Του ΖΑΧΑΡΙΑ ΜΙΧΑ*

Russian President Vladimir Putin speaks during a meeting with members of the newly elected Russian Civic Chamber in Moscow, Russia. EPA, ALEXEI NIKOLSKY / SPUTNIK / KREMLIN POOL MANDATORY CREDIT OCTOBER 6, 2017

Πολύ μεγάλες είναι οι ανακατατάξεις που βρίσκονται σε εξέλιξη στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, σε συνέχεια της διαδικασίας που έχει ξεκινήσει εδώ και αρκετά χρόνια και έχει ακυρώσει στην πράξει «σταθερές» που γνωρίζαμε κυρίως κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, αλλά και τα πρώτα μεταψυχροπολεμικά έτη, όταν η μονοκρατορία των Ηνωμένων Πολιτειών εμφανιζόταν αδιαμφισβήτητη και το «τέλος της Ιστορίας» του Φράνσις Φουκουγιάμα συζητιόταν ακόμα σοβαρά, σε κύκλους λιγότερο ή περισσότερο ειδικών του ευρύτερου χώρου των πολιτικών επιστημών διεθνώς…

Στο επίκεντρο των εξελίξεων βρίσκεται η Ρωσία, μια χώρα που εμφανίζεται εξαιρετικά δραστήρια διπλωματικά σε πολλές περιφέρειες της υφηλίου, με έμφαση όμως στη Μέση Ανατολή, μια περιοχή κρίσιμης σημασίας για τη ρωσική ασφάλεια με την ευρύτερη του όρου έννοια.

Από τη στιγμή που είναι περιοχή – εξαγωγέας υδρογονανθράκων, επηρεάζει την εξίσωση προσφοράς και ζήτησης ενός προϊόντος (υδρογονάνθρακες εν γένει) από το οποίο εξαρτάται η ρωσική οικονομία περισσότερο από όσο θα επιθυμούσε, άρα την τιμή του, ένα ζήτημα κεφαλαιώδους σημασίας για τη Ρωσική Ομοσπονδία, χωρίς να είναι όμως μόνο αυτό.

Η πρώτη από τις δυο σημαντικές εξελίξεις των ημερών, αφορά στην πολύ πιθανή κατά τα φαινόμενα συμφωνία προμήθειας μαχητικών αεροσκαφών τύπου Sukhoi Su-35 από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), μια προμήθεια αρκετών δισεκατομμυρίων δολαρίων που θα πρέπει να θεωρηθεί προάγγελος της ήδη ανακοινωθείσας – σε επίπεδο προθέσεων – συνεργασίας των δυο πλευρών για την ανάπτυξη ελαφρού μαχητικού αεροσκάφους πέμπτης γενιάς.

Η δεύτερη εξέλιξη που συνδέεται ευθέως με την πρώτη, ήρθε χθες κατά την επίσκεψη του βασιλιά της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Η πραγματικά σοβαρή είδηση που προέκυψε στο επίπεδο της αμυντικής βιομηχανίας, είναι η συμφωνία που ανακοίνωσε πρώτο το δορυφορικό τηλεοπτικό σαουδαραβικό δίκτυο Al Arabiya και αφορά στην προμήθεια από το βασίλειο των Σαούντ συστοιχιών του συστήματος αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής άμυνας τύπου S-400 Triumf, έναντι 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο εξελίσσεται σε ένα εντυπωσιακό «success story» για τη ρωσική αμυντική βιομηχανία.

Οι δυο πλευρές επίσης φέρονται να συζήτησαν ευρύτερη συνεργασία στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας, ενώ η Ρωσία που διαθέτει αξιόλογη αμυντική τεχνολογία, φέρεται να συμφώνησε να συνδράμει τη Σαουδική Αραβία στην ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας του βασιλείου, κάτι το οποίο μεταφράζεται σε μελλοντικά συμβόλαια πολλών δισεκατομμυρίων.

Εξοπλιστικά στην υπηρεσία των γεωστρατηγικών ισορροπιών

Πρόκειται για μια προσπάθεια των σουνιτικών μοναρχιών της Μέσης Ανατολής, με επίκεντρο τον Κόλπο, να αποσπάσουν τη Ρωσία με αποφασιστικές κινήσεις και κυρίως με την οικονομική ρευστότητα που διαθέτουν, από τον «εναγκαλισμό» της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, καθώς θεωρείται πως αντιπροσωπεύει τη μεγαλύτερη εξωτερική απειλή εθνικής ασφαλείας.

Χωρίς να εγκαταλείπουν οι Ρώσοι τους Ιρανούς, είναι φυσικό να μην μπορούν να πουν όχι στα «πετροδολάρια» του Κόλπου, τη στιγμή μάλιστα που η διαπραγματευτική τακτική των Ιρανών για μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα στο παρελθόν, συν το προηγούμενο με την «ταλαιπωρία» του προγράμματος προμήθειας των S-300, ως αποτέλεσμα είχε να δημιουργηθεί ένα προβληματικό σε γενικές γραμμές σκηνικό στις σχέσεις Μόσχας-Τεχεράνης, παρά τις περί του αντιθέτου διακηρύξεις.

