέση χαρακτηρίζεται περισσότερο από καχυποψία παρά από αυθεντική συνεργασία. Για το Πεκίνο, η Λαοκρατική Δημοκρατία της Κορέας παραμένει στρατηγικά σημαντική ως φραγμός στην ενδεχόμενη κυριαρχία των ΗΠΑ στην Κορεατική Χερσόνησο. Για την Πιονγκγιάνγκ, η οικονομική εξάρτηση από το κινεζικό εμπόριο και τις επενδύσεις αποτελεί ζωτική σανίδα σωτηρίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η συνεργασία συνεχίζεται όχι λόγω κοινών αξιών ή πολιτικής συμπάθειας, αλλά επειδή αμφότερες οι πλευρές αναγνωρίζουν ότι η πρόσβαση σε κρίσιμους πόρους — στρατηγικό βάθος για την Κίνα και οικονομική επιβίωση για τη Βόρεια Κορέα — παραμένει ουσιώδης για τα συμφέροντά τους.

Αυτός ο τελευταίος δομικός παράγοντας, οι αντιληπτές ελλείψεις πόρων, έχει ιδιαίτερη σημασία στο σύστημα συμμαχιών υπό αμερικανική ηγεσία, όπου οι περισσότερες χώρες-σύμμαχοι βασίζονται στη στήριξη των ΗΠΑ, ενώ τα ελλείμματά τους — είτε σε στρατιωτική ισχύ, είτε σε τεχνολογικές δυνατότητες, είτε σε στρατηγική εμβέλεια — καλύπτονται από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις. Όπως σημείωσε ο αξιωματικός της RAF, οι σύμμαχοι αναγνωρίζουν την εξάρτησή τους, αλλά εδώ και δεκαετίες εμπιστεύονται ότι η υπεροχή των ΗΠΑ μπορεί να τη στηρίξει.

Μια «στιγμή Σουέζ» — μια ξεκάθαρη και δημόσια αποτυχία που θα αποκάλυπτε αμερικανική στρατιωτική αδυναμία — θα μπορούσε να υπονομεύσει θεμελιακά αυτή την πεποίθηση, δημιουργώντας αμφιβολίες για την ικανότητα της Ουάσιγκτον να αντισταθμίσει τις συμμαχικές ανεπάρκειες. Σε αντίθεση με την πολιτική ηγεσία, η οποία μπορεί να αλλάξει μέσω εκλογών, ή το αίσθημα κοινότητας ασφαλείας, που μπορεί εν μέρει να αποκατασταθεί υπό φιλικότερη προς τις συμμαχίες ηγεσία, η αντίληψη περί ανεπαρκών πόρων είναι πολύ δυσκολότερο να ανατραπεί όταν πια έχει αποκαλυφθεί.

Σε έναν κόσμο όπου οι μεταβολές των στρατιωτικών δυνατοτήτων των συμμάχων αυξάνουν τον κίνδυνο αποδυνάμωσης των συμμαχιών, ένα σοκ τύπου Σουέζ θα έπληττε το συμμαχικό σύστημα σε δομικό επίπεδο, υπονομεύοντας το υλικό υπόβαθρο της εξάρτησης από τις ΗΠΑ που στήριξε την αμερικανική ηγεσία επί δεκαετίες.

Αλληλεπίδραση των πέντε παραγόντων

Οι πέντε παράγοντες αλληλεπιδρούν ιεραρχικά. Μια κοινότητα ασφαλείας προσφέρει την ομπρέλα εμπιστοσύνης, αλλά κάτω από αυτήν οι δυναμικές των άλλων τεσσάρων παραγόντων μπορούν είτε να ενισχύσουν είτε να αποδυναμώσουν την κοινότητα ασφαλείας.

Η απουσία κοινότητας ασφαλείας δεν αποκλείει τη συνέχιση ούτε την αποτελεσματικότητα της αμυντικής συνεργασίας. Οι άλλοι δύο δομικοί παράγοντες μπορούν ακόμη να προσφέρουν θεμέλια συνεργασίας· ωστόσο, κάτω από τέτοιες συνθήκες, η συνεργασία τείνει να γίνεται πιο συναλλακτική και λιγότερο σταθερή.

Μια στιγμή Σουέζ δεν θα οδηγούσε αυτομάτως στην πλήρη κατάρρευση του συστήματος συμμαχιών των ΗΠΑ. Η επίδρασή της θα εξαρτιόταν από τον τρόπο με τον οποίο οι δομικές και οι συγκυριακές δυνάμεις αλληλεπιδρούν. Ο Πίνακας 2 υπογραμμίζει ότι όταν και οι δύο συγκυριακοί παράγοντες ευθυγραμμίζονται με όλους τους δομικούς παράγοντες, τότε οι συνεργασίες είτε σχηματίζονται είτε εμβαθύνουν πολύ γρήγορα.

Αν η δομική βάση παραμείνει άθικτη αλλά ένας ή και οι δύο συγκυριακοί παράγοντες εξασθενήσουν, η σχέση εισέρχεται σε φάση «Συντήρησης»: σταθερή, αλλά πλέον χωρίς περαιτέρω ανάπτυξη. Αν χαθεί ένας δομικός παράγοντας, τότε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα είναι η «Προσαρμογή», όπου τουλάχιστον ένας συγκυριακός παράγοντας εξακολουθεί να ωθεί τη συνεργασία προς τα εμπρός, αλλά η ικανότητα και η φιλοδοξία μειώνονται. Αν απομένει μόνο ένας δομικός παράγοντας, η σχέση εισέρχεται στη φάση της «Αποψίλωσης», όπου η συνεργασία γίνεται σε μεγάλο βαθμό τελετουργική και τα κράτη αρχίζουν να αναζητούν αλλού ουσιαστική ασφάλεια. Κανένας δομικός παράγοντας δεν επαρκεί μόνος του· τουλάχιστον δύο από τους τρεις πρέπει να παραμείνουν ακέραιοι για να συνεχιστεί η αμυντική συνεργασία. Συνοπτικά, οι συγκυριακοί παράγοντες καθορίζουν τον ρυθμό, ενώ οι δομικοί θέτουν την οροφή ή το κατώφλι της συνεργασίας.

Αδυναμίες των ΗΠΑ και η Μεταβαλλόμενη Στρατιωτική Ισορροπία στον Ινδο–Ειρηνικό

Πώς απειλούν οι τρέχουσες αμερικανικές στρατιωτικές αδυναμίες τον δομικό παράγοντα του κενού πόρων, δημιουργώντας συνθήκες πιθανής συμμαχικής διάβρωσης;

Τον Απρίλιο του 2025, σε μια κεκλεισμένων των θυρών συζήτηση με πρώην ανώτατο αξιωματούχο εθνικής ασφάλειας από σύμμαχο κράτος των ΗΠΑ στη Βορειοανατολική Ασία, συνάντησα μια ενδεικτική αντίφαση. Ο αξιωματούχος μίλησε με εντυπωσιακή ειλικρίνεια για τα αμερικανικά βιομηχανικά όρια:
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες απλώς δεν μπορούν πλέον να ναυπηγήσουν περισσότερα πλοία από την Κίνα. Η Ουάσιγκτον θα χρειαστεί βοήθεια από τη Νότια Κορέα και την Ιαπωνία».

Αναφερόταν στο τεράστιο χάσμα μεταξύ κινεζικής και αμερικανικής ναυπηγικής παραγωγής, ένα χάσμα τόσο μεγάλο που ούτε το πλέον τεχνολογικά προηγμένο ναυτικό στον κόσμο μπορεί να καλύψει μόνο του.

Κι όμως, λιγότερο από μία ώρα αργότερα, όταν τον ρώτησα αν πιστεύει ότι η στρατιωτική ισορροπία στον Ινδο–Ειρηνικό γέρνει πλέον υπέρ της Κίνας, ο τόνος του άλλαξε:
«Όχι», είπε αποφασιστικά. «Το Ναυτικό των ΗΠΑ θα διατηρήσει την κυριαρχία στη θάλασσα. Έχει μεγαλύτερη χωρητικότητα, μεγαλύτερη εμβέλεια, περισσότερη εμπειρία».

