Οι δηλώσεις του αναπληρωτή Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας τις προηγούμενες ημέρες προκάλεσαν μία δημόσια συζήτηση, δεδομένου ότι από αρκετούς θεωρήθηκαν προαναγγελία πρωτοβουλιών στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, ή τουλάχιστον δηλώσεις που σκοπό είχαν να μετρήσουν αντιδράσεις. Το εάν αυτά ισχύουν θα το δείξει ο χρόνος. Αυτό που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα είναι ότι ο Ντόκος είναι και γνώστης και ευφυής και όπως άλλωστε ο ίδιος άφησε σαφώς να εννοηθεί, όσα είπε τα είπε με άνωθεν έγκριση.
Επειδή, λοιπόν, από τις δύο δημόσιες παρεμβάσεις του αναπληρωτή Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας αναδύεται μία ολόκληρη σχολή σκέψης για τα ελληνοτουρκικά και την εθνική ασφάλεια, αξίζει να τις εξετάσουμε αναλυτικά σε τρία διαδοχικά άρθρα. Ας πιάσουμε, λοιπόν, το νήμα από την αρχή. Απαντώντας στις αντιδράσεις, ο Ντόκος είπε ότι η επίμαχη συνέντευξή του ήταν ένα είδος απάντησης σε συνέντευξη του Τούρκου πρεσβευτή στην Αθήνα, ο οποίος διαβεβαίωσε ότι η Τουρκία δεν είναι αναθεωρητική και επεκτατική δύναμη.
Από τα δύο κείμενα του αναπληρωτή Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας είναι προφανές ότι θεωρεί την ανωτέρω δήλωση του Τούρκου πρεσβευτή πολύ σημαντική, σχεδόν ένα σημάδι ότι η Άγκυρα ίσως και να αλλάζει πολιτική. Είναι, όμως, έτσι; Αυτό που δείχνει να μην κατανοεί ο Ντόκος είναι πως με τυπικούς όρους η Τουρκία δεν είναι ούτε αναθεωρητική, ούτε επεκτατική χώρα.
Μπορεί κατά καιρούς να έχουν ειπωθεί διάφορα (από τον Ερντογάν για τη συνθήκη της Λωζάννης), αλλά επισήμως η Τουρκία δεν λέει πως οι συνθήκες που καθορίζουν τα σύνορά της είναι άδικες και ως εκ τούτου πρέπει να αναθεωρηθούν. Με άλλα λόγια, η Τουρκία δεν συμπεριφέρεται όπως η Γερμανία μετά τη Συνθήκη των Βερσαλιών, ή η Βουλγαρία μετά τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου. Η Συνθήκη της Λωζάννης, άλλωστε, συνομολογήθηκε μετά από νίκη των Τούρκων και όπως είναι γνωστό οι συνθήκες που ακολουθούν τους πολέμους ευνοούν τους νικητές.
Αντί να αμφισβητεί ερμηνεύει!
Το γεγονός ότι ο τότε ωφελημένος (Τουρκία) θέλει και άλλα ισχύει, αλλά η Άγκυρα δεν ακολουθεί την παραδοσιακή πολιτική και διπλωματική ρητορική των αναθεωρητικών κρατών. Επαναλαμβάνω πως δεν λέει επισήμως ότι θέλει να αλλάξουν οι συνθήκες επειδή αδικήθηκε, έστω κι αν ειδικά οι νεοοθωμανοί οραματίζονται να ηγεμονεύσουν στον μεταοθωμανικό χώρο.
Δεδομένου ότι μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο επικράτησε διεθνώς το δόγμα της μη αλλαγής των συνόρων (Τελική Πράξη του Ελσίνκι), η Άγκυρα κατανόησε εγκαίρως ότι δεν θα είχε τύχη εάν υιοθετούσε την παραδοσιακή αναθεωρητική-επεκτατική ρητορική. Γι’ αυτό και καινοτόμησε. Αντί να αμφισβητεί τις συνθήκες, άρχισε να τις ερμηνεύει κατά τρόπο που εξυπηρετούσε τα επεκτατικά σχέδιά της, έστω κι αν η ερμηνεία της ήταν καταφανώς αυθαίρετη.
Αυτό άρχισε με τον ισχυρισμό ότι τα νησιά δεν διαθέτουν υφαλοκρηπίδα στη δεκαετία του 1970 και με άλλες διεκδικήσεις, οι οποίες είχαν κοινό παρονομαστή την επιδίωξη διχοτόμησης του Αιγαίου. Στη δεκαετία του 1990 έγινε ποιοτικό άλμα με τη θεωρία των “γκρίζων ζωνών”, όπου για πρώτη φορά ο τουρκικός επεκτατισμός διεκδίκησε όχι κυριαρχικά και διοικητικά δικαιώματα της Ελλάδας, αλλά ελληνικό έδαφος.
Η μέθοδος της Άγκυρας είναι δοκιμασμένη και τα γεγονότα δείχνουν ότι αποδίδει. Πρώτα καταγράφει δημοσίως την επεκτατική διεκδίκησή της σαν “νόμιμη απαίτηση”. Στη συνέχεια την αναγορεύει σε συστατικό στοιχείο της διπλωματικής ρητορικής της, με στόχο να καλλιεργήσει διεθνώς την εντύπωση πως πρόκειται για κάποια διαφορά. Όταν με την πάροδο του χρόνου καταφέρει να μετατρέψει στη συνείδηση της διεθνούς κοινότητας τη μονομερή επεκτατική διεκδίκησή της σε “διμερή διαφορά”, ζητάει διαπραγματεύσεις.
Πως η μία διαφορά έγινε “ελληνοτουρκικές διαφορές”
Για το πόσο αποδίδει η τουρκική τακτική φαίνεται από το γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού πολιτικού συστήματος, των Μίντια και των πανεπιστημιακών μιλάει για “ελληνοτουρκικές διαφορές”. Η παραδοσιακή ελληνική θέση ότι η μόνη διαφορά είναι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και πως όλα τα άλλα είναι μονομερείς τουρκικές επεκτατικές διεκδικήσεις έχει υποχωρήσει. Εξ ου και ο αναπληρωτή Σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας μιλάει για ελληνοτουρκικές διαφορές, όπως και το ΕΛΙΑΜΕΠ του οποίου ήταν για πολλά χρόνια διευθυντής.
Η τάση της διεθνούς κοινότητας σε περιπτώσεις διμερών διαφορών είναι να ωθεί τις δύο πλευρές σε διαπραγματεύσεις. Εκμεταλλευόμενη ακριβώς αυτή την τάση, η Άγκυρα εμφανιζόταν σαν η “διαλλακτική” πλευρά που επιδιώκει την επίλυση της “διαφοράς” με συμβιβασμό. Το γεγονός ότι από έναν τέτοιο συμβιβασμό η Τουρκία έχει μόνο να κερδίσει και η Ελλάδα έχει μόνο να χάσει μετατρεπόταν σε “λεπτομέρεια” στα μάτια της Δύσης, κριτήριο της οποίας ήταν η θεώρηση πως η γειτονική μας χώρα είναι γεωπολιτικά σημαντικότερη από την Ελλάδα.
Για να στηρίξει τον ισχυρισμό της ότι τα νησιά δεν έχουν υφαλοκρηπίδα κι ότι ένας μεγάλος αριθμός ελληνικών νησιών είναι “γκρίζες ζώνες” ή και τουρκικά, η Άγκυρα (από την εποχή του μετακεμαλικού καθεστώτος μέχρι σήμερα) επικαλείται τραβηγμένες από τα μαλλιά νομικές ερμηνείες του διεθνούς δικαίου και των υφιστάμενων συνθηκών. Γι’ αυτό οι Τούρκοι επίσημοι είναι πρόθυμοι να δηλώσουν ότι η χώρα τους δεν είναι ούτε αναθεωρητική, ούτε επεκτατική. Αυτά που διεκδικούν, άλλωστε, τα εμφανίζουν σαν δικά τους!
Σύμφωνα, λοιπόν, με τη λογική αντιστροφή που εφαρμόζει η τουρκική διπλωματία, η Τουρκία όχι δεν είναι επεκτατική, αλλά και ανέχεται τουρκικά εδάφη να βρίσκονται υπό “ελληνική κατοχή”! Ο λόγος για τις ελληνικές νησίδες (και κατοικημένες) που οι Τούρκοι χαρακτήριζαν παλαιότερα “γκρίζες ζώνες” και σήμερα “τουρκικές”. Επ’ αυτού, πάντως, ο Ντόκος είναι σαφής.
Ο Ντόκος και η “ελληνική λίμνη”
Με την ίδια λογική αντιστροφή οι Τούρκοι ισχυρίζονται ότι όχι μόνο δεν διεκδικούν ελληνική υφαλοκρηπίδα, αλλά κι ότι για να εμποδίσουν τους Έλληνες να “οικειοποιηθούν” τουρκικά δικαιώματα, ψήφισαν το περιβόητο casus belli. Την απειλή κήρυξης πολέμου σε περίπτωση που η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια την δικαιολογούν με τον ισχυρισμό ότι έτσι αποτρέπουν τους Έλληνες να μετατρέψουν το Αιγαίο σε “ελληνική λίμνη”.
Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφέρουμε πως ο Ντόκος δήλωσε ευθέως πως αντιλαμβάνεται την τουρκική ανησυχία για μετατροπή του Αιγαίου σε “ελληνική λίμνη”! Για τους Τούρκους το Αιγαίο θα μετατραπεί σε “ελληνική λίμνη” εάν η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα. Γιατί ο αναπληρωτής Σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας αποφεύγει να μας εξηγήσει τι εννοεί όταν λέει ότι αντιλαμβάνεται την τουρκική ανησυχία; Μήπως είναι ένας τρόπος να μας πει ότι η Ελλάδα πρέπει να κάνει εκπτώσεις στο δικαίωμα που της παρέχει το διεθνές δίκαιο να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια, όπως τα έχουν επεκτείνει όλες σχεδόν οι παράκτιες χώρες;
Τα «θεμέλια» της λεγόμενης Γαλάζιας Πατρίδας επιχειρεί να θέσει η Άγκυρα και μάλιστα με νομιμοφανείς διαδικασίες και εντός των Ηνωμένων Εθνών, με την επιστολή την οποία κατέθεσε στις 13 Νοεμβρίου στον ΟΗΕ, προκαλώντας την έντονη αντίδραση του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών που απέρριψε ως παράνομους τους τουρκικούς ισχυρισμούς.
Με την επιστολή του τούρκου Μονίμου Αντιπροσώπου Φεριντούν Σινιρίογλου προς τον ΓΓ του ΟΗΕ, η Τουρκία επιχειρεί στο κείμενο αυτό να συμπεριληφθούν ολοκληρωμένα όλες οι θέσεις που έχει προβάλει στο παρελθόν κυρίως μετά το 2003 (όταν υπήρξε η πρώτη τουρκική αντίδραση στην Συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Κύπρου-Αιγύπτου) και οι οποίες μέσω αυθαίρετων και μονομερών ερμηνειών του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας, θα οδηγούσαν στην υφαρπαγή ολόκληρης της ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κατά την πάγια τακτική της η Τουρκία ,πρώτα διαμορφώνει ένα έστω και έωλο νομικό υπόβαθρο των διεκδικήσεων της και κατόπιν επιδιώκει δια τις ισχύος και δια των απειλών και της βίας να το επιβάλει, προσδοκώντας ότι στην χειρότερη των περιπτώσεων θα βγει κερδισμένη από αυτό το «παιγνίδι».
Στην επιστολή αυτή ο τούρκος Διπλωμάτης και πολύ καλός γνώστης των ελληνοτουρκικών καθώς και των θεμάτων της Ανατολικής Μεσογείου απαντά στην ρηματική διακοίνωση και στην επιστολή της Κυπριακής Δημοκρατίας ( της 4ης Μαΐου και της 11ης Ιουλίου ) με την οποία κατέθεσε στον ΟΗΕ συντεταγμένες των εξωτερικών ορίων της υφαλοκρηπίδας της στο βορειοδυτικό τμήμα της (με αφορμή την «εισβολή» του FATIH για παράνομη γεώτρηση) αλλά και στην επιστολή της Ελληνίδας Μονίμου Αντιπροσώπου στον ΟΗΕ (της 25ης Απριλίου), που απέρριπτε τους τουρκικούς ισχυρισμούς που αφορούσαν την Ελλάδα.
Η Άγκυρα επίσης προβάλλοντας τον γνωστό ισχυρισμό ότι είναι η χώρα με τις «μεγαλύτερες ηπειρωτικές ακτές στην Ανατολική Μεσόγειο», επαναλαμβάνει ότι έχει ipso facto και ab initio νομικά και κυριαρχικά δικαιώματα στις θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου που βρίσκονται δυτικά του μεσημβρινού 32°16’18″E και απαιτεί, κάθε οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών δυτικά του σημείου αυτού να γίνεται σε «συμφωνία μεταξύ των επηρεαζόμενων κρατών στην περιοχή, με βάση την αρχή της ισότητας με στόχο την επίτευξη ισότιμης οριοθέτησης».
Όμως η Τουρκία κατέθεσε και συγκεκριμένες συντεταγμένες που διαμορφώνουν όπως υποστηρίζει το εξωτερικό όριο της υφαλοκρηπίδας της θέτοντας ως καταρχήν και μόνο ως προσωρινό όριο στα δυτικά τον 28ο Μεσημβρινό που διατέμνει κάθετα την Ρόδο.