Στο σκηνικό αυτό θα πρέπει να προστεθεί η απουσία προόδου σε προγράμματα όπως της συμπαραγωγής εκατοντάδων Sukhoi Su-30 για τις ανάγκες ανανέωσης του εξοπλισμού των ιρανικών αεροπορικών δυνάμεων και η ενδεχομένως συγκεκαλυμμένη συνεργασία για την κατασκευή σύγχρονων αρμάτων μάχης («σκανδαλιστική» ομοιότητα ιρανικών αρμάτων με τα ρωσικά T-90).

Εάν κανείς επίσης συνυπολογίσει ότι τα συμφέροντα Ιράν και Ρωσίας δεν είναι ταυτόσημα στην περιοχή της Κασπίας, αλλά και ιστορικά η συνεργασία των δυο πλευρών περιγράφεται μάλλον ως «τακτικής εμβέλειας», είναι φανερό ότι οι εμφανιζόμενες ως στενές σχέσεις των δυο χωρών, λειτούργησαν ως ενισχυτής του κινήτρου των σουνιτικών μοναρχιών να κινηθούν επιθετικά προς την πλευρά της Ρωσίας.

Κι αυτό το έπραξαν αδιαφορώντας, ή μάλλον αψηφώντας, τις αντιδράσεις, που είναι λογικό να ανακύψουν, από την πλευρά του προνομιακού προμηθευτή οπλικών συστημάτων – και όχι μόνο – επί δεκαετίες στον Κόλπο, του εγγυητή της ασφάλειας της περιοχής, των Ηνωμένων Πολιτειών.

Τούτου λεχθέντος, είναι φανερό ότι η ρωσική διπλωματία δείχνει να έχει πετύχει να μετατραπεί σε «πολύφερνη νύφη» των σουνιτικών χωρών της Μέσης Ανατολής, οι οποίες μπορεί πολύ πρόσφατα να τροφοδότησαν – συγκεντρωτικά – με εκατοντάδες δισεκατομμύρια την αμερικανική και την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, πλέον δείχνουν έμπρακτα ότι είναι… ανεπαρκώς ικανοποιημένες διαχρονικά από τις στρατηγικές επιλογές των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή, μια κατάσταση που επιδεινώθηκε σημαντικά μετά το ξέσπασμα της κρίσης με το Κατάρ.

Η μελλοντική ρωσική στρατηγική προσέγγιση στη Μέση Ανατολή

Με αυτά ως δεδομένα, θα μπορούσε κανείς να εικάσει δύο μελλοντικές εξελίξεις. Η μία είναι η ρωσική διπλωματία να προσπαθήσει να δραστηριοποιηθεί στην κατεύθυνση της αποκλιμάκωσης των σχέσεων ανάμεσα στο σιιτικό και το σουνιτικό στοιχείο της Μέσης Ανατολής, όχι βέβαια με τόσο επιθετικό τρόπο που θα μείωνε στην πράξη την «όρεξη» των σουνιτών για ρωσικά οπλικά συστήματα και άλλες συνεργασίες, αλλά για να διατηρήσει ανοιχτές τις «πύλες» της Τεχεράνης, με την οποία εξακολουθεί να συνεργάζεται στο μέτωπο της Συρίας.

Για τη Συρία βέβαια μεγάλο ενδιαφέρον υπάρχει και από πλευράς των «νέων σουνιτών φίλων» της Μόσχας και είναι βέβαιο ότι στις συνεννοήσεις θα έχουν περιληφθεί και όροι που θα προασπίζουν τα συμφέροντά τους κι εκεί, προτού εκταμιευθούν δισεκατομμύρια για νέα οπλικά συστήματα από τη ρωσική αμυντική βιομηχανία.

Κατά συνέπεια, σε μια ακόμα διάσταση αυτής της εξαιρετικά πολύπλοκης «εξίσωσης», είναι το πώς θα επηρεαστεί η τακτική συνεργασία της Μόσχας με την Άγκυρα υπό το φως των τελευταίων εξελίξεων, δεδομένων μάλιστα των προνομιακών σχέσεων ανάμεσα στην Τουρκία του Ερντογάν και το Εμιράτο του Κατάρ, τον «αντάρτη» του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC: Gulf Cooperation Council) που έχει στοχοποιηθεί από τον συνασπισμό των σουνιτικών μοναρχιών της Μέσης Ανατολής με την ουσιαστική προσθήκη της Αιγύπτου.

Το σημείο αυτό αποτελεί μια χρήσιμη «γέφυρα» που μας περνά στη δεύτερη πιθανή μελλοντική εξέλιξη, η οποία δεν αφορά κάτι άλλο από τις σχέσεις της Ρωσικής Ομοσπονδίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το μεγάλο ζήτημα στο τέλος της ημέρας για τη Μόσχα, ακόμα κι αν ληφθεί ως δεδομένο ότι με τις νέες σχέσεις που αναπτύσσει με πλούσιες περιοχές της υφηλίου, επιλύει το μεγάλο ζήτημα της χρηματοδότησης της οικονομίας της.

