Του George Friedman
16 Φεβρουαρίου 2026
Εκπρόσωποι από περισσότερες από 115 χώρες συγκεντρώθηκαν το Σαββατοκύριακο για την ετήσια Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου. Συνήθως, από τη συνάντηση αυτή δεν προκύπτει κάτι ουσιαστικό· προσφέρει όμως ένα πρίσμα μέσα από το οποίο μπορεί κανείς να διακρίνει τι απασχολεί πρωτίστως όσους συμμετέχουν. Ορισμένες φορές, η ατζέντα περιλαμβάνει ευρύ φάσμα θεμάτων. Άλλες φορές, κυριαρχεί ένα και μόνο θεμελιώδες ζήτημα.
Το θεμελιώδες ζήτημα φέτος είναι η μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιλαμβάνονται τη θέση τους στον κόσμο. Κατά μία έννοια, επρόκειτο για μια συνάντηση με χαρακτηριστικά κρίσης. Δεν σημαίνει ότι ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με καταστροφή· σημαίνει ότι το γεωπολιτικό σύστημα μεταβάλλεται ριζικά, όπως δήλωσε στην ομιλία του ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, και ότι πολλοί εκλαμβάνουν αυτές τις αλλαγές ως αμερικανική προδοσία.
Αυτό είναι φυσιολογικό για τους ανθρώπους. Ζουν με συγκεκριμένους τρόπους και, όταν αλλάζουν οι πραγματικότητες που διαμόρφωσαν αυτές τις βεβαιότητες, δεν τις αντιλαμβάνονται απλώς ως καταστροφικές αλλά και ως κακόβουλες. Όλοι έχουμε τις νόρμες μας και βασιζόμαστε σε αυτές ως μόνιμους οδηγούς για το πώς οργανώνουμε τη ζωή μας. Η δημιουργία και η προσαρμογή σε μια νέα κανονικότητα είναι επώδυνη διαδικασία, γι’ αυτό και συχνά αποδίδουμε τον πόνο σε ανήσυχες ή ακόμη και μοχθηρές δυνάμεις.
Στη συνάντηση του Μονάχου, το κεντρικό ζήτημα είναι ότι το παγκόσμιο γεωπολιτικό σύστημα έχει αλλάξει, όπως και οι κανόνες του, και ότι κάποιος πρέπει να θεωρηθεί υπεύθυνος. Στην προκειμένη περίπτωση, η Ουάσιγκτον κατηγορείται ότι πρόδωσε τις νόρμες του παρελθόντος και ότι αποσταθεροποιεί τον κόσμο — κατηγορία που ενισχύεται από το γεγονός ότι πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών είναι ο Ντόναλντ Τραμπ, τον οποίο πολλοί θεωρούν απερίσκεπτο και μη συνετό. Το γεγονός είναι ότι η φύση του γεωπολιτικού συστήματος έχει αλλάξει και, μαζί της, έχουν αλλάξει και οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες οφείλουν —όπως όλες οι μεγάλες δυνάμεις— να προσαρμοστούν στις νέες πραγματικότητες.
Αναμφίβολα, ο Τραμπ επέλεξε να κλιμακώσει δραστικά τις εντάσεις που συνοδεύουν αυτή τη μεταβολή — ενδεχομένως και χωρίς να είναι απολύτως αναγκαίο. Ωστόσο, η αλλαγή είναι αναπόφευκτη, και είναι φυσικό να προκαλεί άρνηση, φόβο και οργή όταν φαινομενικά μόνιμες αλήθειες περνούν στο παρελθόν.
Μια παγκόσμια μετατόπιση έχει παγκόσμιες επιπτώσεις, όμως η περιοχή που έχει δεχθεί το βαθύτερο σοκ είναι η Ευρώπη. Έχοντας γράψει επανειλημμένα για το θέμα, ζητώ συγγνώμη που επαναλαμβάνω ότι ο Ψυχρός Πόλεμος έχει πλέον οριστικά λήξει, όπως καταδεικνύουν τα όρια της ρωσικής ισχύος στην Ουκρανία. Αυτό αναπόφευκτα άλλαξε τον ρόλο της Αμερικής στο γεωπολιτικό σύστημα. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδόμησαν ένα οικονομικό σύστημα που διευκόλυνε την ανάκαμψη της Ευρώπης, ενώ ταυτόχρονα ανέπτυξαν στρατιωτική ισχύ για να αποτρέψουν σοβιετικές επεμβάσεις. Ο στόχος ήταν να επιτραπεί στην Ευρώπη να ανακάμψει οικονομικά και, στη συνέχεια, να καταστεί ικανή να υπερασπιστεί τον εαυτό της.