Η καταρχήν διεκδίκηση της τουρκίας όπως περιγράφεται στην Ρηματική Διακοίνωση
Σε ό,τι αφορά το δυτικό όριο της υφαλοκρηπίδας της η Τουρκία δηλώνει ότι θα «καθορισθεί σύμφωνα με τον αποτέλεσμα των μελλοντικών συμφωνιών οριοθέτησης στο Αιγαίο, καθώς και στη Μεσόγειο, μεταξύ όλων των σχετιζόμενων κρατών , σύμφωνα με τις Αρχές ισότητας, λαμβάνοντας υπόψη όλες τα ειδικές και σχετικές περιστάσεις βάσει του διεθνούς δικαίου». Μια αναφορά που παραπέμπει στην ακραία διεκδίκηση για τουρκική υφαλοκρηπίδα ακόμη και νότια της Κρήτης και θαλάσσια σύνορα μεταξύ Τουρκίας και …Λιβύης, με αντίστοιχο εκμηδενισμό της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Με τις συντεταγμένες τις οποίες συμπεριέλαβε ως συνημμένες στην επιστολή του ο κ. Σινιρίογλου επιχειρείται η νομιμοποίηση της παράνομης οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και ψευδοκράτους και συγχρόνως «διαγράφεται» όλη η ελληνική και κυπριακή υφαλοκρηπίδα καθώς η Τουρκία αναγνωρίζει μέσω παράδοξων και αυθαίρετων ερμηνειών, τόσο στα ελληνικά νησιά (Καστελόριζο, Ρω, Ρόδο, Κάσο Κάρπαθο, Κρήτη) αλλά και στην ίδια την Κύπρο θαλάσσιες ζώνες μόνο στα χωρικά τους ύδατα (6 ν.μ. για τα ελληνικά νησιά και 12 ν.μ για την Κύπρο). Και όλη η υπόλοιπη υφαλοκρηπίδα της Ανατολικής Μεσογείου θα πρέπει να διαμοιρασθεί μεταξύ της Τουρκίας και της Αιγύπτου βάσει της μέσης γραμμής.
Όμως ακριβώς αυτή την Αρχή της μέσης γραμμής που εφαρμόζει για τον διαμοιρασμό της υφαλοκρηπίδας με την Αίγυπτο , στην ίδια επιστολή εμφανίζεται να την απορρίπτει σε ότι αφορά στην Ελλάδα η οποία με την επιστολή της 25ης Απριλίου είχε επικαλεσθεί την Αρχή της ίσης απόστασης/μέσης γραμμής για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών μεταξύ χωρών με έναντι ακτές.
Στην ανακοίνωση του το Ελληνικό ΥΠΕΞ, επισημαίνεται ακόμη ότι τα νησιά έχουν πλήρη δικαιώματα ανεξαρτήτως μεγέθους και ότι παραμένει βασική αρχή για την οριοθέτηση αυτή της ίσης απόστασης/μέσης γραμμής.
Επίσης σε ότι αφορά τις αναφορές περί οριοθέτησης δυτικά του 28ου Μεσημβρινού το ελληνικό ΥΠΕΞ επισημαίνει ότι «συνιστούν ανοικτή παρέμβαση στο δικαίωμα της Ελλάδος να συνομολογεί συμφωνίες οριοθέτησης με τρίτα κράτη».
Και επισημαίνεται ακόμη ότι οι τουρκικοί ισχυρισμοί κι οι συντεταγμένες είναι νομικά αβάσιμοι εσφαλμένοι και αυθαίρετοι στον βαθμό που παραβιάζουν κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας.
Η Αθήνα καλεί την Τουρκία να αναθεωρήσει τη στάση της και να συμμορφωθεί με το Δίκαιο της Θάλασσας προς όφελος της σταθερότητας και συνεργασίας στην περιοχή.
Το ερώτημα πλέον που απασχολεί και την ελληνική κυβέρνηση είναι εάν η κίνηση αυτή της Τουρκίας στον ΟΗΕ έγινε για την «κατοχύρωση» των ακραίων και αυθαίρετων θέσεων της ή αποτελεί το πρώτο βήμα για κινήσεις που θα έχουν στόχο την ευθεία και έμπρακτη αμφισβήτηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, που θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε μια σοβαρή και επικίνδυνη κλιμάκωση της ήδη υπάρχουσας έντασης.
Η οριοθέτηση με πλήρη επήρεια των νησιών
Επιστολή της 13ης Νοεμβρίου 2019 του Μονίμου Αντιπροσώπου της Τουρκίας στα Ηνωμένα Έθνη προς τον Γενικό Γραμματέα
«Αναφορικά με την επιστολή της 25ης Απριλίου 2019 (A / 73/850-S / 2019/344) του Επιτετραμμένου της μόνιμης αποστολής της Ελλάδας, της προφορικής διακοίνωσης της ελληνοκυπριακής Διοίκησης της 4ης Μαΐου 2019 και της επιστολής της 11ης Ιουλίου 2019 (Α / 73/944-S / 2019/564) του αντιπροσώπου της ελληνοκυπριακής Διοίκησης απευθυνόμενος στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών και υπενθυμίζοντας τις πολυάριθμες επιστολές και διακοινώσεις της Τουρκίας, θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σας στις ακόλουθες σκέψεις.
Καταρχάς, θα ήθελα να επαναλάβω ότι η Τουρκία, ως η χώρα με τις μεγαλύτερες ηπειρωτικές ακτές στην Ανατολική Μεσόγειο, έχει ήδη υποβάλει στα Ηνωμένα Έθνη, μεταξύ άλλων, μέσω των Διακοινώσεων της Μόνιμης Αποστολής της Τουρκίας 2004 / Turkuno DT / 4739, της 2ας Μαρτίου 2004, 2005 / Turkuno DT / 16390, με ημερομηνία 4 Οκτωβρίου 2005, αριθ. 2013/14136816/22273 της 12ης Μαρτίου 2013 και επιστολές με ημερομηνία 25 Απριλίου 2014 (A / 68/857) και στις 18 Μαρτίου 2019 (A / 73/804), καθώς και στα πολυάριθμα έγγραφα και επιστολές της Μόνιμης Αντιπροσωπείας που έχουν επίσης δημοσιευθεί στην ιστοσελίδα του τμήματος θαλάσσιων υποθέσεων και του Δικαίου της Θάλασσας, όπως και στο σχετικό Δελτίο Δικαίου της Θάλασσας (Law of the Sea Bulletins), ότι η Τουρκία έχει ipso facto και ab initio νομικά και κυριαρχικά δικαιώματα στις θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου που βρίσκονται δυτικά του μεσημβρινού 32°16’18″E.
Όπως επανέλαβε η Τουρκία σε διάφορες περιστάσεις, η οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας, πέραν των δυτικών τμημάτων του γεωγραφικού μήκους 32°16’18″E., θα πρέπει να πραγματοποιείται σε συμφωνία μεταξύ των επηρεαζόμενων κρατών στην περιοχή, με βάση την αρχή της ισότητας με στόχο την επίτευξη ισότιμης οριοθέτησης.
Από αυτή την άποψη, βάσει του διεθνούς δικαίου, η Τουρκία θεωρεί ότι τα εξωτερικά όρια της τουρκικής υφαλοκρηπίδας στις προαναφερθείσες θαλάσσιες περιοχές ακολουθούν τη διάμεση γραμμή μεταξύ των ακτών της Τουρκίας και της Αιγύπτου, με το σημείο δυτικά των 28 ° 00’00 “E ,να καθορισθεί σύμφωνα με τον αποτέλεσμα των μελλοντικών συμφωνιών οριοθέτησης στο Αιγαίο, καθώς και στη Μεσόγειο, μεταξύ όλων των σχετιζόμενων κρατών , σύμφωνα με τις Αρχές ισότητας, λαμβάνοντας υπόψη όλες τα ειδικές και σχετικές περιστάσεις βάσει του διεθνούς δικαίου.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η Τουρκία απορρίπτει συνολικά τη μονομερή κατάθεση από την ελληνοκυπριακή Διοίκηση ενός καταλόγου γεωγραφικών συντεταγμένων, συνοδευόμενου από έναν ενδεικτικό χάρτη (όπως εκδόθηκε στην εγκύκλιο ανακοίνωση της Διεύθυνσης Θαλάσσιων Υποθέσεων και του Δικαίου της Θάλασσας / Γραφείο Νομικών Υποθέσεων της 7ης Μαΐου 2019), σχετικά με τα βόρεια και βορειοδυτικά εξωτερικά όρια της λεγόμενης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και την υφαλοκρηπίδα της ελληνοκυπριακής Διοίκησης. Η Τουρκία απορρίπτει, επίσης, την επιστολή της 25ης Απριλίου 2019 του Επιτετραμμένου της Ελλάδας, η οποία, αντίθετα με το διεθνές δίκαιο, απαιτεί την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας ή της Αποκλειστικής Οικονομικής ζώνης μεταξύ κρατών με αντίθετες ακτές (τόσο ηπειρωτικές όσο και νησιωτικές) και προνοεί ότι θα πρέπει να πραγματοποιούνται με βάση την αρχή της ίσης απόστασης /μέσης γραμμής.
Σύμφωνα με τους σχετικούς κανόνες του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των άρθρων 74 παράγραφος 1 και 83 παράγραφος 1, που αντικατοπτρίζουν το εθιμικό διεθνές δίκαιο, της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών του 1982 για το δίκαιο της θάλασσας, η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας ή της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης μεταξύ κρατών με απέναντι ή παρακείμενες ακτές πραγματοποιείται με συμφωνία βάσει του διεθνούς δικαίου, όπως αναφέρεται στο άρθρο 38 του Καταστατικού του Διεθνούς Δικαστηρίου, προκειμένου να επιτευχθεί μια δίκαιη λύση. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της πρακτικής των κρατών, του εθιμικού διεθνούς δικαίου, των διεθνών δικαστικών αποφάσεων και της νομολογίας, η μέθοδος ίσης απόστασης /μέσης γραμμής εφαρμόζεται μόνο όταν η εφαρμογή της δεν παραμορφώνει την ισότιμη οριοθέτηση.
Η Τουρκία επαναλαμβάνει για άλλη μια φορά ότι είναι έτοιμη σήμερα, όπως και στο παρελθόν, να υποστηρίξει πλήρως την εξασφάλιση δίκαιης, ισότιμης και ειρηνικής επίλυσης όλων των εκκρεμών ζητημάτων, συμπεριλαμβανομένης της δίκαιης οριοθέτησης των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας με όλα τα σχετικά παράκτια κράτη που αναγνωρίζει και με τα οποία έχει διπλωματικές σχέσεις, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, προκειμένου να συμβάλει περαιτέρω στη σταθερότητα και την ειρήνη και ευημερία ολόκληρης της λεκάνης της Μεσογείου. Όσον αφορά στο δυτικό τμήμα της Κύπρου, αυτό θα ήταν δυνατό μόνο μετά από μια συνολική πολιτική διευθέτηση.
Ενόψει των ανωτέρω, επισυνάπτεται κατάλογος γεωγραφικών συντεταγμένων σχετικά με τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου η Τουρκία ασκεί αυτοδικαίως και αποκλειστικά κυριαρχικά δικαιώματα και δικαιοδοσία που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.
Θα ήμουν ευγνώμων εάν η παρούσα επιστολή και το παράρτημά της θα μπορούσαν να κυκλοφορήσουν ως έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης, στα σημεία 41 και 74 της ημερήσιας διάταξης και να δημοσιευθούν στον δικτυακό χώρο της Διεύθυνσης Ωκεανών και Δικαίου της Θάλασσας, καθώς και στην επόμενη έκδοση του Law of the Sea Bulletin.
Turkey was able to circumvent a US export ban on killer drones with the help of a missile component first developed in the UK, allowing Ankara to become an emerging power in the lethal technology, which experts warn is dangerously proliferating.
The vital assistance from a factory in Brighton has helped Turkey on its way to become the second biggest user of armed drones in the world – one of a number of countries emulating methods first used by the US in its “war on terror”.
Turkish Bayraktar TB2 drones were heavily used in Ankara’s three operations to date against Kurdish-led forces in Syria, responsible for the killing of 449 individuals in one of them, amounting to a fifth of the officially declared fatalities.
But while the armed Bayraktar TB2 drones are manufactured by a Turkish company, they could not have been developed without the Hornet missile rack, which was devised and supplied by EDO MBM Technology, located on the outskirts of Brighton, somewhere around 2015.
An article in Jane’s Defence Review from May 2016 shows the Hornet was supplied to the Bayraktar TB2’s manufacturer Baykar at the crucial initial development stage. The Turkish company went on to develop its own missile racks.
Four years on, Turkey’s security forces run a fleet of 86 armed TB2s and the country is a fast emerging player in drone usage worldwide, a field that was dominated by the US and, to a lesser extent, the UK and Israel until three or four four years ago.
The Turkish president, Recep Tayyip Erdoğan, signs a Bayraktar Akıncı drone at an aerospace festival in Istanbul this month. Photograph: Anadolu Agency via Getty Images
Chris Cole, the director of Drone Wars UK, said: “What we are seeing is countries like Turkey becoming a major player in drone usage, which is, like the US, prepared to engage in targeted killing outside its own borders.”
Turkish TB2 drones, meanwhile, have been used in response by their opponents, the internationally recognised government based in Tripoli – in a conflict in which dozens of people have been killed by drone strikes.
The Turkish government’s goal had long been to deploy drones against the Kurdish PKK separatists who have been engaged in a long-running violent insurgency in the south-east of the country, near its borders with Syria and Iraq.