Αυτό το είδος γνωστικής ασυμφωνίας δεν είναι σπάνιο. Σε πολλές συνομιλίες με συμμάχους και στρατιωτικούς αξιωματούχους, συνάντησα παρόμοιο μοτίβο: αναγνώριση συγκεκριμένων αμερικανικών τρωτών σημείων (γήρανση ναυπηγείων, εξαντλημένα αποθέματα, μειωμένη ικανότητα επισκευών) σε συνδυασμό με ακλόνητη πίστη στην αμερικανική στρατιωτική πρωτοκαθεδρία.

Αυτή η αντίφαση αντανακλά κάτι βαθύτερο από θεσμική αισιοδοξία — αποκαλύπτει μια δομική στρατηγική αδράνεια. Για πολλούς συμμάχους, η αμερικανική υπεροχή δεν είναι απλώς προσδοκία· είναι αξίωμα, επειδή υπήρχε επί δεκαετίες.

Ωστόσο, ένας αυξανόμενος όγκος μελετών αμφισβητεί αυτή την παραδοχή. Οι συμμαχικές αξιολογήσεις εξακολουθούν να υποτιμούν τις πραγματικές αμυντικές δαπάνες της Κίνας. Παρότι ο επίσημος αμυντικός προϋπολογισμός του Πεκίνου για το 2024 ανέρχεται στα 230 δισ. δολάρια, ανεξάρτητες εκτιμήσεις υποδηλώνουν ότι το πραγματικό ποσό μπορεί να ξεπερνά τα 700 δισ. δολάρια, όταν ληφθούν υπόψη η αγοραστική δύναμη, οι μη δηλωμένες δαπάνες και το χαμηλότερο εργατικό κόστος. Ακόμη και οι πιο συντηρητικές εκτιμήσεις τοποθετούν το ποσό περίπου στα 470 δισ. — διπλάσιο του επίσημου.

Σε αντίθεση με τον παγκοσμίως διασκορπισμένο αμερικανικό προϋπολογισμό, οι κινεζικές δαπάνες είναι έντονα συγκεντρωμένες στην οικοδόμηση περιφερειακής υπεροχής στον Ινδο–Ειρηνικό.

«Συνολικά, αυτές οι εξελίξεις υποδηλώνουν ότι η εποχή της αδιαμφισβήτητης αμερικανικής στρατιωτικής υπεροχής ίσως πλησιάζει στο τέλος της.»

Δομικές αδυναμίες στη διάταξη δυνάμεων των ΗΠΑ και η μεταβαλλόμενη γεωπολιτική πραγματικότητα επιτείνουν τα δημοσιονομικά και βιομηχανικά προβλήματα. Αναλυτές εδώ και χρόνια προειδοποιούν για την αυξανόμενη ασυμφωνία μεταξύ των παγκόσμιων στρατιωτικών υποχρεώσεων των ΗΠΑ και της δομής δυνάμεών τους. Η εγκατάλειψη του δόγματος «δύο πολέμων» υπέρ του μοντέλου «ενός πολέμου» το 2018 αντικατοπτρίζει τη σιωπηρή παραδοχή ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν πλέον να διαχειριστούν αξιόπιστα ένα δεύτερο μείζον μέτωπο ενώ διεξάγουν επιχειρήσεις στον Ινδο–Ειρηνικό.

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, οι ελλείψεις ετοιμότητας και τα μειωμένα αποθέματα κατευθυνόμενων πυρομαχικών έχουν προκαλέσει ανησυχίες σε όλους τους κλάδους. Παράλληλα, η διάβρωση της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανικής βάσης — ιδίως στη ναυπηγική, την παραγωγή πυραύλων και τη συντήρηση οπλικών συστημάτων — δημιουργεί σοβαρές δυσκολίες για την ανασυγκρότηση δυνάμεων σε περίπτωση παρατεταμένης σύγκρουσης.

Αθροιστικά, αυτές οι εξελίξεις υποδηλώνουν ότι η εποχή της αδιαμφισβήτητης στρατιωτικής υπεροχής των ΗΠΑ ενδέχεται να φτάνει στο τέλος της. Αν και η πραγματικότητα αυτή δεν έχει ακόμη πλήρως γίνει αντιληπτή σε πολλές συμμαχικές πρωτεύουσες, οι υποκείμενες τάσεις είναι επίμονες και εμπεδωμένες.

Η Κίνα έχει πλέον αναδειχθεί όχι μόνο ως «ρυθμιστική απειλή» (pacing threat), αλλά σε πολλούς τομείς ως ισότιμη στρατιωτική δύναμη στην περιοχή της. Ποσοτικά, διαθέτει σημαντικά μεγαλύτερο ναυτικό στόλο: 395 πολεμικά πλοία έναντι περίπου 295 του Ναυτικού των ΗΠΑ (2025). Αυτοί οι αριθμοί δεν περιλαμβάνουν τις παραστρατιωτικές δυνάμεις της Κίνας — όπως την ενισχυμένη Ακτοφυλακή και την πολιτοφυλακή θαλάσσης — που μπορούν να λειτουργήσουν ως βοηθητικές μονάδες σε περίοδο πολέμου.

Οι χερσαίες πυραυλικές δυνάμεις της Κίνας ενισχύουν ακόμη περισσότερο την περιφερειακή ισορροπία υπέρ της. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Πενταγώνου, η PLARF διαθέτει περίπου 3.500 βαλλιστικούς και cruise πυραύλους, οι οποίοι υποστηρίζονται από προηγμένα συστήματα ακριβείας άλλων κλάδων, σχεδιασμένα για να κατακλύσουν αμερικανικά πλοία και βάσεις στην περιοχή σε περίπτωση σύγκρουσης. Παρότι η αποτελεσματικότητα των συστημάτων αυτών κατά κινούμενων ναυτικών στόχων δεν έχει ακόμη αποδειχθεί, η πιθανή τους ικανότητα έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντικές προσαρμογές στο αμερικανικό επιχειρησιακό δόγμα.

Επιπλέον, η Κίνα υπερπαράγει πυραύλους και κατευθυνόμενα πυρομαχικά σε σύγκριση με τις ΗΠΑ με τεράστια διαφορά. Τα περισσότερα πολεμικά παίγνια για σενάρια Ταϊβάν οδηγούν πλέον σε μη καθαρά αποτελέσματα: καμία πλευρά δεν μπορεί να αναμένει γρήγορη ή χαμηλού κόστους νίκη — ένδειξη μιας νέας μορφής στρατηγικής ισοτιμίας.

Παράλληλα, η Κίνα επιταχύνει τον πυρηνικό της εκσυγχρονισμό, σε βαθμό που οι αναλυτές ερμηνεύουν με διαφορετικούς τρόπους (από απάντηση στην αντιπυραυλική άμυνα των ΗΠΑ μέχρι αναζήτηση καθεστώτος μεγάλης δύναμης). Όποια κι αν είναι η αιτία, το αποτέλεσμα ενισχύει την εικόνα αναδυόμενης ισοτιμίας.

Η κινεζική ναυπηγική υπεροχή

Η ναυπηγική ικανότητα της Κίνας είναι ασυναγώνιστη. Εκμεταλλευόμενη τη μεγαλύτερη βιομηχανία εμπορικής ναυπηγικής στον κόσμο — που παράγει πάνω από το 50% της παγκόσμιας παραγωγής — διαθέτει αναλογία παραγωγής 230 προς 1 έναντι των ΗΠΑ.

Αυτή η βιομηχανική βάση επιτρέπει στο Πεκίνο να επεκτείνει, συντηρεί και αντικαθιστά ναυτικές δυνάμεις σε κλίμακα που η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να πλησιάσει. Με τις παρούσες τάσεις, η Κίνα αναμένεται να εξισώσει τις ΗΠΑ σε συνολική ναυτική ισχύ έως το 2027, και να τις ξεπεράσει στη συνέχεια.