Σε αυτό θα πρέπει να προστεθεί, ότι η επένδυση δισεκατομμυρίων δολαρίων στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας θα διευκολύνει τα μέγιστα στην εξέλιξη φιλόδοξων εξοπλιστικών προγραμμάτων της Ρωσίας, τα οποία εάν ανταποκριθούν στις φιλοδοξίες, θα έχουν σαφή επιρροή και στην ισορροπία δυνάμεων και με τις ΗΠΑ.

Πόσο απίθανο είναι να προκύψει προσεχώς συμμετοχή π.χ. της Σαουδικής Αραβίας στο πρόγραμμα της οικογένειας τεθωρακισμένων Armata, κάτι που θα άλλαζε την τύχη και τον ρυθμό εξέλιξης – υλοποίησής του; Τα ίδια θα μπορούσαν να ισχύουν ενδεχομένως και για το μαχητικό αεροσκάφος πέμπτης γενιάς Su-57 (το T-50 PAK FA προ της ονοματοδοσίας).

Θα πρέπει επιπροσθέτως να επισημανθεί, ότι οι εξαγορές εταιριών με σημαντικές τεχνολογικές δυνατότητες από τα ΗΑΕ, θα μπορούσαν μελλοντικά να επιλύσουν προβλήματα της ρωσικής αμυντικής βιομηχανίας σε συγκεκριμένους τομείς που είναι λιγότερο ανεπτυγμένοι σε σχέση με άλλους, επηρεάζοντας τις επιδόσεις και την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα των αμυντικών προϊόντων.

Στόχος του Κρεμλίνου το «σύστημα» της Ουάσιγκτον

Η εμφανώς επηρεασμένη από τη σκέψη του Χένρι Κίσιντζερ Ρωσία, εξακολουθεί να ενδιαφέρεται γνήσια για τη μετεξέλιξη του κόσμου με βάση την πολυπολικότητα (multipolarity) και την αναγνώρισή της στην «πρώτη ταχύτητα» των χωρών που θα καθορίζουν το μέλλον του πλανήτη μέσω «συνδιαχείρισης», ενώ μεταξύ τους θα έχουν βρει τρόπο αντιμετώπισης των διαφωνιών, ώστε να μη διαταράσσεται η παγκόσμια ισορροπία (equilibrium).

Με αυτό ως δεδομένο, οι επιτυχίες της Μόσχας στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή, θα αποτελέσουν ένα ακόμα «όπλο» της ρωσικής διπλωματίας για να πείσει τις Ηνωμένες Πολιτείες να εγκαταλείψουν την πολιτική της μετωπικής αντιπαράθεσης με τη Μόσχα, μια πολιτική που προς το παρόν επικρατεί, παρότι δεν ικανοποιεί την κυβέρνηση Τραμπ στις ΗΠΑ.

Ο Λευκός Οίκος μπορεί να επιθυμεί αλλαγές στην ακολουθούμενη πολιτική, όμως παραμένει παγιδευμένος στο «σύστημα» λήψης αποφάσεων των ΗΠΑ, αναφορικά με την παγκόσμια στρατηγική της χώρας. Από μία άποψη, αλίμονο εάν η στρατηγική μιας υπερδύναμης εξαρτιόταν από τις προδιαθέσεις και τα στερεότυπα των οποίων φορέας είναι οποιοσδήποτε πρόεδρος.

Το Κρεμλίνο εκτιμά την πρόθεση του Ντόναλντ Τραμπ, τον οποίο εξάλλου προτιμούσε εμφανώς να επικρατήσει στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές, ενώ οι ενδείξεις συντείνουν στο ότι ενδεχομένως και να επιχείρησε να τον βοηθήσει. Αναγνωρίζει όμως παράλληλα τα όρια της προεδρικής δυνατότητας επηρεασμού – καθορισμού των τελικών αποφάσεων, ιδιαίτερα από ένα πρόσωπο που θεωρείται «εισβολέας» (outsider) και ουδέποτε ιδιαίτερα αγαπητός στο σύστημα εξουσίας της Ουάσιγκτον.

Φρονίμως ποιούντες οι Ρώσοι, εστιάζουν τις προσπάθειές τους να «πείσουν» (βλ. πειθαναγκάσουν) μέσω των επιτευγμάτων τους στη σφαίρα της διπλωματίας το αμερικανικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας και το Πεντάγωνο, δευτερευόντως δε και το State Department, να τους «βοηθήσουν» δηλαδή να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι το εθνικό συμφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών εξυπηρετείται από την αλλαγή στρατηγικής.

