Δεν είναι λίγα τα στοιχεία που μπορούν να στοιχειοθετήσουν πως η Κολχίδα των Αργοναυτικών δεν είναι η γνωστή Κολχίς του Πόντου, αλλά τμήμα μεταξύ Βολιβίας-Περού, γύρω από την λίμνη Τιτικάκα, στα σύνορα Αργεντινής-Βολιβίας. Μάλιστα, λένε, πως η πανάρχαια φυλή Ινδιάνων Κόλχι είναι απομεινάρι των Κόλχων, γι’ αυτό και χρησιμοποιούν πολλάκις στα σύμβολά τους τον ελληνικό μαίανδρο. Άρα οι σχέσεις Ελλήνων-Νοτιοαμερικανών τραβάει σε απίστευτα βάθη χρόνου, που μένει σε επόμενες γενεές επιστημόνων, αποδεσμευμένων από στεγανά, να ερευνήσουν.
Άλλωστε το όνομα της χώρας ετυμολογείται από την αρχαία ελληνική (ομηρική) ρίζα αργ- (> αργής, άργιλλος, άργος, κλπ.) που σημαίνει φωτεινός, λαμπρός, φεγγοβόλος, άσπρος, εξ αιτίας του άσπρου της χώματος.
Ο πρώτος πρόεδρος της Ενώμένης Αργεντινής Δημοκρατίας, ήταν ένας. Έλληνας, ο Βλαδίμηρος (Βαρθολομαίος) Δημητρίου (Μήτρε στην βορειοηπειρωτική > Μίτρε στην ισπανική, 1821-1906), Βορειοηπειρώτης εκ Χιμάρας. Αυτός, μετανάστης 4ης γενεάς, όταν τελείωσε ο 7ετής εμφύλιος με την Μάχη της Σεπέντα (1859), και το Μπ. Άυρες υποτάχθηκε στην Ομοσπονδία, ανήλθε στο υψηλότερο αξίωμα της χώρας (1862). Και ίσως γι’ αυτό η σημαία της να είναι γαλανόλευκη. Στην διάρκεια της προεδρίας του, έγινε ο αιματηρός πόλεμος Αργεντινής-Ουρουγουάη, που στοίχισε στην Αργεντινή 50.000 άνδρες και πολλές υλικές ζημιές (200 εκατ. πιάστρα). Διάδοχος του προέδρου Δημητρίου ήταν ο Σαρμιέντο (1868-1874), που προσπάθησε να φέρει μετανάστες στην Αργεντινή, αλλά τον εμπόδισε ο εθνικιστής στρατηγός Δημητρίου, με στασιαστικό κίνημα. Ακολούθησε εμφύλιος, οι στασιαστές υπετάχθησαν, και εν τέλει το Μπ. Άυρες ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα της Αργεντινής, το 1880, υπό τον Ρόκα.
Η οικογένεια του Δημητρίου συνδεόταν φιλικά με την μεγάλη οικογένεια Ηπειρωτών ευεργετών Ζάππα, απ’ το Λάμποβο της Β. Ηπείρου. Η οικογένεια Δημητρίου πένθησε πολύ τον θάνατο του Ζάππα (1865). Οι πρόγονοι του Βαρθ. Δημητρίου άφησαν περί το 1670 την Χιμάρα, ακολουθώντας το μεγάλο ρεύμα φυγής του ελληνικού πληθυσμού της περιοχής, που έφευγε (κυρίως προς την ελεύθερη Ιταλία) για να μην υπηρετήσει στον τουρκικό στρατό. Αυτό ακριβώς εξιστορεί το δημοτικό, όταν λέει.
«Δέλβινο και Τσαμουριά
δεν τα δίνουν τα παιδιά,
για νιζάμ του βασιλιά».
Η οικογένεια Δημητρίου ακολούθησε το δρομολόι αναζητήσεως νέας ζωής Γένοβα-Ενετία-Πειραιά-Αθήναι (1678) κι απ’ εκεί Ουρουγουάη.
Από την Ουρουγουάη οι Έλληνες διεσπάρησαν σε όλην την Ν. Αμερική. Κι αυτό συνεχίσθηκε έως τις αρχές του 20ού αι. (1907-1911). Την πρώτη δεκαετία του 20ού αι. περισσότεροι από 10.000 Έλληνες (κυρίως από Κρήτη, κ.α.) κατέφθασαν ως μετανάστες στην Ουρουγουάη, ενώ περίσσότεροι από 50.000 – κατά το πλείστον μικρέμποροι – έφθασαν στην Αργεντινή!
Στην Αργεντινή, που μαχόταν για την ανεξαρτησία της, ως ήρωάς της τιμάται κι ένας άλλος Έλλην, ο Ιωάννης Γεωργίου (1833-1935), από το «ανταρτοχώρι της Σάμου», Πλάτανο. Αυτός ήταν ο πρώτος Ευρωπαίος που εξεμέτρησε την Παταγονία και την Γη του Πυρός (1855-1890)! Μάλιστα, όταν ο Δαρβίνος μελετούσε την περιοχή, ο Σαμιώτης συνεργάσθηκε μαζί του! Το όνομά του και η δράση του έγιναν λαϊκό παραμύθι στην Αργεντινή! Έγινε μύθος και πέθανε σε βαθύ γήρας (102 ετών) στον Κάμπο του Μπ. Άυρες, χωρίς ν’ αφήσει απογόνους. Όσοι γνώρισαν τον Γεωργίου, έλεγαν πως μιλούσε για την πατρίδα του, την Σάμο, σαν να μην έφυγε ποτέ απ’ αυτήν. (Πριν απ’ αυτόν έφθανε στα λιμάνια της Ν. Αμερικής ο επίσης Σάμιος καπετάν Σταμάτης Γεωργιάδης, με το σκαρί του «Αχιλλέυς» – ο μετέπειτα ξακουστός πολέμαρχος του Αγώνος του 1821).
Αλλά δεν ήταν ο μόνος Έλλην πεσών για την ανεξαρτησία της Αργεντινής. Ως ήρωας αυτού του αγώνος τιμάται και ο Μιχ. Σπύρου, εκ Λέσβου, ο οποίος στα στερνά, ανατίναξε το καράβι του, για να μην πέσει στα χέρια των εχθρών του.
Η οικογένεια Δημητρίου έφθασε στο Μπουένος Άυρες. Εκεί μέσα σ’ ένα καφενείο, του Χιώτη Α. Ζέππου, τρεις Έλληνες της διασποράς, ο Σαμιώτης Κώστας Καρούλιας (πρόγονος του παλαιμάχου ποδοσφαιριστή και νυν προπονητή Νίκου Καρούλια), ο Σιάκης από την Βυτίνα (Αρκαδίας) και ο Σπ. Σπυριδάκης ίδρυσαν την ποδοσφαιρική ομάδα-καμάρι της Αργεντινής, την Μπόκα-τζούνιορς! Μάλιστα ο Κ. Καρούλιας ίδρυσε και τον προσκοπισμό στην Αργεντινή! Ενώ ο Σπυριδάκης, που έφθασε στην Αργεντινή απ’ τ’ Αναφιώτικα της Πλάκας, είχε πρωτοστατήσει και στην ανέγερση του πρώτου ορθόδοξου ναού στην περιοχή.
Το λιμάνι της πόλεως οργάνωσε και πάλι ένας Έλλην, ο Εμμανουήλ Χατζιδάκης, Δωδεκανήσιος εκ Κάσου! Αυτός διέμεινε για λίγο εν Αθήναις και το 1870 έφυγε για Αργεντινή, όπου έγινε υπεύθυνος του μεγαλύτερου λιμανιού της χώρας και απ’ την θέση αυτή βοηθούσε πολύ τους Έλληνες καπεταναίους που προσέγγιζαν το μεγάλο λιμάνι…
Διευθυντής της Αστυνομίας Αργεντινής χρημάτισε ένας άλλος Έλλην, ο Ηπειρώτης Αλκ. Λάππας. Για όλα τούτα δεν είναι τυχαίο που λεν πως «οι Ηπειρώτες έκτισαν την Αργεντινή»!..
Επανερχόμαστε στον αγωνιστή και πρώτο πρόεδρο της Αργεντινής: Όταν η χώρα πτώχευσε (1890) οι Αργεντινοί θυμήθηκαν και πάλι τον Δημητρίου. Αυτός, συμφώνησε με τον στρατηγό Ρόκα και υποστήριξαν στις προεδρικές εκλογές (Μάιος 1892) τον Σάενς Πένια, έναν ανώτερο δικαστικό λειτουργό, που έχαιρε γενικού σεβασμού. Ο Β. Δημητρίου δεν ξέχασε ποτέ τις καταβολές της οικογενείας του, κι ας μην είχε επισκεφθεί ποτέ ο ίδιος την Ελλάδα! Μιλούσε άριστα ελληνικά! Θεωρείται και εκ των κορυφαίων λογοτεχνών (ποιητών και ιστορικών) της Αργεντινής. Έγραψε το έργο «Η Ιστορία του Σαν Μαρτίν» και το «Η Ιστορία του Μπελγκράνο», στα οποία προσπάθησε να αναπτύξει το φρόνημα της εθνικής συνειδήσεως των Αργεντινών. Ας σημειώσω, ότι τότε η ελληνική ήταν η δημοφιλέστερη γλώσσα στο Μπ. Άυρες, μετά την τοπική.
Ο συγγραφέας Β. Δημητρίου ίδρυσε και την εφημερίδα «Έθνος», το 1862, την πρώτη εφημερίδα της Αργεντινής! Ενώ στο Μπ. Άυρες εκδιδόταν και ελληνικό – και μάλιστα γελοιογραφικό – φύλλο! Η «Εταιρεία της υπέρ των Πατρίων Αμύνης» (που ιδρύθηκε το 1901 και στεγάσθηκε στην Ακαδημία Αθηνών) κυκλοφορούσε ένα 4σέλιδο φυλλάδιο, με τίτλο «Τα Πάτρια» – επιμελεία των ακαδημαϊκών Γ. Χατζιδάκη, Κ. Ζησίου και του δημοσιογράφου Ι. Δαμβέργη – που κυκλοφορούσε τότε σε 20.000 δωρεάν αντίτυπα και που έφθανε και στην Αργεντινή! Το 1924 ιδρύθηκε η ομογενειακή εφημερίδα «Πατρίς», στο Μπ. Άυρες, από τον Γ. Παρασκευαΐδη (και είτα δ/ντή τον Αθ. Βαϊρακλιώτη). Μετά, ο πρέσβυς της Ελλάδος στο Μπ. Άυρες, Βασ. Δενδραμής, ίδρυσε την εφημερίδα «Ελλάς» (με δ/ντές τον Δημ. Λογοθέτη, έως το 1956, την θυγατέρα του Ελένη και είτα τον Λεων. Τριανταφυλλίδη). Το 1958 ιδρύθηκε η εφημερίδα «Νότιος Αμερική», από την Πολ. Μποσκαΐνου και ο «Ελληνισμός» από τον Δημ. Ρούτση.
Γι’ αυτό ο Αργεντινός εθνικός ποιητής και ένας των σημαντικότερων ποιητών της Ν. Αμερικής, που ήταν και μέλος του Αργεντινού Κοινοβουλίου Αντράντε Ολεγκάριο (1841-1882), ο οποίος ύμνησε τις ομορφιές της πατρίδος του, έγραψε έργα εμπνευσμένα από την Ελλάδα («Ατλαντίς», 1881 και «Προμηθεύς», 1877), στα οποία εκφράζει τους πόθους των λαών της Λατ. Αμερικής. Ενώ ένα από τα ωραιότερα γλυπτά έργα-δημόσια μνημεία που ευρίσκονται στην Αργεντινή, είναι ο «Θνήσκων Κένταυρος», έργο του Γάλλου γλύπτου Μπουρντέλ.
Η Αργεντινή συνδέεται και με την Θράκη, κυρίως δια μέσου του ιδιοφυούς επιχειρηματία και ευπατρίδη, Ευγένιου Ευγενίδη (εκ Διδυμοτείχου) ο οποίος – μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – συνέδεσε ατμοπλοϊκώς την Νότιο Αφρική με την Νότιο Αμερική! Εν τέλει, εγκαταστάθηκε στην Αργεντινή, απ’ όπου ο οξυδερκής επιχειρηματίας διείδε το ισχυρό μεταναστευτικό ρεύμα κι εστράφη στην ναυτιλία των υπερωκεανίων.
Και ο δις βραβευμένος με Όσκαρ Αργεντινός συνθέτης Γκουστάβο Σανταολάγια, δήλωσε: «Προσωπικά νοιώθω την ύπαρξη μιας υπόγειας σύνδεσης μεταξύ Ελλάδος-Αργεντινής, μεταξύ των δύο πολιτισμών. Νοιώθω πως η μουσική μας συγγενεύει κάπως με την δική σας και την συγγένεια την εντοπίζω ανάμεσα στο τάνγκο και στο ρεμπέτικο… Ίσως να υπάρχουν κοινές πηγές. Οι μουσικές και των δύο είναι πιο συναισθηματικές, κάπως σκοτεινές και θλιμμένες, και τα δύο ιδιώματα αντιμετωπίζουν με τον ίδιο τρόπο την μελαγχολία. Υπάρχει ένα περίεργο αίσθημα κενότητος που δεν μπορώ να το περιγράψω. Μου αρέσει ο Μ. Θεοδωράκης, ενώ παλαιότερα ήμουν φανατικός των Aphrodite’s Child του Β. Παπαθανασίου. Ο δίσκος τους “666″ είναι από τους αγαπημένους μου. Μου αρέσουν επίσης πολύ τα ρεμπέτικα. Στην συλλογή των οργάνων μου έχω – εννοείται – και το μπουζούκι. Εάν το χρησιμοποιούσα στην ταινία, θα το έπαιζα βέβαια με τον δικό μου τελείως διαφορετικό τρόπο» – βλ. σχ. εφημ. «Εποχή», Ιούνιος 2009.
Στο σημείο αυτό, καλό είναι να θυμηθούμε πως στα εθνικά μουσικά όργανα της Αργεντινής, ανάμεσα στο τύμπανο κάγια, τον καλαμένιο αυλό, τον κοκκαλένιο αυλό (κουένα), τον ευθύαυλο (μια πεντάμετρη σάλπιγγα, που λέγεται έρκε ή ερκέντχο ή τρουτρούκα), συγκαταλέγεται και ο αυλός του Πανός, που στην τοπική λέγεται «σίρου» ή «αντάρα».