Fighters from the Kurdish-led Syrian Democratic Forces pose for a photo with the US flag after a ceremony announcing the defeat of Islamic State in Baghouz in March. Photograph: Chris McGrath/Getty Images
A US diplomatic cable from 2009, part of the WikiLeaks disclosures, written by the country’s then ambassador to Turkey, James Jeffrey, reports: “Turkey seeks to acquire, on an urgent basis, its own UAV [unmanned aerial vehicle, ie a drone] capability to be able to continue anti-PKK ops without US assistance.”
Recep Tayyip Erdoğan, who was Turkey’s prime minister at the time, led several attempts to buy Predator drones from the US, but these were rebuffed by Congress, which had to approve the sales, forcing Ankara into an alternative approach.
Turkey then began its own development programmes, in large part masterminded by Selçuk Bayraktar, an ambitious former MIT PhD student, who is now married to Erdoğan’s youngest daughter, Sümeyye.
The key breakthrough came in December 2015, when Bayraktar successfully test-fired a rocket from its TB2 drone for the first time.
Play Video
0:15
Test flight of Bayraktar TB2 in December 2015 – video
It is a sophisticated piece of equipment, described by some experts as “the intelligent hand” that ensures that munitions fired from a drone are released properly away from the drone and onto the target coordinates specified.
Patents were first filed by EDO in the UK in 2014 and in the EU and Turkey a year later, as shown in a dossier of evidence collected by Ceri Gibbons, a researcher with the Brighton Against the Arms Trade campaign group, which has been verified by the Guardian.
EDO MBM is owned by the US company L3 Harris, the world’s sixth-largest defence contractor. But because EDO MBM is located in the UK it is subject to British and not US arms regulations, meaning it could legally export the critical bomb rack.
Neither L3 Harris nor Baykar would comment on their technology or relationship.
Barry Gardiner, Labour’s international trade spokesman, said he was concerned about UK arms sales to Turkey. The party would make “root and branch reforms to arms export controls to ensure British made weapons are not used to kill innocent civilians”, he added.
A still from a promotional video that shows the Bayraktar TB2 drone targeting a portrait of the PKK founder, Abdullah Öcalan. Photograph: Baykar Technologies
The Bayraktar TB2 drone has revolutionised Ankara’s operations against the PKK in south-east Turkey and in northern Iraq, severely limiting the group’s movements. Capable of 24-hour flights at an altitude of 7,300 metres and carrying a payload of 150kg, the TB2 is well-armed and is a source of Turkish national pride.
Video footage of a TB2 destroying a huge portrait of the PKK founder, Abdullah Öcalan, on Darmiq mountain near Afrin was widely celebrated across the country – so much so that it even led to the creation of a smartphone game where the player can operate an armed drone in Afrin, a Kurdish region in Syria until Turkey occupied it in 2018.
Since you’re here…
… we have a small favour to ask. More people, like you, are reading and supporting the Guardian’s independent, investigative journalism than ever before. And unlike many news organisations, we made the choice to keep our reporting open for all, regardless of where they live or what they can afford to pay.
The Guardian will engage with the most critical issues of our time – from the escalating climate catastrophe to widespread inequality to the influence of big tech on our lives. At a time when factual information is a necessity, we believe that each of us, around the world, deserves access to accurate reporting with integrity at its heart.
Our editorial independence means we set our own agenda and voice our own opinions. Guardian journalism is free from commercial and political bias and not influenced by billionaire owners or shareholders. This means we can give a voice to those less heard, explore where others turn away, and rigorously challenge those in power.
We hope you will consider supporting us today. We need your support to keep delivering quality journalism that’s open and independent. Every reader contribution, however big or small, is so valuable. Support The Guardian from as little as €1 – and it only takes a minute. Thank you.
Πραγματοποιήθηκε το ανεπίσημο δείπνο μεταξύ του ΓΓ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Αναστασιάδη και του Τουρκοκύπριου ηγέτη Μουσταφά Ακιντζί, στο Βερολίνο. ΦΩΤΟ ΗΝΩΜΕΝΑ ΕΘΝΗ
Του ΚΩΣΤΑ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ
Το δείπνο στο Βερολίνο έχει προκαλέσει νέα κινητικότητα στο Κυπριακό, χωρίς όμως να καθορίζεται το επόμενο βήμα, το οποίο παραμένει μετέωρο. Το επόμενο βήμα θα το καθορίσει η κατοχική Τουρκία, η οποία σαφώς και δεν ενδιαφέρεται για εξελίξεις πριν από τις ψευδοεκλογές στα κατεχόμενα, που χρονικά τοποθετούνται τον Απρίλιο του 2020.
Σημειώνεται συναφώς πως η Τουρκία πέτυχε κι αυτό που επιδίωκε, τη σύγκληση άτυπης Πενταμερούς Διάσκεψης συν ένας, που θα είναι τα Ηνωμένα Έθνη και όχι η Ε.Ε.
Η δήλωση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, μετά το δείπνο με τον Πρόεδρο Αναστασιάδη και τον κατοχικό ηγέτη, Μουσταφά Ακιντζί επιχειρεί να ισορροπήσει μεταξύ των διαφορετικών απόψεων και επιδιώξεων.
Καταγράφεται στη δήλωση η δέσμευση των Αναστασιάδη και Ακιντζί, για τη μορφή της λύσης και για τις παραμέτρους των όρων αναφοράς. Αυτό εξυπηρετεί και τους δυο. Ο Πρόεδρος Αναστασιάδης αγοράζει χρόνο, αντιμετωπίζει εσωτερικά μουρμουρητά από ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ ενώ ο Ακιντζί θα χρησιμοποιήσει τη δήλωση στον… προεκλογικό του. Μόνο με κινητικότητα στο Κυπριακό έχει μέλλον, όπως έχει αποδειχθεί.
Με τη δήλωση Γκουτέρες προκύπτουν τα εξής:
Πρώτο, κλειδώνεται η κοινή δήλωση Αναστασιάδη και Έρογλου της 11ης Φεβρουαρίου 2014, η οποία αναδεικνύει το διαχωρισμό.
Σημειώνεται πως στην δήλωση Αναστασιάδη και Έρογλου, μεταξύ άλλων αναφέρονταν τα εξής:
«Η ενωμένη Κύπρος, ως μέλος των Ηνωμένων Εθνών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα έχει μια και μόνη διεθνή νομική προσωπικότητα και μια και μόνη κυριαρχία, η οποία καθορίζεται ως η κυριαρχία που απολαμβάνουν όλα τα κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών υπό τον χάρτη του ΟΗΕ και η οποία προέρχεται εξίσου από Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους. Θα υπάρχει μια και μόνη κυπριακή ιθαγένεια, που θα ρυθμίζεται από την ομοσπονδιακή νομοθεσία. Όλοι οι πολίτες της ενωμένης Κύπρου θα είναι ταυτόχρονα πολίτες είτε της ελληνοκυπριακής συνιστώσας πολιτείας είτε της τουρκοκυπριακής συνιστώσας πολιτείας».
Επί τούτου, σε συνέντευξη στο γράφων, στο «Φιλελεύθερο», ο πρώην Δικαστής του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και πρώην Πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Γεώργιος Πικής ( Φεβρουάριος 2014) ανέφερε:
«Η διακριτή ταυτότητα του υπό γένεση κράτους συνιστά στοιχείο το οποίο ταυτίζει τη λύση με συνομοσπονδία και όχι ομοσπονδία. Εισάγεται φυλετικός και θρησκευτικός διαχωρισμός και ξεχωριστή ταυτότητα των πολιτών εκατέρου στοιχείου. Η μία ιθαγένεια, η μία κυριαρχία, η μια διεθνής προσωπικότητα δεν αμβλύνει αυτή την πτυχή της συμφωνίας που ανάγεται στην εσωτερική λειτουργία και διακυβέρνηση των συμβαλλόμενων κρατών. Ρητά υπογραμμίζεται στη συμφωνία ότι κοινή κυριαρχία, ιθαγένεια και μια διεθνής προσωπικότητα εκπηγάζει εξίσου, από ελληνοκύπριους και τουρκοκύπριους, τουτέστιν από τη διακριτή ταυτότητα των μελών των δύο συμβαλλομένων. Το γεγονός και μόνο ότι η συμφωνία συνομολογείται μεταξύ συνιστώντων κρατών υποδηλώνει τη γένεση συνομοσπονδίας»
Δεύτερον, στη δήλωση Γκουτέρες αναφέρεται στο ψήφισμα 761 του 1991 σε σχέση με την πολιτική ισότητα. Στο ψήφισμα υιοθετείται αναφορά από την έκθεση του Γενικού Γραμματέα ημερομηνίας 8 Μαρτίου 1990 (S/21183), ( 11η παράγραφος του παραρτήματος I) που καθορίζει την πολιτική ισότητα:
«Η πολιτική ισότητα των δυο κοινοτήτων στην ομοσπονδία και η δικοινοτική φύση της ομοσπονδίας πρέπει να αναγνωρισθούν. Ενώ η πολιτική ισότητα δεν σημαίνει ίση αριθμητική συμμετοχή σε όλα τα ομοσπονδιακά κυβερνητικά όργανα και τη διοίκηση πρέπει να αντανακλάται, μεταξύ άλλων, με διάφορους τρόπους: στην ανάγκη όπως το ομοσπονδιακό σύνταγμα του κράτους της Κύπρου πρέπει να εγκρίνεται ή να τροποποιείται με τη σύμφωνη γνώμη των δυο κοινοτήτων, στην αποτελεσματική συμμετοχή και των δυο κοινοτήτων σε όλα τα όργανα και τις αποφάσεις της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, σε εγγυήσεις που να διασφαλίζουν ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν θα έχει εξουσίες να υιοθετεί οποιαδήποτε μέτρα εναντίον μιας κοινότητας και στην ισότητα και τις ταυτόσημες εξουσίες και λειτουργίες των δυο ομόσπονδων κρατών».
Η αναφορά αυτή σαφώς και προδιαγράφει τα περί βέτο και θετικής ψήφου στα οποία επιμένει η τουρκική πλευρά. Όπως γίνεται αντιληπτό η ελληνική πλευρά θα επικεντρωθεί στην αναφορά ότι «η πολιτική ισότητα δεν είναι αριθμητική» και η τουρκική στην ερμηνεία της «αποτελεσματικής συμμετοχής».
Η δήλωση Ντόκου για συνεκμετάλλευση υπό προϋποθέσεις, προκάλεσε αντιδράσεις. Δεν γνωρίζω αν πρόθεση του αναπληρωτή Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας ήταν να ανοίξει μία δημόσια συζήτηση για το ζήτημα, αλλά αυτό συνέβη, υποχρεώνοντάς τον να επανέλθει για να απαντήσει σε κριτικές και να δώσει εξηγήσεις. Με τα όσα είπε, όμως, θα ασχοληθώ σε επόμενο άρθρο.
Προς το παρόν και με αφορμή αυτήν ακριβώς τη συζήτηση, θεώρησα ότι αξίζει να υπενθυμίσω-παραθέσω ένα ρεπορτάζ μου που είχα δημοσιεύσει στην “Καθημερινή” στις 4 Ιουνίου 2006 με τίτλο “Στα πρόθυρα της Χάγης το 2003 – Αθήνα και Άγκυρα είχαν καταλήξει σε κείμενο συνυποσχετικού, αλλά η συμφωνία ναυάγησε την τελευταία στιγμή”. Εκείνο το ρεπορτάζ, χρήσιμο και για να διαβάσουμε τα σημερινά, είχε ως εξής:
«Ήταν, ίσως, το πιο καλοφυλαγμένο μυστικό. Έχουν περάσει αρκετά χρόνια από την έναρξη των ελληνοτουρκικών διερευνητικών επαφών μεταξύ των πολιτικών διευθυντών των δύο υπουργείων Εξωτερικών και δεν είχε διαρρεύσει το παραμικρό για το τεράστιο υλικό που έχει συγκεντρωθεί από τους 34 γύρους των άτυπων διμερών διαπραγματεύσεων. Η “Κ” αποκαλύπτει σήμερα ότι την άνοιξη του 2003 οι δύο πλευρές έφθασαν σε συμφωνία για την παραπομπή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, η οποία ναυάγησε την τελευταία στιγμή για λόγους που περιγράφονται παρακάτω.
»Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή, όταν ξεκίνησαν οι διερευνητικές συνομιλίες στην αρχή της δεκαετίας. Σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες, ο πρέσβης Αναστάσιος Σκοπελίτης έθεσε από νωρίς το ζήτημα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας, προτείνοντας την παραπομπή στη Χάγη. Στην τέταρτη συνάντησή τους, ο πρέσβης Ουγούρ Ζιγιάλ, που θεωρείται ικανότατος διπλωμάτης και απολαμβάνει της πλήρους εμπιστοσύνης της τουρκικής στρατογραφειοκρατίας, επικαλέσθηκε σειρά αποφάσεων του Διεθνούς Δικαστηρίου για να πείσει τον συνομιλητή του ότι δεν είναι καθόλου βέβαιον πως η απόφαση θα είναι ευνοϊκή για τις ελληνικές θέσεις.
»Πράγματι, η νομολογία της Χάγης είναι κατά κανόνα δυσμενής για την υφαλοκρηπίδα των νησιών, παρότι η σύμβαση του Μοντέγκο Μπέι προβλέπει ρητά ότι τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα και δεν υπαινίσσεται πουθενά ότι αυτή είναι ασθενέστερη της αντίστοιχης των ηπειρωτικών περιοχών. Παρ’ όλα αυτά, επειδή η υφαλοκρηπίδα είναι κυριαρχικό δικαίωμα οικονομικού χαρακτήρα, το Διεθνές Δικαστήριο διολισθαίνει συχνά στην αρχή της “ευθυδικίας”. Ενδεικτικές οι αποφάσεις για την διαφορά Λιβύης-Τυνησίας και για τη διαφορά Κατάρ-Μπαχρέιν. Ειδικά για τη δεύτερη απόφαση, ο Τούρκος διπλωμάτης υπενθύμισε ότι το Δικαστήριο παρέκαμψε να συνυπολογίσει κάποια νησίδα. Αυτό συνέβη πραγματικά, αλλά από τους νομικούς κύκλους θεωρείται γκάφα.
