Les États-Unis ont pris des sanctions économiques contre les membres de la Cour pénale internationale qui enquêtent en Afghanistan. Une attaque inédite.
Le 11 juin, Donald Trump a signé un décret présidentiel permettant de sanctionner des responsables de la CPI. Il reproche à la Cour d’avoir lancé une enquête sur de possibles crimes de guerre commis par les États-Unis dans la guerre d’Afghanistan.
Au plus fort de la pandémie de Covid-19 qui a ébranlé la planète, Washington voulait absolument faire payer l’État chinois pour ses manquements. Pendant plusieurs semaines, les responsables politiques – Donald Trump en tête – ont accusé la Chine d’avoir tardé à communiquer sur la gravité de la situation et d’avoir minimisé le nombre de décès liés au coronavirus. Avocats, militants et élus républicains ont multiplié les demandes de saisines de la Cour pénale internationale (CPI), invoquant la nécessité de sanctionner l’État chinois. C’est à la fois impossible – puisque les États-Unis ne reconnaissent pas la CPI, n’ayant pas ratifié le Statut de Rome – et très surprenant quand on connaît l’hostilité du pays à l’égard de la justice internationale.
Des pratiques utilisées lors d’interrogatoires en question
L’enquête de la CPI vise les talibans, l’armée afghane, mais aussi les techniques utilisées lors d’interrogatoires menés par des militaires américains ou des agents de la CIA dans les centres d’interrogatoires secrets créés après 2003. La procureure de la CPI ainsi que les juges se sont notamment appuyés sur des rapports du Sénat américain, publiés après des commissions d’enquête. Ces rapports font état de pratiques d’interrogatoire comme le waterboarding (la torture par l’eau), mais aussi l’isolement, le maintien à la lumière 24 heures sur 24 ou la nudité.
Si la procureure a demandé l’ouverture d’une enquête dès 2017, la Cour s’était finalement déclarée incompétente en 2019. « La procureure avait alors fait appel de cette décision et les États-Unis, en réaction, avaient déjà pris des sanctions contre la Cour. En avril 2019, un décret présidentiel avait été signé pour révoquer le visa de la procureure de la CPI. Un acte évidemment symbolique », note Raphaëlle Nollez-Goldbach. Suspendue, l’enquête n’avait abouti à l’émission d’aucun mandat d’arrêt. Mais le 5 mars dernier, rebondissement, la chambre d’appel de la Cour a de nouveau autorisé l’ouverture d’une enquête en Afghanistan (pays qui a, lui, ratifié le Statut de Rome), provoquant de nouveau l’ire de Washington.
Une pression symbolique
« Malgré les appels répétés des États-Unis et de nos alliés en faveur d’une réforme, la Cour pénale internationale n’a rien fait pour se réformer et continue de mener des enquêtes motivées politiquement contre nous ou nos alliés, dont Israël », a déploré la porte-parole du président américain dans un communiqué. Une manière de faire monter la pression d’un cran alors que la CPI enquête également en Palestine. Face à cette nouvelle enquête, Donald Trump a annoncé le gel de tous les biens et avoirs financiers des membres de la CPI chargés de l’enquête en Afghanistan. Avec ces sanctions, les États-Unis espèrent dissuader la juridiction de poursuivre des militaires américains pour leur implication dans le conflit afghan.
Encore une fois, la pression reste assez symbolique, dans la mesure où la CPI ne peut pas prendre de sanctions contre un État. Elle ne peut en effet trancher que sur la culpabilité d’un individu. Dans le cadre de l’enquête sur les crimes possiblement commis lors de la guerre d’Afghanistan, la CPI ne pourrait donc qu’émettre des mandats d’arrêt à l’encontre de personnes. « Pour juger de la responsabilité d’un Américain lors d’un procès, il faudrait d’abord procéder à une arrestation puis à un transfert à La Haye [où se situe la CPI, NDLR]. C’est une hypothèse assez improbable, dans la mesure où la CPI n’a pas de police et dépend entièrement de la coopération des États », souligne Raphaëlle Nollez-Goldbach.
« Une grave attaque »
Pour la chercheuse, cette dispute illustre parfaitement le débat qui existe autour de la justice internationale, soumise à de très « grosses limites ». « On peut se demander quel est l’intérêt d’ouvrir ce genre d’enquête et d’émettre des mandats d’arrêt qui n’aboutiront pas. Mais à l’inverse, une totale inaction renverrait une image désastreuse. Il ne faut pas donner l’impression qu’il existe seulement une justice des puissants », affirme Raphaëlle Nollez-Goldbach.
La France réitère son plein soutien à la CPI, “la seule juridiction pénale internationale permanente et à vocation universelle”
D’ordinaire assez discrètes sur ces questions, la France puis l’Europe ont exprimé leur « consternation » à l’annonce de la décision américaine. « Cette décision représente une attaque grave contre la Cour et, au-delà, une remise en cause du multilatéralisme et de l’indépendance de la justice », a estimé le ministre français des Affaires étrangères Jean-Yves Le Drian.
