Η φιλελεύθερη διεθνής τάξη έχει αντιμετωπίσει σοβαρές προκλήσεις τα τελευταία χρόνια — πώς επηρεάζουν αυτές οι εξελίξεις την ισορροπία των απειλών που αντιμετωπίζει το Ισραήλ;
INSS Insight αρ. 2076, 30 Δεκεμβρίου 2025
Benny Miller
Η φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια διττή πρόκληση: αφενός, ο κίνδυνος πολέμου υψηλής έντασης μεταξύ κρατών έχει αυξηθεί· αφετέρου, η αμερικανική «ομπρέλα ασφαλείας» πάνω από τους συμμάχους της έχει αποδυναμωθεί. Για το Ισραήλ, οι συνέπειες αυτών των αλλαγών είναι ιδιαίτερα εμφανείς, καθώς εντείνουν τις απειλές που αντιμετωπίζει. Ταυτόχρονα, όμως, ενδέχεται υπό προϋποθέσεις να οδηγήσουν και σε μείωση ορισμένων από αυτές τις απειλές. Η ίδια λογική ισχύει και για τις δυνατότητες: οι μετασχηματισμοί της παγκόσμιας τάξης δοκιμάζουν τις ικανότητες του Ισραήλ, ωστόσο ορισμένοι από αυτούς θα μπορούσαν επίσης να τις ενισχύσουν.
Η αύξηση των απειλών αποτυπώνεται στη σύσφιγξη του αυταρχικού άξονα Κίνας, Ρωσίας, Βόρειας Κορέας και Ιράν, ο οποίος είναι εχθρικός προς το Ισραήλ. Μια ακόμη δυνητική απειλή είναι ο άξονας της «Μουσουλμανικής Αδελφότητας», του οποίου η περιφερειακή θέση έχει ενισχυθεί πρόσφατα. Παρά τα σοβαρά ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η αμερικανική κυβέρνηση θα μπορέσει να υλοποιήσει τη διακηρυγμένη πρόθεσή της να περιορίσει τις συγκρούσεις, είναι επίσης πιθανό οι απειλές προς το Ισραήλ να μειωθούν, ως αποτέλεσμα της δέσμευσης του προέδρου Τραμπ να προωθήσει ειρηνευτικές συμφωνίες και να αποτρέψει πολέμους.
Τα τελευταία χρόνια, η παγκόσμια τάξη έχει υποστεί ιδιαίτερα σημαντικές αλλαγές. Ύστερα από περίπου τρεις δεκαετίες φιλελεύθερης διεθνούς τάξης, που ακολούθησαν την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης στα τέλη του 1991, αυτή παραχωρεί τη θέση της σε μια διεθνή τάξη που χαρακτηρίζεται από εθνικισμό, λαϊκισμό και αναθεωρητισμό. Η φιλελεύθερη τάξη στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική ηγεμονία ως μοναδικής υπερδύναμης, η οποία απολάμβανε ευρεία ελευθερία κινήσεων στο διεθνές σύστημα και επιδίωκε να διαμορφώσει τον κόσμο κατ’ εικόνα και ομοίωσή της, προωθώντας τη δημοκρατία, τις ελεύθερες αγορές, την παγκοσμιοποίηση και τους διεθνείς θεσμούς.
Η στρατηγική της φιλελευθεροποίησης σημείωσε αξιοσημείωτες επιτυχίες στην ενίσχυση φιλελεύθερων δρώντων, θεσμών και αξιών, αλλά τελικά συνάντησε ισχυρή αντίσταση εκτός της Δύσης, καθώς και αυξανόμενες προκλήσεις από ανελεύθερες δυνάμεις στο εσωτερικό της ίδιας της Δύσης — ιδίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως αποτυπώθηκε με την άνοδο του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία.