Η ευρωπαϊκή κρίση φαίνεται να πηγάζει από την αντίληψη περί προδοσίας των δεσμεύσεων για την άμυνα της Ευρώπης. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι ότι η σημερινή Ευρώπη δεν είναι αυτή του 1945. Σε οικονομικό επίπεδο, το συνολικό ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ελαφρώς μεγαλύτερο από εκείνο της Κίνας. Δεν υπάρχει οικονομικός λόγος που να εμποδίζει την Ευρώπη να προστατεύσει τον εαυτό της, ιδίως υπό το φως των πρόσφατων ρωσικών οπισθοδρομήσεων. Η Μόσχα απέτυχε στην Ουκρανία και έχασε τον έλεγχο του Νοτίου Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας, περιοχών που ανήκαν στη σοβιετική (και αργότερα ρωσική) σφαίρα επιρροής. Αυτό έχει οδηγήσει σε μια θεμελιωδώς διαφορετική και πολύ ασθενέστερη γεωπολιτική πραγματικότητα για τη Ρωσία.
Υπό αυτές τις συνθήκες, οι λόγοι ύπαρξης των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας δεν είναι πλέον επίκαιροι. Η ευρωπαϊκή οικονομία έχει ανακάμψει και η ρωσική απειλή έχει μειωθεί δραστικά. Η οικονομική ανάπτυξη θα μπορούσε να τροφοδοτήσει τη στρατιωτική ενίσχυση, ώστε η Ευρώπη να αμυνθεί έναντι απειλών στο παρόν και στο μέλλον.
Με άλλα λόγια, η αποστολή των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ευρώπη έχει ολοκληρωθεί. Η Ευρώπη είναι και πάλι εύπορη και, συνεπώς, μπορεί να συγκροτήσει δυνάμεις ικανές να υπερασπιστούν την ήπειρο απέναντι σε μια σημαντικά αποδυναμωμένη απειλή. Ας υπενθυμιστεί ότι η Ουάσιγκτον αναζωογόνησε τη Δυτική Ευρώπη όχι ως ηθική επιταγή, αλλά ως γεωπολιτική αναγκαιότητα. Η ανάγκη αυτή δεν είναι πλέον επείγουσα. Προς το παρόν και στο άμεσο μέλλον, η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει σοβαρή απειλή, συνεπώς διαθέτει τον χρόνο και τους πόρους για να οικοδομήσει και να θωρακίσει την άμυνά της. Μετατρέποντας μια γεωπολιτική σχέση σε ηθική υποχρέωση, η Ευρώπη επιχειρεί —κάπως κυνικά— να πείσει τις Ηνωμένες Πολιτείες να επωμιστούν ένα βάρος που η ίδια είναι σε θέση να αναλάβει.
Στο επίκεντρο βρίσκεται επίσης το γεγονός ότι «Ευρώπη» είναι απλώς η ονομασία που αποδίδουμε σε μια ήπειρο η οποία περιλαμβάνει, αναλόγως του ορισμού, έως και 50 κυρίαρχα κράτη, το καθένα με τα δικά του εθνικά συμφέροντα. Το ζητούμενο είναι κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να πράξει αυτό που οφείλει: να δημιουργήσει έναν ευρωπαϊκό στρατό υπό τον έλεγχο ενός ευρωπαϊκού κράτους, με χρηματοδότηση προερχόμενη από τον συλλογικό της πλούτο. Υπάρχει, επιπλέον, μια σημαντική πολιτισμική διάσταση στη συζήτηση αυτή. Σε γενικές γραμμές, οι Ευρωπαίοι εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμοι για στρατιωτική θητεία, η οποία δεν περιβάλλεται με το ίδιο κύρος όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Είναι ευκολότερο να γίνεται λόγος για αμερικανική προδοσία, παρά να αντιμετωπίσει η Ευρώπη τις υποχρεώσεις της απέναντι στον εαυτό της. Διαχρονικά υπήρξε μια περιοχή συγκρούσεων μεταξύ κρατών που επιδίωκαν να καταλάβουν και να καταστρέψουν το ένα το άλλο. Παραμένει ανοικτό το ερώτημα εάν η Ευρώπη μπορεί να υπερβεί τη βίαιη ιστορική της κληρονομιά, ή τα αποκλίνοντα συμφέροντά της, σε τέτοιο βαθμό ώστε να είναι σε θέση να υπερασπιστεί τον εαυτό της.