Παρά ταύτα, οι ποιοτικές αμερικανικές υπεροχές παραμένουν

Το αμερικανικό Ναυτικό διαθέτει έντεκα πυρηνοκίνητα αεροπλανοφόρα έναντι τριών της Κίνας. Τα αμερικανικά καταστρώματα επιχειρούν μαχητικά F-35C, σαφώς ανώτερα από τα κινεζικά αντίστοιχα. Τα αμερικανικά πυρηνοκίνητα επιθετικά υποβρύχια (SSNs) υπερέχουν σε εμβέλεια, stealth και φονικότητα. Τα αμερικανικά πλοία επιφανείας έχουν γενικά μεγαλύτερη ισχύ πυρός ανά μονάδα, ενώ οι ΗΠΑ διαθέτουν ένα παγκόσμιο σύστημα βάσεων και υποδομών που παρέχει στρατηγικό πλεονέκτημα.

Αλλά αυτή η παγκόσμια διάταξη είναι επίσης ένας περιορισμός. Σε μια σύγκρουση υψηλής έντασης για την Ταϊβάν ή στη Νότια Σινική Θάλασσα, η Κίνα απολαμβάνει το πλεονέκτημα της περιφερειακής συγκέντρωσης. Σε αντίθεση με τον αμερικανικό στρατό, ο ΛΑΑ δεν χρειάζεται να κατανέμει δυνάμεις σε πολλαπλά θέατρα. Μπορεί να συγκεντρώνει τοπικά πυρά, υποστηριζόμενος από ολοκληρωμένη αντιαεροπορική άμυνα, δυνάμεις πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και μια ώριμη αρχιτεκτονική αντι-πρόσβασης / άρνησης περιοχής (A2/AD).

Ο αμερικανικός στρατός έχει αρχίσει να προσαρμόζεται. Διασκορπίζει δυνάμεις, ενισχύει αεροδρόμια και επενδύει στην επιβιωσιμότητα σε όλο το αποτύπωμά του στον Ινδο-Ειρηνικό. Ορισμένοι σύμμαχοι έχουν πάρει το μήνυμα. Όπως σημείωσε ένας Αυστραλός αναλυτής: «Η έμφαση στην επιβίωση είναι σωστή, διότι η Αμερική δεν οικοδομεί μια παρουσία στην Ασία σχεδιασμένη να κερδίσει έναν πόλεμο απέναντι στην Κίνα. Η στρατηγική της είναι απλώς να επιβιώσει από έναν τέτοιο πόλεμο».39

«Αυτό που έχει αλλάξει, όμως, και τώρα απαιτεί προσεκτική στρατηγική σκέψη, είναι ότι μια σύγκρουση στην οποία η Κίνα αποφεύγει την ήττα ή εξασφαλίζει σαφές περιφερειακό πλεονέκτημα έχει γίνει ένα πιστευτό και εύλογο σενάριο.»

Αυτή η αυξανόμενη ασυμμετρία αποτυπώνεται με εντυπωσιακή καθαρότητα σε ένα κείμενο του Malcolm Kyeyune40 που, σύμφωνα με πληροφορίες, «έγινε viral» μεταξύ καθηγητών και σπουδαστών στη Ναυτική Ακαδημία των ΗΠΑ. Ο Kyeyune υποστηρίζει ότι η ίδια η παραδοχή μιας μελλοντικής θερμής σύγκρουσης με την Κίνα, όπως φαντάζεται σήμερα σε μεγάλο βαθμό η Ουάσιγκτον, θα ήταν αδιανόητη για στρατιωτικούς σχεδιαστές του μεσοπολέμου, και για καλό λόγο. Το ίδιο το Πεντάγωνο εκτιμά ότι η κινεζική ναυπηγική παραγωγή πολεμικών πλοίων είναι 230 φορές μεγαλύτερη από αυτή των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Kyeyune το τοποθετεί αυτό σε ιστορικό πλαίσιο: το μειονέκτημα της Ιαπωνίας ως προς τη ναυπηγική ισχύ σε σχέση με τις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1940, που τότε θεωρούνταν καθοριστικό, ήταν περίπου δέκα προς ένα.41 Αυτή η ανισορροπία διαμόρφωσε τον ιαπωνικό πολεμικό σχεδιασμό. Το ιαπωνικό δόγμα, παρά τα άλλα του ελαττώματα, αναγνώριζε τη βιομηχανική κατωτερότητα και επιχειρούσε να την αντισταθμίσει μέσω της γεωγραφίας, αξιοποιώντας το εύρος του Ειρηνικού ώστε να πιέσει τις αμερικανικές γραμμές ανεφοδιασμού και να επιβάλει μία ή περισσότερες αποφασιστικές συγκρούσεις υπό ευνοϊκούς όρους. Αυτή η στρατηγική τελικά απέτυχε, αλλά βασιζόταν σε σαφή επίγνωση των περιορισμών της Ιαπωνίας.

Σήμερα, οι στρατηγικοί ρόλοι έχουν αντιστραφεί. Είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες —όχι η περιφερειακή δύναμη— που αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο βιομηχανικό έλλειμμα· αυτή τη φορά, χωρίς το πλεονέκτημα της εγγύτητας ή της περιφερειακής γεωγραφίας. Κανένας Ιάπωνας σχεδιαστής δεν θα σκεφτόταν ποτέ μια νίκη ανοιχτά της Καλιφόρνια, κι όμως αυτή είναι η μορφή ασυμμετρίας που ίσως κληθεί να αντιμετωπίσει πλέον η Ουάσιγκτον. Ο Kyeyune υποστηρίζει ότι η πίστη πως η τακτική ιδιοφυΐα ή τα κληρονομημένα ποιοτικά πλεονεκτήματα μπορούν να υπερβούν αυτή την ανισορροπία αντανακλά ένα είδος στρατηγικής μαγικής σκέψης.42 Χωρίς αλλαγή πορείας, βιομηχανική αναζωογόνηση, μεγαλύτερη ανάληψη βαρών από τους συμμάχους και λειτουργική προσαρμογή, οι Ηνωμένες Πολιτείες κινδυνεύουν να εισέλθουν σε μια μελλοντική σύγκρουση υπό συνθήκες ακόμη πιο άνισες από εκείνες που αποδείχθηκαν μοιραίες για την Αυτοκρατορική Ιαπωνία.

Οι παραπάνω ευπάθειες δεν συνεπάγονται ότι ο πόλεμος μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας είναι αναπόφευκτος, ούτε ότι η ήττα της Αμερικής είναι προδιαγεγραμμένη. Ο αμερικανικός στρατός εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρές δυνατότητες, και κάθε αναμέτρηση θα επέφερε τεράστιους κινδύνους και κόστος και για τις δύο πλευρές. Αυτό που έχει αλλάξει, όμως, και τώρα απαιτεί προσεκτική στρατηγική σκέψη, είναι ότι μια σύγκρουση στην οποία η Κίνα αποφεύγει την ήττα ή εξασφαλίζει σαφές περιφερειακό πλεονέκτημα έχει γίνει ένα πιστευτό και εύλογο σενάριο.43 Η πιθανότητα ενός πολέμου στον Ινδο-Ειρηνικό με αβέβαιο αποτέλεσμα, ή ενός πολέμου στον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτυγχάνουν να επιτύχουν τους στόχους τους, έχει αυξηθεί σημαντικά.44 Ποιες, λοιπόν, θα ήταν οι στρατηγικές και πολιτικές συνέπειες ενός ορατού αμερικανικού στρατιωτικού πλήγματος —μιας σύγχρονης στιγμής τύπου Σουέζ— για το σύστημα συμμαχιών και εταιρικών σχέσεων υπό αμερικανική ηγεσία;