Εκτός του δυτικού κόσμου, ξεχωρίζει η άνοδος του αυταρχικού-αναθεωρητικού άξονα Κίνας–Ρωσίας–Βόρειας Κορέας–Ιράν. Ο άξονας αυτός επιδιώκει να αποδυναμώσει την αμερικανική ηγεμονία και τη φιλελεύθερη Δύση συνολικά και συνιστά —έστω με διαφορετικούς τρόπους και σε διαφορετικό βαθμό— την πλέον προβεβλημένη διεθνή πρόκληση για τη φιλελεύθερη τάξη. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 αμφισβήτησε μια θεμελιώδη φιλελεύθερη παραδοχή περί εδαφικής ακεραιότητας, η οποία είχε ήδη διαβρωθεί με την εισβολή της Ρωσίας στη χερσόνησο της Κριμαίας το 2014: ότι τα κράτη θα σέβονται τα διεθνή σύνορα και δεν θα εισβάλλουν πλέον σε γειτονικές χώρες για να προσαρτήσουν εδάφη.
Η παραδοχή αυτή ήταν ιδιαίτερα ισχυρή στην Ευρώπη, η οποία, υπό τη φιλελεύθερη σύλληψη, είχε μετατραπεί σε ήπειρο ειρήνης μετά την εντυπωσιακή της ανάκαμψη από την καταστροφή των δύο παγκοσμίων πολέμων. Οι φιλελεύθεροι υποστήριζαν ότι ένας κόσμος οικονομικής αλληλεξάρτησης (για παράδειγμα, οι μαζικές αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Ρωσία), διεθνών θεσμών και κανόνων καθιστούσε ολοένα και λιγότερο πιθανό τον διακρατικό πόλεμο, ιδίως στην Ευρώπη. Αυτό ερχόταν σε αντίθεση με τη συνέχιση πολέμων χαμηλής έντασης, συχνά εθνοτικού χαρακτήρα, στον αναπτυσσόμενο κόσμο.
Το σοκ της ρωσικής επιθετικότητας ώθησε τα δυτικά κράτη να συσπειρωθούν —τουλάχιστον φαινομενικά— υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών υπέρ της Ουκρανίας, κυρίως μέσω του ΝΑΤΟ, παρέχοντας οικονομική βοήθεια και μεγάλες ποσότητες οπλισμού, ακόμη κι αν δεν έστειλαν στρατεύματα για την άμεση υπεράσπισή της.
Ωστόσο, η Δύση αντιμετωπίζει ταυτόχρονα ένα εσωτερικό ρήγμα ανάμεσα στους φιλελεύθερους και ένα ενισχυόμενο ρεύμα ανελεύθερου, δεξιού εθνικιστικού λαϊκισμού. Το ρεύμα αυτό είναι πολύ λιγότερο προσηλωμένο στους διεθνείς θεσμούς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και στις στρατιωτικές συμμαχίες, αντανακλώντας την έμφαση στα ιδιαίτερα συμφέροντα του εθνικού κράτους και την απομάκρυνση από τις καθολικές φιλελεύθερες αξίες.
Η σημαντικότερη πρόσφατη εξέλιξη σε αυτό το πλαίσιο ήταν η εκλογή του Τραμπ στην προεδρία στα τέλη του 2024. Η εθνικιστική προσέγγιση, που συμπυκνώνεται στο σύνθημα «America First» και προωθείται από τον πρόεδρο Τραμπ, σηματοδοτεί μειωμένη δέσμευση προς τους συμμάχους και εγείρει ερωτήματα σχετικά με το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έσπευδαν αυτομάτως να τους υπερασπιστούν σε περίπτωση επίθεσης. Αυτή η αβεβαιότητα αφορά την πιθανότητα περαιτέρω ρωσικής επιθετικότητας κατά ευρωπαϊκών κρατών, αλλά εκτείνεται και στους εταίρους των ΗΠΑ στην Ασία που απειλούνται από την Κίνα — ιδίως την Ιαπωνία, καθώς και την Ταϊβάν, η οποία δεν είναι τυπικός σύμμαχος, αλλά προς την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν, στην πράξη, μακροχρόνια δέσμευση να αποτρέψουν την αναγκαστική ενοποίηση με την Κίνα. Παρόμοια ερωτήματα έχουν τεθεί και για το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υπερασπίζονταν τη Νότια Κορέα σε περίπτωση κρίσης με τη Βόρεια Κορέα.