Η ελληνική κοινότητα του Μπ. Άυρες από το 1911 είχε εκκλησία, σχολείο και νοσοκομείο! Στην απογραφή του 1963 οι Έλληνες της Αργεντινής ήσαν 43.000 (η πολυπληθέστερη εθνότητα μετά τους εντοπίους, τους Ιταλούς και τους εβραίους). Την δεκαετία του 1950-60 ο ελληνικός πληθυσμός αυξανόταν συνεχώς. Ζούσε κυρίως σε 8 κοινότητες (οι παλαιότερες: Δυο στο Μπ. Άυρες, μια στο Βερίσσο και μια στο Ρεμέντιος ντε Εσκαλάντα), είχε αναπτύξει 21 κοινωφελείς οργανώσεις, εκκλήσιαζόταν σε 6 εκκλησιές και λειτουργούσε 5 σχολεία! Σήμερα, ο απόδημος ελληνισμός στην Αργεντινή υπολογίζεται σε 20.000 ανθρώπους. Η δε δρ. Χρ. Τσαρδίκου (πρόεδρος του «Νόστος» Μπ. Άυρες) δημιούργησε έδρα Ελληνικών Σπουδών σε μεγάλο πανεπιστήμιο της αργεντίνικης πρωτεύουσας. Το 2009 η Ένωση Συγγραφέων Αργεντινής έδωσε το α΄ διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας στην Ελλάδα και στον Πέτρο Κασιμάτη, κατά τον διεθνή διαγωνισμό «Ο Ελληνισμός και ο Μέγας Αλέξανδρος», που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την ελληνική πολιτιστική οργάνωση «Νόστος».
ΠΗΓΕΣ:
Γκαλεάνο Εδ. «Πηγές από Μνήμες Φωτιάς – Τα πρόσωπα και οι μάσκες», μτφρ. Ισμ. Κανσή, εκδ. «Εξά¬ντας», 1987.
Δαμηλάκου Μ. «Έλληνες μετανάστες στην Αργεντινή (1900-1970): Διαδικασίες συγκρότησης και μετασχηματισμοί μιας μεταναστευτικής κοινότητας», Ιστορικό Αρχείο Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδος, 2004.
Εθνική Ελληνική Επιτροπή Διεθνούς Εμπορικού Επιμελητηρίου «Αργεντινή-Χιλή από οικονομικής απόψεως», Αθήναι, 1961.
Καμηλιέρης Σπ. «Το γενικόν εμπόριον της Αργεντινής Δημοκρατίας και η οικονομική εξέλιξις της χώρας κατά τα τελευταία έτη», Μπ. Άυρες, 1938.
Κατσόμαλος Β. «Αργεντίνα, Χιλή-Ουρουγουάη-Βραζιλία και οι Έλληνες», Μπ. Άυρες, 1972.
Κουτάντος Δημ. «Λέξεις που μυρίζουν θάλασσα (Ελληνικές λέξεις στα πορτογαλικά)».
Λεκάκης Γ. «Ήπειρος, η γωνιά που πέτρωσε στο 5…», βιβλίο (620 σελίδων), το οποίο κυκλοφόρησε μαζί με 4 CDs με ηπειρώτικη μουσική και ένα Cdrom. Έκδ. RiA Music & Multimedia Education Engineering (εκδ. «Πολυμέσα Εκπαιδευτική Μηχανική»), 1998. Του ιδίου: «Ο Τύπος την εποχή Πλάτωνος Δρακούλη», εισήγηση στο συνέδριο για τον Πλ. Δρακούλη, που έγινε στην Ιθάκη, το 2009.
Πετρίδης Ζ. Π. «Οδύσσεια – Μια ναυτική εποποιία προϊστορικών Ελλήνων εις την Αμερικήν», 1994.
Ποιμενίδης Κ. Ι. «Συνοπτική εικών της Αργεντινής Δημοκρατίας», εν Αθήναις, 1926.
Τρακάδα Κυρ. «Αγαπημένη μου Αργεντινή-Από την Παταγονία στη Σάμο με αγάπη», εκδ. «Νοσταλγία», 2010. Της ιδίας «Μπόκα-τζούνιορ-Αιγαίο: Αυτά που μας ενώνουν».
Τριανταφυλλίδης Μαν. «Έλληνες της Αμερικής», 1952.
Χουρμουζιάδης Γ. “La cultura de Grecia”, Μπουένος Άυρες Αργεντινή, 1972.
Χρηστοφής Χρ. «Η Αργεντινή δημοκρατία και το ελληνικό εμπόριον υπό έποψιν ναυτιλίας, μεταναστεύσεως, συναλλαγών», εν Αθήναις, 1991.
“Grecia-datos informativos sebu su economia nauonal con la Republica Argentina”, Μπ. Άυρες, 1936.
Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας υπογράφτηκε στις 17 (4) Μαΐου 1914, μεταξύ της αλβανικής κυβέρνησης, που επικεφαλής της ήταν ο πρίγκιπας Βιντ και του προέδρου της «Αυτόνομης Δημοκρατίας της Βορείου Ηπείρου» Γεωργίου Χρηστάκη-Ζωγράφου. Με την υπογραφή του, τερματίστηκαν οι ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ αλβανικής χωροφυλακής-ατάκτων και Βορειοηπειρωτών (Ιερών Λόχων) και αναγνωρίστηκε η αυτονομία της Βορείου Ηπείρου μαζί με μια σειρά δικαιωμάτων για τον τοπικό πληθυσμό.Οι όροι του Πρωτοκόλλου
Ο Γεώργιος Χρηστάκης-Ζωγράφος, με σωστούς χειρισμούς, συντέλεσε στη διεθνή αναγνώριση του βορειοηπειρωτικού ζητήματος που κατέληξαν στην αυτονομία της περιοχής με την υπογραφή του Πρωτοκόλλου.
Η περιοχή αποκτούσε επίσημα την αυτονομία της, υπό την αιγίδα του πρίγκηπα Βηντ της Αλβανίας, ο οποίος όμως δεν είχε ουσιαστικές αρμοδιότητες. Η αλβανική κυβέρνηση θα είχε το δικαίωμα να διορίζει και να απολύει τους κυβερνήτες και τους ανώτερους υπαλλήλους. Άλλοι όροι της συμφωνίας προέβλεπαν την στρατολόγηση αυτοχθόνων στην χωροφυλακή, την απαγόρευση παραμονής στρατιωτικών μονάδων αποτελούμενων από μη εντόπιους στην περιοχή, παρά μόνο σε περίπτωση πολέμου ή επανάστασης.
Προβλέπονταν επίσης, η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας στα σχολεία, αν και στις τρεις πρώτες τάξεις η αλβανική θα διδάσκονταν παράλληλα με την ελληνική. Η θρησκευτική διδασκαλία, όμως, θα γίνονταν μόνο στα ελληνικά.
Οι Μεγάλες Δυνάμεις θα εγγυόνταν για την διατήρηση και την εκτέλεση των παραπάνω μέτρων.
Ο Γεώργιος Χρηστάκης Ζωγράφος, Πρόεδρος της Προσωρινής Κυβέρνησης της Αυτόνομης Δημοκρατίας της Βορείου Ηπείρου
Η θέση της ελληνικής κυβέρνησης
Στις 17 Μαΐου και ενώ ξέσπασε στην κεντρική Αλβανία επανάσταση, η ελληνική κυβέρνηση, που ως τότε δεν είχε αναμειχθεί στις διαπραγματεύσεις, ανέλαβε ουσιαστικό ρόλο. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος παρακίνησε τον Ζωγράφο να επικυρώσει όσο το δυνατόν ταχύτερα τους όρους του Πρωτοκόλλου χωρίς να προβάλει επιπλέον αξιώσεις.
Η κυβέρνηση της Β. Ηπείρου αξίωνε να εγκριθούν και να εγγυηθούν για το πρωτόκολλο οι Μεγάλες Δυνάμεις. Τελικά στις 1 Ιουνίου το επικύρωσαν και λίγες μέρες αργότερα η αλβανική κυβέρνηση αποδέχτηκε τελικά την συμφωνία και απέδωσε το επίσημο έγγραφο του πρωτοκόλλου στις 23 Ιουνίου 1914 στην αυτόνομη κυβέρνηση.
Τελική επικύρωση του Πρωτοκόλλου
Η επιμονή του Ε. Βενιζέλου έπεισε τους Βορειοηπειρώτες εκπροσώπους να υποχωρήσουν και να επικυρώσουν το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας, κατά την Πανειπηρωτική Συνδιάσκεψη στο Δέλβινο. Εξαίρεση αποτέλεσαν οι εκπρόσωποι της Χειμάρρας, που επέμεναν υπέρ της ένωσης με την Ελλάδα (Ένωσις ή θάνατος).
Λίγες μέρες αργότερα η αποδοχή της συμφωνίας ανακοινώθηκε στην Διεθνή Επιτροπή Ελέγχου. Όμως, προτού τεθεί το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας σε εφαρμογή, κηρύχθηκε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος.
Παρόλο που το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας δεν αναιρέθηκε ποτέ από κάποια μεταγενέστερη συνθήκη, μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν εφαρμόστηκε ποτέ.
Διαπραγματεύσεις στην Κέρκυρα που κατέληξαν στην υπογραφή του «Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας», στο μέσο ο Πρόεδρος της Βορείου Ηπείρου Γ. Χ. Ζωγράφος
Η Διεθνής Επιτροπή του Ελέγχου, δια ν’ αποφύγη την επανάληψιν των εχθροπραξιών, ενόμισε καθήκον της να συνδιαλλάξη, εφ’ όσον της ήτο δυνατόν, τας βλέψεις των Ηπειρωτικών πληθυσμών, τας αφορώσας τας ειδικάς διατάξεις τας οποίας εζήτουν, προς τας βλέψεις της Αλβανικής Κυβερνήσεως.
Υπό το κράτος των ιδεών αυτών συνήνεσε, να υποβάλλει εις τας Δυνάμεις, τας οποίας αντιπροσωπεύει, ως επίσης εις την Αλβανικήν Κυβέρνησιν, το έγκλειστον κείμενο πόρισμα των γενομένων συζητήσεων μεταξύ των μελών της Επιτροπής αυτής και των αντιπροσώπων της Ηπείρου.
Με τας ιδίας επιφυλάξεις όσον αφορά την έγκρισην των εκλογέων μας.
Γεώργιος Χρ. Ζωγράφος, Αλέξανδρος Καραπάνος.
Διατάξεις του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας
1. Οργάνωσις. Η εκτέλεσις και η διατήρησις των ληφθεισών διατάξεων δια την οργάνωσιν των δύο μεσημβρινών Νομών επί του παρόντος ανατίθενται εις την Διεθνή Επιτροπήν του Ελέγχου, ήτις θα οργανώση την Διοίκησιν, την Δικαιοσύνιν και τα Οικονομικά. Η Αλαβνική Κυβέρνησις από κοινού μετά της Δ.Ε.Ε. θα διορίζει και θα παύει τους Διοικητάς και τους ανωτέρους υπαλλήλους, λαμβάνουσα υπ’ όψιν, κατά το δυνατόν, την αριθμητικήν σπουδαιότητα των οπαδών εκάστου θρησκεύματος.
2. Τοπικά Συμβούλια. Ο αριθμός των εκλεκτών μελών εις τα Διοικητικά Συμβούλια θα είναι τριπλάσιος του αριθμού των δικαιωματικών μελών.
3. Καθορισμός και διοικητικαί υποδιαιρέσεις. Η Δ.Ε.Ε. θα επιστήση επίσης εις τον καθορισμόν και την διοικητικήν υποδιαίρεσιν των δύο Νομών τούτων δι άπαξ γνωμόνων, ουδεμίαν δε θα επέρχεται μεταβολή χωρίς την συμφωνίαν των Δυνάμεων.
4. Αι Χώραι. Όλαι αι εν λόγω διατάξεις εφαρμόζονται εις τους πληθυσμούςτων προηγουμένως υπό της Ελλάδος καταληφθεισών χωρών και προσαρτηθεισών εις την Αλβανίαν.
5. Χωροφυλακή. Προς φύλαξιν της τάξεως εις τας νοτίους επαρχίας θα σχηματισθεί από αξιωματικούς, υπαξιωματικούς και χωροφύλακας, τοπική χωροφυλακή αποτελούμενη από στοιχεία των διαφόρων θρησκευμάτων, αναλόγως του αριθμού των πιστών των κατοικούντων τους Νομούς αυτούς. Η Χωροφυλακή αυτή δεν θα δύναται να υπηρετεί εκτός των Νομών αυτών, ειμή δι’ ωρισμένην περίοδον, και τούτο λόγω υπερτάτης ανάγκης αναγνωριζομένης υπό της Δ.Ε.Ε. Ο αυτός περιορισμός θέλει εφαρμοσθή εις την χρήσιν δια τους νοτίους αυτούς Νομούς Σωμάτων Χωροφυλακής, αποτελουμένων εκ των Νομών αυτών.
Συνιστάται εις τους αξιωματικούς της Χωροφυλακής να μη μεταχειρίζωνται εις τα διάφορα μέρη, ειμή μόνον αποσπάσματα αποτελούμενα από άνδρας του αυτού θρησκεύματοςπρος το θρήσκευμα των κατοίκων των μερών.
Εις περίπτωσιν ανεπαρκείας των τοπικών στοιχείων δια τον κατ’ αναλογίαν σχηματισμόν της Χωροφυλακής θα γίνεται προσφυγή εις τους εξ άλλων Νομών της Αλβανίας καταγόμενους.
Συμφώνως προς τας διατυπωθείσας αυτάς αρχάς, οι Ολλανδοί αξιωματικοί θέλουσι προβή αμέσως εις τας στρατολογικάς ενεργείας. Εννοείται καλώς, ότι αι προηγούμεναι διατάξεις ουδόλως θίγουν την ενότητα της Αλβανικής Χωροφυλακής, ως αύτη διετυπώθη υπό της Συνδιασκέψεως του Λονδίνου.
6. Ένοπλος Δύναμις. Εκτός περιπτώσεως πολέμου ή επαναστάσεως, εις τους Νοτίους Νομούς ουδέποτε θα είναι δυνατή η μεταφορά η χρήσις εις τους Νομούς αυτούς στρατιωτικών μονάδων μη αυτοχθόνων.
