The Cradle
Η προσπάθεια της Άγκυρας να ισορροπήσει ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση καταρρέει υπό το βάρος των αμερικανοϊσραηλινών σχεδιασμών, με τη Συρία να αναδεικνύεται και πάλι στο κρίσιμο πεδίο σύγκρουσης.
Φεχίμ Ταστεκίν
1 Ιανουαρίου 2026
Φωτογραφία: The Cradle
Καθώς το 2025 έφτανε στο τέλος του, η Δυτική Ασία εξακολουθούσε να σπαράσσεται από μια αλυσιδωτή αντίδραση που πυροδότησαν οι αραβικές εξεγέρσεις της δεκαετίας του 2010. Αυτό που ξεκίνησε ως κοινωνική αναταραχή εξελίχθηκε σε αλληλεπικαλυπτόμενους πολέμους, στοχευμένες δολοφονίες και σφοδρούς γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς. Από τη Λιβύη έως το Σουδάν, από τον Περσικό Κόλπο έως την ανατολική Μεσόγειο, τοπικοί δρώντες εμπλέκονται σε κλιμακούμενες περιφερειακές συγκρούσεις.
Μέσα σε αυτή τη θύελλα, η Τουρκία είναι ταυτόχρονα δρών και έπαθλο. Κάποτε θεωρούμενη κομβική γέφυρα του ΝΑΤΟ προς την περιοχή, η Άγκυρα βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο ανταγωνιστικών αξόνων — με τη Συρία να βρίσκεται για ακόμη μία φορά στην καρδιά της αντιπαράθεσης.
Συντριβές και συνωμοσίες
Τον Νοέμβριο, ένα τουρκικό στρατιωτικό C-130 συνετρίβη στη Γεωργία κατά την επιστροφή του από το Αζερμπαϊτζάν. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 23 Δεκεμβρίου, αεροσκάφος που μετέφερε τον αρχηγό του δυτικού στρατού της Λιβύης, Μοχάμεντ αλ-Χαντάντ —στενό σύμμαχο του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν— συνετρίβη κοντά στη Χαϊμάνα, έξω από την Άγκυρα. Βρισκόταν στη χώρα για συνομιλίες υψηλού επιπέδου. Λίγο πριν από αυτό, το τουρκικό κοινοβούλιο είχε παρατείνει την αποστολή στη Λιβύη για δύο ακόμη χρόνια. Τα ερωτήματα περί δολιοφθοράς αφθονούν.
Μία ημέρα νωρίτερα, στις 22 Δεκεμβρίου, οι ηγέτες του Ισραήλ, της Ελλάδας και της Κύπρου πραγματοποίησαν σύνοδο στη Δυτική Ιερουσαλήμ, με στόχο την εδραίωση της «ενεργειακής τους σύμπραξης» στην ανατολική Μεσόγειο. Στη διάρκεια της συνάντησης, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έδειξε εμμέσως την Άγκυρα, δηλώνοντας: «Όσοι φαντασιώνονται ότι μπορούν να αποκαταστήσουν τις αυτοκρατορίες τους και την κυριαρχία τους στα εδάφη μας» θα πρέπει «να το ξεχάσουν». Η δήλωση θεωρήθηκε ευρέως ως αναφορά στις νεοοθωμανικές φιλοδοξίες της Τουρκίας.
Η σύνοδος περιέλαβε συζητήσεις για τη συγκρότηση κοινής δύναμης ταχείας αντίδρασης. Στη συνέχεια, στρατιωτικοί αξιωματούχοι υπέγραψαν στη Λευκωσία συμφωνία συνεργασίας που καλύπτει κοινή εκπαίδευση ειδικών δυνάμεων, ανταλλαγή τεχνογνωσίας για την αντιμετώπιση απειλών από drones και ηλεκτρονικό πόλεμο, καθώς και ένα εντατικό πρόγραμμα αεροπορικών, χερσαίων και ναυτικών ασκήσεων. Ο αδιαμφισβήτητος στόχος του συμφώνου: η Τουρκία.
Η Συρία αναδιαμορφώνεται, τα σύνορα επαναχαράσσονται
Την ώρα που το Ισραήλ «κλειδώνει» περιφερειακές συμμαχίες, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ο υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ και ο επικεφαλής της υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ, Ιμπραχίμ Καλίν, μετέβησαν στη Δαμασκό. Η επίσκεψη, σύμφωνα με πληροφορίες, πυροδοτήθηκε από φήμες ότι μια συμφωνία της 10ης Μαρτίου μεταξύ της μεταβατικής κυβέρνησης της Συρίας και των υποστηριζόμενων από τις ΗΠΑ Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) είχε καταλήξει σε όρους που θα παραχωρούσαν στους Σύρους Κούρδους το καθεστώς αυτονομίας που επιδιώκουν εδώ και καιρό, με στρατιωτική διάσταση. Ωστόσο, η επίσκεψη φαίνεται πως δεν απέφερε κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Επίσης στις 23 Δεκεμβρίου, την ίδια ημέρα με τη συντριβή του λιβυκού αεροσκάφους, ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων του Πακιστάν, Ασίμ Μουνίρ, βρισκόταν στη Βεγγάζη — προπύργιο του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (LNA), που αντιτίθεται στην κυβέρνηση της Τρίπολης.