Έτσι, έχει αναδυθεί μια διττή πρόκληση για τη φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη.
Από τη μία πλευρά, ο κίνδυνος πολέμου υψηλής έντασης μεταξύ κρατών έχει αυξηθεί — και όχι μόνο οι εθνοτικές και φυλετικές εμφύλιες συγκρούσεις που κυριαρχούσαν πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Από την άλλη, η αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας πάνω από τους συμμάχους έχει αποδυναμωθεί.
Ως αποτέλεσμα, έχει επιταχυνθεί μια νέα κούρσα εξοπλισμών. Πιο γενικά, τα ζητήματα εθνικής ασφάλειας έχουν μετακινηθεί ακόμη περισσότερο στο επίκεντρο της πολιτικής ατζέντας, με αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών, επανεξοπλισμό, συζητήσεις περί πυρηνικοποίησης και προβληματισμούς για την επέκταση των ενόπλων δυνάμεων — συμπεριλαμβανομένης, σε ορισμένες περιπτώσεις, της επιστροφής της υποχρεωτικής θητείας σε ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γερμανία, παρά το βεβαρημένο ιστορικό της όσον αφορά τη χρήση στρατιωτικής ισχύος.
Σε γενικές γραμμές, η εθνική ασφάλεια ενός κράτους διαμορφώνεται από την αλληλεπίδραση δύο παραγόντων: των δυνατοτήτων του κράτους και των απειλών που αντιμετωπίζει.
Όσο μεγαλύτερη είναι η στρατιωτική, οικονομική και τεχνολογική ικανότητα ενός κράτους να υπερασπίζεται τις θεμελιώδεις αξίες του και όσο χαμηλότερες είναι οι απειλές εναντίον αυτών των αξιών, τόσο ισχυρότερη είναι η εθνική του ασφάλεια.
Αντίστροφα, όσο πιο περιορισμένες είναι οι δυνατότητες σε συνδυασμό με σοβαρές απειλές, τόσο πιο επισφαλής καθίσταται η εθνική ασφάλεια.
Για το Ισραήλ, οι επιπτώσεις αυτών των μετατοπίσεων στη διεθνή τάξη είναι ιδιαίτερα έντονες, καθώς επηρεάζουν τόσο το φάσμα των απειλών που αντιμετωπίζει όσο και την ικανότητά του να τις διαχειριστεί.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι πρόσφατες αλλαγές στην παγκόσμια τάξη μπορούν αφενός να εντείνουν τις απειλές αυτές, αλλά αφετέρου και να τις μειώσουν δυνητικά. Το ίδιο ισχύει και για τις δυνατότητες: οι παγκόσμιοι μετασχηματισμοί μπορούν να δοκιμάσουν τις δυνατότητες του Ισραήλ, ωστόσο ορισμένες από αυτές τις αλλαγές ενδέχεται επίσης να τις ενισχύσουν.
Σε επίπεδο δυνατοτήτων, η αυξανόμενη αστάθεια και η συνακόλουθη κούρσα εξοπλισμών μπορεί να προσδώσουν πλεονεκτήματα στο Ισραήλ, λόγω της προηγμένης αμυντικής του βιομηχανίας, της οποίας τα προϊόντα ζητούνται ολοένα και περισσότερο ακόμη και από χώρες επικριτικές προς το Ισραήλ, ιδίως στην Ευρώπη.
Το Ισραήλ διαθέτει επίσης εκτεταμένη εμπειρία μάχης, καθώς και σημαντική εμπειρία στη θητεία και στον θεσμό του στρατού εφέδρων. Η νέα παγκόσμια τάξη ενδέχεται να υποχρεώσει κράτη —συμπεριλαμβανομένων ανεπτυγμένων και εύπορων χωρών της Ευρώπης και της Ανατολικής Ασίας, που μέχρι σήμερα στηρίζονταν στην αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας— να αξιοποιήσουν την ισραηλινή γνώση και εμπειρία σε αυτούς τους τομείς. Ωστόσο, δεδομένης της βαθιάς στρατιωτικής και πολιτικής εξάρτησης του Ισραήλ από τις Ηνωμένες Πολιτείες, απαιτείται στενή παρακολούθηση των προσανατολισμών της κυβέρνησης Τραμπ και των υποστηρικτών της στο κίνημα MAGA, αλλά και του Δημοκρατικού Κόμματος, το οποίο ενδέχεται να επιστρέψει στην εξουσία τα επόμενα χρόνια, καθώς και των ευρύτερων τάσεων της αμερικανικής κοινής γνώμης γενικά και ιδιαίτερα της νεότερης γενιάς.