7. Ορθόδοξοι Κοινότητες. Αι Ορθόδοξοι Χριστιανικαί Κοινότητες αναγνωρίζονται Νομικά Πρόσωπα, επίσης ως και αι άλλαι. Διατηρούσι την περιουσίαν των και θα διαθέτουν αυτήν ελευθέρως. Αι μετά των πνευματικών αρχηγών των σχέσεις των Ορθοδόξων Κοινοτήτων θα είναι αι αυταί, ως και κατά το παρελθόν. Ουδόλως θέλουν θιχθή τα πατροπαράδοτα δίκαια και η ιεραρχική οργάνωσις των περί ων ο λόγος Κοινοτήτων, εκτός εάν επέλθη συνφωνία μεταξύ των Αλβανικής Κυβερνήσεως και του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως.
8. Σχολεία. Η εκπαίδευσις είναι ελευθέρα. Εις τα σχολείατων Ορθοδόξων Κοινοτήτων η εκεπίδευσις γίνεται ελληνιστί. Εις τας τρεις τάξεις του Δημοτικού μετά της Ελληνικής θα διδάσκεται και η Αλβανική. Αλλ’ η θρησκευτική διδασκαλία θα γίνεται αποκλειστικώς ελληνιστί.
9. Ελευθερία γλώσσης. Δυνάμει της τεθείσης δια της προς την Ελλάδα Διακοινώσεως των Δυνάμεων υπό ημερομηνίαν 11 / 24 Απριλίου 1914 η χρήσις της Αλβανικής και της Ελληνικής γλώσσης θέλει εξασφαλισθεί εις τους Νοτίους Νομούς ενώπιον όλων των αρχών, συμπεριλαμβανομένων των Δικαστηρίων, ως και των εκλεκτών Συμβουλίων.
10. Κατοχή. Η Δ.Ε.Ε. εν ονόματι της Αλβανικής Κυβερνήσεως θα λάβη κατοχήντων εν λόγω χωρών, μεταβαίνουσαεπί τόπου. Οι αξιωματικοί της Ολλανδικής αποστολής θέλουν προβή αμέσως εις τον σχηματισμόν της τοπικής Χωροφυλακής. Προσωρινώς και μέχρι του σχηματισμού της τοπικής Χωροφυλακής οι Ολλανδοί αξιωματικοί με την συνδρομήν των εγχώριων στοιχείων θα επιφορτισθούν τη φύλαξιν της δημοσίας ασφαλείας.
Η Δ.Ε.Ε. θα προβεί επίσης εις την συγκρότησιν μικτών επιτροπών, αποτελουμένων υπό Χριστιανών και Μουσουλμάνων κατ’ αναλογία της αριθμητικής σπουδαιότητος εκάστου των θρησκευμάτων. Προσωρινώς και μέχρις οργανώσεως των τοπικών αρχών, αι Επιτροπαί αυταί θα ασκούν διοικητικά καθήκοντα υπό την τελεσουργόν εποπτείαν της Δ.Ε.Ε., ήτις θέλει προσδιορίσει την έκτασιν αυτών. Προ της αφίξεως των Ολλανδών αξιωματικών, θέλουσι ληφθή τα αναγκαία μέτρα υπό της προσωρινής κυβερνήσεως του Αργυροκάστρου προς απομάκρυνσιν εκ του τόπου πάντων των ξένων ενόπλων στοιχείων.Αι διατάξεις αυταί θέλουν εφαρμοσθή και εις τον Νομόν Κορυτσάς, κατεχόμενον επί του παρόντος στρατιωτικώς υπό της Αλβανικής Κυβερνήσεως, ως και εις τας άλλας Νοτίους ζώνας.
11. Βοήθεια. Η Αλβανική Κυβέρνησις από κοινού μετά της Δ.Ε.Ε. θέλει λάβει τα αναγκαία μέτρα, δια να έλθη εις βοήθειαν των υπό των Σωμάτων των τελευταίων ετών δοκιμασθέντων πληθυσμών.
12. Αμνηστεία. Απονέμεται εις τους Ηπειρώτας πλήρης αμνηστεία δια πάσας τας πράξεις τας προγενεστέρας της καταλήψεως των Νομών αυτών υπό των αντιπροσώπων της Αλβανικής Κυβερνήσεως. Πάντες οι μη εξ Ηπείρου καταγόμενοι μόνον δι’ εγκλήματα κοινού δικαίου θα καταδιώκωνται, καθόσον αφορά την ρηθείσαν χρονικήν περίοδον.
13. Εγγυήσεις. Αι δυνάμεις αι δια της Συνδιασκέψεως του Λονδίνου εγγυηθείσαι την συγκρότησιν της Αλβανίας και εγκαταστήσασαι την Δ.Ε.Ε. εγγυώνται δια την εκτέλεσιν και την διατήρησιν των ανωτέρω διατάξεων.
14. Διατάξεις αφορώσαι την Χειμάρραν. Ακούσασα τον Αρχηγόν της Χειμάρρας από κοινού μετά των αντιπροσώπων της Ηπείρου και λαβούσα υπό σημείωσιν τα αιτήματα αυτών τα αφορώντα την διατήρησιν των αρχαίων προνομίων, ως και τας νέας προτάσεις τας γενομένας προς το συμφέρον αυτής της Χειμάρρας και της γενικής συνδιαλλαγής αιτήματα των οποίων το κείμενο έπεται, η Δ.Ε.Ε. θα υποβάλλει αυτά ως και τας υπολοίπους διατάξεις τας αφορώσας την Ήπειρον, εις τον έλεγχον και την έγκρισιν των Μεγάλων Δυνάμεων, ως και της Αλβανικής Κυβερνήσεως.
Τα αιτήματα ταύτα εγγράφως διατυπωθέντα είναι τα επόμενα:
Κατά την διάρκειαν μιας δεκαετίας ο Διοικητής θα είναι ξένος. Ο Ολλανδός αξιωματικός, αρχηγός της Χωροφυλακής εις την Χειμάρραν, δύναται να εκτελέσει χρέη Κυβερνήτου. Το μέτρον αυτό ελήφθη προς το γενικόν συμφέρον, διότι μόνος ένας ξένος θα ηδύνατο να επιβληθή εις τους πληθυσμούς αυτούς των οποίων τα ήθη, ο χαρακτήρ, είναι πολύ ανεξάρτητα, ώστε να τους υπαγάγει ευκόλως υπό του κράτους του νόμου. Ο αρχηγός της Χειμάρρας εκφράζει ωσαύτως την ευχήν να διατηρήση ο Διοικητής τον τίτλον του αρχηγού της Χειμάρρας.
Η περιφέρεια της Χειμάρρας θα περιλάβη τα εξής δεκαοχτώ χωρία.
15. Χριστιανικά Χωρία. Παλάσσα, Δρυμάδες, Βούνο, Χειμάρρα, Πήλιουρι, Κούδεσι, Κηπαρό, Τσόραι, Πικέρνι, Λούκοβον, Άγιος Βασίλειος, Χουτζενούς και Νίβιτσα
Η αίτησις αυτή στηρίζεται επί των ιστορικών προνομίων, των κοινών παραδόσεων και της δράσεως των δεκατριών Χριστιανικών Χωρίων, κατά τον τελευταίον Ελληνοτουρκικόν πόλεμον. Ταύτα καταδιώξαντα την Τουρκικήν Φρουράν, ανεκήρυξαν και διετήρησαν την ένωσιν των με την Ελλάδα δια των ιδίων των δυνάμεων προ της πτώσεως των Ιωαννίνων, επομένως άνευ τινος επεμβάσεως και προ της αφίξεως των Ελληνικών Στρατευμάτων. Έκτοτε ανεξαρτήτως της Ελληνικής κυριαρχίας το καπετανάτον της Χειμάρρας απετελέσθη από τα 18 αυτά χωρία και διοικείτο εν πλήρει ανεξαρτησία. Εξ άλλου η συμμετοχή των Μουσουλμανικών στοιχείων θα αφήρει εκ του οργανισμού της Χειμάρρας πάντα χαρακτήρα ιδιαιτέρων τάσεων και θ’ απετέλει εγγύησιν δια την Αλβανικήν Κυβέρνησιν. Ουδεμία άλλη χώρα δεν θα ηδύνατο ν’ απετέλει ποσώς μέρος της περιφέρειας Χειμάρρας.
Ο ετήσιος φόρος ο πληρωνόμενος υπό της Χειμάρρας αντί των λοιπών φόρων, όπως είχε καθορισθεί τελευταίως ακόμη κατά το 1910 υπό της Οθωμανικής Κυβερνήσεως δια τα οκτώ χωρία, τα οποία απετέλουν τότε τας περιφερείας της Χειμάρρας, θ’ αυξήσει κατ’ αναλογίαν αριθμού των κατοίκων των προστιθέμενων χωρίων. Δυνάμει των παλαιών προνομίων των οι Χειμαρριώται ακόμη υπό το παλαιόν σύστημα συμμετείχον των πολέμων της Αυτοκρατορίας και είχον την ιδιαιτέραν των σημαίαν, η χρήσις ειδικής Σημαίας, η οποία θα κυματίζει παρά την Αλβανική Σημαίαν, οφείλει, λοιπόν, να τους εξασφαλισθή.
Η Χειμαρριώτικη Χωροφυλακή δεν θα ηδύνατονα χρησιμοποιηθή εις την επαρχίαν Αργυροκάστρου.
Ζητείται ομοίως, όπως η Χειμάρρα είναι έδρα Δικαστηρίου και όπως οι Ειρηνοδίκαι, οι οποίοι πρέπει να εκλέγονται μεταξύ Ορθοδόξων Χριστιανών Ηπειρωτών, έχουν αρμοδιότητα επεκτεινομένην, ιδίως εις ότι αφορά την ποινικήν δικαστικήν εξουσίαν, ίνα δι’ αυστηράς εφαρμογής του νόμου, γινομένης τρόπον τινά επιτοπίως, δύνανται να κατανικούν λυπηράς τινάς συνηθείας και ν’ αποφεύγουν επίσης την μεταφοράν του πληθυσμού τούτου, του τόσον υπερηφάνου δια το ένδοξον παρελθόν του εις απομεμακρυσμένα μέρη (δύσκολον άλλωστε εις ην κατάστασιν ευρίσκεται η συγκοινωνία) εν περιπτώσει κατηγορίας επί καουργήματι ή πλημμελήματι.
Διακήρυξις των αντιπροσώπων της Ηπείρου.
Οι Ηπειρώται αντιπρόσωποι δηλούν, ότι θα επιμένουν:
1) Όταν η εγχώριος Χωροφυλακή μη δύναται εν ουδεμιά περιπτώσει, ακόμη και εν περιπτώσει ανωτέρας βίας, να υπηρετεί εκτός των ορίων των δύο νοτίων επαρχιών.
2) Ότι επί μίαν δεκαετίαν οι διοικηταί θα είναι ξένοι υπήκοοι ουδετέρου Κράτους καταγόμενοι εξ αυτού ή τουλάχιστον Ορθόδοξοι Χριστιανοί.
Η ρομποτική μπορεί να φαίνεται ως σύγχρονη επιστήμη, ωστόσο οι αρχαίοι Έλληνες είχαν ήδη ασχοληθεί με αυτήν. Συγκεκριμένα, το πρώτο ρομπότ κατασκευάστηκε πριν από σχεδόν 2.500 χρόνια από τον Έλληνα μαθηματικό Αρχύτα. Ο Αρχύτας, γνωστός και ως ο “πατέρας της μηχανολογίας”, κατασκεύασε το πρώτο ρομπότ στην ιστορία της ανθρωπότητας περίπου μεταξύ 400 και 350 π.Χ.
Αυτό το πρωτοποριακό δημιούργημα ήταν ένα πουλί-ρομπότ, το οποίο κινείτο με τη χρήση ατμού και μπορούσε να πετάξει μέχρι και 200 μέτρα πριν εξαντληθεί η ενέργειά του. Το πείραμα του Αρχύτα δεν σηματοδότησε μόνο την πρώτη κατασκευή ρομπότ, αλλά και μια από τις πρώτες μελέτες για την πτήση των πουλιών.
Πέρα από τις εφευρέσεις του, ο Αρχύτας ήταν και σημαντικός φιλόσοφος, αστρονόμος, πολιτικός και στρατηγός. Εφάρμοσε για πρώτη φορά τα μαθηματικά στη μηχανική, θεμελιώνοντας αυτό που σήμερα ονομάζουμε μηχανολογία. Ο David Hiskey, στη σελίδα todayifoundout.com, αναφέρει ότι εξελέγη επτά φορές στρατηγός, παρόλο που αυτό ήταν παράνομο, επειδή δεν είχε χάσει καμία μάχη και είχε κερδίσει την εμπιστοσύνη των συμπολιτών του.
Η έρευνά του στα μαθηματικά είχε επηρεαστεί από τον Πλάτωνα και τον Ευκλείδη. Στη γεωμετρία, έλυσε το πρόβλημα του “διπλασιασμού του κύβου” που είχε θέσει ο Ιπποκράτης της Χίου. Ασχολήθηκε επίσης με τη μουσική θεωρία, δείχνοντας πως ο τόνος των εγχόρδων οργάνων σχετίζεται με τον δονούμενο αέρα.
Ο Αρχύτας θεωρείτο υπόδειγμα ενάρετου ανθρώπου, τόσο που ο Πλάτωνας τον παρουσίαζε ως τον ιδανικό «Φιλόσοφο-Βασιλιά». Δυστυχώς, ο Αρχύτας πνίγηκε σε ναυάγιο στην Αδριατική και θάφτηκε στην Απουλία, όπως αναφέρει ο Οράτιος στην ωδή του.
Για πρώτη φορά νιώθω την ανάγκη να μοιραστώ δημοσίως την κατάσταση που βιώνουμε εγώ και η οικογένειά μου εδώ και κάποιο καιρό, γιατί καλώς ή κακώς, όπως όλα σχεδόν τα πράγματα που μας συμβαίνουν, έχει πολιτικές διαστάσεις. Και μπαίνω κατευθείαν στο ψητό: ΣΕ ΛΙΓΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΕΚΠΛΕΙΣΤΗΡΙΑΖΕΤΑΙ Η ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΜΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ, ΓΙΑ ΧΡΕΗ ΑΛΛΩΝ.