Η συνάφεια της αναλογίας του Σουέζ

Στα τέλη του 1956, η Βρετανία, μαζί με τη Γαλλία και το Ισραήλ, εξαπέλυσαν μια βραχύβια εισβολή στην Αίγυπτο για να ανατρέψουν την εθνικοποίηση της Διώρυγας του Σουέζ από τον πρόεδρο Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ. Η επιχείρηση πέτυχε τακτικά, αλλά κατέρρευσε υπό έντονη διπλωματική και οικονομική πίεση, κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέσα σε λίγες ημέρες, ο πρόεδρος Αϊζενχάουερ απείλησε με κυρώσεις σε πετρέλαιο και νόμισμα, και ως αποτέλεσμα το Λονδίνο αποδέχτηκε κατάπαυση του πυρός υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και απέσυρε όλες τις δυνάμεις του. Η Βρετανία δεν ηττήθηκε στο πεδίο της μάχης, αλλά το Σουέζ έγινε μια στιγμή εθνικού εξευτελισμού που αποκάλυψε τα όρια της βρετανικής ισχύος. Το Λονδίνο ανακάλυψε ότι δεν μπορούσε πλέον να ασκεί στρατηγική πολιτική χωρίς τη συναίνεση της Ουάσιγκτον, και σύμμαχοι και αντίπαλοι αναπροσάρμοσαν αντίστοιχα την εικόνα τους για τη βρετανική ισχύ.45

Οι διεθνείς και εσωτερικές επιπτώσεις ήταν άμεσες και εκτεταμένες. Οι στενότεροι εταίροι της Κοινοπολιτείας αποστασιοποιήθηκαν, το Πακιστάν απείλησε να αποχωρήσει από την Κοινοπολιτεία και μόνο η Αυστραλία εξέφρασε ανοιχτή υποστήριξη. Η «ειδική σχέση» ΗΒ-ΗΠΑ υπέστη σοβαρή πίεση, ενώ η Σοβιετική Ένωση άδραξε την ευκαιρία για να προβάλει τον αντιαποικιακό λόγο της στον αραβικό κόσμο. Στο εσωτερικό, δημόσιες διαδηλώσεις, παραιτήσεις υπουργών και κατάρρευση της εμπιστοσύνης οδήγησαν τον πρωθυπουργό Άντονι Ίντεν σε παραίτηση. Παρότι η κρίση διήρκεσε μόλις σαράντα οκτώ ώρες, οι στρατηγικές της συνέπειες ήταν μακροχρόνιες: η μετάβαση της Βρετανίας από παγκόσμια δύναμη σε δύναμη δεύτερης τάξης έγινε αδιαμφισβήτητη. Το Σουέζ έδειξε πόσο γρήγορα μπορούν να καταρρεύσουν οι αντιλήψεις ισχύος μεταξύ συμμάχων και πώς η ορατή υλική αδυναμία μπορεί να προκαλέσει κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ εταίρων και να ενθαρρύνει αντιπάλους. Η Μάργκαρετ Θάτσερ αργότερα παρατήρησε ότι πριν από το Σουέζ το Ηνωμένο Βασίλειο υπερεκτιμούσε τη δύναμή του, ενώ η κρίση και οι συνέπειές της υπερέβαλαν την αδυναμία του.46

Το μετασεισμικό σοκ της Κρίσης του Σουέζ, που επιβεβαίωσε ότι η Βρετανία δεν μπορούσε πλέον να συντηρεί μια αυτοκρατορία παγκόσμιας εμβέλειας διά της βίας, επιτάχυνε την αποαποικιοποίηση. Το Λονδίνο παραχώρησε ανεξαρτησία σε δεκάδες αποικίες με βιαστικό χρονοδιάγραμμα και, έως το 1968, άρχισε να αποσύρει τις περισσότερες δυνάμεις του από την περιοχή «Ανατολικά του Σουέζ».47 Η αποχώρηση αναδιαμόρφωσε —αν και δεν εξαφάνισε— τους στρατιωτικούς δεσμούς της Βρετανίας. Πρώην αυτοκρατορικές φρουρές μετατράπηκαν σε βάσεις εταίρων, και ο συνδετικός ιστός κοινής δομής, κοινού δικαίου και κοινής στρατιωτικής εκπαίδευσης κράτησε τη Βρετανία ενσωματωμένη σε ένοπλες δυνάμεις τις οποίες κάποτε διοικούσε. Ακόμη και σήμερα στη Βρετανική Αμυντική Ακαδημία, αξιωματικοί της Κοινοπολιτείας ανταγωνίζονται σκληρά για θέσεις στα βρετανικά επιτελικά κολέγια και χρησιμοποιούν βρετανικές συνήθειες, νομικούς κώδικες και επιχειρησιακή ορολογία. Η επάρκεια και η συνήθεια έτσι διατήρησαν τη σχετικότητα του Λονδίνου ακόμη και καθώς η ισχύς του συρρικνωνόταν.

Θεσμικά, η Βρετανία παρέμεινε μια σημαντική δύναμη, αλλά αποδέχτηκε έναν μειωμένο ρόλο τόσο στην Κοινοπολιτεία όσο και στο ΝΑΤΟ. Διατήρησε μόνιμες εγκαταστάσεις ή δικαιώματα πρόσβασης στο Μπρουνέι, την Κύπρο, την Κένυα, τη Σιγκαπούρη και τον Καναδά, μεταξύ άλλων, ενώ στη δεκαετία του 2010 και του 2020 πρόσθεσε νέα ερείσματα στο Μπαχρέιν, το Ομάν, το Κατάρ,48 τη Νορβηγία και την Αυστραλία. Το Ηνωμένο Βασίλειο δημιούργησε επίσης ένα πλέγμα διμερών και πολυμερών σχημάτων: παραμένει μέλος των Five Power Defense Arrangements με την Αυστραλία, τη Μαλαισία, τη Νέα Ζηλανδία και τη Σιγκαπούρη (1971–σήμερα)·49 ηγείται της δεκαμελούς Northern European Joint Expeditionary Force, η οποία ενεργοποιήθηκε το 2014 για ταχείες αναπτύξεις από την Άπω Βόρεια μέχρι τη Βαλτική·50 και αποτελεί ιδρυτικό μέλος του AUKUS (2021),51 του συμφώνου τεχνολογικής συνεργασίας που προβλέπει να παραχωρήσει στην Αυστραλία πυρηνοκίνητα υποβρύχια και να ενσωματώσει τη βρετανική έρευνα στις αμερικανικές και αυστραλιανές εξελίξεις στους τομείς του υποθαλάσσιου πολέμου, της τεχνητής νοημοσύνης, του κυβερνοπολέμου, των κβαντικών τεχνολογιών, των υπερηχητικών όπλων και του ηλεκτρονικού πολέμου.

Με λίγα λόγια, το Σουέζ τερμάτισε την εποχή της στρατηγικής πρωτοκαθεδρίας της Βρετανίας, αλλά όχι τη σημασία της. Αξιοποιώντας δίκτυα του παρελθόντος, εξειδικευμένες δυνατότητες και ευέλικτες συνεργασίες, το Λονδίνο μετέτρεψε την αυτοκρατορική υπερέκταση σε ένα ελαφρύτερο, αλλά ακόμη επιδραστικό, παγκόσμιο αποτύπωμα. Αυτό το ιστορικό δείχνει ότι και οι Ηνωμένες Πολιτείες, μετά από μια «στιγμή τύπου Σουέζ», θα μπορούσαν επίσης να διατηρήσουν τους συνεργατικούς συνδέσμους που παραμένουν χρήσιμοι για τους συμμάχους—αλλά ο ρόλος τους στην παγκόσμια πολιτική θα άλλαζε αναπόφευκτα.