Η κυβέρνηση Τραμπ επηρεάζει άμεσα την εθνική ασφάλεια του Ισραήλ σε πολλές διαστάσεις, ορισμένες από τις οποίες έχουν αντιφατικές συνέπειες για την ισραηλινή ασφάλεια. Σε αντίθεση με τη σαφώς μη ευνοϊκή στάση του Τραμπ απέναντι στην Ουκρανία —διαμορφωμένη εν μέρει από την εκτίμησή του προς τον αντίπαλο της Ουκρανίας, τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν— η βασική του στάση απέναντι στο Ισραήλ είναι φιλική. Η θέση του Τραμπ έναντι του Ισραήλ καθοδηγείται εν μέρει από προσωπικούς και οικογενειακούς λόγους, αλλά και από το πιο πιστό τμήμα του συνασπισμού MAGA που ηγείται: τους Ευαγγελικούς Χριστιανούς, οι οποίοι παραδοσιακά και με ενθουσιασμό στηρίζουν το Ισραήλ (αν και, μετά τον πόλεμο στη Λωρίδα της Γάζας, έχουν αυξηθεί και οι επικριτικές φωνές στο εσωτερικό της κοινότητας αυτής). Για πολλούς Ευαγγελικούς, η στήριξη στο Ισραήλ εδράζεται σε μια αντίληψη «σύγκρουσης πολιτισμών», σύμφωνα με την οποία το Ισλάμ, στις διάφορες ριζοσπαστικές του εκδοχές, απειλεί την «ιουδαιοχριστιανική παράδοση». Στο πλαίσιο αυτό, το Ισραήλ θεωρείται προμαχώνας που έρχεται σε άμεση αντιπαράθεση με το ριζοσπαστικό Ισλάμ και, κατά συνέπεια, υπερασπίζεται αποτελεσματικά τον χριστιανικό κόσμο. Είτε ο Τραμπ συμμερίζεται πλήρως αυτή την οπτική είτε όχι, η ακλόνητη στάση των πιο πιστών υποστηρικτών του επηρεάζει σαφώς τους υπολογισμούς του όσον αφορά τη στρατιωτική στήριξη προς το Ισραήλ — στήριξη που έφθασε στο αποκορύφωμά της με την αμερικανική επέμβαση στο πλευρό του Ισραήλ κατά τον 12ήμερο πόλεμο με το Ιράν τον Ιούνιο του 2025.
Την ίδια στιγμή, ένα άλλο τμήμα του στρατοπέδου Τραμπ θα μπορούσε, υπό ορισμένες συνθήκες, να επηρεάσει αρνητικά τις δυνατότητες του Ισραήλ. Πρόκειται για το εκτεταμένο απομονωτικό ρεύμα του «America First», το οποίο φοβάται ότι το Ισραήλ θα σύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε πολέμους στη Μέση Ανατολή που δεν εξυπηρετούν τα αμερικανικά εθνικά συμφέροντα. Η Μέση Ανατολή είναι ήδη συνδεδεμένη στη συνείδηση της αμερικανικής κοινής γνώμης με ατέρμονους και αποτυχημένους πολέμους, όπως εκείνοι στο Αφγανιστάν και το Ιράκ μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Οι απομονωτιστές επιδιώκουν τη μέγιστη δυνατή μείωση της αμερικανικής στήριξης προς το Ισραήλ. Εξέφρασαν επίσης την αντίθεσή τους στην αμερικανική επέμβαση στο πλευρό του Ισραήλ στον πόλεμο με το Ιράν, φοβούμενοι την εμπλοκή των ΗΠΑ σε μια περιττή σύγκρουση. Πέραν των απομονωτιστών, η στήριξη προς το Ισραήλ έχει μειωθεί αισθητά στο ευρύτερο αμερικανικό κοινό, ιδίως εντός του Δημοκρατικού Κόμματος και μεταξύ των νεότερων Αμερικανών. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να έχει εξαιρετικά σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στις δυνατότητες του Ισραήλ στο μέλλον.