Ο πατέρας μου, γυμναστής σε σχολεία της Πρέβεζας από το 2006 και αγρότης από πάντα, πριν 28 περίπου χρόνια, πήρε τη χειρότερη, όπως φαίνεται εκ του αποτελέσματος, απόφαση της ζωής του: δέχθηκε να γίνει πρόεδρος του ΔΣ αγροτικού συνεταιρισμού της Πρέβεζας. Πίστευε τότε πως αναλαμβάνοντας μια θέση την οποία οι άλλοι απέφευγαν (και πολύ σωστά έκαναν!), θα βοηθούσε τη βελτίωση των συνθηκών της εργασίας του και των συναδέλφων του, και τη ζωή της οικογένειάς του.
Fast forward στο 2005. Ο συνεταιρισμός, ο οποίος σύμφωνα με την ίδια την Περιφέρεια, μέχρι εκείνο το σημείο λειτουργεί υποδειγματικά, εξαναγκάζεται από νόμο του κράτους να προβεί σε μια επένδυση εκατομμυρίων για να δημιουργήσει ένα μεγάλο συσκευαστήριο-διαλογητήριο, το οποίο θα βγάζει τυποποιημένα προϊόντα. Το έργο αναλαμβάνει εργολάβος και παραδίνεται ολόκληρο το 2010. Στο μεταξύ ο κεντρικός ήρωας της ιστορίας μας, το 2008 έχοντας πλέον διοριστεί στο Δημόσιο (ναι, σε αυτό που σήμερα του καταστρέφει τη ζωή!) και έχοντας ζητήσει Ο ΙΔΙΟΣ τον οικονομικό έλεγχο του Συνεταιρισμού, χωρίς κάτι τέτοιο να γίνει δεκτό, παραιτείται από το ΔΣ και συνεχίζει τη ζωή του. Κάνει μάλιστα πάντα δύο δουλειές, για να εξασφαλίζει, μαζί με τη σύζυγό του, τις ανάγκες της πολύτεκνης πια οικογενείας τους. Σημειωτέον ότι ο ήρωάς μας όλα αυτά τα χρόνια δεν έχει βγάλει ευρώ λόγω της ιδιότητάς του από το Συνεταιρισμό.
Fast forward στο 2014. Ο προαναφερόμενος εργολάβος, βρίσκεται μπλεγμένος για απάτες κατά του Δημοσίου και όποιος έκανε έργα μαζί του, βρίσκεται επίσης ελεγχόμενος. Το έργο του Συνεταιρισμού φαίνεται να μην είναι «καθαρό», και ο μικρός κακός της ιστορίας μας «κελαηδάει» μπας και γλιτώσει: «Όλοι μαζί τα φάγαμε, κυνηγήστε το ΔΣ του Συνεταιρισμού και χαρίστε μου κανά δυο χρονάκια, αφού σας βοήθησα να βρείτε τους απατεώνες». Στο μεταξύ ο ίδιος έχει φάει ποιος ξέρει πόσα εκατομμύρια και μαζί με ποιους και τα μέλη του ΔΣ του Συνεταιρισμού, τα οποία δεν είχαν ιδέα για το τι έχει συμβεί, βρίσκονται κατηγορούμενοι για κακουργήματα κατά του κράτους. Ο ήρωάς μας μάλιστα αντιμετωπίζει τις περισσότερες και μεγαλύτερες κατηγορίες, αφού ήταν και Πρόεδρος.
Fast forward στο 2026: ο ήρωάς μας, μαζί με τα άλλα μέλη του ΔΣ, το γενικό διευθυντή και τον εργολάβο-κάθαρμα, έχουν πλέον καταδικαστεί και σε δεύτερο βαθμό για απάτη κατά του Δημοσίου.
Στο μεταξύ, από τις αρχές του 2025, 19 χρόνια δηλαδή μετά, ο μεγάλος κακός της ιστορίας μας και κάθε ιστορίας, το Ελληνικό Κράτος, ξεκινάει διαδικασίες για να εκποιήσει την περιουσία του ήρωά μας, η οποία μπορεί να καλύψει το 1/10 του χρέους που έχει δημιουργήσει ο Συνεταιρισμός την περίοδο 2005-2007, κι ενώ ΠΟΤΕ δεν κινήθηκε σε βάρος της κατά πολύ μεγαλύτερης περιουσίας του ίδιου του Συνεταιρισμού.
Και πάμε τώρα στο τι έμαθε η γράφουσα, δικηγόρος του πατέρα της σε αυτή την ιστορία τα τελευταία δύο χρόνια, η οποία προσπαθεί και θα προσπαθήσει (μαζί με εξαιρετικούς συναδέλφους) να σώσει την πατρική της περιουσία και αξιοπρέπεια μέχρι το τελευταίο δευτερόλεπτο, αλλά και μετά από αυτό.
(Δε θα προσπαθήσω να πείσω για την αθωότητα του πατέρα μου σε αυτή την ιστορία. Μου φτάνει που την ξέρω εγώ και που δεν κατάφερα να πείσω τους δικαστές, οι οποίοι ποτέ δεν είδαν τα πρόσωπα των κατηγορουμένων σε αυτή την υπόθεση, παρά μόνο την ιδιότητά τους).
Τι έμαθα λοιπόν; Ένα κράτος που δολοφονεί δε θα διστάσει να κάνει και πολύ ηπιότερα εγκλήματα, όπως να εξοντώσει οικονομικά μικρομεσαίες οικογένειες ΑΘΩΩΝ ανθρώπων.
Το κράτος, όπως σε παράλληλο τόπο και χρόνο οι τράπεζες και τα funds, είναι ο μεγάλος κακός, όμως δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τους μικρούς κακούς, οι οποίοι απλώς «κάνουν τη δουλειά τους»: ΔΙΚΗΓΟΡΟΙ που χωρίς αυτούς πραγματικά δε γίνεται τίποτα, ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ που υπό το φόβο της τιμωρίας υπογράφουν τα πάντα, ΔΙΚΑΣΤΕΣ που -ήδη το ήξερα αλλά πλέον είμαι πεπεισμένη ότι- εργάζονται μανιωδώς για τα συμφέροντα του εργοδότη τους, ΣΥΜΒΟΛΑΙΟΓΡΑΦΟΙ που κάνουν τους πλειστηριασμούς, ΔΙΚΑΣΤΙΚΟΙ ΕΠΙΜΕΛΗΤΕΣ που βγάζουν τους ανθρώπους από τα σπίτια τους, ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟΙ που προστατεύουν όλους τους προηγούμενους όσο εκείνοι κάνουν τη «βρώμικη» δουλειά. Μια κοινοτοπία του κακού που ζέχνει ατομικισμό και ναρκισσισμό.
«Κι εδώ τελειώνει η ιστορία σου, Έλενα; Μα ήταν φρικτή, γιατί χαλάς με αυτές τις άσχημες εικόνες το υπέροχο ΣΚ μας;».
Όχι, η ιστορία μου τελειώνει με γλύκα και συγκίνηση, γιατί απέναντι σε όλα αυτά τα αιμοβόρα ανθρωπάκια που για να ζήσουν τις οικογένειές τους καταστρέφουν όποιον βρουν μπροστά τους, υπάρχουν οι όμορφοι άνθρωποι, οι ΑΛΛΗΛΛΕΓΥΟΙ, που στέκονται δίπλα στην οικογένειά μου όλον αυτόν τον καιρό, συναισθηματικά και εμπράκτως, με ό,τι τρόπο μπορεί ο καθένας. ΚΙ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΛΟΙ, ΚΑΙ ΑΓΩΝΙΟΥΝ ΜΑΖΙ ΜΑΣ, ΚΑΙ ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟΣ.
Οπότε το μήνυμα της ιστορίας μου είναι βαθιά πολιτικό: απέναντι σε ένα κράτος που εξοντώνει, ορθώνουμε ανάστημα αλληλεγγύης και προχωρούμε! Μπορούμε και έχουμε τη δύναμη να το κάνουμε.
Κι αν μας τα πάρουν όλα την Τετάρτη, έχουμε ο ένας την άλλη κι αυτό είναι κάτι.
Κι αν μας τα πάρουν όλα την Τετάρτη, εγώ τον πατέρα μου σε 10, 20, 30 χρόνια θα τον δικαιώσω.
Και τους πατεράδες των άλλων, οι οποίοι είναι δυστυχώς πολλοί, ας τους δικαιώσουμε όλοι μαζί!
πηγή: απο την σελίδα της κ. Έλενα Κίστη στο fb ΕΔΩ
Το ερώτημα «τι είναι τέχνη;» φαίνεται απλό, αλλά είναι από τα πιο δύσκολα ερωτήματα της αισθητικής. Η σύγχρονη φιλοσοφία δεν έχει μία ενιαία απάντηση. Η Stanford Encyclopedia of Philosophy σημειώνει ότι ο ορισμός της τέχνης παραμένει αμφιλεγόμενο ζήτημα: άλλοι τον αναζητούν σε ιδιότητες του έργου, άλλοι στη σχέση του έργου με την ιστορία της τέχνης, άλλοι στους θεσμούς που το αναγνωρίζουν ως τέχνη.
Σήμερα, ίσως ο πιο χρήσιμος ορισμός είναι ο εξής:
Τέχνη είναι η ανθρώπινη πράξη που μετατρέπει εμπειρία, ύλη, μορφή, ιδέα, σώμα, εικόνα, ήχο ή χώρο σε φορέα νοήματος, συγκίνησης, ερμηνείας και δημόσιας μνήμης.
Δεν είναι μόνο «το ωραίο». Δεν είναι μόνο τεχνική δεξιοτεχνία. Δεν είναι μόνο αγορά, μουσείο, γκαλερί ή αναγνώριση. Είναι ένας τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος οργανώνει το ορατό και το αόρατο: τον φόβο, την πίστη, την εξουσία, το σώμα, την ταυτότητα, τη μνήμη, την πολιτική, την επιθυμία, τον θάνατο, την τεχνολογία.
Η Tate ορίζει τη σύγχρονη τέχνη ως τέχνη του παρόντος και του σχετικά πρόσφατου παρελθόντος, συχνά καινοτόμου ή πρωτοποριακού χαρακτήρα. Το MoMA τοποθετεί τη σύγχρονη τέχνη περίπου από το 1980 έως σήμερα, υπογραμμίζοντας ότι οι σύγχρονοι καλλιτέχνες εργάζονται μέσα σε διαφορετικά κοινωνικά, πολιτισμικά και τεχνολογικά περιβάλλοντα.
Άρα, η τέχνη σήμερα δεν είναι ένα πράγμα. Είναι πεδίο. Περιλαμβάνει ζωγραφική, γλυπτική, λογοτεχνία, μουσική, θέατρο, κινηματογράφο, φωτογραφία, αρχιτεκτονική, performance, installation, ψηφιακή τέχνη, βιντεοπαιχνίδια, τεχνητή νοημοσύνη, design, δημόσια τέχνη και κοινωνικές πρακτικές.
Η ιστορική μεταβολή της έννοιας της τέχνης
Η αρχαία ελληνική τέχνη είναι μία από τις μεγάλες στιγμές όπου η τέχνη στρέφεται αποφασιστικά προς τον άνθρωπο.
Δεν είναι η πρώτη τέχνη της ανθρωπότητας —υπάρχουν πολύ παλαιότεροι πολιτισμοί, αιγυπτιακή, μεσοποταμιακή, μινωική, κυκλαδική τέχνη— αλλά η αρχαία ελληνική τέχνη διαμόρφωσε έναν τρόπο να βλέπουμε το σώμα, το μέτρο, την πόλη, τη δημόσια μνήμη και την ομορφιά που επηρέασε βαθιά τη ρωμαϊκή τέχνη, την Αναγέννηση, τον νεοκλασικισμό και μεγάλο μέρος της δυτικής αισθητικής.
Τι τη διακρίνει;
Πρώτα απ’ όλα, τη διακρίνει ο ανθρωποκεντρισμός. Ο άνθρωπος γίνεται κεντρικό μέτρο της μορφής. Το σώμα δεν είναι απλώς σύμβολο δύναμης ή θρησκευτικό σημάδι· γίνεται αντικείμενο μελέτης, αναλογίας, κίνησης, ιδανικής ισορροπίας. Το Getty σημειώνει ότι οι Έλληνες καλλιτέχνες έμαθαν να δημιουργούν αριστουργηματικά έργα σε μάρμαρο και χαλκό μελετώντας προσεκτικά το ανθρώπινο σώμα και πειραματιζόμενοι με σύνθετες στάσεις.
Δεύτερον, τη διακρίνει η ένωση φυσικότητας και ιδανικού. Η ελληνική τέχνη δεν αντιγράφει απλώς το πραγματικό σώμα. Το εξιδανικεύει. Θέλει το σώμα να φαίνεται ζωντανό, αλλά και ανώτερο από την τυχαία καθημερινή μορφή. Γι’ αυτό η κλασική γλυπτική αναζητά αναλογία, ρυθμό, ισορροπία, ήρεμη δύναμη. Το Metropolitan Museum, μιλώντας για την κλασική ελληνική τέχνη, τονίζει χαρακτηριστικά στοιχεία όπως οι λεπτές αναλογίες και το contrapposto, δηλαδή τη στάση όπου το σώμα αποκτά φυσική ασυμμετρία και κίνηση.
Τρίτον, τη διακρίνει το μέτρο. Η ελληνική τέχνη δεν είναι ούτε ψυχρή γεωμετρία ούτε ανεξέλεγκτη έκρηξη. Ακόμη και όταν συγκινεί, συγκρατείται. Ακόμη και όταν εξυψώνει, οργανώνει. Αυτό φαίνεται στην αρχιτεκτονική, στη γλυπτική, στα αγγεία, στη σύνθεση των μορφών. Η ελληνική τέχνη είναι τέχνη του ρυθμού: σώμα, κίονας, πομπή, ναός, στάση, βλέμμα — όλα αναζητούν τάξη.
Τέταρτον, τη διακρίνει η σχέση της με την πόλη. Η τέχνη δεν είναι μόνο ιδιωτική έκφραση. Είναι δημόσια πράξη. Ναοί, αγάλματα, αναθήματα, επιτύμβια μνημεία, θέατρα, αγγεία, επιγραφές, ανάγλυφα: όλα συνδέονται με τη θρησκεία, την πόλη, τους νεκρούς, τους ήρωες, τους αγώνες, την κοινή μνήμη. Η ζωφόρος του Παρθενώνα, για παράδειγμα, συνδέεται με την πομπή των Μεγάλων Παναθηναίων, τη σημαντικότερη γιορτή προς τιμήν της Αθηνάς· το Μουσείο Ακρόπολης την τοποθετεί χρονικά μεταξύ 443 και 438 π.Χ. και αποδίδει τον σχεδιασμό της στον Φειδία.