Η διατηρημένη σημασία της Βρετανίας μετά το Σουέζ μπορεί να ιδωθεί μέσα από το πρίσμα των πέντε παραγόντων που αναφέρθηκαν νωρίτερα,52 και ιδιαίτερα μέσω της επιμονής τριών δομικών παραγόντων, αν και σε μειωμένο βαθμό:

• η κληρονομιά της προηγούμενης συνεργασίας—κοινό δόγμα, ανταλλαγές αξιωματικών και ένα ορισμένο επίπεδο διαλειτουργικότητας—μείωσε το κόστος της συνεχιζόμενης συνεργασίας και έκανε το Λονδίνο ελκυστικό, σχεδόν αυτόματο, εταίρο·
• το Ηνωμένο Βασίλειο μπορούσε ακόμη να προσφέρει εξειδικευμένες δυνατότητες που κάλυπταν κενά των συμμάχων, όπως εκστρατευτικές δυνάμεις, εξειδικευμένες υπηρεσίες πληροφοριών, τεχνολογική τεχνογνωσία και επαγγελματική στρατιωτική εκπαίδευση· και
• η συμμετοχή στην Κοινοπολιτεία, αν και μειωμένης σημασίας, διατήρησε (και εξακολουθεί να διατηρεί) ένα υπολειμματικό αίσθημα κοινότητας. Παρά την ανομοιομορφία, αυτή η θεσμική σύνδεση έχει ακόμη επιχειρησιακές συνέπειες: πολίτες χωρών της Κοινοπολιτείας παραμένουν επιλέξιμοι να υπηρετήσουν στις βρετανικές ένοπλες δυνάμεις.

Σημαντικές διαφορές μετριάζουν—αλλά δεν ακυρώνουν—την αναλογία με το Σουέζ και τα διδάγματά της για το σήμερα. Η μεταπολεμική Βρετανία ήταν ήδη μια μεσαία οικονομία με περιορισμένες δυνατότητες και λίγους συμμάχους πρόθυμους να στηρίξουν τις φιλοδοξίες της. Οι Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα, αντιθέτως, διαθέτουν το μεγαλύτερο ΑΕΠ παγκοσμίως, ανυπέρβλητες δυνατότητες στρατηγικής μεταφοράς και C4ISR (διοίκηση, έλεγχος, επικοινωνίες, υπολογιστές, πληροφορίες, επιτήρηση και αναγνώριση) και αποτελούν το κεντρικό στήριγμα ενός τεράστιου συστήματος συμμαχιών σε Ευρώπη και Ασία. Οποιαδήποτε σύγκρουση με την Κίνα θα ήταν μια αναμέτρηση μεταξύ ομοτίμων, όχι μια αυτοκρατορική αστυνομική επιχείρηση.

Ωστόσο, η αναλογία του Σουέζ μας καλεί να εστιάσουμε όχι στον μηχανικό, αλλά στον ψυχολογικό παραλληλισμό. Όπως το 1956, έτσι και σήμερα, η κεντρική δύναμη του συστήματος συμμαχιών—τότε η Βρετανία, τώρα οι ΗΠΑ—λειτουργεί ως ο εγγυητής της ασφάλειας και το κλειδί της συλλογικής αξιοπιστίας. Αν μια υψηλής ορατότητας αποτυχία στον Ινδο-Ειρηνικό αποκαλύψει απότομα οξείες ελλείψεις της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος, η εμπιστοσύνη των συμμάχων θα μπορούσε να καταρρεύσει με την ίδια ταχύτητα και οξύτητα που ακολούθησε το Σουέζ. Αυτή η εν δυνάμει ανατροπή στην αντίληψη—όχι μια ακριβής επανάληψη των γεγονότων—είναι που καθιστά τη βρετανική εμπειρία χρήσιμο δοκιμαστήριο πίεσης για την αμερικανική θέση σήμερα.

Δοκιμή αντοχής μιας πιθανής «στιγμής Σουέζ» για τις ΗΠΑ στον Ινδο-Ειρηνικό

Μια στιγμή τύπου Σουέζ για τις ΗΠΑ δεν χρειάζεται να περιλαμβάνει συντριπτική ήττα ή ακόμη και το ξέσπασμα ενός ολοκληρωτικού συμβατικού πολέμου. Θα μπορούσε να προκύψει από ένα περιορισμένο επεισόδιο, για παράδειγμα στη Νότια Σινική Θάλασσα, ή από μια σειρά αμφίρροπων εμπλοκών που συλλογικά αποκαλύπτουν μια νέα στρατηγική πραγματικότητα: ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν απολαμβάνουν πλέον αδιαμφισβήτητη στρατιωτική πρωτοκαθεδρία στον Ινδο-Ειρηνικό. Υποστηρίζω ότι ένα τέτοιο γεγονός θα μπορούσε να προκαλέσει μια ρήξη στην αντίληψη, αναγκάζοντας τους συμμάχους να επανεκτιμήσουν μακροχρόνιες παραδοχές για την αμερικανική ισχύ και να προσαρμόσουν τη συμπεριφορά τους αναλόγως.

Μια τέτοια στιγμή θα μπορούσε να πλήξει τον πυρήνα του συστήματος συμμαχιών υπό αμερικανική ηγεσία, αποδυναμώνοντας έναν από τους πιο κρίσιμους δομικούς παράγοντες στο θεωρητικό πλαίσιο των πέντε παραγόντων της αμυντικής συνεργασίας: τις αντιλαμβανόμενες ελλείψεις πόρων.53 Επί δεκαετίες, οι αμερικανοί σύμμαχοι βασίζονταν στην παραδοχή ότι οι δικές τους ελλείψεις στρατιωτικής ισχύος μπορούσαν να αντισταθμιστούν από την αμερικανική υπεροχή. Ένα γεγονός τύπου Σουέζ θα έθετε αυτή την παραδοχή υπό αμφισβήτηση. Και σε αντίθεση με την αρχική κρίση του Σουέζ, όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούσαν να καλύψουν το κενό που άφησε η παρακμάζουσα Βρετανία, σήμερα δεν υπάρχει άλλος «φιλικός ηγεμόνας» ικανός να αναλάβει παρόμοιο ρόλο.

Σε αυτό το πλαίσιο, η σχετική βιβλιογραφία για την «εγγύηση ασφαλείας» υποδεικνύει δύο ευρείες τάσεις στις αντιδράσεις των συμμάχων.54 Οι δυσαρεστημένοι σύμμαχοι τείνουν είτε να επιδιώκουν μεγαλύτερη αυτονομία (συμπεριλαμβανομένων, σε ακραίες περιπτώσεις, πυρηνικών επιλογών) είτε να προσπαθούν να διαφοροποιήσουν τον στρατηγικό τους κίνδυνο με βήματα όπως η ενίσχυση των δεσμών μεταξύ τους, στρατηγικές εξισορρόπησης έναντι περιφερειακών δυνάμεων όπως η Κίνα ή η Ρωσία, ή ένας υβριδικός συνδυασμός των παραπάνω.

«Για δεκαετίες, οι Αμερικανοί σύμμαχοι βασίζονταν στην παραδοχή ότι οι δικές τους ελλείψεις στρατιωτικών ικανοτήτων μπορούσαν να αντισταθμιστούν από την αμερικανική ισχύ.»

Δύο σενάρια φωτίζουν το πώς το σύστημα συμμαχιών των ΗΠΑ θα μπορούσε να εξελιχθεί μετά από μια τέτοια στιγμή. Και τα δύο υποθέτουν απώλεια της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας και την κατάρρευση της αντίληψης περί «κενού πόρων» που επί δεκαετίες θεμελίωνε την εμπιστοσύνη των συμμάχων. Αυτά τα σενάρια κρατούν σταθερό έναν από τους δομικούς παράγοντες: την προηγούμενη αμυντική συνεργασία, η οποία περιλαμβάνει τη διαλειτουργικότητα, τα κοινά συστήματα και την θεσμική μνήμη που έχει χτιστεί επί δεκαετίες. Όπου τα σενάρια διαφοροποιούνται είναι στην εξέλιξη τριών άλλων μεταβλητών: τη δύναμη της κοινότητας ασφαλείας (δομική), το ευρύτερο πολιτικό περιβάλλον (συγκυριακό) και την ποιότητα της πολιτικής ηγεσίας (επίσης συγκυριακή). Αυτοί οι παράγοντες καθορίζουν εάν μια ορατή αποτυχία οδηγεί σε αποσύνθεση της συμμαχίας ή σε προσαρμογή.