Κοιτάσματα πετρελαίου
»Στην πορεία των συνομιλιών, ο Τούρκος διπλωμάτης αντιπρότεινε οι δύο πλευρές να αναζητήσουν στο πλαίσιο των διερευνητικών επαφών μια επί της ουσίας συμφωνία σχετικά με την υφαλοκρηπίδα. Εάν τα κατάφερναν, θα την αποτύπωναν σ’ ένα συνυποσχετικό, το οποίο και θα καθοδηγούσε το Δικαστήριο σε μια σχεδόν προκαθορισμένη απόφαση. Με τη σφραγίδα της Χάγης, η συμφωνία τους θα περνούσε ευκολότερα στην κοινή γνώμη.
»Ο Ουγούρ Ζιγιάλ εμφανίσθηκε ευέλικτος όσον αφορά το ποσοστό που δικαιούται η Τουρκία στην υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου. Ας σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τους ελληνικούς υπολογισμούς, το ποσοστό αυτό είναι περίπου 18%, ενώ σύμφωνα με τους τουρκικούς υπολογισμούς 23%. Για την Άγκυρα, το κρίσιμο ζήτημα ήταν να εφαρμοσθεί η αρχή της “συνεκτικής εκμετάλλευσης”. Με το επιχείρημα ότι η διάσπαρτη υφαλοκρηπίδα στο ανατολικό Αιγαίο δεν είναι πρακτικά εκμεταλλεύσιμη, ζητούσε να της δοθεί συγκεντρωμένη. Και μάλιστα στο βόρειο Αιγαίο, όπου υπάρχουν εκτεταμένα διεθνή ύδατα κι αντίστοιχη υφαλοκρηπίδα.
»Ας σημειωθεί ότι σ’ εκείνη τη θαλάσσια περιοχή πιθανολογείται βασίμως η ύπαρξη κοιτασμάτων πετρελαίου. Η περιοχή ορίζεται (πάντα στα διεθνή ύδατα) από το Αγιον Ορος και τη Σιθωνία, τη Σκύρο, τη νησίδα Καλόγεροι (δυτικά της Χίου), τη Λέσβο και τον Αγιο Ευστράτιο. Ο Ουγούρ Ζιγιάλ, επικαλούμενος την ανάγκη της «συνεκτικής εκμετάλλευσης», πρότεινε η υφαλοκρηπίδα αυτής της περιοχής ή να μοιρασθεί μεταξύ των δύο χωρών ή να αποτελέσει αντικείμενο συνεκμετάλλευσης, σύμφωνα πάντα με προκαθορισμένα ποσοστά.
Το συνυποσχετικό
»Όπως επισημαίνουν ανώτατοι διπλωματικοί κύκλοι, πάγιος στόχος της Τουρκίας, όχι μόνο για οικονομικούς, αλλά και για γεωπολιτικούς λόγους, ήταν και παραμένει να αποκτήσει υφαλοκρηπίδα στα δυτικά των ελληνικών νησιών Λήμνου, Λέσβου και Χίου και κατά μία έννοια να τα εγκλωβίσει. Η πρόταση Ζιγιάλ ζητούσε να καθοδηγηθεί το Διεθνές Δικαστήριο προς μια τέτοια απόφαση, η οποία θα ρύθμιζε το συγκεκριμένο ζήτημα, αλλά δεν θα έκλεινε το ελληνοτουρκικό μέτωπο.
»Αυτό κατέστη πρόδηλο την άνοιξη του 2003, στην 27η συνάντηση των δύο πολιτικών διευθυντών. Τότε, οι άτυπες διαπραγματεύσεις για τη συνυπογραφή συνυποσχετικού με σκοπό την παραπομπή στη Χάγη είχαν ολοκληρωθεί επιτυχώς. Οι δύο πλευρές ζητούσαν από το Διεθνές Δικαστήριο να οριοθετήσει την υφαλοκρηπίδα. Ας σημειωθεί ότι μέχρι τότε η Ελλάδα δεν ζητούσε γενικά οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου, αλλά ορισμένων περιοχών της. Και πιο συγκεκριμένα, στη θαλάσσια προέκταση της συνοριακής γραμμής στον Έβρο και στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ των ελληνικών νησιών του ανατολικού Αιγαίου και των μικρασιατικών παραλίων.
»Συγκρινόμενο μ’ αυτή την πάγια θέση, το συνυποσχετικό εκείνο συνιστούσε μια μεγάλη ελληνική υποχώρηση. Σ’ αυτό, επίσης, αναφερόταν ρητά ότι οι δύο πλευρές συναινούσαν να επιλυθούν από το Διεθνές Δικαστήριο και όλα τα “παρεμπίπτοντα ζητήματα”. Ας σημειωθεί ότι η Αθήνα δεν έθεσε θέμα στην Άγκυρα να αναγνωρίσει τη γενική δικαιοδοσία του Δικαστηρίου.
»Όταν ο Αναστάσιος Σκοπελίτης είχε ζητήσει διευκρινίσεις για το ποια είναι τα παρεμπίπτοντα ζητήματα, ο συνομιλητής του είχε αποφύγει να τα κατονομάσει, δηλώνοντας γενικώς ότι η Άγκυρα θα έχει το δικαίωμα να θέσει όποιο ζήτημα αυτή νομίζει. Και βεβαίως το Δικαστήριο θα κρίνει εάν αυτά που θα τεθούν από την τουρκική πλευρά είναι ή όχι παρεμπίπτοντα. Ο Τούρκος πρέσβης, μάλιστα, αποσαφήνισε ότι η χώρα του θα διατηρήσει ακέραιες τις θέσεις της, εάν το Δικαστήριο τα κρίνει μη παρεμπίπτοντα και αρνηθεί να γνωμοδοτήσει επί της ουσίας.
Η ελληνική ολιγωρία, οι “γκρίζες ζώνες” και… τα παρεμπίπτοντα
»Η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, είναι χρήσιμο να αναφερθεί, συναρτάται ευθέως με το εύρος των χωρικών υδάτων. Γι’ αυτό και ο πρέσβης Αναστάσιος Σκοπελίτης έθεσε από νωρίς το δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια. Η αντίδραση του Ουγούρ Ζιγιάλ ήταν ότι δεν μπορεί να συζητήσει αυτό το ζήτημα, επειδή υπάρχει η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης πως μια τέτοια ενέργεια αποτελεί αιτία πολέμου.
»Αρκετά αργότερα, όμως, κυρίως με πρωτοβουλία της ελληνικής πλευράς, συζητήθηκαν διάφορες προτάσεις, κοινός παρανομαστής των οποίων ήταν το εύρος των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο να ποικίλλει από έξι μέχρι δώδεκα μίλια. Σε λίγες περιοχές, κυρίως στο βορειοδυτικό Αιγαίο, όπου η επέκταση δεν επηρεάζει τις τουρκικές διεκδικήσεις, θα εφαρμοζόταν ο κανόνας των 12 μιλίων. Στο νότιο και κυρίως στο ανατολικό Αιγαίο, όμως, όπου η επέκταση επηρεάζει και το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας και το εύρος του διεθνούς εναερίου χώρου που χρησιμοποιούν τα τουρκικά μαχητικά, τα ελληνικά χωρικά ύδατα θα παρέμεναν στα έξι μίλια, χωρίς βεβαίως να υπάρχει δυνατότητα μελλοντικής επέκτασης.
»Σύμφωνα πάντα με αξιόπιστες πληροφορίες, η φόρμουλα αυτή αποτέλεσε αντικείμενο και των πιο πρόσφατων διερευνητικών επαφών. Συζητήθηκε, μάλιστα, και μεταξύ των κ. Κώστα Καραμανλή και Ταγίπ Ερντογάν, αλλά ενώ αρχικά υπήρχαν ενδείξεις ότι η Άγκυρα θα προχωρούσε την διαπραγμάτευση προς αυτή την κατεύθυνση, τελικώς δεν συνέβη.
»Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι η Αθήνα έχει επιδείξει μια απαράδεκτη ολιγωρία. Υπενθυμίζουμε ότι η Τουρκία έχει και στο Εύξεινο Πόντο και στη Μεσόγειο χωρικά ύδατα 12 μιλίων. Αλλά και στο Αιγαίο, όπου για προφανείς λόγους έχει έξι μίλια, εφάρμοσε τον κανόνα των “ευθειών γραμμών βάσης”. Σύμφωνα μ’ αυτόν, μια χώρα έχει νόμιμο δικαίωμα να κλείσει κόλπους που έχουν άνοιγμα μέχρι 24 μίλια. Δεν είναι μόνο ότι το εσωτερικό τους θεωρείται επικράτεια. Είναι και ότι τα χωρικά ύδατα υπολογίζονται από το άνοιγμά του και πέρα.
»Η Ελλάδα συνεχίζει ανεξήγητα να ακολουθεί τον κανόνα της ακτογραμμής, που έχει εγκαταλειφθεί ως ασύμφορος απ’ όλες τις άλλες χώρες. Εάν υιοθετούσε τις «ευθείες γραμμές βάσης», για τις οποίες δεν έχει εκφρασθεί καμία αντίρρηση από πουθενά, θα αύξανε σημαντικά την έκταση των χωρικών της υδάτων, χωρίς να επεκτείνει το εύρος τους.
The Turkish Council of State recently approved a decision on the “Kariye Museum.” Originally a Byzantine Greek church in Constantinople (Istanbul), it was converted into a mosque by the Ottoman Turks. According to the new ruling, the former church is to be converted into a mosque again.
This decision could also pave the way for the conversion of Hagia Sophia, built as a basilica and now a museum, into a mosque, according to a report published on November 5 by the pro-government Turkish newspaper, Yeni Safak.
“Through a decision by the Council of Ministers on August 29, 1945, many mosques and masjids, including the Kariye Mosque, were allocated to the Ministry of National Education as museums and museum depots whose maintenance and repair expenses were to be paid from the state budget,” said the newspaper.
However, to overturn the change-of-status of Kariye Museum, the Association of Permanent Foundations and Service to Historical Artifacts and the Environment filed a lawsuit in 2005, requesting the cancellation of the decision.
According to Yeni Safak, the final verdict of the Council of State noted that;
“The Kariye mosque… is one of the public immovables belonging to the Fatih Sultan Mehmet Foundation.
“Immovables are public property established for direct charitable services such as places of worship, hospitals, and soup kitchens, and the provisions of private property cannot be applied to them. These charitable public immovables cannot be allocated to be used for a purpose other than the use specified by the [Fatih sultan Mehmet] Foundation.”
The Kariye Museum, however, was originally an Orthodox Church, namely the Chora Church. According to the official website of Princeton University:
“Described by Osterhaut as ‘second in renown only to Hagia Sophia among the Byzantine churches of Istanbul’, Kariye Camii [Mosque] attracts much attention because of its rich mosaics and frescoes. The original structure was built by the Holy Theodus in 534 in the reign of Justinian. In the 11th and 12th centuries, it was rebuilt by the Comnenus family and dedicated to Christ (thus the name, Christ in Chora). The structure suffered the great earthquake of 1296 and was later converted into a mosque in 1511 after the Turks conquered Istanbul. Since 1948, the building has been the Kariye Museum, a popular tourist attraction.”
However, Yeni Safak claims that “The decision by the State Council, which paves the way for the Kariye [Museum] to be a mosque again after 74 years, will be a precedent for Hagia Sophia, which is the subject of constant debate.”
*Inside Hagia Sophia
This claim is not unrealistic since many Turkish government authorities have publicised their intentions to convert the historic Hagia Sophia museum into a mosque, at least since 2013. Hagia Sophia (Greek for “Holy Wisdom) was built in the 6th century in Constantinople and remained the world’s largest cathedral for nearly a thousand years until the Ottoman Turks conquered the city and looted it in 1453.
Ironically, according to the recent decision by Turkey’s State Council, “The [Kariye] mosque cannot be used outside of its original function.”
Hence, the larger problem here is that Turkish authorities appear to think that the original function of the former churches/museums was to serve as mosques. They thus completely ignore the Christian roots of the Chora church and countless other churches in the region as well as the Christian history of Constantinople.
To understand the causes of this phenomenon, one needs to comprehend how Islamic scriptures view the kafirs, or infidels. Dr. Bill Warner, the president of the Center for the Study of Political Islam (CSPI), notes:
Chora Church
“The Koran defines the kafir and kafir is not a neutral word. A kafir is not merely someone who does not agree with Islam, but a kafir is evil, disgusting, the lowest form of life. Kafirs can be tortured, killed, lied to and cheated.
“Sympathy allows us to put ourselves in the place of others. This sympathy is outside of Islamic doctrine. In Islamic doctrine those Muslims who are true friends with a Kafir are not truly Islamic.
“My personal opinion is that this lack of sympathy for Kafirs is the worst part of Islam. The Koran places barriers between Muslims and Kafir, which violates the idea of humanity being of one spirit.”