Καταληκτικά, η Ρωσία, μέσω της σύναψης πολύ προωθημένων και πολυεπίπεδων σχέσεων με προνομιακούς συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών, επιχειρούν να πετύχουν τον αντικειμενικό τους σκοπό στο πεδίο της υψηλής στρατηγικής (grand strategy), καθώς επίσης και πολλούς δευτερεύοντες, αλλά εξίσου σημαντικούς για τη ρωσική ασφάλεια, σε κρίσιμες για τη ρωσική εθνική ασφάλεια γεωγραφικές περιοχές του πλανήτη.

*Ο Ζαχαρίας Μίχας είναι Διευθυντής Μελετών στο Ινστιτούτο Αναλύσεων Ασφάλειας και Άμυνας

ΠΗΓΗ: DEFENCE POINT

Πηγή: Τι σχεδιάζει ο Βλ. Πούτιν; Το κορυφαίο γεωστρατηγικό «παίγνιο» της Μόσχας στη Μέση Ανατολή http://mignatiou.com/2017/10/to-korifeo-geostratigiko-pegnio-tis-moschas-sti-mesi-anatoli/

Nicolas Bonnal, Dedefensa org, Reseau International, 7-10-17

[Στο κατωτέρω άρθρο, ο Γάλλος συγγραφέας και δημοσιολόγος (πτυχίο του φημισμένου Ινστιτούτου Πολιτικών Επιστημών του Παρισιού και ανώτερο πτυχίο κλασσικών σπουδών)Νίκολας Μπονάλ, εκδότης της αντισυστημικής ιστοσελίδας ΄Οργανο Άμυνας, προβαίνει σε μια πρωτότυπη, διεισδυτική και διαφωτιστική ανάλυση των μυστικών της στρατηγικής με την οποία η ρωσική ηγεσία επιτυγχάνει θεαματικά αποτελέσματα στην Μέση Ανατολή αλλά και στο ευρύτερο εύφλεκτο διεθνές θέατρο.]

Παρουσίαση: Μιχαήλ Στυλιανού 

H επίσκεψη του βασιλιά Σαλμάν της Αραβίας στη Ρωσία, που ανακοινώθηκε ως σημαντική, αποδεικνύεται  πως όντως ήταν σε υπερθετικό βαθμό, τόσο ως σύμβολο όσο και ως ουσιαστικός παράγων υπολογισμού των νέων σχέσεων επιρροής στην Μέση Ανατολή.

Προτιμούμε πράγματι την χρήση του όρου σχέσεις επιρροής αντί  του κλασσικού « σχέσεις  ισχύος», απλώς για να υπογραμμίσουμε το προφανές ότι η επιρροή σήμερα, όπως και η επικοινωνία, έχουν ένα ρόλο βασικό, στην ουσία αποφασιστικό. Δεν ζούμε πλέον σε μιαν εποχή της γεωπολιτικής αλλά σε μιαν εποχή που χαρακτηρίζουμε ως της «Ψυχοπολιτικής».

Στην περίπτωση της Ρωσίας, η ισχύς ( η ρωσική επέμβαση στη Συρία) δεν ήταν και δεν είναι ένας ευθύς παράγων πίεσης στους διάφορους δρώντες, για να τους κάνει να στραφούν προς την Μόσχα, αλλά ένας έμμεσος παράγων ενίσχυσης της επιρροής, της έλξης που ασκεί η Μόσχα επ’ αυτών. Η σχέση δεν είναι τόσο αυτή του καταναγκασμού, που μια δύναμη ασκεί σε μιαν άλλη (την ισχύ), όσο αυτή της επίδειξης της, στην οποία η άλλη πλευρά είναι ευαίσθητη, (επιρροή).

Από αυτή την άποψη ο Σαουδικός παράγων είναι ακόμη πιο σημαντικός και πιο πειστικός. Δεν είναι η ώρα ούτε ενδιαφέρει να πει κανείς ότι η Σαουδική Αραβία είναι πλέον «σύμμαχος της Μόσχας» και ακόμη λιγότερο  «φίλος της Μόσχας», ιδιαίτερα όταν αυτοί οι προσδιορισμοί έχουν πολύ σχετική αξία στην διπλωματία, πολύ περισσότερο όταν η επιρροή και η επικοινωνία κατέχουν την θέση που έχουν. Αντίθετα, στο επίπεδο του συμβόλου, το οποίο είναι ένα μέτρο εξαιρετικά σημαντικό της επιρροής, σημειώθηκε μια κίνηση θεμελιώδους σημασίας. Η απόδειξη παρουσιάστηκε με τον κατάλογο των συμφωνιών που αφορούν στους εξοπλισμούς. Πρόκειται για τον τομέα-κλειδί  σχέσεων αποκλειστικότητας από το 1945 με τους Αγγλοσάξονες ( ΗΠΑ κυρίως, Βρετανία πολύ λιγότερο – και την Γαλλία πρόσφατα και συμπληρωματικά- αποκλειστικών σχέσεων ασφάλειας της Αραβίας με το Δυτικό στρατόπεδο. Αυτή η αποκλειστικότητα μπήκε υπό αμφισβήτηση δομικά με την ρώσο-σαουδική συμφωνία, που αφορά σημαντικά και δομικής σημασίας συστήματα ( τους πυραύλους εδάφους-αέρος S-400) και τις προοπτικές συνεργασίας (ρωσική υπόσχεση βοήθειας στην ανάπτυξη τεχνολογιών που θα επιτρέψουν στην Σαουδική Αραβία να αποκτήσει μια βιομηχανία όπλων.)