Και τα δύο σενάρια κρατούν την προηγούμενη αμυντική συνεργασία ως σταθερά, διότι η στρατιωτική συνεργασία των ΗΠΑ με τους συμμάχους τους από το 1945 είναι εξαιρετικά ανθεκτική. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους—τόσο στο ΝΑΤΟ όσο και στον Ινδο-Ειρηνικό—συνεργάζονται στρατιωτικά από τα τέλη της δεκαετίας του 1940 και τις αρχές του 1950. Δεκαετίες ενσωματωμένου σχεδιασμού, κοινών ασκήσεων, κοινών προμηθειών, διαλειτουργικής επιμελητείας και συνεργασίας πληροφοριών έχουν δημιουργήσει βαθιά θεσμοθετημένες αμυντικές σχέσεις που υπερβαίνουν κατά πολύ την απλή σύγκλιση συμφερόντων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ΗΠΑ ηγούνται ολοκληρωμένων δομών διοίκησης, όπως στο ΝΑΤΟ και στο Συνδυασμένο Στρατηγείο ΗΠΑ–Νότιας Κορέας. Η τεχνολογική εξάρτηση, η σύγκλιση δογμάτων, οι διαδικασίες τυποποίησης και το κοινό στρατηγικό λεξιλόγιο έχουν παράγει μια μορφή επιχειρησιακής οικειότητας χωρίς ιστορικό ανάλογο.

Ακόμη και μετά το Σουέζ, η Βρετανία—παρά τη ραγδαία μείωση ισχύος και επιρροής—διατήρησε την ικανότητα να αξιοποιεί τους legacy δεσμούς της επί δεκαετίες, βασισμένη στην ισχύ της συνήθειας, της θεσμικής μνήμης και των συμβατών συστημάτων. Αν τέτοιοι δεσμοί άντεξαν ανάμεσα στη Βρετανία και τις πρώην αποικίες της, παρά τον ασύμμετρο και συχνά αποικιοκρατικό χαρακτήρα τους, είναι ακόμα πιθανότερο να αντέξουν οι δεσμοί μεταξύ των ΗΠΑ και των συνδεδεμένων μέσω συνθηκών συμμάχων τους—δεσμοί που στηρίζονται σε κυρίαρχη συναίνεση, θεσμική ισοτιμία και πολύ βαθύτερη τεχνική ενσωμάτωση. Μάλιστα, η ιστορία δείχνει ότι ακόμη και καταναγκαστικά συμμαχικά συστήματα αφήνουν μακρά ίχνη επιρροής: πολλά πρώην μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας διατήρησαν σοβιετικό εξοπλισμό, οργανωτικές συνήθειες και δογματική κουλτούρα έως και τη δεκαετία του 2010—παρά την ένταξή τους στο ΝΑΤΟ και τις ενεργές προσπάθειες εκσυγχρονισμού. Η μετάβαση σε αμερικανική στρατιωτική κουλτούρα διήρκεσε δεκαετίες ακόμη και υπό πλήρη πολιτική βούληση.55
Σε μια πιθανή στιγμή Σουέζ των ΗΠΑ, δεν θα υπήρχε κανένα έτοιμο εναλλακτικό συμμαχικό σύστημα ικανό να απορροφήσει ή να ανακατευθύνει αυτές τις σχέσεις. Έτσι, η προηγούμενη αμυντική συνεργασία αποτελεί τον πιο ανθεκτικό παράγοντα που έχουν στη διάθεσή τους οι ΗΠΑ, είτε το σύστημα αρχίσει να αποδομείται είτε να προσαρμόζεται.

Σενάριο Α: Μια Συμμαχία που Κοιλοδομεί

Το πρώτο σενάριο εξετάζει ένα μέλλον όπου οι δομές της συμμαχίας—το ΝΑΤΟ στον διατλαντικό χώρο και το σύστημα «hub-and-spokes» στον Ινδο-Ειρηνικό—παραμένουν τυπικά ανέπαφες, αλλά σταδιακά αδειάζουν περιεχομένου, μετατρεπόμενες σε θεσμικά κελύφη χωρίς ουσιαστική αμυντική συνεργασία. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα γίνεται πιθανό εάν τουλάχιστον δύο δομικοί παράγοντες υποβαθμιστούν σημαντικά και οι συγκυριακοί παράγοντες δεν δημιουργήσουν ευκαιρίες για ανανέωση της συνεργασίας ή ενίσχυση της συνοχής. Εφόσον η προηγούμενη αμυντική συνεργασία θεωρείται ανθεκτική, οι άλλοι δύο δομικοί παράγοντες—η αντίληψη για την ικανότητα των ΗΠΑ να καλύπτουν τα κενά πόρων των συμμάχων και η δύναμη ή η διάβρωση της κοινότητας ασφαλείας—θα είναι οι καθοριστικοί για το μέλλον της αμερικανικής αμυντικής συνεργασίας στην Ασία.

Το εάν οι σύμμαχοι συνεχίσουν να θεωρούν τις ΗΠΑ αξιόπιστο εγγυητή θα εξαρτηθεί έντονα από το πώς ερμηνεύουν την αμερικανική στρατιωτική επίδοση. Εάν μια στιγμή Σουέζ πάρει τη μορφή πλήρους συμβατικού (μη πυρηνικού) πολέμου με την Κίνα—έναν πόλεμο στον οποίο οι ΗΠΑ υφίστανται καθαρή ήττα και απώλεια σημαντικών ναυτικών, αεροπορικών και επιμελητειακών δυνάμεων—τότε η συμμαχική εμπιστοσύνη στην αμερικανική ικανότητα παροχής ασφάλειας πιθανότατα θα καταρρεύσει. Με δεδομένους τους τρέχοντες περιορισμούς της αμερικανικής βιομηχανικής βάσης, η Ουάσιγκτον ίσως αδυνατεί να ανασυγκροτήσει τη στρατιωτική της υπεροχή με την απαιτούμενη ταχύτητα—χάνοντας ακόμη και εξειδικευμένες δυνατότητες που σε άλλες συνθήκες θα δικαιολογούσαν συνέχιση της συνεργασίας.

Ακόμη και μια ακριβή νίκη θα μπορούσε να αποδειχθεί καταστροφική. Όπως προειδοποιεί ο Jonathan D. Caverley: «Εάν η Ταϊβάν παραμείνει ελεύθερη αλλά μεγάλο μέρος του 7ου Αμερικανικού Στόλου καταλήξει στον πυθμένα του ωκεανού, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να βρεθεί επιχειρησιακά σε χειρότερη θέση απ’ ό,τι αν η Κίνα είχε καταλάβει το νησί ενώ ο στόλος είχε παραμείνει άθικτος».56
Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι ΗΠΑ μπορεί να γίνουν τόσο στρατηγικά υπερεκτεθειμένες ή τόσο απορροφημένες από περιφερειακές απειλές ώστε η σημασία τους σε πολλαπλά θέατρα να μειωθεί δραματικά. Το κίνητρο των συμμάχων να συνεργαστούν με την Ουάσιγκτον θα εξασθενούσε απότομα, και οι μηχανισμοί της συμμαχίας θα έχαναν την επιχειρησιακή τους ουσία.

Ωστόσο, μειωμένες στρατιωτικές δυνατότητες δεν σημαίνουν αυτόματα το τέλος της συνεργασίας, εάν η κοινότητα ασφαλείας παραμένει συνεκτική. Παρά τη μείωση των αμυντικών δαπανών και την αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων την τελευταία τριακονταετία, οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν εντατικοποιήσει τη συνεργασία τους—ακριβώς επειδή χρειάζονται περισσότερο η μία την άλλη. Αυτή η δυναμική όμως λειτουργεί μόνο στο πλαίσιο μιας ισχυρής κοινότητας ασφαλείας: μιας κοινής ταυτότητας και κοινής αντίληψης για ζητήματα και προτεραιότητες ασφαλείας.57
Εάν αυτό το κοινό αίσθημα αρχίσει να διαβρώνεται, το θεμέλιο της αμυντικής συνεργασίας καταρρέει. Το πυκνό δίκτυο διμερών και μικρών πολυμερών συνεργασιών που βλέπουμε σήμερα στην Ευρώπη είναι προϊόν δεκαετιών εμπιστοσύνης, θεσμικής οικειότητας και κοινών αξιών. Επομένως, αν οι ΗΠΑ υποστούν μια ορατή στρατιωτική αποτυχία ταυτόχρονα με μια πολιτισμική και αξιακή απόκλιση από τους συμμάχους τους, η αποσύνθεση της συμμαχίας θα επιταχυνθεί θεαματικά.