Another belief that shapes the Islamic mindset is its false understanding of history and geography. Moshe Sharon, Professor Emeritus of Islamic and Middle Eastern Studies at the Hebrew University of Jerusalem, explains that the:
“basic attitude is that all history is, in fact, Islamic history… that all major figures of history basically are Muslim − from Adam down to our own time. So, if the Jews or Christians are demanding something and basing it on the fact that there was a king called Solomon or a king called David, or a prophet called Moses or Jesus, they say something which is not true or, in fact, they don’t know that all these figures were basically Muslim figures.”
“In fact, since the creation of the world there is only one religion and it is the religion of Islam. So, if anybody says ‘Look, there is a place connected with Solomon and that is the place where the Temple of Solomon stood,’ a true Muslim would tell you: “Yes, you’re absolutely right. But don’t forget that Solomon was a Muslim and David was a Muslim. And Abraham was a Muslim. And Isaac was a Muslim, and Jesus was a Muslim.’ This is what they mean by the Islamization of history.”
Sharon says that through this “Islamization of history” there is also an “Islamisation of geography,” such that:
“Anywhere which was connected with these people or with these prophets who were all Muslims becomes a Muslim territory. And therefore, when Islam was not in that area before Mohammed came to it, it should have been there. By that area, I mean the Middle East or other parts outside of the Middle East which are now Muslim. So any place like this had to be freed, not to be conquered. They had to be liberated. So, Islam appeared in history in the time of Mohammed – or reappeared in history from their point of view – as a liberator. And therefore, there is no Islamic occupation. If somebody occupies anything, it will always be somebody else, not the Muslims. So, there is no Islamic occupation. There is only Islamic liberation.”
And in the case of Turks, the concept of “conquest” and taking over non-Muslim lands and properties has a deeply rooted cultural and religious meaning. Dr. Andrew Bostom, the author of the book The Legacy of Jihad: Islamic Holy War and the Fate of Non-Muslims, points out the continued Turkish tradition of converting churches into mosques since the Turkish invasion of the Greek Byzantine Empire in the eleventh century.
Dr. Bostom writes about the destruction that took place during the Turkish conquests of Asia Minor, as seen through the prism of the Arab Muslim traveler, Ibn Batouta, and confirmed by Turkish Muslim chroniclers, cited by the great Bulgarian Islamologist Dimitur Angelov:
“One source that is still insufficiently utilized, and which presents a very clear picture of the devastation perpetrated by the Turks in Asia Minor and of the evils endured by the population at the time of the Turkish conquest, is the work of the Arab traveler Ibn Batouta. As everyone knows, Batouta visited the territories in Asia Minor that had been conquered by the Turkish emirs. This journey took place during the summer of 1333, that is to say, a short time after the campaigns undertaken by Orkhan to seize Brousse and Nicea. Batouta visited the most important cities in that country (Nicea, Laodicea, Ephesus, Attalia, Magnesia, Pergamus, etc.), and, being an attentive and conscientious observer, he had the opportunity to see and to hear many things.
“Batouta’s descriptions show us that the ruination caused by the Turkish invasion was quite considerable and that a certain number of towns had been unable to return to normal or else were still completely destroyed. The once-populous city of Pergamus, he writes, was ‘in ruins.’ Most of the port of Smyrna had been destroyed. Nicea, the capital of the Osmanlis Turks, ‘was in ruins and was inhabited only by a very small number of the emir’s subjects.’ In many localities, the Greek population was greatly reduced or had completely disappeared, and the Turks had settled in its place. The Christian churches were destroyed or had been turned into mosques. Such was the case, for example, with the exceptionally beautiful church of Ephesus, where now the worship prescribed by Muhammad was celebrated. What Batouta tells us about the transformation of Christian churches into mosques is confirmed, moreover, by Turkish sources (Seadeddin, Nesri, the anonymous chronicles, etc.)”
This tradition continued after the fall of Constantinople, as well. Dr. Alexandros K. Kyrou, professor of history at Salem State University, recounts:
“When Constantinople fell to the Ottoman Turks in 1453, virtually all of the city’s surviving cathedrals and churches were — after being desecrated and thoroughly plundered — forcibly seized and turned over to the Turks’ religious establishment to be converted to mosques and used as Muslim properties. The conquering sultan, Mehmet II, personally oversaw the conversion of Hagia Sophia. Crosses were demolished and exchanged for crescents, altars and bells were destroyed, icons were burned or hacked to pieces, mosaics and frescoes depicting Christian imagery were plastered over, and most of the cathedral’s priests were killed or enslaved. In time, four colossal minarets were erected to surround Hagia Sophia, producing the iconic image that has come to be globally associated with Ottoman Constantinople and Turkish Istanbul.
“Indeed, the purpose for the construction of the massive minarets that now tower over Hagia Sophia was to project to the world Islam’s triumph over Christendom’s greatest empire, city, and church. The capture of Hagia Sophia confirmed and symbolized in the Ottomans’ imagination their belief in the superiority of their state and faith over all other nations and all religions, a putative affirmation of their providential role and destiny in history. Hence, the Ottomans formally dedicated their greatest, most celebrated single piece of loot — Hagia Sophia — as Great Fatih Mosque, or ‘Great Conquest Mosque.’”
During the Ottoman Empire, Christians and Jews became “dhimmis”, second-class subjects of the empire who had to pay the jizya tax for the so-called protection under Muslim domination. Despite severe persecution at the hands of Ottoman Turks, Greeks of Asia Minor remained a sizable community until the 1912-1922 Greek Genocide. That genocide and the 1955 anti-Greek pogroms in Constantinople, as well as the deportations of the remaining Greeks in 1964, almost completely ended the Greek presence in Turkey. Constantinople’s Greeks, the city’s founders and one-time rulers of the land, are now estimated to constitute fewer than 2,000 in a city of about 15 million.
*Inside Chora Church
Dr.Vassilios Meichanetsidis, a historian and co-editor of the book The Genocide of the Ottoman Greeks, told the Greek City Times:
“The conversion of mosques was a sign of Islamic conquest and supremacy towards the conquered and dhimmi peoples. It was a terrible blow to their religious identity, and also to the individual and collective self-dignity, human rights, freedom of worship and self-confidence of the dhimmi peoples. It was widely practised in the times of conquest and throughout the Ottoman period and thus most of the truly superb Byzantine churches were converted into mosques and suffered serious damages.
“Unfortunately, these churches were not given back to their rightful owners – the few remaining Orthodox Christians of the land – during the Kemalist period after the establishment of Turkey in 1923. Instead, they were made museums, a truly unethical act and a serious violation of human rights and religious freedoms on the part of the Turkish state. In many ways, the conversions of churches into mosques or museums area part of a genocidal process in which a physical genocide of human beings (Greeks, Armenians and Assyrians/Arameans) has turned into a cultural genocide.”
For centuries, Greeks were either murdered outright or forced to leave their homeland by Turks and their Muslim allies. Yet, several symbols of the magnificent Greek civilization remain in Turkey. However, Turkish authorities still target them – as is the case with the Chora and Hagia Sophia churches/museums. The answer to this unending persecution and destruction lies in the hate-filled verses in Islamic theology that largely shape Islamic culture, as highlighted by Dr. Warner, the revisionist Islamic history, as illustrated by Dr. Sharon, and the deeply rooted Turkish-Islamic tradition of conquest and looting, as described by Dr. Bostom, Kyrou and Meichanetsidis.
Inspired by this oppressive culture ingrained in many Turks, the Turkish government, a NATO member and a perpetually unsuccessful candidate for European Union membership, continues to randomly violate churches and other non-Muslim places of worship.
ABOUT Uzay Bulut: Uzay Bulut is a Turkish journalist and political analyst formerly based in Ankara. Her writings have appeared in various outlets such as the Gatestone Institute, Washington Times, Christian Post and Jerusalem Post. Bulut’s journalistic work focuses mainly on human rights, Turkish politics, and history, religious minorities in the Middle East and anti-Semitism. Bulut has now also become a contributor for Greek City Times.
Elections normally don’t interest us at Geopolitical Futures. The passage of personalities who preside over the realities of a nation does not usually affect our work. But there are times when electoral politics reveals something of the underlying reality of a nation. That is the case in Israel now. It is at a juncture where the nation is so divided on issues so fundamental to the nature of Israel that the normal political process has frozen and a crisis that can affect the entire region is being revealed.
The crisis revolves around two questions: What does it mean to live in Israel, and what does it mean to be an Israeli? Such questions are common in nations, particularly invented ones, like the United States or Israel. The American regime was invented by the founders, and inevitably, it failed to answer crucial questions, particularly around the issue of whether the states were governed by the federal government or were self-governing. This was tied to the question of whether the principles of the Declaration of Independence, particularly the claim that all men are created equal, are fundamental to American life. Even this was a flawed settlement that haunts the United States to this day. The debate was settled at Gettysburg and other small towns during the Civil War, which left over 600,000 dead.
In Israel’s case, it could claim continuity for 2,000 years, and it could claim that Israel was at the center of Jewish life. But the Israel that was created by its founders was invented. Between ancient Israel and the state that was created in 1948, vast swathes of history took place, and the Jews, scattered among many nations, were part of that sweep. The Israel that was founded in the 20th century was a republic, not a kingdom ruled by the line of David. It was a Jewish republic, but that in itself was an invention.
A Nation Like Any Other?
The question of what Israel was and what it meant to be an Israeli has never been settled. Even the question of who can claim to be a Jew is in dispute. Whether someone can become a Jew and then claim the right of return and the right to be an Israeli citizen is a battlefield in Israeli politics. One faction, the Orthodox, claim the sole authority to conversion – but there are several schools of Judaism, so the Orthodox claim creates inevitable friction with other groups.
The Orthodox argue that Israel should not be an ordinary liberal democracy built around secularism, and that it must draw its laws from traditional sources: the Torah, Talmud, Midrash and others. These books are not only complex but subject to controversy, even among the Orthodox, who have had several millennia in which to debate the issues. But the Orthodox argue that Israel today is the Israel that fell to the Romans, resurrected. That Israel was governed by the laws of the book and the learned who interpreted its meaning.
Israel’s founders, however, were not Orthodox; they were deeply secular, and their political debates revolved around the issues of their time: socialism, liberalism and so on. Their dream was to be a nation like any other, to be the Jewish incarnation of the French Revolution. Vladimir Jabotinsky, the intellectual father of Menachem Begin and Benjamin Netanyahu, once said that he dreamt of a day when Jewish criminals were arrested by Jewish policemen. It is a banal statement, but it reveals the heart of the Zionist project. Unlike the Orthodox, who saw themselves as a light unto the nations, the Zionists, David Ben-Gurion and Begin saw something that was far more precious to them than the Orthodox vision. They wanted a place where Jews could be safe and govern themselves, to be criminals or policemen as they willed, one nation among many. For them, modern Jewishness was forged by the oppression of the diaspora, and redemption was a place they could simply be men and women.
These were two radically different visions of Israel. Initially, the most extreme of the Orthodox Jews opposed the creation of Israel, claiming that it could be resurrected only by the coming of the Messiah and that any attempt to do so by ordinary men and women was apostasy. This was of course an extreme view and did not represent a broad spectrum, but the idea that Orthodoxy ought to define what Israel was became an ever-present theme. For example, whereas all Israelis are subject to military service, students at yeshivas are exempted because of the Orthodox claim that the study of the sacred texts is a duty essential to the state of Israel. But the Orthodox made more claims – including, for example, that certain activities should be limited on the Sabbath – as the faithful in all religions do, dictating what was proper and improper behavior and attempting to make it a matter of law.
Benjamin Netanyahu comes from the tendency in Zionism that was as secular as the socialists but that was inclined to support relatively free markets and, above all, a vigorous and, if necessary, aggressive treatment of Israel’s enemies. The difference was that the left assumed that there could be a political settlement with neighboring states, while the right assumed that this was unlikely and could be attained only through a crushing defeat. Both shared the idea of Israel as a state at or near war, but one thought this condition permanent, and the other was trying to craft a solution.
The Orthodox had political power. The Israeli political system encouraged the formation of small and idiosyncratic parties, which meant that no one party could win a majority in parliament and all governments were formed through negotiation. The result was that the religious parties, of which there were several, were uniquely positioned when it was time to form a government. They always had some role in coalitions, but with Netanyahu becoming more assertive and alienating other parties, the religious became a majority.
The Wild Card
All of this was complicated by the decline and fall of the Soviet Union. In the 1980s, a trickle of Jews arriving in Israel from Russia turned into a torrent. The Russian Jews were almost completely secular. They were Jews because the Soviet regime treated them as a separate nationality. They became the wild card in the Israeli system. For a long time, they did not settle in, but they were a massive force and they took two positions. First, they readily accepted that the Arabs posed a danger and supported an aggressive policy against them. At the same time, they were by nature secular and had little respect for the Orthodox Jews.
The Russians and the Orthodox became over time the foundation of Netanyahu’s coalition. But the tension between the Orthodox parties and parties dominated by the Russians grew intense. The Orthodox were far more interested in their issues than in a range of other issues confronting Israel. They felt, of course, unease with the Palestinian presence in Israel, as well as the secular presence. But what they prioritized most was extending Jewish traditional law to all aspects of society. The Russians were also hostile to the Palestinians, but they wanted to be left alone by the Orthodox.
This led to a second identity crisis. The Israeli parliament had Palestinian members. Israel had from the beginning considered itself the Jewish homeland, but Netanyahu hoped to appease the Russians and the Orthodox by formalizing this concept and effectively making Judaism the official religion. That raised a question: What would then be the status of Israeli Palestinians, some of whom were Muslim and some of whom were Christian? Secularism meant accepting the idea of religious diversity, even though Israel was regarded as a Jewish homeland. This problem had been finessed by arguing that Israel was a place where all Jews and people of other faiths were welcomed. The proposal to formally render non-Jews outsiders was in a way logical, but subtly changed the meaning of Israel.