Δεν θα αποδώσουμε ιδιαίτερη άμεση σημασία στα γεγονότα από την πρακτική άποψη, ακόμη και στις προοπτικές, δοθέντος ότι όλα αυτά πρέπει να συγκεκριμενοποιηθούν. Αλλά το σύμβολο είναι σημαντικό σε ότι αφορά το μήνυμα που οι Σαουδάραβες απευθύνουν στις ΗΠΑ και στο Δυτικό στρατόπεδο. Μήνυμα που έχει την σημασία μιας διαπίστωσης γεγονότος επιβεβαιωμένου, όχι απλά πρόβλεψης, ή μέσου πίεσης ή απειλής: «Τελείωσε, δεν είστε πια οι παιδαγωγοί της περιοχής και αυτό θα έχει καθοριστικές συνέπειες για τις σχέσεις μας.»

Φυσικά αυτός ο ίδιος τομέας των εξοπλισμών χρησιμοποιείται στο δημοσίευμα τουZero Hedge της 5^ης Οκτωβρίου, που παρατίθεται πιο κάτω, για να καταδείξει τον θρίαμβο της Ρωσίας στην Μέση Ανατολή στην συμβολική στιγμή της δεύτερης επετείου της ρωσικής επέμβασης στη Συρία, πειστικά εξ άλλου εξεικονιζόμενου από τις αποφασιστικές επιτυχίες στο μέτωπο. Περιέργως οι Ρώσοι επέδειξαν στην Συρία το αντίθετο αυτού που κηρύσσουν ακούραστα από πενταετίας, ότι η η δύναμη των όπλων δεν μπορεί να είναι το μέσο για την λύση της κρίσης. Βέβαια, η ρωσική επιτυχία που επέφερε την αποφασιστική ανανέωση της ισχύος του συριακού στρατού δεν τερματίζει την σύρραξη, αλλά ήταν το εργαλείο της ριζικής ανατροπής που επιτρέπει να πιστεύουμε στην δυνατότητα μιας ειρήνευσης,της οποίας οι Ρώσοι θα είναι οι απολύτως απαραίτητοι παιδαγωγοί. Το πρακτορείοZero Hedge συνοψίζει λοιπόν αυτή την νέα πραγματικότητα με αυτή την ειρωνική παρατήρηση:

«Αυτό σημαίνει ότι μετά το Ιράν και την Τουρκία, η ρωσική πολεμική μηχανή επεκτάθηκε προς την Σαουδική Αραβία, η οποία ωστόσο είχε ακόμη παραγγείλει αμερικανικά οπλικά συστήματα αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων αυτό το καλοκαίρι.

Θα είναι το Ισραήλ ο επόμενος στον κατάλογο των αγοραστών ρωσικών όπλων;»

Η παρατήρηση είναι ειρωνική αλλά το ερώτημα δεν είναι αβάσιμο. Κατά την γνώμη μας υπάρχει μια πραγματική δυνατότητα ανάπτυξης σχέσεων μεταξύ Ρωσίας και Ισραήλ και στο επίπεδο των εξοπλισμών,  με την δεδομένη πολύπλοκη υφή των σχέσεων των δύο χωρών και την πολιτική της Ρωσίας δυνάμενη να δημιουργήσει μιαν εντελώς νέα κατάσταση στην Μέση Ανατολή. Εξ άλλου, δεν είναι η στιγμή, πως θα το έλεγε κανείς –κατάλληλη;

Φυσικά, καθώς το ένα εξηγεί το άλλο, η διεύθυνση της αμερικανικής πολιτικής τελεί σε κατάσταση αδυναμίας και κατατεμαχισμού που δύσκολα θα μπορούσε να ανασυνταχθεί και να αντιδράσει. (Φαινόμενο «Ουάσιγκτον- η-τρελή», πίσω από ένα πρόεδρο παραγωγό αταξίας, ενός αστέρα τηλεθεάματος, με την παραστατική διαπίστωση της διευθύντριας του δικτύου Russia Today, Μαργαρίτας Σιμονιάν: «Δεν υπάρχει πλέον μια μοναδική Ουάσιγκτον (κέντρο της αμερικανικής εξουσίας). Υπάρχουν πολυάριθμες μικρές Ουάσιγκτον πού εργάζονται η μια εναντίον των άλλων.»