« La France réitère son plein soutien à la CPI […], la seule juridiction pénale internationale permanente et à vocation universelle. Elle joue à ce titre un rôle primordial dans la lutte contre l’impunité des auteurs de crimes les plus graves. Elle apporte ainsi une réponse au besoin de justice des victimes de ces crimes et contribue à la paix et à la stabilité internationales », a estimé le chef de la diplomatie française. Le ministre a également appelé Washington à revenir sur sa décision tout en précisant que Paris « continuerait à agir pour que la Cour soit en mesure de remplir sa mission de manière indépendante et impartiale, conformément au Statut de Rome ».
© POOL / GETTY IMAGES NORTH AMERICA / AFP
Par Valentine Arama
Άρθρο του Λάμπρου Τζούμη, αντιστράτηγου ε.α.
Του Αλκη Καλλιαντζίδη, Οικονομολόγου, 
έξωση από τα διαμερίσματά τους» (A Athènes, la détresse des réfugiés en voie d’expulsion de leurs appartements) και τη δημοσίευση της διπλανής φωτογραφίας (της LOUISA GOULIAMAKI / AFP). Ο εικονιζόμενος Abdelkader Rahmoun, ένας 44χρονος Σύριος, και η οικογένειά του στο διαμέρισμά τους στον Πειραιά, στις 29 Μαΐου 2020, όπως και άλλοι πρόσφυγες, θα πρέπει να εγκαταλείψουν την κατοικία που τους δόθηκε από μια ΜΚΟ. «Είστε πλέον υπεύθυνοι για τη ζωή σας. Πρέπει να εγκαταλείψετε το διαμέρισμα το οποίο απολαμβάνατε όσο διαρκούσε το αίτημά σας για άσυλο». Αυτά τα λόγια αντηχούν σκληρά στο κεφάλι του 
Mohamed Al-Rifaie, ενός 19χρονου Σύριου, ο οποίος ζει με τη μητέρα του και τον 
μεγαλύτερο αδερφό του σε ένα διαμέρισμα δύο δωματίων σε μια λαϊκή περιοχή του λιμανιού του Πειραιά. Την 1η Ιουνίου, η ΜΚΟ Nostos, η οποία τους διέθεσε το κατάλυμα στο πλαίσιο του προγράμματος διαμονής Estia, το οποίο διαχειρίζεται ο Ύπατος Αρμοστής για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τους διέταξε να εγκαταλείψουν το χώρο. Είχαν ήδη λάβει μια προειδοποίηση δύο εβδομάδες νωρίτερα. «Η ΜΚΟ μας προειδοποίησε ότι η αστυνομία θα μπορούσε τώρα να μας απομακρύνει. Αλλά δεν έχουμε καμία εναλλακτική λύση, τους εξηγήσαμε ότι δεν θα μπορούσαμε να καταλήξουμε στο δρόμο, ειδικά λόγω των προβλημάτων υγείας του αδερφού μου», δήλωσε ο Μοχάμεντ ανήσυχα στην 
Σύριων, Αφγανών και Ιρακινών, θα πρέπει να υποστούν έξωση από αυτά τα διαμερίσματα, καθώς και από τους καταυλισμούς και τα δωμάτια ξενοδοχείων σε ολόκληρη τη χώρα. «Αυτά τα μέτρα για την έξωση των αναγνωρισμένων προσφύγων είναι στην πραγματικότητα επέκταση της σκληρής γραμμής που επέλεξε η ελληνική κυβέρνηση σε θέματα μετανάστευσης», δήλωσε, στην 
Rafenberg
αίτηση σε ένα άλλο πρόγραμμα, το «Ήλιος», που δημιουργήθηκε από τον Διεθνή 
Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ), προκειμένου να επωφεληθούν από τα ελληνικά μαθήματα και ένα επίδομα στέγασης. Ωστόσο, προς το παρόν δεν επιτρέπει παρά μόνο 3.500 άτομα να ενταχθούν και οι διοικητικές διαδικασίες υπαγωγής σε αυτό είναι δυσκίνητες, όπως διαπιστώνει η Nahla Salama, μια Σύρια από τη Rakka, η οποία πρέπει να εγκαταλείψει το στούντιο της στην κεντρική Αθήνα στις αρχές Ιουλίου: «υπογράψτε πρώτα ένα ενοικιαστήριο και, στη συνέχεια, θα λάβετε το βοήθημα από τον ΔΟΜ. Ωστόσο, οι ιδιοκτήτες ζητούν δύο ενοίκια προκαταβολή, ένα ποσό πολύ μεγάλο για μένα, και συχνά διστάζουν να νοικιάσουν σε αλλοδαπούς …», αναστέναξε η νεαρή 26χρονη γυναίκα, χήρα και μητέρα ενός 3χρονου παιδιού.