Two intense cross-currents, always present but contained, tore through the system. The question of the relationship between secularism and Orthodoxy was brought to a head by the Russians, who were not the only opponents of Orthodox Jews’ power, but gave these opponents electoral weight. At the same time, the logic of Orthodoxy and the exclusion of non-Jews from full membership in the country compounded a problem that had been evaded at Israel’s founding. What precisely was Israel? Was it simply another liberal democracy that happened to have a large number of Jews living there? Or was it the homeland of the Jews, inherently religious and therefore something that ought to be governed by Jewish religious law. This long-simmering identity crisis has now led to an urgent political crisis in which the electorate is so fragmented that forming a government after two elections has proved impossible.
Religion as a Private Matter?
It is easy to dismiss this as an idiosyncratic Israeli problem, but it is one that faces all countries. Europe is filled with Christian Democratic parties, including one governing Germany. What exactly does that term mean? In some parts of the United States, there is a serious argument that the country derived its principles from Protestantism, and that the separation of church and state falsifies American history and runs counter to the American intent.
The secularism that arose in Euro-American civilization made religion a private matter. It also made national self-determination a fundamental principle. What happens when the cross-currents of religion as a private matter and the right of citizens to determine the nation’s fate collide? Constitutions are meant to be bulwarks against this but constitutions can be interpreted in many ways.
In the Islamic world, the claims of the religious over the secular are powerful, as they are in some parts of the United States. In other parts, the power of secularism is overwhelming. The case of Israel is worth noting because both the secular and religious are powerful, and when the modern Israeli state was invented, they left the question ambiguous. The matter has not been settled, and it is in different ways the fault line of the Euro-American and Islamic worlds. Israel as a new state, one that left open what it meant to be a Jewish state, is experiencing this new wave of tensions.
Πριν από λίγες μέρες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο έλαβαν χώρα κοινά γυμνάσια του τουρκικού και του πακιστανικού πολεμικού ναυτικού. ASSOCIATED PRESS
Εναλλακτικό πλέγμα περιφερειακών συμμαχιών, ανταγωνιστικών προς τα τριμερή σχήματα συνεργασίας που έχει δημιουργήσει η Αθήνα στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια, επιχειρεί να αναπτύξει η Aγκυρα. Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές, μετά τη Λιβύη και τον Λίβανο, η Αγκυρα ασκεί έντονες διπλωματικές πιέσεις και προς την παλαιστινιακή κυβέρνηση της Γάζας προκειμένου αφενός να στηρίξει τις τουρκικές απόψεις για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο, να εισέλθει, εν ολίγοις, στον γεωπολιτικό ενεργειακό στίβο αλλά και να παρέχει πιο ενεργή υποστήριξη σε ζητήματα που αφορούν τις διεκδικήσεις της Τουρκίας στην περιοχή. Τον περασμένο Ιούνιο Παλαιστίνιος παρατηρητής συμμετείχε σε άσκηση Ερευνας και Διάσωσης που πραγματοποιήθηκε στα Κατεχόμενα από δυνάμεις της Τουρκίας και του ψευδοκράτους, ωστόσο έκτοτε δεν έχει καταγραφεί κάποια νέα κίνηση. Η τουρκική επιχειρηματολογία εδράζεται στην ολοένα και στενότερη σχέση ανάμεσα στην Ελλάδα και στο Ισραήλ, κάτι που έχει υποπέσει στην αντίληψη Αθήνας αλλά και Λευκωσίας.
Η τακτική της Αγκυρας έναντι της Παλαιστίνης δεν συνιστά καινοτομία στην προσέγγιση. Η τουρκική διπλωματία υπογείως επιχειρεί να δημιουργήσει προς όφελός της τετελεσμένα από κυβερνήσεις χωρών που τελούν υπό αναταραχή. Η Λιβύη είναι σε εμπόλεμη κατάσταση, η Παλαιστίνη αποτελεί ένα ιδιότυπο κρατικό μόρφωμα, το οποίο μάλιστα δεν είναι καν εσωτερικά ομοιογενές, ενώ το πολιτικό σύστημα του Λιβάνου βρίσκεται, επίσης, στα πρόθυρα της πολιτικής κατάρρευσης. Οι τουρκικές επιλογές είναι κατ’ αρχάς αναγκαστικές, καθώς η Ελλάδα, το Ισραήλ, η Κύπρος και η Αίγυπτος, που αποτελούν διεθνώς αναγνωρισμένα και λειτουργικά κράτη, αυτή τη στιγμή βρίσκονται πολύ μακριά από την Αγκυρα.
Οι Τούρκοι στηρίζουν στη Λιβύη τον αναγνωρισμένο επικεφαλής της τοπικής κυβέρνησης Φαγιέζ αλ Σαράζ. Ευελπιστούν ότι ο αλ Σαράζ θα υποκύψει έναντι του στρατηγού Χαλίφα Χαφτάρ, ο οποίος ελέγχει το μεγαλύτερο τμήμα της χώρας και θα υπογράψουν την οριοθέτηση αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (ΑΟΖ) με την Τουρκία, συμβάλλοντας στη, θεωρητική τουλάχιστον, «εξαφάνιση» της επήρειας της Κρήτης έναντι της Λιβύης και της Αιγύπτου. Ενδειξη της κατάστασης που επικρατεί στη Λιβύη είναι ότι μόλις την Τετάρτη καταρρίφθηκε από τις εμπόλεμες δυνάμεις ένα μη επανδρωμένο αερόχημα (UAV) της ιταλικής αεροπορίας.
Στην Παλαιστίνη τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά, καθώς η Αγκυρα, εκμεταλλευόμενη τις άθλιες συνθήκες υπό τις οποίες διαβιούν οι κάτοικοι (κυρίως) της Γάζας χρηματοδοτούν κοινωνικά προγράμματα, αλλά και επιδοτούν την επιδιόρθωση ή την ανέγερση τζαμιών.
Εσχάτως, έχει γίνει ιδιαίτερα ορατή και μία ακόμα πολύ στενή σχέση που διατηρεί η Τουρκία διαχρονικά. Το πακιστανικό ναυτικό συμμετείχε τις προηγούμενες ημέρες με αεροσκάφος ναυτικής συνεργασίας, φρεγάτα αλλά και ειδικές δυνάμεις σε σειρά ασκήσεων που διοργανώθηκαν από την Τουρκία στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, μπαίνοντας, μάλιστα, σε περιοχές οι οποίες είχαν δεσμευθεί παράνομα από την Αγκυρα. Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα ήδη έχει προχωρήσει σε διαβήματα προς το Πακιστάν, για τη δράση των ενόπλων δυνάμεων της χώρας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο υπό την καθοδήγηση της Αγκυρας.
Οι Τούρκοι αιτιολογούν την κινητικότητα που δείχνουν ως σκέλος της διαφύλαξης των δικών τους συμφερόντων έναντι της ολοένα και πιο στενής συνεργασίας Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας με το Ισραήλ, αλλά και την Αίγυπτο. Μάλιστα, αρνήθηκαν να λάβουν μέρος στην ευρισκόμενη σε εξέλιξη διεθνή άσκηση του Πολεμικού Ναυτικού (Π.Ν.) υπό την επωνυμία «Νηρηίδα ’19» με την αιτιολογία της συμμετοχής των ισραηλινών δυνάμεων.
Παρά την μάλλον περίπλοκη περιρρέουσα ατμόσφαιρα, στην Αθήνα αναμένεται με ενδιαφέρον ο επόμενος γύρος των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) σε στρατιωτικό επίπεδο και με διπλωματικές αντιπροσωπείες από τις δύο χώρες.
Το προσφυγικό
Η περιφερειακή κινητικότητα της Αγκυρας παρατηρείται από την Αθήνα με ενδιαφέρον, ωστόσο εκείνο που ανησυχεί ολοένα και περισσότερο την κυβέρνηση, είναι η εργαλειοποίηση του προσφυγικού από την Τουρκία. Οπως είχε αποκαλύψει η «Κ» (3 Νοεμβρίου), ο Τούρκος υπουργός Εθνικής Αμυνας Χουλουσί Ακάρ ζήτησε από τον ομόλογό του Νίκο Παναγιωτόπουλο να τεθεί το προσφυγικό στην ατζέντα των ΜΟΕ κατά τη συνάντηση που είχαν στις 25 Οκτωβρίου, στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ. Εκτοτε, έχει ακολουθήσει μια συστηματική επιχείρηση της Αγκυρας, είτε μέσω δηλώσεων αξιωματούχων (Μεβλούτ Τσαβούσογλου), είτε μέσω ρεπορτάζ και πληροφοριών που διαχέονται από τα ελεγχόμενα κρατικά ΜΜΕ, όπως το πρακτορείο Αναντολού περί «κακομεταχείρισης» των μεταναστών που περνούν από τα μικρασιατικά παράλια στα ελληνικά νησιά. Αυτή η ρητορική συνοδεύεται από μια ουσιαστική αύξηση των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις αγγίζουν και τις χίλιες αφίξεις ημερησίως, κάτι που θα ασκήσει περαιτέρω πίεση στην Ελλάδα. Η Αγκυρα, βεβαίως, δεν αποδέχεται ότι οι ροές ελέγχονται από την τουρκική πλευρά, ενώ τις υποβαθμίζει κάνοντας σύγκριση με τις εκατοντάδες χιλιάδες διελεύσεων του 2015, κάτι που είναι εκ των πραγμάτων παραπλανητικό, καθώς τότε οι πρόσφυγες συνέχιζαν το ταξίδι τους προς την Ευρώπη.
Το τελευταίο διάστημα, εκτός της παράνομης μετανάστευσης, που είναι μακράν η σοβαρότερη απειλή όχι απλώς για την Ελλάδα αλλά για ολόκληρο τον ελληνισμό, δύο σχετικά νέα και σε πολλούς άγνωστα ζητήματα απασχολούν τους Έλληνες.
Το ένα είναι οι δηλώσεις του Αμερικανού Νίκολας Μπερνς, ο οποίος υπηρέτησε σε ανώτατα κλιμάκια του αμερικανικού ΥΠΕΞ αλλά και ως πρέσβης στην Αθήνα, όπου, σύμφωνα με Έλληνες διπλωμάτες, άφησε τις καλύτερες εντυπώσεις, αφού αφενός υπηρέτησε την πατρίδα του, αφετέρου σεβάστηκε τη χώρα που τον φιλοξένησε.
Ο Νίκολας Μπερνς, λοιπόν, απαντώντας σε ερώτηση του δημοσιογράφου Αθανάσιου Έλλις «εάν η Ελλάδα μπορεί να βασιστεί στις ΗΠΑ σε μια κρίσιμη στιγμή αντιπαράθεσης με την Τουρκία», απάντησε:
«Λυπάμαι που το λέω, αλλά αν η Ελλάδα χρειαστεί τη στήριξη των ΗΠΑ σε θερμό επεισόδιο με την Τουρκία, δεν νομίζω ότι θα την έχει από τον πρόεδρο Τραμπ».
Το δεύτερο θέμα είναι η παρουσία του πολεμικού ναυτικού και αεροπορίας στην Α. Μεσόγειο και το Αιγαίο, και η ξεκάθαρη δήλωση του πρωθυπουργού του Πακιστάν Ίμραν Χαν, ο οποίος είπε ότι «Η Τουρκία έχει στηρίξει τη θέση του Πακιστάν στο θέμα με το Κασμίρ, και το Πακιστάν υποστήριξε τη Τουρκία στο Κυπριακό πρόβλημα».
Όπως γίνεται αντιληπτό, τα δύο ζητήματα είναι αλληλένδετα. Γι’ αυτό θα κάνουμε μια αναδρομή στην «Επιχείρηση βαρβαρότητας» –και όχι ειρήνης– της Τουρκίας στην Κύπρο, και την κατάσταση που επικρατούσε διεθνώς για το θέμα την πρώτη ημέρα της απόβασης:
Ο τότε πρωθυπουργός του Πακιστάν Ζουλφικάρ Αλί Μπούτο, στο μήνυμα που έστειλε στον Ετζεβίτ για την επιχείρηση έλεγε: «Το Πακιστάν στηρίζει ανεπιφύλακτα την επιχείρηση ειρήνης που ξεκίνησε η Τουρκία, για να σταματήσει την παραβίαση». Στο μήνυμα ανέφερε επίσης ότι ο λαός και η κυβέρνηση του Πακιστάν έτρεφε πάντα αδελφικά αισθήματα για τους Τούρκους, και ότι αυτή τη δύσκολη στιγμή όλοι οι Πακιστανοί βρίσκονται ανεπιφύλακτα στο πλευρό της Τουρκίας.1
Ο πρόεδρος της Συρίας Χαφέζ Άσαντ, με τη σειρά του, σε ανακοίνωση που έκανε για την επιχείρηση ανέφερε ότι στηρίζει τη στάση της τουρκικής κυβέρνησης και δείχνει κατανόηση στην επιχείρηση.2
Το υπουργείο Εξωτερικών της Ολλανδίας ανακοίνωσε ότι δείχνει κατανόηση στην επιχείρηση.3
Στη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών των χωρών μελών της Κοινής Αγοράς (πρόδρομος της ΕΟΚ-ΕΕ), ο υπουργός Εξωτερικών της Δυτικής Γερμανίας, Χανς-Ντίτριχ Γκένσερ, δήλωσε ότι υπεύθυνη για τα γεγονότα στην Κύπρο είναι η Ελλάδα.4
Το ραδιόφωνο του Βερολίνου ανέφερε ότι «το σχέδιο απόβασης των Τούρκων είναι υπέροχο».