Είναι αρκετά πιθανό ότι οι ΗΠΑ θα αναγκασθούν να ακολουθήσουν μια περισσότερο αμυντική στάση, προσπαθώντας να διατηρήσουν ότι τους μένει από πιέσεις γραφειοκρατίας και διαφθοράς για να διασώσουν ότι θα τους περιερχόταν ως «μερίδιό τους στην αγορά» της Αραβίας (αντί της αποκλειστικής νομής της). Αλλά οι καιροί πέρασαν από τότε που μπορούσαν να επαναφέρουν έναν δύστροπο σύμμαχο στον «ίσιο δρόμο» της αποκλειστικής προμήθειας αμερικανικού οπλισμού. Το είδαμε αυτό με το τουρκικό πείσμα για την αγορά αυτών των ίδιων S-400, παρά τις τρομερές πιέσεις του ΝΑΤΟ εναντίον αυτής της προμήθειας.

΄Οπερ σημαίνει ότι η επιτυχία του Πούτιν είναι τέτοια ώστε να μπορούμε να μιλάμε για «θρίαμβο». Σε κάθε περίπτωση, η θέση των Ρώσων είναι πρωτότυπη: Δεν πρόκειται καθόλου για κυριαρχία, με μια στάση ενεργητική, αν όχι και επιθετική, με τις τακτικές του καταναγκασμού και την ηγεμονική συμπεριφορά. Η προσοχή εστιάζεται πρωτίστως στα ρωσικά συμφέροντα, με την μοναδική φροντίδα της συμμετοχής στον έλεγχο μιας καταστάσεως την οποία η Ρωσία κρίνει πολύ επικίνδυνη για την περιοχή και κάτ΄ επέκταση για την ίδια, εάν δεν ληφθούν μέτρα αντιμετώπισής της. Αυτή η στάση υπαγορεύει κατά συνέπεια μιαν επέμβαση, η οποία θα πρέπει να γίνει μέσα στα νόμιμα πλαίσια και να μη δημιουργεί την εντύπωση ηγεμονισμού.

Είναι λοιπόν «με την αξία τους» που οι Ρώσοι οικοδόμησαν μέσα σε 3-4 χρόνια μια τεράστια βάση επιρροής, φέρνοντας με το μέρος τους εμπλεκόμενους εξαντλημένους από την αναταραχή που προκαλούν οι ΗΠΑ, το Δυτικό Μπλοκ και το Σύστημα. Ο θρίαμβος του Πούτιν του αξίζει, αλλά είναι κυρίως σύμφωνος με την λογική απέναντι στην κοινωνική προοδευτική  ανισορροπία του Δυτικού Στρατοπέδου.

Ας ελπίσουμε μονάχα, για το καλό τους, ότι οι Ρώσοι δεν θ’ αλλάξουν στάση, ότι η επιτυχία δεν θα τους κάνει να χάσουν την αίσθηση του μέτρου και αυτό το είδος της φυσικής μετριοφροσύνης που χαρακτηρίζει την διπλωματία τους, κρατώντας την αυστηρά μέσα στο πλαίσιο των κανόνων ενός κόσμου πολυκεντρικού, παράλληλα με μια θαυμαστή σταθερότητα στη δράση.

Ο Νικολά Μπονάλ είναι γνωστός Γάλλος συγγραφέας και δημοσιογράφος, πτυχιούχος του περίφημου Ινστιτούτου Πολιτικών Επιστημών του Παρισιού και ανωτέρου πτυχίου φιλολογίας.

Mετάφραση: Μιχαήλ Στυλιανού/ infognomon.gr

ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΛΗ ΣΑΒΒΙΔΗ.

Ένα ιστορικό συγκρότημα που περιελάμβανε τις εφημερίδες «Μακεδονία» και «Θεσσαλονίκη»,  φαίνεται να βρίσκεται στο τέλος του. Το γεγονός σηματοδοτεί, εκτός από την αδυναμία των διαδόχων του Βελλίδη να διαχειριστούν τη βαριά κληρονομιά, την παρακμή της βορειοελλαδικής μητρόπολης αλλά και αναδεικνύει μια ιδιόμορφη συμπεριφορά των κατοίκων της. Η Θεσσαλονίκη, με πληθυσμό 1,5 εκατομμυρίου ανθρώπων είναι η μόνη πόλη της Ελλάδας που δεν μπόρεσε να κρατήσει δική της εφημερίδα. Το γεγονός είναι αξιοσημείωτο και από κοινωνιολογικής, πολιτικής, οικονομικής και πολιτιστικής πλευράς.

Υπήρξαν, ωστόσο, εποχές, ακμής αλλά αυτές εντοπίζονται πριν την καταλυτική εισβολή της τηλεόρασης στη ζωή μας. Η τηλεόραση απείλησε τις δύο εφημερίδες αλλά η μεταβατική φάση της συνύπαρξης των δύο μέσων ενώ ήταν διαχειρίσιμη, οικονομικά, δεν αξιοποιήθηκε για την επέκταση του συγκροτήματος. Κάποιος εκσυγχρονισμός των υποδομών τους υπήρξε αλλά και αυτός δεν ήταν ο επιβαλλόμενος. Το θέμα, όμως, δεν ήταν εκεί: οι ιθύνοντες του συγκροτήματος, ενώ μπορούσαν, δεν είχαν τη διορατικότητα  να εισέλθουν στα νέα μέσα. Δεν χρειαζόταν ιδιαίτερη ικανότητα να αντιληφθεί κανείς πως με την ταχύτατη εξάπλωση του διαδικτύου, το τέλος των εφημερίδων ήταν ορατό. Στην περίπτωση του βορειοελλαδικού συγκροτήματος, το τέλος επιταχύνθηκε και από την κακοδιαχείρισή του.