για νέες αφίξεις : «Τα κλειστά κέντρα στα νησιά του βόρειου Αιγαίου είναι κατακλυσμένα [περίπου 32.500 αιτούντες άσυλο σε χωρητικότητα μόνο 6.000 θέσεων]. Είναι σημαντικό να συνεχίσουμε τις μετατοπίσεις των πιο ευάλωτων και να τους κάνουμε να επωφεληθούν από αυτά τα καταλύματα», δικαιολογείται ο Μάνος Λογοθέτης, γενικός γραμματέας αρμόδιος για το άσυλο στο Υπουργείο Μετανάστευσης. Ωστόσο, αντί της αύξησης της ικανότητας υποδοχής στην ηπειρωτική Ελλάδα, όπως συνιστά o UNHCR, η ελληνική κυβέρνηση θέλει να κλείσει 
στρατόπεδα : «Με τη μείωση των αφίξεων στα νησιά τους τελευταίους μήνες και την επιτάχυνση των εξετάσεων των αιτήσεων για το Άσυλο, μπορούμε να εξετάσουμε το ενδεχόμενο να κλείσουμε στρατόπεδα το 2020», δήλωσε ο υπουργός μετανάστευσης Νότης Μηταράκης στο Open TV την Τρίτη 10-6-2020.
δέκτες μας ένα πλήθος οικογενειών προσφύγων (και μεταναστών ;), προερχομένων από τα νησιά, να κάθονται στην Πλατεία Βικτωρίας στην Αθήνα (μας θύμισαν την «χρυσή περίοδο» της κ. Τασίας που «λιάζονταν»), χωρίς να ξέρουν τι θα απογίνουν, παρουσία αστυνομικών δυνάμεων να τους επιτηρούν και να τους παροτρύνουν να τους οδηγήσουν με αστυνομικά λεωφορεία σε οργανωμένους καταυλισμούς, όπως μας έλεγαν τα σχετικά τηλεοπτικά ρεπορτάζ. Πώς ξέφυγαν αυτοί οι πρόσφυγες, όταν τα κέντρα προσφύγων εξακολουθούν να υπόκεινται σε μέτρα περιορισμού έως τις 21 Ιουνίου ; Αφού για τρίτη συνεχόμενη φορά από τον Μάρτιο, η κυβέρνηση αποφάσισε να παρατείνει τους περιορισμούς στην κυκλοφορία των αιτούντων άσυλο. Η απόφαση δημοσιεύθηκε διακριτικά το σαββατοκύριακο στην εφημερίδα της κυβέρνησης και δεν αποτέλεσε αντικείμενο ενός σχετικού δελτίου τύπου. Αλλά δεν πέρασε απαρατήρητη στα κέντρα κράτησης, ούτε στις τάξεις των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της 
Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR), Boris Cheshirkov, «τα προσωρινά και έκτακτα μέτρα που εφαρμόζει η κυβέρνηση στα νησιά του Αιγαίου πρέπει να είναι 
ανάλογα με αυτά που ισχύουν σε όλη την Ελλάδα και δεν πρέπει να είναι περισσότερο διαρκή από τα απαραίτητα». Μια άποψη που συμμερίζονται και οι Γιατροί χωρίς σύνορα, και που καταγγέλλουν ένα «αδικαιολόγητο μέτρο» : «Δεν έχει επιβεβαιωθεί κανένα κρούσμα στα κέντρα υποδοχής στα νησιά. Αυτά τα μέτρα διακρίσεων στιγματίζουν και περιθωριοποιούν τους αιτούντες άσυλο, τους πρόσφυγες και τους μετανάστες».
ηλικιωμένοι, άτομα με ειδικές ανάγκες, κ.λπ.) όπου δεν μπορούν να εφαρμοστούν δράσεις φραγμού του υιού. Στις αρχές Απριλίου, η οργάνωση Human Rights Watch εξέφρασε τη λύπη της για την απόφαση εγκλεισμού στους καταυλισμούς αντί να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης εντός αυτών ή να επιταχυνθούν οι μετατοπίσεις των ατόμων σε καταλληλότερα καταλύματα : «Εάν η [ελληνική] κυβέρνηση είναι σοβαρή για την αποφυγή μετάδοσης του Covid-19 σε μετανάστες και αιτούντες άσυλο, πρέπει να αυξήσει τον αριθμό των τεστ, να δώσει περισσότερες σκηνές, να εγκαταστήσει περισσότερες τουαλέτες, σημεία υδροδότησης, να διανείμει σαπούνι… ».
είναι απελπισμένοι επειδή οι αρχές τους λένε τώρα ότι πρέπει να περιμένουν αρκετούς μήνες λόγω της καθυστέρησης που συσσώρευσαν οι υπηρεσίες ασύλου. Γιατί να μην οργανωθούν συνεντεύξεις μέσω τηλεδιάσκεψης;», διερωτάται ο Επαμεινώνδας Φαρμάκης, διευθυντής της ΜΚΟ HumanRights360.
επανέλθω, λόγω χώρου, με νεότερο άρθρο μου.
Geopolitical Future