Επίσης το Ραδιόφωνο της Μόσχας μετέδιδε ζωντανά τα εξής: «Οι Τούρκοι ήλθαν στην Κύπρο τις πρωινές ώρες. Η Τουρκία […] έκανε χρήση του πιο φυσικού της δικαιώματος, ως τελευταία λύση, και πραγματοποίησε απόβαση στο Νησί».
Το Ραδιόφωνο των Τιράνων μετέδιδε ζωντανά ότι το κράτος και το έθνος της Αλβανίας, όπως όλα τα έθνη του κόσμου, υποστηρίζουν την Τουρκία στο θέμα της Κύπρου και αντιμετωπίζουν πολύ θετικά την επιχείρηση που ξεκίνησε, συμπληρώνοντας ότι η Αλβανία είναι στο πλευρό του αδελφού κράτους της Τουρκίας.
Τη δεύτερη μέρα των επιχειρήσεων οι αντιδράσεις ήταν οι εξής:
Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Ζουλφικάρ Αλί Μπούτο δήλωσε: «Είμαι έτοιμος να πάω στον πόλεμο και να πολεμήσω ώμο με ώμο με τους Τούρκους στρατιώτες […] δεν θα μείνουμε με σταυρωμένα τα χέρια στα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Τουρκία».
Την ίδια μέρα ο επιτετραμμένος της Λιβύης στην πρεσβεία στην Άγκυρα, Σουλεϊμάν Ατάικα, που υποσχέθηκε την παροχή πετρελαίου στην Τουρκία, πήγε στο ΥΠΕΞ και έκανε κάποιες συνομιλίες.
Μια ομάδα Πακιστανών που κατοικούσε στην Άγκυρα διοργάνωσε διαδήλωση για τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων, δηλώνοντας ότι στηρίζουν την επιχείρηση των Τούρκων αδελφών τους στην Κύπρο. Οι Πακιστανοί κρατούσαν στα χέρια τους πλακάτ με τα εξής συνθήματα που ήταν γραμμένα στα τουρκικά, τα ούρντου και τα αγγλικά: «Είμαστε στο πλευρό του τουρκικού έθνους», «Το αίμα μας για το τουρκικό έθνος», «Το Πακιστάν και η Τουρκία είναι αδέλφια», «Το πακιστανικό έθνος είναι δίπλα στο τουρκικό έθνος».5
Εν τω μεταξύ ο ξένος Τύπος κάλυπτε εκτενώς την επιχείρηση. Η αγγλική The Sunday Times, σε άρθρο της με τίτλο «Μια επικίνδυνη αλλά δίκαιη επιχείρηση», έγραφε ότι «Η επιχείρηση που κάνει η Τουρκία στην Κύπρο είναι μια δίκαιη ενέργεια που πηγάζει από τα δικαιώματα που της δίνουν οι συμφωνίες και γίνεται για να διαφυλάξει τα εθνικά της συμφέροντα».6
Η επίσης αγγλική The Observer έγραψε ότι τουρκική ενέργεια εναντίον του αιματηρού πραξικοπήματος που ανέτρεψε τον Μακάριο «είναι μια κατανοητή και αποδεκτή αντίδραση».
Η Sunday Telegraph έγραφε ότι «όσο και αν μας λυπεί, η επιχείρηση θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με κατανόηση», ενώ η Sunday Mirror έγραφε ότι «Η Τουρκία έκανε χρήση του δικαιώματός της, για να εγκατασταθεί στην Κύπρο μια νόμιμη κυβέρνηση».7
Η μεγάλης κυκλοφορίας εφημερίδα του Κουβέιτ Times σε κύριο άρθρο της έγραφε ότι η επιχείρηση της Τουρκίας δεν είναι επίθεση, και ότι η ενέργεια αυτή είναι απολύτως δίκαιη, αφού δεν είχαν μείνει άλλοι δρόμοι για να προστατευτούν τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων. Επιπλέον έγραφε ότι το Κουβέιτ και οι άλλες αραβικές χώρες δεν υποστηρίζουν την Τουρκία μόνο επειδή είναι μουσουλμανική χώρα, αλλά και γιατί το δίκαιο είναι με το μέρος της.8
Η γαλλική Le Monde έγραφε ότι «Η επιδίωξη της Τουρκίας δεν είναι να πολεμήσει με την Ελλάδα, αλλά να φέρει στο νησί το δίκαιο και τη δικαιοσύνη».9
Αμέσως μετά τη βύθιση του «Kocatepe», στις 21 Ιουλίου 1974, το Πακιστάν έστειλε ένα νοσοκομείο εκστρατείας στην Τουρκία, το ίδιο και το Ιράν, το οποίο έστειλε επιπλέον και ένα βαγόνι γεμάτο υγειονομικό υλικό.10
Ο πρόεδρος του Επαναστατικού Συμβουλίου της Λιβύης, συνταγματάρχης Μουαμάρ Καντάφι, τηλεφώνησε στον επιτετραμμένο της Τουρκίας στην Τρίπολη και τον διαβεβαίωσε ότι είναι έτοιμος να στείλει στην Τουρκία ανταλλακτικά και κάθε άλλη βοήθεια.11 Μετά από αυτό η Λιβύη όντως προμήθευσε με τα απαραίτητα ανταλλακτικά την Τουρκία.12
Αυτές ήταν ορισμένες από τις αντιδράσεις και τις αναφέραμε για τους εξής λόγους:
Πρώτον, για να κατανοήσουμε πόσο σημαντικό είναι να έχεις με το μέρος σου τη διεθνή κοινή γνώμη, πράγμα που σημαίνει αξιόπιστη και αποτελεσματική εξωτερική πολιτική και διπλωματία.
Δεύτερον, για να κατανοήσουμε την κατάσταση που βρίσκεται σήμερα η Τουρκία στην Αν. Μεσόγειο – Κύπρο, σε αντιδιαστολή με εκείνη του 1974, και να ερμηνεύσουμε την κίνησή της να φέρει το Πακιστάν στη γειτονιά μας.
Η Τουρκία στο θέμα της Κύπρου, και ειδικά στα ενεργειακά, έχει απέναντί της το διεθνές δίκαιο αλλά και το σύνολο της διεθνούς κοινότητας.
Έφερε λοιπόν το Πακιστάν στη γειτονιά μας ως αντίδραση στις τριμερείς της Ελλάδας και της Κύπρου με Ισραήλ και Αίγυπτο, και για να δείξει ότι έχει έναν ενεργό σύμμαχο στην περιοχή και έτσι να καταστήσει «διεθνές» θέμα στις παράνομες και παράλογες διεκδικήσεις της και στην ΑΟΖ της Κύπρου και στο Αιγαίο.
Πέραν του στρατηγικού, καλώ τους υποστηρικτές της πολιτικής των ανοικτών συνόρων να αναλογιστούν πόσο κακό έχουν κάνει στην πατρίδα, φέροντας στην Ελλάδα μόνιμους κατοίκους για τις επόμενες δεκαετίες εκείνους που υποστήριξαν αναφανδόν την εισβολή στην Κύπρο με συνθήματα όπως «Είμαστε στο πλευρό του τουρκικού έθνους», «Το αίμα μας για το τουρκικό έθνος», «Το Πακιστάν και η Τουρκία είναι αδέλφια», «Το πακιστανικό έθνος είναι δίπλα στο τουρκικό έθνος»…
Και μη μου πείτε ότι αυτά είναι παλιά, γιατί η δήλωση του πρωθυπουργού του Πακιστάν είναι προχθεσινή και έγινε την ώρα που τα πακιστανικά αεροπλάνα παραβίαζαν τον ελληνικό εναέριο χώρο και τα πακιστανικά πλοία υποστήριζαν τα τουρκικά, εις βάρος της Κύπρου.
Η Αλβανία εξακολουθεί να είναι μια άγνωστη χώρα για την ελληνική κοινή γνώμη. Αλλά ούτε και οι οργανικοί διανοούμενοι του ελληνικού καθεστώτος γνωρίζουν πολλά περισσότερα από ό,τι ο μέσος πολίτης. Εξίσου άγνωστη είναι και η ζωή των Αλβανών υπηκόων στη χώρα μας. Δεν έχουμε ακριβή εικόνα για τις δραστηριότητές τους, για τις δυσκολίες και τις επιθυμίες του, για τις προθέσεις τους και τα «χρώματα» του μέλλοντος που ονειρεύονται, δεν γνωρίζουμε πολλά για τα παιδιά που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στην Ελλάδα, απομένει μόνο αυτό το οποίο εμπίπτει στην άμεση εμπειρία μας, από τη γειτονία, τη φιλία και τα «κουτσομπολιά», αγνοούμε ότι πολλοί Αλβανοί μετανάστες εγκατέλειψαν και αυτοί τη χώρα μας με την έναρξη της κρίσεως αναζητώντας αλλού τύχη στερώντας την ελληνική οικονομία από «προσαρμοσμένα» εργατικά χέρια. Η Αλβανία αντιμετωπίζεται ως «υποδεέστερη» χώρα και οι Αλβανοί αντιμετωπίζονται ακόμη με ρατσιστική αλαζονεία.
Άγνοια και έπαρση οδηγούν σε διάφορα στερεότυπα, ευτυχώς, όμως, τα τελευταία χρόνια, αυξάνονται τα θετικά στερεότυπα για τους εξ Αλβανίας μετανάστες και τα παιδιά τους στην Ελλάδα, έχουμε και αρκετούς μεικτούς γάμους που αμβλύνουν κάπως τα πράγματα. Αλλά θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και με τα θετικά στερεότυπα, διότι συνήθως προέρχονται από συγκρίσεις με τους νεοεισερχόμενους μετανάστες – νόμιμους ή παράνομους δεν έχει σημασία – για να προσδοθεί μεγαλύτερη οξύτητα στα αρνητικά στερεότυπα, που συνοδεύον τους μετανάστες της τελευταίας σοδειάς. Δεν είναι το θέμα μας, ως τόσο, το μεταναστευτικό και η αντιμετώπισή του, αλλά η σχέση της Ελλάδος με το γειτονικό κράτος.
Μερικές παρατηρήσεις: Η χώρα μας υποδέχθηκε ένα μεγάλο μέρος των μεταναστευτικών ροών από την Αλβανία, το οποίο διοχετεύτηκε στις αγροτικές και «χαμηλές» αστικές παραγωγικές δραστηριότητες. Η συμβολή αυτού του δυναμικού υπήρξε σημαντική για την ελληνική οικονομία. Επειδή, όμως, η τελευταία στηρίχθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα στα «δανεικά», υποστηρίζουμε ότι ένα μέρος του ελληνικού χρέους, πήγε εμμέσως προς την Αλβανία, υπό τη μορφή εμβασμάτων που έστελναν οι εν Ελλάδι Αλβανοί εργαζόμενοι στην πατρίδα τους. Συγκεκριμένως, αν και δεν γνωρίζουμε – μας λείπουν τα ακριβή στοιχεία- σε τι αριθμητικά μεγέθη σκαρφάλωσε αυτή η εξαγωγή συναλλάγματος δυνάμεθα να ισχυριστούμε ότι η ελληνική οικονομία, η οποία στηριζόταν στα δανεικά, συνέβαλλε και αυτή με τα εμβάσματά των μεταναστών στην όποια ανάπτυξη της αλβανικής οικονομίας.
Δυστυχώς, δεν έχουμε για αυτόν τον ισχυρισμό μας καμία διαθέσιμη επιστημονική εργασία, αλλά πώς να έχουμε όταν όλα αυτά τα χρόνια των πυκνών σχέσεων των δύο λαών η ελληνική πολιτεία δεν εκπόνησε κάποιο συγκροτημένο σχέδιο εξωτερικής πολιτικής αναφορικώς με την γειτονική χώρα. Οι σχέσεις μας με την Αλβανία, σε όλα τα επίπεδα, συνεχίζουν να είναι υποτονικές, μονόπλευρες και προσδιορίζονται από το «αθηναϊκό» σύνδρομο της ανόητης επαρχιώτικης έπαρσης απέναντι στους γείτονές μας. Για το λόγο αυτό η κατάσταση στον πνευματικό-πολιτιστικό τομέα είναι απελπιστική: Δεν υφίστανται ουσιαστικές πολιτιστικές ανταλλαγές ανάμεσα στις δύο πλευρές. Αυτό συμβαίνει σε μια εποχή, κατά την οποία στην γειτονική χώρα η ελληνοφωνία ευρίσκεται στα πιο υψηλά επίπεδα στον κόσμο. Από μόνη της η παραγνώριση αυτού του γεγονότος αποτελεί εθνικό έγκλημα.
Ο αθηναϊκός επαρχιωτισμός συντηρεί μια ακατανόητη έπαρση απέναντι στους βαλκανικούς λαούς, η οποία αντιστρατεύεται τα συμφέροντα της χώρας και των λαών της περιοχής. Σε κανένα ελληνικό πανεπιστήμιο δεν υπάρχει κάποια έδρα Αλβανικών Σπουδών, στα Τίρανα -εξ όσων γνωρίζω- υπάρχει μια σχολή Ελληνικών στο εκεί πανεπιστήμιο, αλλά με περιορισμένες δυνατότητες και αρμοδιότητες.