Γενάρχης της «Μακεδονίας» ήταν ο Κωνσταντίνος Βελλίδης. Είδε το φως της ζωής  το 1872 στη Δεσκάτη, από πατέρα Ιερέα στα σκοτεινά χρόνια της τουρκοκρατίας. Επιδόθηκε, αρχικά, στο επάγγελμα του δασκάλου και εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη γύρω στα 1889.

Εξέδωσε τη «Μακεδονία» στις 10 Ιουλίου 1911 σε πολύ δύσκολες οικονομικές και πολιτικές συνθήκες. Οι τούρκοι την έκλεισαν λίγο πριν την έναρξη του Α! Βαλκανικού Πολέμου και επανεκδόθηκε στις 28 Οκτωβρίου 1912.

Υποστήριξε το Βενιζέλο και πέθανε το 1930. Τον διαδέχθηκε ο αδελφός του Γεώργιος Βελλίδης τον οποίο βοηθούσε ο ανιψιός του Γιάννης Βελλίδης. Ο Γιάννης Βελλίδης είναι αυτός που την εδραίωσε.

Σταμάτησε την έκδοσή της στις 10 Απριλίου 1941 με την είσοδο των χιτλερικών στρατευμάτων και επανεκδόθηκε στις 28 Μαίου 1945.

Το 1963 ο Γιάννης Βελλίδης εκδίδει και την εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»  Πέθανε στις 21 Μαρτίου 1978. Τον διαδέχθηκε η σύζυγό του Άννα Βελλίδη και, μετά το θάνατό της, το 1980, η κόρη τους Κατερίνα.

Ο Γιάννης Βελλίδης ήταν πνεύμα επιχειρηματικό. Είχε την αίσθηση ότι ήταν αστός με τη δυτική έννοια του όρου. Αναμεμιγμένος στο πολιτικό παιχνίδι, πίστευε πως έπρεπε να το συνκαθορίζει. Είναι η αστική ευρωπαϊκή αντίληψη που δεν τα αφήνει όλα στους πολιτικούς.  Ο άλλος μεγάλος αστός του τύπου που την είχε, ήταν ο Χρήστος Λαμπράκης.

Το συγκρότημα κινήθηκε στο χώρο του Κέντρου. Υποστήριξε το Γεώργιο Παπανδρέου αλλά διατηρούσε επαφές και με την καραμανλική δεξιά.

Ο Βελλίδης είχε μια ξεχωριστή σχέση και με το βασιλιά, τον οποίο, μάλιστα, αντιμετώπισε διακριτικά κατά τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος. Ήμουν αυτήκοος μάρτυρας του ισχυρισμού του περιβάλλοντός του ότι η σχέση αυτή εδραιώθηκε από την επίσκεψη που έκανε ο Βασιλιάς στο βελλίδη όταν, ο τελευταίος, βρισκόταν άρρωστος, από καρδιά, στο νοσοκομείο.

Ο Βελλίδης, στην εποχή της ακμής του, βοηθούσε τη Βόρεια Ελλάδα. Η ακμή της ΔΕΘ ήταν δικό του έργο. Ήταν ο «μακεδονάρχης» της εποχής του. Ήταν από τους ανθρώπους με επιρροή στην κεντρική εξουσία που ενδιαφερόταν για τον τόπο που γεννήθηκε και μεγάλωσε. Όριζε βουλευτές και υπουργούς, συμμετείχε στα παιχνίδια του παρασκηνίου για την ανατροπή ή τη διαμόρφωση κυβερνήσεων. Με το Βελλίδη, και ανθρώπους σαν το Βελλίδη, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Το είδος αυτό έχει εκλείψει. Κανένα μέσο εκτός Αθηνών δεν μπόρεσε, μετά το θάνατό του, να διαδραματίσει το ρόλο του. Ούτε και το δικό του με τους διαδόχους του. Ο ρόλος του πυλώνα είναι σύνθετος και απαιτεί ικανότητες. Ο Βελλίδης τις είχε.