Πέμπτον, τη διακρίνει η εξέλιξη. Η ελληνική τέχνη δεν μένει στατική. Από τη γεωμετρική αυστηρότητα περνά στην αρχαϊκή μετωπικότητα, από εκεί στην κλασική ισορροπία και μετά στην ελληνιστική ένταση, πάθος και θεατρικότητα. Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο παρουσιάζει τη συλλογή γλυπτικής του ως διαδρομή εξέλιξης της αρχαίας ελληνικής γλυπτικής από το 700 π.Χ. έως τον 5ο αιώνα μ.Χ.
Γιατί ήταν τόσο σημαντική;
Ήταν σημαντική γιατί έδωσε στην ανθρωπότητα μια γλώσσα μορφής. Η αναλογία, η συμμετρία, η αρμονία, το ιδανικό σώμα, η μνημειακή δημόσια αρχιτεκτονική, η ένωση τέχνης και πολιτικής ζωής, η σκηνική μορφή του θεάτρου, η αφήγηση πάνω στο αγγείο, το ανάγλυφο ως δημόσια μνήμη — όλα αυτά έγιναν μοντέλα που επανέρχονται ξανά και ξανά.
Η επίδρασή της περνά πρώτα από τη Ρώμη. Το British Museum σημειώνει ότι πολλές ρωμαϊκές γλυπτικές μορφές βασίζονται στενά σε ελληνικά πρωτότυπα, αρκετά από τα οποία δεν σώζονται πλέον και είναι γνωστά μέσα από ρωμαϊκά αντίγραφα. Αυτό σημαίνει ότι η ελληνική τέχνη δεν επηρέασε απλώς τη Ρώμη· σε μεγάλο βαθμό επιβίωσε μέσω της Ρώμης.
Μετά επανέρχεται στην Αναγέννηση, όταν η Ευρώπη ξαναδιαβάζει την αρχαιότητα και αναζητά ξανά το σώμα, την προοπτική, την αναλογία, τον άνθρωπο ως κέντρο. Επανέρχεται και στον νεοκλασικισμό, στην αρχιτεκτονική δημόσιων κτιρίων, μουσείων, κοινοβουλίων, δικαστηρίων, πανεπιστημίων. Ακόμη και σήμερα, όταν λέμε «κλασικό», συχνά εννοούμε κάτι που έχει πίσω του την ελληνική ιδέα του μέτρου.
Όμως, δεν πρέπει να την παρουσιάσουμε εθνικιστικά ή απλουστευτικά, σαν να «γεννήθηκαν όλα από την Ελλάδα». Η ελληνική τέχνη πήρε στοιχεία από άλλους πολιτισμούς, ιδιαίτερα στην αρχαϊκή περίοδο. Το Metropolitan Museum σημειώνει ότι οι Έλληνες καλλιτέχνες αφομοίωσαν γρήγορα ξένα μοτίβα και στυλ, μεταπλάθοντάς τα σε δικές τους μυθολογικές και κοινωνικές μορφές. Η ιδιοφυΐα της ελληνικής τέχνης δεν είναι ότι εμφανίστηκε από το μηδέν· είναι ότι μετασχημάτισε όσα παρέλαβε σε ένα νέο οπτικό σύστημα.
Ένα πολύ σημαντικό σημείο
Η αρχαία ελληνική τέχνη δεν ήταν «λευκή» όπως τη φανταστήκαμε αργότερα. Τα γλυπτά και οι ναοί είχαν χρώμα. Το Μουσείο Ακρόπολης σημειώνει ότι η σημερινή σχεδόν λευκή όψη της ζωφόρου οφείλεται στον χρόνο και ότι οι αρχαίοι καλλιτέχνες χρησιμοποιούσαν κόκκινο, μπλε, πράσινο, κίτρινο και χρυσό. Αυτό αλλάζει πολύ την πρόσληψή μας: η αρχαία ελληνική τέχνη δεν ήταν μινιμαλιστική «λευκή τελειότητα», αλλά ζωντανή, χρωματική, δημόσια και συχνά θεαματική.
Η αρχαία ελληνική τέχνη υπήρξε μία από τις μεγάλες στροφές της ανθρωπότητας προς την ανθρώπινη μορφή. Δεν ανακάλυψε απλώς την ομορφιά· ανακάλυψε το σώμα ως φορέα μέτρου, κίνησης, ήθους και δημόσιας σημασίας. Από τον κούρο ως τον Παρθενώνα και από το αγγείο ως το θέατρο, η ελληνική τέχνη διαμόρφωσε έναν κόσμο όπου το θείο, το πολιτικό και το ανθρώπινο μπορούσαν να συναντηθούν μέσα στη μορφή. Η συμβολή της δεν βρίσκεται μόνο στα αριστουργήματα που άφησε, αλλά στη γραμματική που κληροδότησε: αναλογία, ρυθμός, ισορροπία, ιδανικό, δημόσια μνήμη. Αυτή η γραμματική πέρασε στη Ρώμη, αναστήθηκε στην Αναγέννηση, έγινε γλώσσα του νεοκλασικισμού και εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο φανταζόμαστε την τέχνη, το σώμα, το μνημείο και την πόλη.
Με μία φράση: η αρχαία ελληνική τέχνη έκανε τον άνθρωπο ορατό ως μέτρο του κόσμου — και αυτό άλλαξε την ιστορία της τέχνης.
Μετάβαση από το ανθρώπινο μέτρο στο ιερό φως, το σύμβολο και τη σωτηρία. Η UNESCO χαρακτηρίζει τη Ραβέννα μοναδική συλλογή παλαιοχριστιανικών μωσαϊκών και μνημείων.
1. Μεσαίωνας: τέχνη ως υπηρεσία του ιερού
Στον Μεσαίωνα, η τέχνη δεν νοείται κυρίως ως ατομική έκφραση. Είναι λειτουργική, θρησκευτική, συμβολική. Η εικόνα, το χειρόγραφο, το ψηφιδωτό, ο ναός, το άγαλμα ή το αντικείμενο λατρείας υπάρχουν για να υπηρετήσουν το θείο, την Εκκλησία, την κοινότητα και τη σωτηρία. Ο καλλιτέχνης δεν είναι ακόμη ο «δημιουργός-ιδιοφυΐα» της νεωτερικότητας· είναι τεχνίτης, μέλος εργαστηρίου, φορέας παράδοσης.
Η τέχνη δεν αναπαριστά απλώς τον κόσμο. Δείχνει την αόρατη τάξη πίσω από τον κόσμο.
2. Αναγέννηση: τέχνη ως γνώση, προοπτική και ανθρώπινη δύναμη
Από τον 14ο έως τον 16ο αιώνα, ιδίως στην Ιταλία, η τέχνη αποκτά νέα αυτοσυνείδηση. Η Αναγέννηση συνδέεται με την αναβίωση της αρχαιότητας, τον ανθρωπισμό, την προοπτική, την ανατομία, τη μελέτη της φύσης και την ανάδυση του καλλιτέχνη ως ξεχωριστής προσωπικότητας. Η Smarthistory συνοψίζει την Αναγέννηση ως περίοδο νέου ενδιαφέροντος για τον ορατό κόσμο και προσπάθειας αναπαραγωγής του στη ζωγραφική και τη γλυπτική, συχνά με έμπνευση από τον κλασικό κόσμο.
Εδώ η τέχνη γίνεται γνώση. Δεν είναι μόνο πίστη. Είναι μέτρηση, αναλογία, σώμα, χώρος, βλέμμα.
Μποτοτσέλλι: Η γέννηση της Αφροδίτης
3. Μπαρόκ: τέχνη ως δράμα, εξουσία και συγκίνηση
Τον 17ο αιώνα, η τέχνη γίνεται θεατρική, έντονη, δραματική. Το Μπαρόκ χρησιμοποιεί φως, κίνηση, υπερβολή, συναίσθημα και σκηνοθεσία. Στη Ρώμη, όπως σημειώνει το Metropolitan Museum, το Μπαρόκ έγινε έκφραση καθολικής μεγαλοπρέπειας και θριάμβου σε όλες τις τέχνες.
Η τέχνη εδώ δεν θέλει απλώς να δείξει. Θέλει να κατακτήσει τον θεατή.
4. Διαφωτισμός και Νεοκλασικισμός: τέχνη ως λογική, παιδεία και δημόσια αρετή
Τον 18ο αιώνα, η τέχνη συνδέεται με την κρίση, την αισθητική απόλαυση, τη δημόσια παιδεία και την ιδέα της καλλιέργειας. Η έννοια του «αισθητικού» αποκτά φιλοσοφική σημασία τον 18ο αιώνα, όπως επισημαίνει η Stanford Encyclopedia of Philosophy: το αισθητικό δηλώνει αντικείμενο, κρίση, στάση, εμπειρία και αξία.
Η τέχνη δεν είναι πλέον μόνο εκκλησιαστική ή αυλική. Γίνεται ζήτημα δημόσιας κουλτούρας.
Μεγάλο ομαδικό πορτρέτο πολιτοφυλακής. Δείχνει δράμα, φως, σκηνοθεσία, συλλογική δύναμη. Το Rijksmuseum το παρουσιάζει ως κορυφαίο παράδειγμα της δημιουργικής ιδιοφυΐας του Rembrandt.
5. Ρομαντισμός: τέχνη ως εσωτερικότητα και ιδιοφυΐα
Στον Ρομαντισμό, η τέχνη γίνεται φωνή του εσωτερικού ανθρώπου. Η φύση, το συναίσθημα, το ανορθολογικό, το υψηλό, το όνειρο και η ατομική ιδιοφυΐα αποκτούν κεντρική θέση. Ο καλλιτέχνης δεν είναι απλώς τεχνίτης ή λόγιος. Είναι προφήτης, τραυματισμένη συνείδηση, εξαίρεση.
Εδώ αρχίζει η μεγάλη νεωτερική μυθολογία του καλλιτέχνη: ο δημιουργός ως μοναχική, ανυπότακτη, σχεδόν ιερή μορφή.
6. Μοντερνισμός: τέχνη ως ρήξη
Από τα μέσα του 19ου αιώνα έως τον 20ό, η τέχνη αποδεσμεύεται όλο και περισσότερο από την υποχρέωση της πιστής αναπαράστασης. Ιμπρεσιονισμός, εξπρεσιονισμός, κυβισμός, φουτουρισμός, νταντά, σουρεαλισμός, αφαίρεση: η τέχνη δεν θέλει πια απλώς να αναπαριστά τον κόσμο. Θέλει να αποκαλύψει ότι ο κόσμος μπορεί να ιδωθεί αλλιώς.
Η τέχνη γίνεται πείραμα. Γίνεται μορφική επανάσταση. Γίνεται άρνηση της παράδοσης, αλλά και νέα παράδοση της άρνησης.
7. Μεταμοντερνισμός: τέχνη ως ειρωνεία, αποδόμηση και πολλαπλότητα
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ιδιαίτερα από τις δεκαετίες 1960–1980, η τέχνη αμφισβητεί τις μεγάλες αφηγήσεις. Τι είναι αυθεντικό; Τι είναι πρωτότυπο; Ποιος μιλά; Ποιος αποκλείεται; Ποια είναι η σχέση τέχνης και αγοράς; Τέχνης και θεσμών; Τέχνης και φύλου, φυλής, αποικιοκρατίας, μνήμης;
Η τέχνη γίνεται κριτική των ίδιων των όρων ύπαρξής της.
8. Σήμερα: τέχνη ως ανοιχτό σύστημα
Σήμερα η τέχνη δεν έχει ένα κέντρο. Είναι παγκόσμια, υβριδική, ψηφιακή, θεσμική και αντιθεσμική μαζί. Υπάρχει στο μουσείο, στον δρόμο, στην οθόνη, στο σώμα, στο αρχείο, στο δίκτυο, στην κοινότητα, στην τεχνητή νοημοσύνη.
Η σύγχρονη τέχνη δεν ορίζεται από ένα ύφος, όπως ο κυβισμός ή ο ιμπρεσιονισμός. Ορίζεται μάλλον από την πολυφωνία της. Το MoMA, στο εκπαιδευτικό του πρόγραμμα για τη σύγχρονη τέχνη, τονίζει ότι οι σημερινοί καλλιτέχνες μάς δίνουν έναν φακό για να δούμε τις κοινωνικές, πολιτικές και τεχνολογικές μετατοπίσεις της εποχής μας.
Τέχνη κατά τομείς σήμερα
Andy Warhol
Ζωγραφική
Η ζωγραφική δεν πέθανε, παρότι πολλές φορές ανακηρύχθηκε νεκρή. Σήμερα δεν είναι απλώς αναπαράσταση. Είναι χειρονομία, επιφάνεια, υλικότητα, μνήμη της εικόνας, διάλογος με τη φωτογραφία, την οθόνη, την αφαίρεση και την ιστορία της ίδιας της ζωγραφικής.
Γλυπτική και εγκατάσταση
Η γλυπτική δεν είναι πια μόνο άγαλμα. Μπορεί να είναι χώρος, αντικείμενο, περιβάλλον, βιομηχανικό υλικό, ήχος, φως, κίνηση, συμμετοχική εμπειρία. Η εγκατάσταση μετατρέπει τον θεατή από απλό παρατηρητή σε σώμα που κινείται μέσα στο έργο.
Μουσική
Η μουσική σήμερα εκτείνεται από τη συμφωνική σύνθεση έως την ηλεκτρονική παραγωγή, το sound art, το sampling, την αλγοριθμική μουσική και τα ηχητικά περιβάλλοντα. Δεν είναι μόνο μελωδία. Είναι χρόνος, ρυθμός, θόρυβος, τεχνολογία, μνήμη και κοινότητα.
Λογοτεχνία
Η λογοτεχνία παραμένει τέχνη της γλώσσας, αλλά σήμερα λειτουργεί μέσα σε έναν κόσμο εικόνας, ταχύτητας και ψηφιακής υπερπληροφόρησης. Το μυθιστόρημα, το ποίημα, το δοκίμιο, η αυτομυθοπλασία, η υβριδική γραφή και η ψηφιακή αφήγηση εξερευνούν όχι μόνο ιστορίες, αλλά την ίδια τη δυνατότητα να αφηγηθούμε τον εαυτό μας.