Παραγοντολογικές (situational) εξελίξεις θα μπορούσαν, θεωρητικά, να αναζωογονήσουν εν μέρει την κοινότητα ασφαλείας,58 ιδίως μέσω ηγετών που αποδίδουν υψηλή αξία στις συμμαχίες ή μέσω ενός πολιτικού περιβάλλοντος που ενθαρρύνει την ανανεωμένη ενσωμάτωση. Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις —όπως οι ενέργειες της δεύτερης διοίκησης Τραμπ προς την Ευρώπη και άλλους εταίρους ασφαλείας—59 έχουν δημιουργήσει αντίθετες συγκυριακές δυναμικές. Όχι μόνο η αμερικανική ηγεσία έχει γίνει πιο συναλλακτική, αλλά και το πολιτικό κλίμα γύρω από τις συμμαχίες έχει γίνει πιο επιφυλακτικό και εσωστρεφές. Αν αυτές οι τάσεις συνεχιστούν, η κοινότητα ασφαλείας μπορεί να υπονομευθεί μόνιμα και—σε συνδυασμό με μειούμενη στρατιωτική χρησιμότητα—να καταστήσει όλο και πιο κενό περιεχομένου το αμερικανικό σύστημα αμυντικής συνεργασίας.

Υπό τέτοιες συνθήκες, η εξωτερική μορφή των συμμαχιών πιθανότατα θα επιμείνει, αλλά η ουσία τους θα ξεθωριάσει. Διμερείς συμφωνίες, πολυμερή φόρα και θεσμικά όργανα συμμαχιών θα συνεχίσουν να λειτουργούν «στα χαρτιά». Ένα χρήσιμο ανάλογο είναι ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ). Κάποτε σπουδαίο φόρουμ για τον έλεγχο των εξοπλισμών και τον πολιτικό διάλογο μεταξύ Ρωσίας και Δύσης, ο ΟΑΣΕ έχει βιώσει «αδιάλειπτη παρακμή»60 από τα μέσα της δεκαετίας του 1990: λειτουργεί ακόμη, αλλά κυρίως τελετουργικά· συνεδριάζει ακόμη, αλλά με ολοένα και μικρότερη σημασία. Το Σενάριο Α περιγράφει ένα παρόμοιο σύστημα συμμαχιών υπό τις ΗΠΑ: μια «ζόμπι-συμμαχία» που δεν είναι τυπικά νεκρή, αλλά ούτε πραγματικά ζωντανή.

Σενάριο Β: Προσαρμογή (Το «μετά-Σουέζ» βρετανικό μοντέλο)

Σε ένα πιο θετικό —και ίσως πιο πιθανό— σενάριο, μόνο ένας από τους δομικούς παράγοντες, αντί για δύο, υφίσταται σημαντική υποβάθμιση, ενώ οι άλλοι παραμένουν ακέραιοι. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα διατηρούσαν πιθανότατα την ικανότητα να διαχειριστούν το σύστημα συμμαχιών τους, αλλά η φύση της συνεργασίας θα άλλαζε. Όπως και η Βρετανία μετά την Κρίση του Σουέζ, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να εξακολουθήσουν να παίζουν κεντρικό ρόλο στις αμυντικές συνεργασίες, αλλά η κυριαρχία τους θα μειωνόταν, δίνοντας τη θέση της σε ένα πιο κατανεμημένο και διαπραγματεύσιμο μοντέλο.

Σε δομικό επίπεδο, η προηγούμενη αμυντική συνεργασία θα παρέμενε κρίσιμη πηγή αμερικανικής επιρροής. Η συσσωρευμένη κληρονομιά κοινών επιχειρήσεων, κοινών οπλικών συστημάτων, διαλειτουργικότητας και ενσωματωμένων δομών διοίκησης θα εξακολουθούσε να παράγει στρατηγική αξία, λειτουργώντας ως θεσμική μνήμη και ως πρακτικό πλεονέκτημα.61 Ακόμη και μετά από μια ορατή αποτυχία, αυτό το «θεσμικό κεφάλαιο» θα επέτρεπε στην Ουάσιγκτον να αναζωογονήσει συνεργασίες, ιδίως όπου οι σύμμαχοι εξακολουθούν να εξαρτώνται από αμερικανικές τεχνολογίες, επιμελητεία και πληροφορίες.

Η πιο αβέβαιη μεταβλητή στο σενάριο Β είναι η αντίληψη περί «κενού πόρων». Αν μια στιγμή τύπου Σουέζ δεν προκύψει από καταστροφικό συμβατικό πόλεμο—έναν πόλεμο όπου οι ΗΠΑ χάνουν τεράστιο όγκο στρατιωτικών μέσων που αδυνατούν να ανακτήσουν—αλλά μάλλον από μια στρατηγική μη παρέμβαση (π.χ. απόφαση της Ουάσιγκτον να μην εμπλακεί σε κρίση για την Ταϊβάν) ή από ένα περιορισμένο επεισόδιο στη Νότια Σινική Θάλασσα που αποκαλύπτει συγκεκριμένες αδυναμίες, τότε οι ΗΠΑ μπορεί να διατηρήσουν αρκετή ισχύ ώστε να καθησυχάσουν τους συμμάχους τους.

Εναλλακτικά, ακόμη και αν χάσουν μια σύγκρουση, εφόσον μπορέσουν να διατηρήσουν κρίσιμες εξειδικευμένες δυνατότητες (π.χ. πυρηνοκίνητα υποβρύχια, πλήγματα μεγάλης ακτίνας, ISR) ή να αναγεννήσουν γρήγορα τη στρατιωτική τους ισχύ, πολλοί σύμμαχοι θα συνεχίσουν να βλέπουν την Ουάσιγκτον ως απαραίτητο εταίρο—όχι τόσο ισχυρό όσο πριν, αλλά ακόμα αρκετά ικανό να καλύψει τα δικά τους κενά. Κατ’ αναλογία με το Ηνωμένο Βασίλειο μετά το Σουέζ, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να μειώσουν σταδιακά το παγκόσμιο στρατιωτικό τους αποτύπωμα, αλλά να διατηρήσουν επαρκείς ικανότητες ώστε να υποστηρίζουν επιλεγμένους εταίρους και να ανταλλάσσουν υπηρεσίες ασφαλείας με στρατηγική πρόσβαση, αμυντικές αγορές ή πολιτική επιρροή. Το αποτέλεσμα θα ήταν ένας λιγότερο κυρίαρχος αλλά ακόμη σημαντικός διεθνής ρόλος.

Αντίστροφα, αν η κοινότητα ασφαλείας παραμείνει ισχυρή, ακόμη και μια σημαντική μείωση της στρατιωτικής ισχύος των ΗΠΑ δεν θα σήμαινε αυτομάτως τη διάλυση των συμμαχιών. Ένα επίμονο αίσθημα συλλογικής ταυτότητας—ριζωμένο σε δεκαετίες κοινών αξιών, θεσμών και αμοιβαίας εμπιστοσύνης—μπορεί να διατηρήσει τις συμμαχίες ακόμη και σε περιόδους υλικής κάμψης. Η Κοινοπολιτεία επιτρέπει στο Λονδίνο να απολαμβάνει ακόμη καλή φήμη στον τομέα της άμυνας και πρόσβαση σε πολλά κράτη-μέλη. Αυτοί οι συμβολικοί και θεσμικοί δεσμοί κρατούν διπλωματική και επιχειρησιακή αξία, ιδίως όταν συνδυάζονται με προϋπάρχουσα συνεργασία και ευνοϊκές συγκυριακές εξελίξεις.