Ο Μουνίρ υπέγραψε συμφωνία στρατιωτικών προμηθειών αξίας περίπου 4 δισ. δολαρίων. Παρότι η Άγκυρα έχει εδώ και χρόνια στηρίξει την κυβέρνηση της Τρίπολης, ιδίως μετά το λιντσάρισμα του Μουαμάρ Καντάφι, τα τελευταία χρόνια διατηρεί και διακριτικές επαφές με τη Βεγγάζη.
Ωστόσο, η καθοριστική θαλάσσια συμφωνία για την οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης υπογράφηκε με την Τρίπολη, γεγονός που την καθιστά νομικά άκυρη χωρίς την επικύρωση από το ανατολικό κοινοβούλιο.
Έτσι, η συντριβή του αεροσκάφους εντάχθηκε πλήρως σε ένα εκρηκτικό πλέγμα ανταγωνισμών. Όποια κι αν ήταν η αιτία της, οι περιφερειακοί αντίπαλοι της Άγκυρας αντιμετωπίζουν το περιστατικό μέσα από ένα πρίσμα καχυποψίας.
Πέρα από την Ερυθρά Θάλασσα, η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ άνοιξε ακόμη ένα μέτωπο στον σκιώδη πόλεμό του με την Τουρκία. Ενώ η Άγκυρα επενδύει βαριά στη Σομαλία και εμφανίζεται ως διαμεσολαβητής, η κίνηση του Τελ Αβίβ υπονόμευσε τις προσπάθειες αναστροφής του κατακερματισμού της χώρας. Το Ισραήλ επεκτείνει το αποτύπωμά του και η Τουρκία βρίσκεται πλέον στο στόχαστρό του.
Ο φάκελος των F-35 και η σιωπηλή προδοσία του ΝΑΤΟ
Παρότι το Ισραήλ έχει αποκομίσει τα οφέλη της σχέσης του με το ΝΑΤΟ χάρη στη συγκατάθεση της Τουρκίας, το Τελ Αβίβ πλέον δεν αντιμετωπίζει την Άγκυρα ως παίκτη «γκρίζας ζώνης», αλλά ως στρατηγικό ανταγωνιστή στη Δυτική Ασία. Η μετατόπιση αυτή αποτυπώνεται ξεκάθαρα στην παρεμπόδιση από πλευράς Ισραήλ της τουρκικής προσπάθειας να επανενταχθεί στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35.
Το Κογκρέσο των ΗΠΑ, στον Νόμο Εθνικής Άμυνας για το 2026 (NDAA), ενσωμάτωσε διατάξεις που διασφαλίζουν το «ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα» του Ισραήλ με τέτοια λεπτομέρεια, ώστε το Τελ Αβίβ να μπορεί εύκολα να σαμποτάρει τις φιλοδοξίες της Τουρκίας.
Ο Ερντογάν εξακολουθεί να προτιμά την αποκατάσταση των σχέσεων με τον άξονα ΗΠΑ–Ισραήλ. Όμως η πραγματικότητα κινείται ταχύτερα. Μια διχασμένη τουρκική κοινωνία διαβάζει τη ρητορική του για τη Γάζα με δύο τρόπους: είτε ως γνήσια ισλαμική ηγεσία είτε ως ιδιοτελές πολιτικό θέατρο. Οι ζιγκ-ζαγκ κινήσεις του —επιθέσεις κατά του Ισραήλ τον έναν μήνα, διατήρηση του εμπορίου τον επόμενο— αποκαλύπτουν μια βαθύτερη λογική: ο Ερντογάν αναζητά διαρκώς επικύρωση από την Ουάσιγκτον.
Όταν οι σχέσεις με τη Δύση επιδεινώνονται, στρέφεται προς Ανατολάς, φλερτάροντας με τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO) ή υιοθετώντας τη ρητορική του Παγκόσμιου Νότου. Όταν όμως ανοίγουν ξανά οι δυτικές πόρτες, αλλάζει άμεσα πορεία.
Αυτή η λογική καθόρισε την εξωτερική του πολιτική από τα πρώτα χρόνια του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP). Από το Αφγανιστάν, το Ιράκ και τη Συρία έως τον Λίβανο, τη Λιβύη, την Υεμένη και τα Βαλκάνια, ο Ερντογάν έπαιξε συστηματικά εντός του πλαισίου της Ουάσιγκτον.