Θέατρο και performance
Το θέατρο δεν είναι μόνο δραματικό κείμενο. Είναι σώμα, παρουσία, χρόνος, φωνή, δημόσια συνάντηση. Η performance διεύρυνε την τέχνη προς την πράξη: το έργο μπορεί να είναι ένα συμβάν, όχι ένα αντικείμενο.
Κινηματογράφος
Ο κινηματογράφος είναι η μεγάλη σύνθεση εικόνας, χρόνου, αφήγησης, ήχου και τεχνικής. Σήμερα συνομιλεί με την τηλεόραση, τις πλατφόρμες, το βίντεο, το ντοκιμαντέρ, τα social media και τα παιχνίδια. Είναι ταυτόχρονα βιομηχανία, τέχνη και συλλογικό όνειρο.
Φωτογραφία
Η φωτογραφία ξεκίνησε ως τεχνική αποτύπωσης και έγινε τέχνη της μαρτυρίας, της μνήμης, της κατασκευής και της αμφιβολίας. Στην εποχή της τεχνητής εικόνας, η φωτογραφία θέτει ξανά το ερώτημα: τι σημαίνει «αληθινή εικόνα»;
Αρχιτεκτονική
Η αρχιτεκτονική είναι τέχνη του κατοικείν. Δεν παράγει απλώς κτίρια. Παράγει τρόπους ζωής, σχέσεις εξουσίας, μνήμη πόλης, οικολογικό αποτύπωμα, δημόσιο και ιδιωτικό χώρο. Σήμερα η αρχιτεκτονική κρίνεται όχι μόνο αισθητικά, αλλά κοινωνικά και περιβαλλοντικά.
Ψηφιακή τέχνη και τεχνητή νοημοσύνη
Η ψηφιακή τέχνη και η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζουν ριζικά το ερώτημα της δημιουργίας. Αν ένα έργο παράγεται με αλγόριθμο, ποιος είναι ο δημιουργός; Ο άνθρωπος που έδωσε την εντολή; Το σύστημα; Το dataset; Η κοινότητα εικόνων από την οποία εκπαιδεύτηκε το μοντέλο;
Εδώ η τέχνη γίνεται και φιλοσοφικό πρόβλημα: όχι μόνο «τι βλέπουμε;», αλλά «ποιος παράγει αυτό που βλέπουμε;».
Συμπέρασμα
Η τέχνη σήμερα δεν μπορεί να οριστεί με έναν στενό, κλασικό τρόπο. Δεν είναι μόνο ομορφιά. Δεν είναι μόνο δεξιοτεχνία. Δεν είναι μόνο έκφραση. Δεν είναι μόνο θεσμική αναγνώριση. Είναι όλα αυτά και κάτι περισσότερο: ένας τρόπος με τον οποίο η ανθρωπότητα σκέφτεται με αισθητικά μέσα.
Από τον Μεσαίωνα έως σήμερα, η τέχνη πέρασε από το ιερό στο ανθρώπινο, από το ανθρώπινο στο ατομικό, από το ατομικό στο κοινωνικό, από το κοινωνικό στο τεχνολογικό και από το τεχνολογικό στο μετα-ανθρώπινο.
Αν κάποτε η τέχνη απαντούσε στο ερώτημα «πώς φαίνεται ο κόσμος;», σήμερα απαντά —ή μάλλον ρωτά— κάτι πιο δύσκολο:
Ποιος έχει το δικαίωμα να δείχνει τον κόσμο;
Με ποια μέσα;
Για ποιον;
Και με ποια ευθύνη;
Αυτός ίσως είναι ο πιο σύγχρονος ορισμός της τέχνης: η διαρκής ανθρώπινη προσπάθεια να δώσει μορφή σε ό,τι δεν χωρά ακόμη σε έννοια.
Ακύλας
Η EUROVISION
H Eurovision είναι τέχνη, αλλά όχι πάντα μεγάλη τέχνη. Είναι τέχνη ως σύνθετο λαϊκό-θεαματικό είδος: τραγούδι, φωνή, στίχος, σκηνοθεσία, φως, κοστούμι, χορογραφία, κάμερα, σύμβολο, εθνική αφήγηση, τηλεοπτική τελετουργία. Δεν είναι μόνο μουσικός διαγωνισμός. Είναι ένα μικρό τρίλεπτο οπτικοακουστικό έργο.
Το κρίσιμο είναι να μη μπερδεύουμε δύο ερωτήσεις:
1. Είναι τέχνη;
Ναι, γιατί παράγει μορφή, συγκίνηση, νόημα, εικόνα, αφήγηση και δημόσια εμπειρία.
2. Είναι καλή τέχνη;
Εκεί αρχίζει η κριτική. Άλλο τέχνη, άλλο σπουδαία τέχνη. Και ένα μέτριο τραγούδι είναι τέχνη, όπως ένα κακό ποίημα παραμένει ποίημα.
Στη σύγχρονη αισθητική, ο ορισμός της τέχνης δεν περιορίζεται πια στο «ωραίο» ή στο «υψηλό». Η Stanford Encyclopedia of Philosophy τονίζει ότι η τέχνη έχει ετερογένεια και συχνά ορίζεται και μέσα από θεσμούς, ιστορία, είδη και τρόπους πρόσληψης. Η Tate, επίσης, μιλά για σύγχρονη τέχνη ως τέχνη του παρόντος ή του πρόσφατου παρελθόντος, συχνά καινοτόμου χαρακτήρα. Με αυτά τα κριτήρια, η Eurovision ανήκει απολύτως στο πεδίο της σύγχρονης μαζικής τέχνης.
Ο ΑΚΥΛΑΣ
Για τον Ακύλα: ναι, έκανε τέχνη — εφόσον μιλάμε για τον Akylas που εκπροσώπησε την Ελλάδα στη Eurovision 2026 με το “Ferto”. Η επίσημη σελίδα της Eurovision τον παρουσιάζει ως αυτοδίδακτο μουσικό, τραγουδοποιό και performer με έντονη σκηνική παρουσία. Η Ελλάδα τελικά κατέλαβε τη 10η θέση με 220 βαθμούς, μετά τον τελικό.
Αλλά το σημαντικό δεν είναι η θέση. Η θέση είναι διαγωνιστικό αποτέλεσμα, όχι αισθητικό κριτήριο.
Ο Ακύλας έκανε τέχνη εφόσον το “Ferto” δεν ήταν απλώς «ένα τραγουδάκι για να πάρουμε ψήφους», αλλά μια σκηνική περσόνα, ένα τραγούδι, μια εικόνα, μια αφήγηση και μια δημόσια συναισθηματική πράξη. Αν το δούμε αυστηρά, έκανε pop performance. Δηλαδή τέχνη της σκηνής, της τηλεόρασης, του σώματος, της φωνής και της εικόνας.
Το αν ήταν μεγάλη τέχνη είναι άλλη συζήτηση. Εκεί θα κρίνουμε: είχε βάθος; είχε μορφική πρωτοτυπία; είχε αλήθεια; άντεξε πέρα από το event; άφησε κάτι περισσότερο από εντύπωση; Αυτά είναι τα σωστά κριτήρια.
Η Eurovision είναι ίσως το πιο παρεξηγημένο εργαστήριο σύγχρονης λαϊκής τέχνης στην Ευρώπη. Δεν είναι μόνο διαγωνισμός τραγουδιού· είναι συμπύκνωση μουσικής, θεάτρου, μόδας, εικόνας, πολιτικής σημειολογίας και μαζικής συγκίνησης σε τρία λεπτά. Γι’ αυτό μπορεί να παράγει και κιτς, και ανοησία, και συγκίνηση, και αληθινή τέχνη. Ο Ακύλας, ανεξάρτητα από τη βαθμολογία, δεν πήγε απλώς να τραγουδήσει. Πήγε να παρουσιάσει έναν εαυτό, έναν ήχο, μια σκηνική εικόνα και μια δημόσια ιστορία. Αυτό, στο σύγχρονο πεδίο της τέχνης, είναι τέχνη. Το ερώτημα δεν είναι αν είναι τέχνη. Το ερώτημα είναι πόση διάρκεια, πόση αλήθεια και πόση μορφική δύναμη είχε.
ΜΕΤΑ-ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΤΕΧΝΗ
Ψηφιακή μεταανθρώπινητέχνη
Τι σημαίνει μεταανθρώπινη τέχνη;
Μεταανθρώπινη τέχνη είναι η τέχνη που δεν αντιμετωπίζει πλέον τον άνθρωπο ως αυτόνομο, κυρίαρχο, απομονωμένο υποκείμενο, αλλά ως πλάσμα μπλεγμένο με μηχανές, ζώα, οικοσυστήματα, δεδομένα, αλγορίθμους, μικρόβια, δίκτυα και τεχνολογικές προεκτάσεις.
Δεν είναι απλώς «τέχνη με τεχνητή νοημοσύνη». Είναι κάτι ευρύτερο.
Η Rosi Braidotti, μία από τις βασικές θεωρητικούς του κριτικού μεταανθρωπισμού, συνδέει το posthuman με την υπέρβαση του ανθρωποκεντρισμού και με μια νέα σχέση ανθρώπου, ζώου, τεχνολογίας και περιβάλλοντος. Η Donna Haraway, ήδη από το Cyborg Manifesto, χρησιμοποίησε τη μορφή του cyborg για να αμφισβητήσει τα σκληρά όρια ανάμεσα σε άνθρωπο/μηχανή, άνθρωπο/ζώο, φύση/τεχνολογία.
Άρα, μεταανθρώπινη τέχνη είναι τέχνη που ρωτά:
Ποιος δημιουργεί; Μόνο ο άνθρωπος; Ή και η μηχανή, το σώμα, το γονίδιο, το περιβάλλον, το δίκτυο, το υλικό, το ζωντανό σύστημα;
Οι βασικές μορφές της
1. Τέχνη ανθρώπου–μηχανής
Εδώ ανήκει η ψηφιακή τέχνη, η αλγοριθμική τέχνη, η generative art, η AI art, τα διαδραστικά περιβάλλοντα, τα έργα που παράγονται από συνεργασία ανθρώπου και υπολογιστικού συστήματος. Η Stanford Encyclopedia of Philosophy ορίζει τη φιλοσοφία της ψηφιακής τέχνης ως μελέτη μορφών τέχνης των οποίων η παραγωγή ή παρουσίαση εξαρτάται ουσιωδώς από υπολογιστική επεξεργασία.
Εδώ αλλάζει το κλασικό ερώτημα της δημιουργίας. Δεν λέμε πια μόνο «τι ήθελε να πει ο καλλιτέχνης;». Ρωτάμε: τι έκανε το σύστημα; τι έκανε το dataset; τι έκανε ο αλγόριθμος; τι έκανε ο άνθρωπος που έδωσε την εντολή;
2. Bio-art: τέχνη με ζωντανή ύλη
Η μεταανθρώπινη τέχνη δεν είναι μόνο ψηφιακή. Είναι και βιολογική. Ο Eduardo Kac, για παράδειγμα, με το έργο GFP Bunny παρουσίασε ένα διαβόητο παράδειγμα transgenic art: ένα έργο που εμπλέκει γενετική τροποποίηση, ζωντανό οργανισμό, επιστήμη, ηθική και δημόσιο διάλογο.
Εδώ το έργο δεν είναι καμβάς, μάρμαρο ή ήχος. Είναι ζωή. Και αμέσως προκύπτει το ερώτημα: μέχρι πού έχει δικαίωμα η τέχνη να επεμβαίνει στο ζωντανό;
3. Οικολογική και μη-ανθρωποκεντρική τέχνη
Η μεταανθρώπινη τέχνη κοιτάζει επίσης τον πλανήτη όχι ως σκηνικό του ανθρώπου, αλλά ως ενεργό σύστημα. Δάση, νερό, ζώα, κλίμα, μικροοργανισμοί, τοξικότητα, απορρίμματα, ενέργεια: όλα μπορούν να γίνουν όχι απλώς «θέματα» τέχνης, αλλά συν-παράγοντες του έργου.
Εδώ η τέχνη συνομιλεί με το Ανθρωπόκαινο: την εποχή όπου η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει γίνει γεωλογική δύναμη. Η τέχνη δεν δείχνει απλώς τη φύση· δείχνει την καταστροφή της παλιάς διάκρισης «φύση από εδώ, άνθρωπος από εκεί».
4. Τέχνη του σώματος ως υβριδίου
Το σώμα σήμερα δεν είναι μόνο βιολογικό. Είναι σώμα με προσθετικά μέλη, εμφυτεύματα, φάρμακα, αισθητήρες, δεδομένα υγείας, πλατφόρμες, φίλτρα, avatars. Η μεταανθρώπινη τέχνη βλέπει το σώμα ως πεδίο μετάλλαξης.
Ο άνθρωπος δεν είναι πια «καθαρό φυσικό ον». Είναι βιοτεχνολογικό, πληροφοριακό, κοινωνικό, φαρμακευτικό, ψηφιακό ον.
Η μεγάλη διαφορά από την παλιά τέχνη
Αφροδίτη της Μήλου
Η κλασική τέχνη έλεγε συχνά:
Ο άνθρωπος κοιτάζει τον κόσμο και τον αναπαριστά.
Η μεταανθρώπινη τέχνη λέει:
Ο άνθρωπος είναι ήδη μέσα σε δίκτυα μη-ανθρώπινων δυνάμεων που τον συνδιαμορφώνουν.
Αυτό είναι τεράστια αλλαγή. Στην Αναγέννηση, ο άνθρωπος μπαίνει στο κέντρο. Στον μοντερνισμό, ο άνθρωπος σπάει τις μορφές. Στη σύγχρονη μεταανθρώπινη τέχνη, ο άνθρωπος χάνει το μονοπώλιο του κέντρου.
Δεν εξαφανίζεται. Αλλά παύει να είναι μόνος.
Η μεταανθρώπινη τέχνη δεν είναι η τέχνη μετά τον θάνατο του ανθρώπου. Είναι η τέχνη μετά το τέλος της αυταπάτης ότι ο άνθρωπος υπήρξε ποτέ μόνος. Το ανθρώπινο σώμα, η μηχανή, το ζώο, το γονίδιο, το δίκτυο, το περιβάλλον και ο αλγόριθμος εμφανίζονται πλέον ως συμπαραγωγοί μορφών και νοημάτων. Στο μεταανθρώπινο έργο τέχνης, ο καλλιτέχνης δεν είναι πάντοτε ο κυρίαρχος δημιουργός που επιβάλλει μορφή στην ύλη. Είναι συχνά ο ενορχηστρωτής μιας σχέσης: ανάμεσα σε άνθρωπο και μηχανή, οργανικό και τεχνητό, εικόνα και δεδομένο, σώμα και πληροφορία, ζωή και τεχνική.