Και μέσα στην πλήρη αδιαφορία και την αλαζονεία προς τους γείτονές μας, έρχονται κάποια οικονομικά στοιχεία για να υπενθυμίσουν το προφανέστατο: τη σημασία της Αλβανίας, όπως και των άλλων χωρών των Βαλκανίων, για την αναθέρμανση και τον αναπροσανατολισμό της ελληνικής οικονομίας. Οι ελληνικές εξαγωγές καταγράφουν αύξηση προς την γειτονική χώρα και αυτή είναι μια τάση, η οποία θα πρέπει να υποστηριχθεί παντοιοτρόπως. Η Αλβανία θα πρέπει να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο στρατηγικό σχέδιο κοινής ανάπτυξης σε συνάρτηση με την Ελλάδα. Σε αυτή την κατεύθυνση ο βορειοελλαδικός χώρος, κυρίως η δυτική Μακεδονία και η Ήπειρος, αλλά και η Κέρκυρα έχουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο. Αν επιτρέψει κάτι τέτοιο ο αθηναϊκός επαρχιωτισμός…
Ο Όμηρος Ταχμαζίδης είναι μέλος του Ε.Γ. της «Σοσιαλιστικής Προοπτικής»
Είναι αρκετό το διάστημα που πέρασε, απο τότε που ανέλαβε την κυβέρνηση, ώστε ο κ. Μητσοτάκης να κάνει ένα review, όπως λένε και οι proho, της κυβερνητικής πορείας ως σήμερα. Ο χρόνος έχει άλλο νόημα σήμερα και περνά γρηγορότερα. Συνεπώς, το κατευθυνόμενο επιχείρημα “τι περιμένετε, στους έξη μήνες η κυβέρνηση να λύσει τα συσσωρευμένα προβλήματα”, δεν ισχύει.
Ναι, αυτό περιμένουμε. Διότι εμείς υφιστάμεθα χρόνια τα προβλήματα και περιμένουμε απο τα κόμματα που αναλαμβάνουν κυβερνητικά καθήκοντα να έχουν έτοιμα προγράμματα. Αν δεν έχουν ας καθίσουν στο σπίτι τους. Τέρμα οι ασυλίες.
Ούτε η “Νέα Δημοκρατία” είναι χθεσινό κόμμα, χωρίς συνέχεια. Έχει και παρελθόν και στελέχη. Σε αντίθεση με το Συριζα που τα έψαχνε όλα. Οι ρίζες της Νέας Δημοκρατίας δεν ανάγονται καν στο 1974 αλλά στις αρχές του 20ου αιώνα.
Στα οικονομικά, με τους μπαχαλάκηδες και, λίγο, στα ΑΕΙ η κυβέρνηση δεν τα πήγε άσχημα, αν και το οικονομικό στοίχημα εκκρεμεί. Προσωπικά συμφωνώ με τον προσανατολισμό που έχει δώσει στην οικονομία.
Απο εκεί και πέρα η κυβέρνηση:
-Διακρίνεται απο έναν ηλικιακό ρατσισμό.Έχει ικανά στελέχη με εμπειρία τα οποία, επειδή πέρασαν ένα χρονικό όριο ζωής (το οποίο έβαλε ποιός;) αποκλείονται απο κυβερνητικά καθήκοντα.
Ακόμη, είναι ανεπίτρεπτο για σύγχρονο, πολυσυλλεκτικό κόμμα. -γιατί η ΝΔ, όπως όλα τα κόμματα εξουσίας, είναι πολυσυλλεκτική- να ακολουθεί η ηγεσία του μια πολιτική εξαίρεσης δικών της κομματικών στελεχών που αποκλίνουν απο τον στενό πυρήνα της. Το ψυχολογικό άλλοθι της πατρικής εμπειρίας δεν μπορεί να καθοδηγεί σύγχρονες πολιτικές. Η πολιτική δεν είναι χώρος για μαθητευόμενους μάγους. Χρειάζεται και πείρα για την άσκησή της. Χρειάζεται, βεβαίως, να είναι κάποιος καλός γνώστης του αντικειμένου, χρειάζεται ο τεχνοκρατισμός αλλά χρειάζεται και ένα πολιτικό κριτήριο. Τέτοια στελέχη έχει η ΝΔ αλλά για λόγους που διαφαίνονται απο τα παραπάνω δεν τα αξιοποιεί.
-Δεύτερον: η κυβέρνηση στο υψηλότατο επίπεδο διακρίνεται απο έναν συγκεντρωτισμό. Όλες οι αποφάσεις λαμβάνονται σε ένα γραφείο υψηλά ιστάμενου κυβερνητικού στελέχους. Ακόμη και στους υπουργούς δεν επιτρέπεται να λαμβάνουν αποφάσεις, αν δεν εγκριθούν απο το γραφείο αυτό; Είναι αυτό λειτουργία σύγχρονης κυβέρνησης;
-Τρίτον, υπάρχει μια αναποφασιστικότητα στη στελέχωση των κρατικών θεσμών και υπηρεσιών. Δεν υποστηρίζω πως κάθε νέα κυβέρνηση πρέπει να αλλάζει τους πάντες, ακόμη και τους επιτυχημένους, που όρισε η προηγούμενη. Αλλά κάθε κυβέρνηση οφείλει να ξεκαθαρίζει το τοπίο. Να επιλέξει ποιοί απο όσους κατέχουν θέσεις στον στενό ή ευρύτερο δημόσιο τομέα είναι ικανοί και της κάνουν και ποιοί θα αντικατασταθούν. Και όσους αποφασίσει να τους αντικαταστήσει, να το κάνει. Η αβεβαιότητα δημιουργεί τελμάτωση. Και η κρατική μηχανή πρέπει να πάρει μπρός.
Τέταρτον, τα διεθνή δεδομένα αλλάζουν καθημερινά. Χρειάζεται συνεχής και λεπτομερής παρακολούθηση και διαμόρφωση μιας εξωτερικής πολιτικής που θα διασφαλίζει την ακεραιότητα και τα συμφέροντα της χώρας και τους ελληνογενείς πληθυσμούς όπου υπάρχουν.
-Και πέμπτον, να διαμορφώσει μια μεταναστευτική πολιτική που θα βασίζεται στα παραδοσιακά γνωρίσματα και ευαισθησίες του ελληνικού λαού αλλά και θα διασφαλίζει ότι η χώρα δεν θα μετατραπεί σε μουσουλμανικό θύλακα.
Η περιοχή προς βορρά της Ελλάδος είναι χώρος με έκδηλη σημασία για την εξωτερική πολιτική της χώρας μας.
Πρόκειται για τον γεωπολιτικό χώρο ο οποίος περιλαμβάνει κράτη με τα οποία η πατρίδα μας βίωσε λόγω της γειτνίασης στον ρουν της σύγχρονης Ιστορίας πολυκύμαντα γεγονότα, άλλα με θετική και άλλα με τραυματική αν όχι και με τραγική κατάληξη.
Ο χαρακτηρισμός της περιοχής ως «πυριτιδαποθήκη των Βαλκανίων», μολονότι προφανώς παρωχημένος, φοβάμαι ότι δεν έχει οριστικά εκλείψει από την θεώρηση των διαβιούντων κοινωνιών και όχι μόνον στην ιστορικά ταλαιπωρημένη και τραυματισμένη αυτή περιοχή. Πλήρης γεγονότων περιοχή για την οποία ειπώθηκε ότι «παρήγαγε μεγαλύτερη Ιστορία από όση μπορούσε να καταναλώσει».
Διότι πράγματι η εγγενής αντιπαλότητα που διέπει π.χ. τις σχέσεις της Σερβίας με την Αλβανία, λόγω κυρίως του Κοσσυφοπεδίου, η επισφαλής κρατική επιβίωση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης ( προιόν της Συμφωνίας Ειρήνης του Νταίητον, 1995), η εκκρεμότητα της αξιόπιστης υλοποίησης της «Συμφωνίας των Πρεσπών», σε συνδυασμό με την παραδοσιακή επιφυλακτικότητα της Σόφιας, συνθέτουν μία πραγματικότητα η οποία αιτιολογεί τον γνήσιο προβληματισμό με γνώμονα την προσδοκία μας για την επίτευξη ελπιδοφόρου και φιλειρηνικού μέλλοντος της περιοχής.
Βέβαια, το πλαίσιο της προσέγγισής των Δυτικών Βαλκανίων ή επί το διπλωματικότερο Νοτιοανατολικής Ευρώπης, στην Ευρωπαική Ενωση εξαρτάται ουσιαστικά από την αξιολόγηση των υποψηφίων προς μελλοντική ένταξη στη βάση της επίδοσης μιας εκάστης, ως προς τον βαθμό υλοποίησης του πλέγματος των προβλεπομένων αντικειμενικών κριτηρίων. Δηλαδή τυπικά αποσυνδέεται η μία υποψηφιότητα από την άλλη, μολονότι ατύπως δεν αποκλείεται ο συσχετισμός τους και η εν τέλει εξέτασή τους συνολικά. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο αφενός ενδέχεται να ικανοποιεί τους εταίρους εκείνους της Ε.Ε. που επιθυμούν να κερδίσουν χρόνο πριν από την ορατή Διεύρυνση, και αφετέρου να εξυπηρετεί παράλληλα και τις φιλοδοξίες των υποψηφίων εκείνων που εκτιμούν ότι επί του παρόντος δεν θεωρούν ότι ευρίσκονται στην πρώτη σειρά των προς ένταξη χωρών και συνεπώς κάθε καθυστέρηση μπορεί να αποβεί προς όφελος της συμπερίληψής τους σχετικώς.
Είναι χρήσιμο να επισημανθεί στο σημείο αυτό ότι για το ζήτημα της Διεύρυνσης απαιτείται η ομοφωνία των Κρατών Μελών της Ευρ. Ενωσης και όχι αυξημένη πλειοψηφία. Εις επίρρωση, υπογραμμίζεται κυρίως ο σκεπτικισμός της Γαλλίας στο ζήτημα της προτεινόμενης νέας Διεύρυνσης, θέση η οποία επιβεβαιώνει τον σεβασμό στην αρχή της ομοφωνίας.
Συνεπώς και η χώρα μας, από τα παλαιότερα (το Δέκατο) Κράτη Μέλη διατηρεί πλήρως το δικαίωμα να χρησιμοποιεί την ψήφο της στο πλαίσιο της Ευρ. Ενωσης με γνώμονα τα ζωτικά συμφέροντά μας. Υπό το πρίσμα αυτό, γίνεται αντιληπτή η δυνατότητα άσκησης εποικοδομητικού μεν αλλά και κριτικού ελέγχου επί της διαδικασίας προόδου της «Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας» αλλά και της Αλβανίας εξίσου, να προσεγγίσουν την Ε.Ε.
Επί των ως άνω δύο όμορων Γειτόνων εκτιμώ ότι τα δεδομένα συνηγορούν υπέρ της συνετούς και ορθολογικής αντιμετώπισης αμφοτέρων των υποψηφιοτήτων από μέρους μας, ανεξαρτήτως της διμερούς εξέλιξης με την Β.Μ. ως προς το ονοματολογικό. Ως προς δε την Αλβανία υφίσταται κατά την γνώμη μου διαφορετική θεματολογία η οποία υπαγορεύει επίμονο και θαρραλέο χειρισμό . Αρκετά Κράτη Μέλη επιμένουν για την Αλβανία στην ανάγκη υλοποίησης μεταρρυθμίσεων με έμφαση στο κράτος δικαίου, το δικαστικό σύστημα και την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος. Και τούτο διότι διατηρούν ακέραιο το δικαίωμα της αξιολόγησης της πορείας εκάστου των υποψηφίων. Διμερώς η χώρα μας προσδοκά επιπλέον των ανωτέρω να σημειωθεί και απτή πρόοδος στο ζήτημα του σεβασμού των ανθρωπίνων και ατομικών δικαιωμάτων της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας, ως πρόσθετο στοιχείο αιρεσιμότητας ενόψει της προσεχούς αξιολόγησης της αλβανικής υποψηφιότητας.
Εννοείται ότι οι ανωτέρω υποχρεώσεις ισχύουν αδιαμφισβήτητα και για τις υποψηφιότητες της Σερβίας, του Μαυροβουνίου, του Κοσσυφοπεδίου και εν τέλει και της Βοσνίας. Ειδικά για την Σερβία, όπως προμνημονεύθηκε, το κλειδί ευρίσκεται στην τήρηση του όρου της Ε.Ε. για «ομαλοποίηση των σχέσεων με την Πρίστινα». Ανεξαρτήτως της όποιας προόδου στον σχετικό Διάλογο, υπό την αιγίδα της Ε.Ε. μεταξύ των εμπλεκομένων μερών, το Βελιγράδι αδυνατεί να τηρήσει ουσιαστικά ευέλικτη θέση στο ζήτημα της αναγνώρισης του Κοσσυφοπεδίου (και Μετόχια), θεωρώντας ότι δεν δύναται να απεμπολήσει τα πολιτισμικά δικαιώματά του, όπως π.χ. η σερβική μειονότητα, οι σερβικοί θύλακες, και η ιστορική έδρα του σερβικού Πατριαρχείου (στο Πετς/ Ιπέκιο).
Ως εκ τούτου οφείλουμε να ευρισκόμαστε σε δημιουργική εγρήγορση και να προβαίνουμε ταυτόχρονα σε ορθολογική και ψύχραιμη ανάλυση των δεδομένων και εξελίξεων στον ενίοτε ρευστό βόρειο περίγυρό μας, προκειμένου να συμβάλλουμε αποτελεσματικά στην εμπέδωση της σταθερότητας και στην ενστάλαξη νοοτροπίας διαλλακτικού Διαλόγου, ενόψει της προσεχούς επανεξέτασης του θέματος της νέας Διεύρυνσης της Ε.Ε.
Του Νίκου Μελέτη 
By George Friedman Geopolitical Future
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ
του Σάββα Καλεντερίδη
του Δημοσθένη Στωϊδη, Πρέσβη ε.τ.