Η μετα-2010 τάξη πραγμάτων, που άνοιξε χώρο για κυβερνήσεις τύπου Μουσουλμανικής Αδελφότητας, αντιμετωπίστηκε από την Άγκυρα ως ιστορική ευκαιρία. Αυτό οδήγησε την Τουρκία σε συμμαχία με το Κατάρ, φέρνοντάς τη σε αντιπαράθεση με τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Αίγυπτο.
Η ρήξη, ωστόσο, ήρθε στη Συρία, όταν η Ουάσιγκτον εξόπλισε τις κουρδικές SDF, αναδιαμορφώνοντας τις εσωτερικές «κόκκινες γραμμές» του Ερντογάν. Η αποτυχία της συμφωνίας για τους Patriot και η αγορά των ρωσικών S-400 πυροδότησαν αμερικανικές κυρώσεις, ωθώντας την Τουρκία βαθύτερα σε διπλωματικό κενό.
Συμφωνίες και εκτροχιασμοί
Απομονωμένη στο ενεργειακό παιχνίδι της ανατολικής Μεσογείου, η Άγκυρα επιχείρησε επανεκκίνηση. Αποκατέστησε σχέσεις με την Αίγυπτο, τα ΗΑΕ και ακόμη και με το Ισραήλ. Το 2023, ο Ερντογάν και ο Νετανιάχου αγκαλιάστηκαν στη Νέα Υόρκη, υποσχόμενοι ενεργειακή συνεργασία. Ο Νετανιάχου επρόκειτο να γίνει δεκτός στην Άγκυρα. Τότε ήρθε η Επιχείρηση «Κατακλυσμός του Αλ-Άκσα» και η επακόλουθη γενοκτονία στη Γάζα.
Πέρασαν μήνες μέχρι η Τουρκία να επιβάλει ήπιους περιορισμούς στο εμπόριο. Ακόμη κι έτσι, το αζερικό πετρέλαιο συνέχισε να ρέει μέσω του λιμανιού Τσεϊχάν, εμπλουτίζοντας το Ισραήλ. Τα λόγια και οι πράξεις του Ερντογάν απέκλιναν έντονα, αποκαλύπτοντας τον συναλλακτικό πυρήνα της διπλωματίας του.
Δύο δεκαετίες εξωτερικής πολιτικής του AKP συνοψίζονται σε ένα σκληρό γεγονός: κάθε επέμβαση υπό αμερικανική ηγεσία στην οποία συμμετείχε η Τουρκία ενίσχυσε το Ισραήλ. Το Ιράκ, η Λιβύη και η Συρία «καθαρίστηκαν» από υποδομές αντίστασης.
Και στη Συρία —που άλλοτε λειτουργούσε ως ανάχωμα ανάμεσα στην Άγκυρα και το Τελ Αβίβ— ο Ερντογάν βοήθησε ο ίδιος να γκρεμιστεί το τείχος. Δεν είναι τυχαίο ότι το 2004 τιμήθηκε με το «Profile of Courage Award» από το American Jewish Congress, βραβείο που «επέστρεψε με χαρά» δέκα χρόνια αργότερα, λόγω της κριτικής του στις ισραηλινές ενέργειες στη Γάζα.
Το Ισραήλ επαναχαράσσει τον χάρτη του πολέμου
Ωστόσο, το Τελ Αβίβ κατατάσσει πλέον την Τουρκία ως τη δεύτερη πιο επικίνδυνη περιφερειακή απειλή μετά το Ιράν. Όχι λόγω κάποιας άμεσης επίθεσης, αλλά επειδή τα σχέδιά τους για τη Συρία συγκρούονται. Το Ισραήλ επιδιώκει μια αποστρατιωτικοποιημένη, πειθήνια Δαμασκό. Η Τουρκία επιδιώκει επιρροή, βάσεις και έναν πιστό, ένοπλο συριακό πληρεξούσιο.
Το Ισραήλ έχει επαναπλαισιώσει τη βαρβαρότητά του — από τη γενοκτονία στη Γάζα, τις επιθέσεις στη Δυτική Όχθη και τους βομβαρδισμούς στον Λίβανο, έως τα πλήγματα στην Υεμένη και τις επιθέσεις σε Συρία και Ιράν — ως μέρος ενός ευρύτερου αφηγήματος: την πρόθεσή του να αναδιαμορφώσει την περιοχή δια της ισχύος.