Γι’ αυτό η μεταανθρώπινη τέχνη είναι το σημείο όπου η αισθητική γίνεται ταυτόχρονα ηθική και πολιτική. Δεν ρωτά μόνο αν κάτι είναι ωραίο ή πρωτότυπο. Ρωτά ποιος έχει πράξη μέσα στο έργο, ποιος επηρεάζεται από αυτό, ποια ζωή χρησιμοποιείται, ποια δεδομένα αντλούνται, ποια σώματα εκτίθενται, ποιο περιβάλλον πληρώνει το κόστος. Η τέχνη εδώ δεν είναι απλώς έκφραση του ανθρώπου· είναι δοκιμή νέων σχέσεων ανάμεσα στο ανθρώπινο και σε όλα όσα το υπερβαίνουν.
Με μία φράση
Η μεταανθρώπινη τέχνη είναι η τέχνη της εποχής όπου ο άνθρωπος δεν καταργείται, αλλά αποθρονίζεται.
Και αυτό είναι πολύ σημαντικό συμπέρασμα: από τον Μεσαίωνα, όπου η τέχνη υπηρετούσε τον Θεό, περάσαμε στην Αναγέννηση, όπου ύμνησε τον άνθρωπο· και σήμερα φτάνουμε σε μια εποχή όπου η τέχνη αρχίζει να σκέφτεται πέρα από τον άνθρωπο.
Αρχαία ελληνική τέχνη και μεταανθρώπινη τέχνη
Η αρχαία ελληνική τέχνη βάζει τον άνθρωπο στο κέντρο του κόσμου.
Η μεταανθρώπινη τέχνη τον βγάζει από το κέντρο και τον βλέπει ως μέρος ενός δικτύου.
Από τον άνθρωπο ως μέτρο στον άνθρωπο ως κόμβο
Η αρχαία ελληνική τέχνη και η μεταανθρώπινη τέχνη μοιάζουν να βρίσκονται στα δύο άκρα μιας μεγάλης ιστορικής διαδρομής. Η πρώτη διατυπώνει με τον πιο ισχυρό τρόπο την ιδέα ότι ο άνθρωπος είναι το μέτρο, η μορφή και το κέντρο της αισθητικής τάξης. Η δεύτερη αμφισβητεί ακριβώς αυτή τη θέση: ο άνθρωπος δεν είναι πλέον κυρίαρχο κέντρο, αλλά ένας κόμβος ανάμεσα σε μηχανές, ζώα, δεδομένα, οικοσυστήματα, τεχνολογίες και μη ανθρώπινες δυνάμεις.
Η αρχαία ελληνική τέχνη λέει: κοίτα τον άνθρωπο ως αρμονία.
Η μεταανθρώπινη τέχνη λέει: κοίτα τον άνθρωπο ως σύνδεση, υβρίδιο και εξάρτηση.
1. Το σώμα
Στην αρχαία ελληνική τέχνη, το σώμα είναι κεντρικό. Ο κούρος, ο Δορυφόρος, τα γλυπτά του Παρθενώνα, οι αθλητές, οι θεοί με ανθρώπινη μορφή: όλα δείχνουν ότι το σώμα είναι φορέας μέτρου, κάλλους, ισορροπίας και ηθικής στάσης.
Το σώμα δεν είναι απλώς βιολογικό. Είναι σχεδόν κοσμικό. Εκφράζει τάξη.
Στη μεταανθρώπινη τέχνη, αντίθετα, το σώμα δεν είναι σταθερό. Είναι τροποποιήσιμο, τεχνολογικό, ευάλωτο, δικτυωμένο. Μπορεί να έχει προσθετικά μέλη, εμφυτεύματα, αισθητήρες, avatars, γενετικές παρεμβάσεις, ψηφιακά ίχνη. Δεν είναι πια το σώμα ως ιδανική μορφή, αλλά το σώμα ως διαδικασία.
Αρχαία ελληνική τέχνη: το σώμα ως αρμονία. Μεταανθρώπινη τέχνη: το σώμα ως μετάλλαξη.
2. Ο άνθρωπος
Η αρχαία ελληνική τέχνη είναι ανθρωποκεντρική, αλλά όχι με απλοϊκό τρόπο. Δεν λέει απλώς «ο άνθρωπος πάνω απ’ όλα». Ο άνθρωπος υπάρχει μέσα στην πόλη, στους θεούς, στους νόμους, στους αγώνες, στη μνήμη των νεκρών, στη σχέση με το κοινό. Όμως η ανθρώπινη μορφή γίνεται το προνομιακό μέσο για να φανεί ο κόσμος.
Ακόμη και οι θεοί έχουν ανθρώπινα σώματα. Αυτό είναι τεράστια αισθητική επιλογή.
Η μεταανθρώπινη τέχνη κάνει την αντίθετη κίνηση. Δεν αρνείται τον άνθρωπο, αλλά αρνείται την κυριαρχία του. Ο άνθρωπος δεν είναι πια το κέντρο από το οποίο απορρέει το νόημα. Συνυπάρχει με αλγορίθμους, τεχνητή νοημοσύνη, ζώα, μικρόβια, κλιματικά συστήματα, μηχανές, δίκτυα.
Αρχαία ελληνική τέχνη: ο άνθρωπος ως μέτρο του κόσμου. Μεταανθρώπινη τέχνη: ο άνθρωπος ως μέρος του κόσμου.
3. Η ομορφιά
Η αρχαία ελληνική τέχνη συνδέεται με την αναζήτηση του κάλλους: συμμετρία, αναλογία, ρυθμός, ισορροπία, καθαρότητα μορφής. Το ωραίο δεν είναι τυχαίο. Είναι αποτέλεσμα τάξης.
Η μεταανθρώπινη τέχνη συχνά δεν ενδιαφέρεται για το κλασικά ωραίο. Μπορεί να είναι άβολο, οργανικό, τεχνητό, ψυχρό, τερατώδες, αλγοριθμικό, βιολογικό, δυστοπικό. Η αξία της δεν βρίσκεται αναγκαστικά στην αρμονία, αλλά στο ερώτημα που ανοίγει.
Αρχαία ελληνική τέχνη: η ομορφιά ως τάξη. Μεταανθρώπινη τέχνη: η μορφή ως πρόβλημα.
4. Η φύση
Για την αρχαία ελληνική τέχνη, η φύση είναι κάτι που παρατηρείται, εξιδανικεύεται και μετασχηματίζεται σε μορφή. Το ανθρώπινο σώμα μελετάται φυσικά, αλλά αποδίδεται ιδανικά. Η τέχνη δεν αντιγράφει τη φύση· την οργανώνει.
Στη μεταανθρώπινη τέχνη, η φύση δεν είναι πια σκηνικό. Είναι ενεργός παράγοντας. Το κλίμα, τα ζώα, τα φυτά, οι μύκητες, τα μικρόβια, τα οικοσυστήματα, ακόμη και τα απόβλητα, μπορούν να γίνουν μέρος του έργου. Η φύση δεν είναι αντικείμενο αναπαράστασης· είναι συμπαραγωγός.
Αρχαία ελληνική τέχνη: η φύση μεταπλάθεται σε ιδανική μορφή. Μεταανθρώπινη τέχνη: η φύση συμμετέχει ως δύναμη.
5. Η τεχνική
Η αρχαία ελληνική τέχνη έχει τεράστια τεχνική δεξιοτεχνία: μάρμαρο, χαλκός, κεραμική, αρχιτεκτονική, αναλογία, οπτικές διορθώσεις, κίνηση, σύνθεση. Η τέχνη είναι τέχνη επειδή ο άνθρωπος κυριαρχεί πάνω στην ύλη.
Στη μεταανθρώπινη τέχνη, η τεχνική δεν είναι απλώς εργαλείο στα χέρια του καλλιτέχνη. Η τεχνική αποκτά σχεδόν δική της δράση. Ο αλγόριθμος, το λογισμικό, το νευρωνικό δίκτυο, το βιολογικό εργαστήριο, το dataset, ο αισθητήρας δεν είναι απλά μέσα· επηρεάζουν το αποτέλεσμα.
Αρχαία ελληνική τέχνη: ο τεχνίτης δίνει μορφή στην ύλη. Μεταανθρώπινη τέχνη: άνθρωπος και τεχνολογία συνδιαμορφώνουν το έργο.
6. Ο καλλιτέχνης
Στην αρχαία Ελλάδα ο καλλιτέχνης είναι τεχνίτης υψηλής δεξιοτεχνίας, δημιουργός μορφής, αλλά συχνά ενταγμένος σε εργαστήρια, πόλεις, λατρείες, αναθέσεις. Δεν είναι ακόμη ο ρομαντικός «μοναχικός ιδιοφυής δημιουργός» όπως θα τον φανταστεί η νεωτερικότητα.
Στη μεταανθρώπινη τέχνη, ο καλλιτέχνης συχνά γίνεται ενορχηστρωτής συστημάτων. Δεν «φτιάχνει» πάντα ο ίδιος το έργο με το χέρι του. Θέτει διαδικασίες, σχέσεις, μηχανισμούς, κώδικες, πρωτόκολλα. Το έργο μπορεί να παράγεται από αλληλεπίδραση ανθρώπου, μηχανής, κοινού και περιβάλλοντος.
Αρχαία ελληνική τέχνη: ο καλλιτέχνης ως μορφοπλάστης. Μεταανθρώπινη τέχνη: ο καλλιτέχνης ως ενορχηστρωτής σχέσεων.
7. Η πόλη και το κοινό
Η αρχαία ελληνική τέχνη είναι βαθιά δημόσια. Ο ναός, το θέατρο, το άγαλμα, το ανάθημα, η ζωφόρος, το επιτύμβιο μνημείο ανήκουν στην πόλη. Η τέχνη συγκροτεί κοινή μνήμη και δημόσια ταυτότητα.
Η μεταανθρώπινη τέχνη είναι επίσης δημόσια, αλλά με άλλο τρόπο. Δεν ανήκει μόνο στην πόλη· ανήκει στο δίκτυο, στην πλατφόρμα, στο εργαστήριο, στο μουσείο, στο ψηφιακό περιβάλλον, στο οικοσύστημα. Το κοινό δεν είναι απλός θεατής. Συχνά αλληλεπιδρά, παράγει δεδομένα, ενεργοποιεί το έργο.
Αρχαία ελληνική τέχνη: δημόσια μνήμη της πόλης. Μεταανθρώπινη τέχνη: δικτυωμένη εμπειρία ενός πλανητικού κόσμου.
Η βαθύτερη αντίθεση
Η αρχαία ελληνική τέχνη εκφράζει μια εμπιστοσύνη στη μορφή. Πιστεύει ότι ο κόσμος μπορεί να οργανωθεί αισθητικά. Ότι η αναλογία, η ισορροπία, το μέτρο και η ανθρώπινη μορφή μπορούν να αποδώσουν μια τάξη πραγμάτων.
Η μεταανθρώπινη τέχνη εκφράζει μια κρίση της μορφής. Δείχνει ότι ο κόσμος δεν οργανώνεται πια γύρω από το ανθρώπινο βλέμμα. Η κλιματική κρίση, η τεχνητή νοημοσύνη, η βιοτεχνολογία, τα δεδομένα, οι μηχανές και τα μη ανθρώπινα όντα μάς αναγκάζουν να σκεφτούμε πέρα από το ανθρώπινο κέντρο.
Με απλά λόγια:
Η αρχαία ελληνική τέχνη αναζητεί το μέτρο.
Η μεταανθρώπινη τέχνη αποκαλύπτει την απώλεια του μέτρου.
Ή αλλιώς:
Η πρώτη φτιάχνει τον άνθρωπο ως ιδανική μορφή.
Η δεύτερη δείχνει τον άνθρωπο ως ανοιχτό, ασταθές, εξαρτημένο σύστημα.
Αλλά υπάρχει και μια κρυφή συγγένεια
Δεν πρέπει να τις παρουσιάσουμε μόνο ως αντίθετες. Υπάρχει και μια βαθύτερη συγγένεια.
Η αρχαία ελληνική τέχνη δεν έβλεπε τον άνθρωπο απομονωμένο. Τον έβλεπε μέσα στον κόσμο: στην πόλη, στους θεούς, στους νόμους, στη φύση, στη μοίρα. Ο άνθρωπος ήταν μέτρο, αλλά όχι μόνος.
Η μεταανθρώπινη τέχνη, από την άλλη, δεν καταργεί τον άνθρωπο. Τον ξαναβάζει μέσα στον κόσμο, αλλά αυτή τη φορά χωρίς την αυταπάτη της κυριαρχίας.
Άρα η μεγάλη γέφυρα είναι αυτή:
Η αρχαία ελληνική τέχνη έδωσε μορφή στον άνθρωπο μέσα στον κόσμο.
Η μεταανθρώπινη τέχνη προσπαθεί να ξανασκεφτεί τον άνθρωπο μετά την κατάρρευση της κυριαρχίας του πάνω στον κόσμο.
Αν η αρχαία ελληνική τέχνη υπήρξε η μεγάλη αισθητική στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος έγινε μέτρο του κόσμου, η μεταανθρώπινη τέχνη είναι η στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος αναγκάζεται να εγκαταλείψει τον θρόνο του μέτρου. Στην ελληνική γλυπτική, στο θέατρο και στην αρχιτεκτονική, το ανθρώπινο σώμα, η πόλη και η αναλογία συγκροτούν έναν κόσμο τάξης. Στη μεταανθρώπινη τέχνη, αντίθετα, το σώμα γίνεται υβρίδιο, η τεχνολογία γίνεται συμπαραγωγός, η φύση παύει να είναι σκηνικό και ο καλλιτέχνης δεν είναι πια απόλυτος κυρίαρχος της μορφής, αλλά ενορχηστρωτής σχέσεων.
Η μετάβαση από την αρχαία ελληνική στην μεταανθρώπινη τέχνη μπορεί να διαβαστεί ως μετάβαση από το μέτρο στο δίκτυο. Από το σώμα ως ιδανική αναλογία στο σώμα ως πεδίο δεδομένων, μηχανών, οικολογικών εξαρτήσεων και βιοτεχνολογικών παρεμβάσεων. Και όμως, οι δύο αυτές τέχνες συνομιλούν. Διότι και οι δύο θέτουν το ίδιο θεμελιώδες ερώτημα: τι είναι ο άνθρωπος μέσα στον κόσμο; Η πρώτη απαντά: είναι μορφή, μέτρο και αρμονία. Η δεύτερη απαντά: είναι σχέση, υβρίδιο και ευθύνη.