Οι εφημερίδες έκλεισαν και το 1996 αλλά ξαναάνοιξαν. Η αύρα τους, όμως, είχε εξαφανιστεί. Τίποτε δεν θύμιζε το ένδοξο παρελθόν. Δεν άλλαξε μόνο ο εκδότης αλλά και το προσωπικό. Και εδώ ήταν το τραγικό λάθος. Τα μέσα ενημέρωσης είναι το όνομά τους αλλά είναι και οι άνθρωποί τους. Είναι η παράδοσή τους. Η νέα προσπάθεια ήταν θνησιγενής. Οι παλιοί έφυγαν, οι νέοι, αντί να επιδιώξουν μια ομαλή συγκατοίκηση με τους παλιούς, ήθελαν να τα αλλάξουν όλα. Ο κόσμος, ενώ περίμενε με αγωνία την επανέκδοση,  αποσβολωμένος δεν ήξερε τι κρατούσε στα χέρια του όταν οι εφημερίδες επανεκδόθηκαν. Δεν ικανοποίησαν το αναγνωστικό κοινό. Η πτώση της αυτοκρατορίας άρχισε. Φοβάμαι πως ολοκληρώθηκε, αν δεν βρεθεί κάποιος αναμορφωτής που θα τις εντάξει σε ένα σύνολο Μέσων Ενημέρωσης που όλα μαζί θα μπορούσαν να αντέξουν.

Υπάρχει και μια σημαντική ευθύνη των εργαζομένων που είναι φαινόμενο της εποχής. Η αντίληψη που κυριάρχησε στον εργασιακό χώρο ήταν η συμμετοχική. Ένα παράξενο μίγμα του ποιος αποφασίζει (ο διευθυντής ή το συνδικάτο) , απόλυτης ελευθερίας έκφρασης, αντίληψη ορθή δημοσιογραφικά αλλά χωρίς  κάποιο διευθυντικό πλαίσιο, οδηγεί στην έκδοση ενός μέσου που δεν έχει ταυτότητα. Δεν εννοώ την αναγκαία πολυφωνία σε ένα μέσο ενημέρωσης αλλά την σύνθεση εκείνη που δίνει το στίγμα. Χαμένος μέσα στις παγκοσμιοποιητικές τάσεις που θέλουν τον άνθρωπο καταναλωτή χωρίς ταυτότητα και αναφορές, η εφημερίδα ήταν ένα αποκούμπι. Ο αναγνώστης διάβαζε αυτή που του ταίριαζε. Αυτήν την ιδιαιτερότητα οι εφημερίδες την έχασαν. Ο παλιός αναγνώστης συνηθισμένος σ αυτό, άρχισε να απομακρύνεται. Και οι εφημερίδες άρχισαν να έχουν πρόβλημα. Οι νέοι προτιμούσαν το διαδίκτυο.

Υπήρξε, όμως, και μια άλλη εξέλιξη που οδήγησε, γενικότερα, τον Τύπο στην παρακμή. Στα καλά χρόνια, ο Τύπος βασιζόταν στην κυκλοφορία του. Στην αγορά του, δηλαδή, από το κοινό. Και έπρεπε να το ικανοποιήσει. Οι εφημερίδες γράφονταν για τον κόσμο που τις διάβαζε. Και αυτόν εξέφραζαν. Στη συνέχεια, τα έσοδα από τις διαφημίσεις  ήταν μεγαλύτερα από της κυκλοφορίας. Έπρεπε να ικανοποιηθούν οι διαφημιζόμενοι. Αρχίζει και νερώνει η δημοσιογραφία. Και, τέλος, όταν άρχισε η κρίση και οι ιδιοκτήτες τους έγιναν οι διάφοροι εργολάβοι και προμηθευτές του δημοσίου, δεν ενδιέφεραν ούτε η κυκλοφορία, ούτε η διαφήμιση. Αλλά, η προβολή και ικανοποίηση των ανθρώπων που εξυπηρετούν τον ιδιοκτήτη- εργολάβο ή επιχειρηματία.

Οι εφημερίδες βρίσκονται στο φάση του κώματος. Θα επιβιώσουν;

Πάντως, με το κλείσιμο των εφημερίδων του βορειοελλαδικού συγκροτήματος, υπάρχει ένα απτό και τεράστιο πρόβλημα: οικογένειες νέων ανθρώπων μένουν χωρίς οικονομική δυνατότητα επιβίωσης και η χειμαζόμενη, ήδη, δημοσιογραφία της Θεσσαλονίκης μπαίνει, ακόμη, βαθύτερα στο σκοτεινό τούνελ.

Αυτό δεν είναι καθόλου καλό νέο. Με μια δημόσια τηλεόραση που δίνει την εντύπωση ότι βγαίνει στους σκοτεινούς θαλάμους του κυβερνώντος κόμματος και με την απουσία άλλου μέσου επιρροής, υπάρχει σοβαρό πρόβλημα δημοκρατίας το οποίο δεν ξεπερνιέται με τη λογική του Πόντιου Πιλάτου.

Σ αυτό το συγκρότημα μεγάλωσα.  Αυτό το κείμενο δεν θα ήθελα να το γράψω. Δυστυχώς, συνέβη. Η ζωή τραβά δίχως τα δικά μας θέλω. Ας ελπίσουμε στην αντιστροφή των δυσάρεστων εξελίξεων.