Οι επιχειρήσεις αυτές είναι εμποτισμένες με βιβλικούς συμβολισμούς. Για παράδειγμα, το Ισραήλ βάφτισε την εκστρατεία της 8ης Δεκεμβρίου 2024 — η οποία, σύμφωνα με πληροφορίες, κατέστρεψε έως και το 90% της στρατιωτικής ισχύος της Συρίας — «Βέλη του Βασάν», ονομασία που παραπέμπει στην αρχαία περιοχή ανατολικά των Υψιπέδων του Γκολάν στην Εβραϊκή Βίβλο. Η σχεδιαζόμενη ζώνη ασφαλείας στη νότια Συρία αποκτά έτσι τα χαρακτηριστικά ενός μεσσιανικού χάρτη. Παρατηρητές σε πολλές χώρες φοβούνται ότι μπορεί να είναι οι επόμενοι.
Η Άγκυρα αντιλαμβάνεται την απειλή. Κάποιοι φοβούνται ότι το Ισραήλ θα στηρίξει κουρδικές φατρίες, αναγκάζοντας την Τουρκία να επανεκκινήσει την κουρδική ειρηνευτική διαδικασία. Άλλοι προειδοποιούν ότι η ισραηλινή υπονόμευση της Συρίας θα ναυαγήσει τα σχέδια της Άγκυρας για ανοικοδόμηση και επιστροφή προσφύγων. Και έπειτα υπάρχει το αδιανόητο: ότι το Ισραήλ στοχεύει στη χάραξη ενός «Διαδρόμου του Δαβίδ» από το Γκολάν έως τον Ευφράτη. Κάποτε θεωρία συνωμοσίας, η ιδέα πλέον ψιθυρίζεται σε στρατιωτικούς κύκλους.
Τα ολοένα στενότερα περιθώρια του Ερντογάν
Στόχος του Τελ Αβίβ είναι να εκδιώξει πλήρως την Τουρκία από τη Συρία. Διαμεσολαβητικά μέσα ενημέρωσης υποστηρίζουν ότι η Τουρκία έχει αντικαταστήσει το Ιράν ως ο νέος στόχος των ΗΠΑ. Η εκστρατεία τους απευθύνεται ευθέως στον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, τον οποίο φοβούνται ότι μπορεί να περιορίσει τις υπερβολές του Νετανιάχου και να επαναπροσανατολίσει την Ουάσιγκτον προς μια πιο σταθερή πολιτική για τη Συρία.
Η Άγκυρα, από την πλευρά της, ποντάρει στον Τραμπ για να χαλιναγωγήσει τον Νετανιάχου και να διατηρήσει την εμπλοκή με τη Δαμασκό· ελπίζει ότι θα διαμορφωθεί μια συμφωνία ασφαλείας Συρίας–Ισραήλ και πιστεύει ότι οι SDF μπορούν ακόμη να ενσωματωθούν στο συριακό κράτος μέσω του πλαισίου της 10ης Μαρτίου.
Αν αυτό αποτύχει, ο Ερντογάν θέλει τη Μόσχα να επανεγκαθιδρυθεί στη νότια Συρία, ώστε να αναχαιτίσει το Ισραήλ. Κάποιοι μάλιστα επαναφέρουν την ιδέα επανόδου της Τεχεράνης — μέσω τουρκικορωσικού συντονισμού — για να σταλεί μήνυμα στο Τελ Αβίβ: αν αυτή η πορεία συνεχιστεί, ο Άξονας της Αντίστασης μπορεί να αφυπνιστεί εκ νέου.
Όμως αυτή η διαδρομή ενέχει τον κίνδυνο να θυσιαστεί ο Σύρος πρόεδρος Άχμαντ αλ-Σαράα (Αμπού Μοχάμεντ αλ-Τζουλάνι), ο οποίος επί μακρόν γινόταν ανεκτός ως στοιχείο ισορροπίας. Όπως το έθεσε ωμά ο Αμερικανός πρέσβης Μάικ Χάκαμπι, ο Σαράα «γνωρίζει ότι ο δρόμος της επιβίωσής του περνά μέσα από την ειρήνη με το Ισραήλ».
Ο Ερντογάν παρακολουθεί στενά τον Τραμπ. Ενδέχεται να συμβάλει στον αφοπλισμό της Χαμάς, αλλά μόνο εφόσον η Ουάσιγκτον διασφαλίσει ότι οι SDF θα στερηθούν την αυτονομία και ότι η ισραηλινή επιθετικότητα θα περιοριστεί.
Αν η αμερικανική στρατηγική αποτύχει να συμβιβάσει τους τουρκικούς και ισραηλινούς στόχους στη Συρία, οι συνέπειες μπορεί να ξεπεράσουν κατά πολύ τα συριακά σύνορα. Η Τουρκία είναι παγιδευμένη σε έναν ιστό αλληλοσυνδεόμενων μετώπων. Ό,τι εκτυλίσσεται στη Γάζα, στη Βεγγάζη ή στη Σομαλιλάνδη αντηχεί αναπόφευκτα στη Δαμασκό.
του Κίμωνα Κωστή, Αντιστρατήγου ε.α.