Πέρα από τα υλικά συμφέροντα, η ιδιαιτερότητα της θέσης του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή για τις Ηνωμένες Πολιτείες στηριζόταν διαχρονικά και σε «κοινές αξίες», και συγκεκριμένα στο γεγονός ότι το Ισραήλ θεωρείται η μόνη δημοκρατία στην περιοχή. Το ισραηλινό αυτό πλεονέκτημα έχει αποδυναμωθεί στη σημερινή παγκόσμια τάξη, όχι μόνο λόγω της εξασθένησης των δημοκρατικών χαρακτηριστικών στο εσωτερικό του Ισραήλ, αλλά και ως αποτέλεσμα της στάσης της σημερινής αμερικανικής κυβέρνησης, η οποία έχει κρίνει τις δημοκρατικές αξίες ως δευτερεύουσες και έχει δώσει προτεραιότητα σε «ισχυρούς», αυταρχικούς ηγέτες — ιδίως όταν αυτοί κυβερνούν πλούσια κράτη, όπως οι χώρες του Κόλπου. Υπό την προεδρία Τραμπ, οι σχέσεις των κρατών αυτών με την αμερικανική κυβέρνηση έχουν αναβαθμιστεί. Έτσι, για παράδειγμα, η κυβέρνηση εμφανίζεται πρόθυμη να πουλήσει προηγμένα αεροσκάφη στη Σαουδική Αραβία, παρά την ενδεχόμενη απειλή για το ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα του Ισραήλ. Μια τέτοια πώληση θα μπορούσε, φυσικά, να προκαλέσει σοβαρή ζημία στις στρατιωτικές δυνατότητες του Ισραήλ και στην ελευθερία δράσης του.
Σε ό,τι αφορά τις απειλές, η αύξησή τους αποτυπώνεται στη σύσφιγξη του αυταρχικού άξονα Κίνας, Ρωσίας, Βόρειας Κορέας και Ιράν, ο οποίος είναι εχθρικός προς το Ισραήλ. Η εξέλιξη αυτή θα ήταν ιδιαίτερα κρίσιμη εάν τα μέλη του άξονα ενίσχυαν τον εξοπλισμό του Ιράν με προηγμένα συστήματα αεροσκαφών, πυραύλων και αντιαεροπορικής άμυνας, καθιστώντας δυσκολότερη τη διατήρηση της ελευθερίας δράσης που το Ισραήλ επέδειξε κατά τον 12ήμερο πόλεμο με το Ιράν.
Ένας ακόμη άξονας που θα μπορούσε να αυξήσει τις απειλές για το Ισραήλ είναι εκείνος της «Μουσουλμανικής Αδελφότητας», η θέση της οποίας στην περιοχή έχει ενισχυθεί πρόσφατα, μετά την εκτεταμένη εμπλοκή της στις διεργασίες για τον τερματισμό του πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας και στη διαμόρφωση του ειρηνευτικού σχεδίου του Τραμπ.
Ο άξονας αυτός περιλαμβάνει το Κατάρ, το οποίο φιλοξενεί ηγετικά στελέχη της Χαμάς και χρηματοδοτεί το δίκτυο Al Jazeera, που καλύπτει το Ισραήλ με αντιπαραθετικό τρόπο. Περιλαμβάνει επίσης την Τουρκία, η οποία υπό την ηγεσία του Ερντογάν τηρεί έντονα εχθρική στάση απέναντι στο Ισραήλ, αλλά ταυτόχρονα ενδιαφέρεται να αποστείλει δυνάμεις που θα αναπτυχθούν στα σύνορα του Ισραήλ, στο πλαίσιο της υπό διαμόρφωση πολυεθνικής δύναμης με στόχο τη σταθεροποίηση της κατάστασης στη Λωρίδα της Γάζας. Η Τουρκία συνδέεται τόσο με τη Χαμάς όσο και με το νέο καθεστώς στη Συρία — ένα ακόμη σημείο τριβής με το Ισραήλ — του οποίου η άνοδος στην εξουσία στα τέλη του 2024 υποστηρίχθηκε έντονα από την Άγκυρα.