Παράγοντες συγκυρίας μπορεί επίσης να ανοίξουν νέους δρόμους για ανανεωμένη αμερικανική ηγεσία. Ακόμη κι αν μια δεύτερη διοίκηση Τραμπ υπονομεύσει την αίσθηση κοινότητας και συμμαχικής συνοχής, αυτό μπορεί να αποδειχθεί προσωρινό. Ένας μελλοντικός, πιο φιλικός προς τις συμμαχίες πρόεδρος θα μπορούσε να αναζωογονήσει τη συνεργασία (αν και όχι να την αποκαταστήσει πλήρως), ιδίως εάν συνοδευτεί από κατάλληλο πολιτικό κλίμα. Το Brexit, για παράδειγμα, προκάλεσε βαθιά κρίση εμπιστοσύνης ανάμεσα στη Βρετανία και τους ευρωπαίους συμμάχους της, αλλά η αμέριστη βρετανική στήριξη προς την Ουκρανία μετά την εισβολή της Ρωσίας το 2022 βοήθησε σημαντικά στην αποκατάσταση δεσμών.62 Όταν η πολιτική ηγεσία στο Λονδίνο μετατοπίστηκε κατόπιν σε πιο φιλοευρωπαϊκή στάση, η συνεργασία εμβαθύνθηκε περαιτέρω—επιταχυνόμενη από κοινές ανησυχίες για την αξιοπιστία των ΗΠΑ. Αυτό δείχνει ότι η πολιτική βούληση και οι εξωτερικές κρίσεις μπορούν να αναζωογονήσουν το συμμαχικό δυναμικό ακόμη και μετά από επεισόδια διάσπασης.

Το δεύτερο σενάριο δεν υπόσχεται τη διατήρηση της αμερικανικής κυριαρχίας· προσφέρει όμως έναν δρόμο προς τη διατήρηση της αμερικανικής σχετικότητας. Μια «μετά-Σουέζ» Αμερική θα μπορούσε να παραμείνει πρώτη μεταξύ ίσων, αξιοποιώντας τα διαρκή της πλεονεκτήματα για να διατηρήσει ένα συνεκτικό—αν και λιγότερο ιεραρχικό—σύστημα συμμαχιών.

Συμπέρασμα

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να πλησιάζουν ένα στρατηγικό σημείο καμπής—μια «στιγμή Σουέζ», όπου το χάσμα ανάμεσα στη υλική ικανότητα και την αντιλαμβανόμενη πρωτοκαθεδρία γίνεται πλέον μη βιώσιμο. Μια τέτοια ρήξη δεν χρειάζεται να προκύψει από συντριπτική ήττα. Ακόμη και μια περιορισμένη σύγκρουση, μια απόφαση μη παρέμβασης ή ένα επεισόδιο όπου η αμερικανική ισχύς αποδεικνύεται ανεπαρκής για τους διακηρυγμένους στόχους της μπορεί να ωθήσει τους συμμάχους να επανεκτιμήσουν θεμελιώδεις παραδοχές που επί δεκαετίες στήριξαν το σύστημα συμμαχιών υπό αμερικανική ηγεσία.
Το παράδειγμα του Σουέζ δείχνει ότι δεν είναι το μέγεθος της στρατιωτικής εμπλοκής που καθορίζει τη σημασία της κρίσης, αλλά ο τρόπος με τον οποίο η κρίση αναδιαμορφώνει τις αντιλήψεις των συμμάχων για την αξιοπιστία, την ικανότητα και τη στρατηγική βούληση των ΗΠΑ.

Η βρετανική εμπειρία μετά το Σουέζ δείχνει επίσης ότι μια στρατιωτική αποτυχία δεν σημαίνει αυτομάτως το τέλος ενός συστήματος συμμαχιών. Το κρίσιμο είναι το πώς διαχειρίζεται μια χώρα τους δομικούς και συγκυριακούς παράγοντες μετά το σοκ. Αν προκύψει μια τέτοια στιγμή, οι ΗΠΑ θα βρεθούν μπροστά σε δύο πιθανά μέλλοντα:

1. Ένα μέλλον στο οποίο το σύστημα συμμαχιών σταδιακά αδειάζει περιεχομένου, διατηρώντας θεσμούς αλλά χάνοντας ουσιαστική συνεργασία· ή
2. Ένα μέλλον προσαρμογής, όπου οι συμμαχίες αναδιοργανώνονται σε νέα ισορροπία ισχύος, με τις ΗΠΑ να μεταβαίνουν από αδιαμφισβήτητος ηγέτης σε «πρώτη μεταξύ ίσων».

Η κατεύθυνση και η ένταση αυτής της μεταβολής θα εξαρτηθούν από:

• τη συνοχή της κοινής στρατηγικής ταυτότητας,
• την ικανότητα της Ουάσιγκτον να διατηρεί ουσιαστικές στρατιωτικές συνεισφορές, και
• την ανάδειξη πολιτικών ηγεσιών πρόθυμων να αναζωογονήσουν τη συνεργασία σε έναν κόσμο όλο και πιο ανταγωνιστικό.

Σε σύγκριση με τη Βρετανία του 1956, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ακόμη μοναδικά πλεονεκτήματα: ένα τεράστιο δίκτυο συμμάχων μέσω συνθηκών, βαθιά διαλειτουργικότητα σε πλατφόρμες και δομές διοίκησης, και διατηρήσιμα τεχνολογικά προβαδίσματα. Αυτά τα πλεονεκτήματα αποτελούν το «σκελετό» πάνω στον οποίο μπορεί να στηριχθεί ένας ρόλος ηγεσίας—έστω και σε ένα περιβάλλον όπου η πρωτοκαθεδρία ίσως δεν είναι πλέον εφικτή.

«Situational factors may also provide new openings for renewed US leadership.»

Το ότι αυτή η δυνατότητα υπάρχει δεν σημαίνει ότι επιτρέπεται αδράνεια. Χωρίς άμεση επένδυση σε ικανότητες, διπλωματία και ενεργή φροντίδα των συμμαχιών, ο σκελετός αυτός μπορεί να γίνει εύθραυστος. Οι αμερικανικές συμμαχίες είναι ανθεκτικές, αλλά όχι άφθαρτες. Εξαρτώνται από το κατά πόσο οι σύμμαχοι συνεχίζουν να βλέπουν τις ΗΠΑ ως αξιόπιστες και αποφασισμένες. Μια «στιγμή Σουέζ», αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά, μπορεί να διαβρώσει αυτή την αξιοπιστία ανεπανόρθωτα. Αν όμως διαχειριστεί με σοφία, μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης ανανέωσης.

Αν η Κίνα ξεπεράσει υλικά τις Ηνωμένες Πολιτείες στις επόμενες δεκαετίες, το Σουέζ προσφέρει ένα παράδειγμα επώδυνης αλλά απαραίτητης αναπροσαρμογής που θα μπορούσε να διατηρήσει την αμερικανική σχετικότητα σε έναν κόσμο όπου η πρωτοκαθεδρία ίσως δεν είναι πλέον δυνατή—αλλά μόνο εφόσον οι ΗΠΑ αναγνωρίσουν τα χαρτιά που κρατούν και τα παίξουν με σύνεση.

Bence Nemeth είναι συνιδρυτής και εκτελεστικός διευθυντής του King’s Centre for Defense Economics and Management και ανώτερος λέκτορας (αναπληρωτής καθηγητής) στο Τμήμα Αμυντικών Σπουδών του King’s College London, όπου διδάσκει αξιωματικούς στο UK Defense Academy στο Shrivenham. Είναι συγγραφέας του How to Achieve Defense Cooperation in Europe?—The Subregional Approach (Bristol University Press, 2022). Πριν ενταχθεί στο King’s, υπηρέτησε επί οκτώ χρόνια ως αμυντικός σχεδιαστής στο ουγγρικό Υπουργείο Άμυνας.
Ο Dr. Nemeth κατέχει διδακτορικό στις αμυντικές σπουδές από το King’s College London και MBA στη διαχείριση αμυντικών συστημάτων από το US Naval Postgraduate School στο Monterey, Καλιφόρνια.

Εικόνα: Looking south toward el Cap, November 1956, National Army Museum, London.63

© 2026 Bence Nemeth