Αυτό ήταν το θεμελιώδες ερώτημα που αντιμετώπισαν οι ηγέτες στο Μόναχο: Μπορεί η Ευρώπη να εξελιχθεί από μια ήπειρο μικρών, διχασμένων και αμοιβαία καχύποπτων κρατών σε μια παγκόσμια δύναμη; Από γεωπολιτική άποψη, αυτό συνιστά επιταγή. Υπάρχει όμως και ένα ηθικό και ιστορικό ερώτημα που απαιτεί απάντηση. Είναι η Ευρώπη καταδικασμένη να επιστρέψει στο τραγικό της παρελθόν, στη διαίρεση και την αμοιβαία εχθρότητα; Ίσως. Όμως δεν θα ωφελήσει την Ευρώπη να κατηγορεί τις Ηνωμένες Πολιτείες για μια υποτιθέμενη προδοσία, αντί να κατανοήσει τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.
Αυτό είναι το αποτέλεσμα που έχει παραγάγει η εξέλιξη της γεωπολιτικής.
George Friedman
https://geopoliticalfutures.com/author/gfriedman/
Ο George Friedman είναι διεθνώς αναγνωρισμένος γεωπολιτικός αναλυτής και στρατηγικός σύμβουλος διεθνών υποθέσεων, καθώς και ιδρυτής και πρόεδρος του Geopolitical Futures. Ο Δρ. Friedman είναι επίσης συγγραφέας βιβλίων που έχουν συμπεριληφθεί στη λίστα ευπώλητων των New York Times.
Το πιο πρόσφατο έργο του, The Storm Before the Calm: America’s Discord, the Coming Crisis of the 2020s, and the Triumph Beyond, που εκδόθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 2020, περιγράφει πώς «οι Ηνωμένες Πολιτείες φθάνουν περιοδικά σε σημεία κρίσης, κατά τα οποία φαίνεται να βρίσκονται σε σύγκρουση με τον ίδιο τους τον εαυτό, ωστόσο, ύστερα από μια παρατεταμένη περίοδο, επανεφευρίσκουν τον εαυτό τους σε μια μορφή τόσο πιστή στις ιδρυτικές τους αρχές όσο και ριζικά διαφορετική από ό,τι υπήρξαν έως τότε». Η δεκαετία 2020–2030 συνιστά, κατά τον ίδιο, μια τέτοια περίοδο, η οποία θα επιφέρει δραματικές ανακατατάξεις και αναδιαμόρφωση της αμερικανικής διακυβέρνησης, της εξωτερικής πολιτικής, της οικονομίας και της κουλτούρας.
Το πλέον δημοφιλές βιβλίο του, The Next 100 Years, παραμένει επίκαιρο χάρη στη διορατικότητα των προβλέψεών του. Μεταξύ των άλλων ευπώλητων έργων του συγκαταλέγονται τα Flashpoints: The Emerging Crisis in Europe, The Next Decade, America’s Secret War, The Future of War και The Intelligence Edge. Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 20 γλώσσες.
Ο Δρ. Friedman έχει ενημερώσει και συμβουλεύσει πολυάριθμους στρατιωτικούς και κυβερνητικούς οργανισμούς στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο εξωτερικό και εμφανίζεται τακτικά ως ειδικός σε θέματα διεθνών σχέσεων, εξωτερικής πολιτικής και πληροφοριών στα μεγάλα μέσα ενημέρωσης. Για σχεδόν 20 χρόνια, έως την παραίτησή του τον Μάιο του 2015, διετέλεσε διευθύνων σύμβουλος και στη συνέχεια πρόεδρος της Stratfor, εταιρείας που ίδρυσε το 1996.
Ο Friedman απέκτησε το πτυχίο του από το City College του City University of New York και κατέχει διδακτορικό δίπλωμα στη διακυβέρνηση από το Πανεπιστήμιο Cornell.
Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS). 
Μαρία Νεγρεπόντη Δελιβάνη