Ταυτόχρονα, υπάρχει και το ενδεχόμενο οι απειλές κατά του Ισραήλ να μειωθούν, λόγω της δέσμευσης του προέδρου Τραμπ να προωθήσει ειρηνευτικές συμφωνίες και να αποτρέψει πολέμους. Η εμπλοκή του υπήρξε καθοριστική για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, την απελευθέρωση όλων των ζωντανών ομήρων και των περισσότερων από τους νεκρούς που κρατούσε η Χαμάς, καθώς και για την προώθηση ενός φιλόδοξου ειρηνευτικού σχεδίου, το οποίο εγκρίθηκε και από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Παραμένουν σοβαρά ερωτήματα ως προς την υλοποίηση του σχεδίου, ωστόσο το ίδιο το επίτευγμά του —έστω και φαινομενικά με τη συναίνεση όλων των εμπλεκόμενων πλευρών— συνιστά σημαντική επιτυχία, η οποία, εφόσον εφαρμοστεί, θα μπορούσε να μειώσει τις απειλές για την ασφάλεια του Ισραήλ.
Εξίσου πολλά, και ίσως ακόμη περισσότερα, ερωτήματα περιβάλλουν τη μείωση των απειλών ως αποτέλεσμα της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός στον Λίβανο τον Νοέμβριο του 2024 και της δέσμευσης της λιβανικής κυβέρνησης για τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, καθώς και της προσέγγισης μεταξύ του Τραμπ και του νέου καθεστώτος στη Συρία. Παρ’ όλα αυτά, σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχει και μια πιθανότητα η προώθηση μιας συμφωνίας ασφαλείας μεταξύ Ισραήλ και Συρίας να συμβάλει περαιτέρω στη μείωση των απειλών σε αυτό το μέτωπο.
Ένα αντίστοιχο επίπεδο αβεβαιότητας χαρακτηρίζει και την προοπτική εξομάλυνσης των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία, η οποία θα μπορούσε να ενισχύσει την περιφερειακή ενσωμάτωση του Ισραήλ και, κατ’ επέκταση, να μειώσει σημαντικά τις απειλές εναντίον του. Ο de facto ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, έχει συνδέσει την εξομάλυνση με απτά βήματα προς μια λύση δύο κρατών στο ισραηλινοπαλαιστινιακό ζήτημα. Εάν σημειωθεί τέτοια πρόοδος, το επίπεδο των απειλών κατά του Ισραήλ θα μπορούσε πράγματι να μειωθεί αισθητά.
Παρότι τα ζητήματα αυτά παραμένουν ασαφή, η εξαιρετικά υψηλή εξάρτηση του Ισραήλ από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την κυβέρνηση Τραμπ, σε συνδυασμό με τις στενές σχέσεις που έχει οικοδομήσει ο πρόεδρος με πολλούς περιφερειακούς δρώντες και με την έντονη επιθυμία του να προωθήσει ειρηνευτικές συμφωνίες, προσφέρουν ορισμένες ελπίδες ότι θα μπορούσε να καταστεί δυνατός ο περιορισμός και ίσως ακόμη και η επίλυση συγκρούσεων στην περιοχή (ή τουλάχιστον ορισμένων εξ αυτών) με ειρηνικά μέσα. Αυτό, με τη σειρά του, θα μπορούσε να μειώσει τις απειλές για την ασφάλεια του Ισραήλ και να ενισχύσει την εθνική του ασφάλεια.
Οι απόψεις που εκφράζονται στις δημοσιεύσεις του INSS ανήκουν αποκλειστικά στους συγγραφείς τους.
Benny Miller
Ο Benny Miller είναι Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Χάιφα και Επικεφαλής του Κέντρου Εθνικής Ασφάλειας του πανεπιστημίου.
INSS