Από τον άνθρωπο-μέτρο στον άνθρωπο-κόμβο: η αρχαία ελληνική και η μεταανθρώπινη τέχνη ως δύο άκρα της αισθητικής ιστορίας.
ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΙΣ-ΣΧΟΛΙΟ
Από το μέτρο στο δίκτυο: μια σύντομη διαδρομή της τέχνης
Η ιστορία της τέχνης μπορεί να διαβαστεί ως ιστορία του τρόπου με τον οποίο ο άνθρωπος καταλαβαίνει τη θέση του μέσα στον κόσμο.
Στην αρχαιότητα, και ιδιαίτερα στην αρχαία ελληνική τέχνη, ο άνθρωπος αναδεικνύεται σε μέτρο της μορφής. Το σώμα, η αναλογία, η αρμονία, η πόλη και το δημόσιο μνημείο συγκροτούν μια τέχνη όπου το ανθρώπινο γίνεται φορέας τάξης. Η τέχνη δεν είναι απλώς διακόσμηση· είναι τρόπος να οργανωθεί ο κόσμος γύρω από το κάλλος, το μέτρο και τη μνήμη.
Στον Μεσαίωνα, το κέντρο μετατοπίζεται από τον άνθρωπο στο θείο. Η τέχνη υπηρετεί την πίστη, τη λατρεία, την κοινότητα και την υπόσχεση της σωτηρίας. Η εικόνα δεν υπάρχει για να επιδείξει την ατομικότητα του δημιουργού, αλλά για να ανοίξει ένα πέρασμα προς το ιερό.
Με την Αναγέννηση, ο άνθρωπος επιστρέφει στο κέντρο με νέα αυτοπεποίθηση. Η προοπτική, η ανατομία, η μελέτη της φύσης και η ανάδυση του καλλιτέχνη ως προσωπικότητας σηματοδοτούν μια μεγάλη στροφή: η τέχνη γίνεται γνώση, έρευνα και κατάκτηση του ορατού κόσμου.
Ο μοντερνισμός αργότερα θα σπάσει αυτή τη βεβαιότητα. Η τέχνη δεν θέλει πια απλώς να αναπαραστήσει τον κόσμο, αλλά να τον αμφισβητήσει. Η μορφή διαλύεται, η προοπτική σχετικοποιείται, η ομορφιά παύει να είναι αυτονόητο κριτήριο. Από τον ιμπρεσιονισμό έως την αφαίρεση και από το νταντά έως τον σουρεαλισμό, η τέχνη γίνεται ρήξη.
Στη μεταμοντέρνα εποχή, η τέχνη αμφισβητεί ακόμη και τον εαυτό της. Ρωτά ποιος μιλά, ποιος αποκλείεται, τι είναι αυθεντικό, τι είναι αντίγραφο, τι είναι αγορά, τι είναι θεσμός, τι είναι μνήμη. Η τέχνη παύει να είναι μία ενιαία αφήγηση και γίνεται πολλαπλότητα.
Σήμερα, στη μεταανθρώπινη συνθήκη, το ερώτημα αλλάζει ξανά. Ο άνθρωπος δεν εξαφανίζεται, αλλά παύει να είναι μόνος στο κέντρο. Η τέχνη συνομιλεί με μηχανές, αλγορίθμους, δεδομένα, ζώα, οικοσυστήματα, τεχνητή νοημοσύνη και βιοτεχνολογία. Από το ανθρώπινο σώμα ως ιδανική μορφή περνάμε στο σώμα ως υβρίδιο· από τον καλλιτέχνη ως κυρίαρχο δημιουργό στον καλλιτέχνη ως ενορχηστρωτή σχέσεων.
Έτσι, η τέχνη από την αρχαιότητα έως σήμερα μοιάζει να διανύει μια μεγάλη καμπύλη: από το θείο και το ανθρώπινο μέτρο, στην ατομική έκφραση, στη ρήξη, στην αμφισβήτηση και τελικά στο δίκτυο σχέσεων που υπερβαίνει τον άνθρωπο. Αν η αρχαία τέχνη ρωτούσε «πώς μπορεί ο κόσμος να αποκτήσει μορφή;», η σημερινή τέχνη ρωτά «ποιοι —άνθρωποι και μη άνθρωποι— συμμετέχουν πλέον στη δημιουργία αυτής της μορφής;»
Ίσως γι’ αυτό η τέχνη παραμένει αναγκαία. Γιατί σε κάθε εποχή δεν μας δείχνει μόνο τι θεωρούμε ωραίο. Μας δείχνει τι νομίζουμε ότι είμαστε.
Νέα ανιστόρητη πρόκληση από τον αρχισυντάκτη της TR Haber και στενό συνεργάτη του προέδρου της Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, Ιμπραήμ Καραγκιούλ, καθώς σε δημόσια ανάρτησή του επαναφέρει ακραία σενάρια αναθεώρησης των συνόρων και γεωπολιτικών ισορροπιών στην περιοχή βάζοντας στο μάτι τη Θράκη.
Τουρκία: «Η Τουρκική Δημοκρατία Δυτικής Θράκης θα επανιδρυθεί!»- Νέο παραλήρημα Καραγκιούλ με απειλές κατά της Ελλάδας και του Ισραήλ! Σε εντεταλμένη υπηρεσία το «φερέφωνο» του Ερντογάν ονειρεύεται…. τουρκική κυριαρχία σε στεριά και θάλασσα
Με λόγο που κινείται εκτός διπλωματικού πλαισίου και αγγίζει τη ρητορική φαντασίωσης περί ανατροπής του υφιστάμενου status quo, ο Καραγκιούλ κάνει λόγο για επανίδρυση της λεγόμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας Δυτικής Θράκης», ενώ παράλληλα προβάλλει οράματα επανασχεδιασμού των θαλάσσιων συνόρων στο Αιγαίο, αλλά και ανακατανομής επιρροών που αγγίζουν ευαίσθητες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου.
Στην ίδια ανάρτηση, συνοδεύοντας τις αναφορές του με χάρτη που παρουσιάζει μια υποτιθέμενη τουρκική Δυτική Θράκη, προβαίνει σε διατυπώσεις που αποτυπώνουν μια ιδιαίτερα επιθετική ρητορική:
«Αν η Ελλάδα συνεχίσει να μεταφέρει το Ισραήλ στο μηδενικό σημείο των συνόρων μας·
Η «Τουρκική Δημοκρατία Δυτικής Θράκης» θα επανιδρυθεί!
Επιπλέον· Τα σύνορα στη Θάλασσα των Νήσων θα επανασχεδιαστούν. Η Ανατολία θα επανενωθεί με το «φυσικό της σύνορο». Τα νησιά θα επανενωθούν με την μητέρα πατρίδα.Ζούμε στην «αιώνα μεγάλων διεκδικήσεων, τολμηρών βημάτων». Για χίλια χρόνια, μεγάλες διεκδικήσεις και τολμηρά βήματα έχουν προέλθει από εμάς.
Έτσι θα γίνει ξανά. Η ιστορία θα ρέει ξανά στη δική της λεκάνη».
Οι εθνικιστικές αυτές κορώνες, που εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο σκληρής ρητορικής κύκλων προσκείμενων στην τουρκική κυβέρνηση, έρχονται να προστεθούν σε μια σειρά δημόσιων παρεμβάσεων που έχουν ξεπεράσει προ πολλού τα όρια της επίσημης διπλωματικής ή έστω δημοσιογραφικής γλώσσας, επιχειρώντας παγιώσουν ένα κλίμα πίεσης και διαρκούς απειλής.
Στο παρασκήνιο αυτής της επικοινωνιακής τακτικής, φιλοκυβερνητικά μέσα λειτουργούν ως δίαυλος μεταξύ των κέντρων εξουσίας και της κοινής γνώμης στην Τουρκία, μεταφέροντας αφηγήσεις που συχνά ενισχύουν ένα αφήγημα γεωπολιτικής αναθεώρησης.
Προσωπικότητες όπως ο Καραγκιούλ συμβάλλουν στη διάχυση αυτής της ρητορικής, υιοθετώντας διατυπώσεις που φτάνουν έως και σε ακραία σενάρια περί στρατιωτικών ή εδαφικών διεκδικήσεων στην περιοχή του Ισραήλ, της Ανατολικής Μεσογείου και του Κύπρος.
Αν και τέτοιου είδους τοποθετήσεις δεν εντάσσονται στο επίσημο διπλωματικό λεξιλόγιο, λειτουργούν συχνά ως ένδειξη των ιδεολογικών ρευμάτων που διατρέχουν μέρος του πολιτικού και επικοινωνιακού συστήματος της γείτονος χώρας, καλλιεργώντας ένα αφήγημα ισχύος και ιστορικής «επανόδου» σε μια αναθεωρητική προοπτική.
Έντονο προβληματισμό και σοβαρές ανησυχίες προκαλούν οι πληροφορίες που θέλουν την Τουρκία να αποκτά πρόσβαση σε κρίσιμες δυτικές αμυντικές τεχνολογίες, οι οποίες σχετίζονται άμεσα με τα ίδια οπλικά συστήματα που έχει ήδη προμηθευτεί η Ελλάδα για την ενίσχυση του Πολεμικού Ναυτικού και της αεράμυνάς της.
Παρά τα δισεκατομμύρια ευρώ που έχει διαθέσει η Αθήνα σε γαλλικά και ιταλικά εξοπλιστικά προγράμματα — από τις φρεγάτες FDI «ΚΙΜΩΝ» μέχρι τις μελλοντικές FREMM — Παρίσι και Ρώμη φαίνεται να προχωρούν παράλληλα σε στενή τεχνολογική συνεργασία με την Άγκυρα, ακόμη και σε τομείς υψηλής στρατηγικής σημασίας.
Διαπραγματεύσεις Άγκυρας – Ρώμης για το SAMP/T
Σύμφωνα με διεθνείς πληροφορίες, η Τουρκία βρίσκεται σε προχωρημένες συνομιλίες με την Ιταλία για την απόκτηση αλλά και συμπαραγωγή του αντιαεροπορικού και αντιβαλλιστικού συστήματος SAMP/T, του ίδιου συστήματος που αξιοποιεί πυραύλους κοινής τεχνολογικής οικογένειας με αυτούς που φέρουν οι ελληνικές φρεγάτες FDI.
Η πιθανή ενσωμάτωση αυτής της τεχνογνωσίας σε τουρκικά δίκτυα αεράμυνας και ηλεκτρονικού πολέμου δημιουργεί φόβους ότι η Άγκυρα θα μπορέσει να αναλύσει χαρακτηριστικά λειτουργίας, ηλεκτρονικά ίχνη και δυνατότητες των δυτικών πυραυλικών συστημάτων που διαθέτει η Ελλάδα.
Οι συζητήσεις περιλαμβάνουν συμμετοχή τουρκικών κολοσσών όπως η Aselsan και η Roketsan, με στόχο τη συμπαραγωγή ραντάρ, ηλεκτρονικών συστημάτων και υποσυστημάτων αναχαίτισης για τον λεγόμενο «Ατσάλινο Θόλο» της Τουρκίας.
Ο «Ατσάλινος Θόλος» της Άγκυρας
Η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πλήρως πολυεπίπεδο δίκτυο αεράμυνας, το οποίο θα συνδυάζει:
συστήματα μικρής εμβέλειας,
ενδιάμεσες πλατφόρμες αναχαίτισης,
αλλά και πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς όπως ο Siper.
Ωστόσο, σύμφωνα με αναλύσεις, η Άγκυρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει αδυναμίες στις δυνατότητες αντιβαλλιστικής άμυνας μεγάλης εμβέλειας, κάτι που θα μπορούσε να καλυφθεί μέσω της συνεργασίας με το SAMP/T.
Η γαλλική Safran και η συνεργασία με την Baykar
Την ίδια στιγμή, νέα ερωτήματα προκαλεί και η στρατηγική συμφωνία της γαλλικής Safran με την τουρκική Baykar, την εταιρεία που κατασκευάζει τα Bayraktar TB2 drones.
Η συμφωνία προβλέπει την ενσωμάτωση του προηγμένου ηλεκτροοπτικού συστήματος Euroflir της Safran στα τουρκικά UAV, αναβαθμίζοντας αισθητά τις δυνατότητες:
επιτήρησης,
αναγνώρισης στόχων,
και νυχτερινών επιχειρήσεων.
Η συνεργασία θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς τα Bayraktar έχουν ήδη αποκτήσει ισχυρή παρουσία σε συγκρούσεις όπως:
το Ναγκόρνο Καραμπάχ,
η Λιβύη,
και η Ουκρανία.
Παράλληλα, αναλυτές εκτιμούν ότι αυτή η εξέλιξη αποτυπώνει μια ευρύτερη μεταβολή της στάσης της Γαλλίας απέναντι στην Τουρκία, η οποία πλέον αντιμετωπίζεται περισσότερο ως βιομηχανικός και στρατηγικός εταίρος παρά ως προβληματικός σύμμαχος.
Νέες ισορροπίες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο
Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν την ανησυχία ότι η Τουρκία αποκτά σταδιακά πρόσβαση σε δυτική τεχνολογία αιχμής που μπορεί να μειώσει το επιχειρησιακό πλεονέκτημα των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Η πιθανότητα τουρκικά συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και μαχητικά αεροσκάφη να αποκτήσουν δεδομένα σχετικά με τις δυνατότητες των πυραύλων και των αισθητήρων των ελληνικών FDI προκαλεί έντονο προβληματισμό σε στρατιωτικούς κύκλους, ειδικά σε μια περίοδο όπου η ισορροπία ισχύος στο Αιγαίο παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.
Μια ημέρα πριν στείλουν την CIA στην Αβάνα, οι ΗΠΑ δήλωναν θορυβημένες που αρνείται η Κούβα 100 εκ «ανθρωπιστική βοήθεια»
Το καρότο και το μαστίγιο εν δράσει, καθώς 24 ώρες πριν οι ΗΠΑ στείλουν τον διευθυντή της CIA με απειλές στην Κούβα, το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών προβληματιζόταν που η Κούβα δεν δέχεται αμερικάνικη «ανθρωπιστική βοήθεια».
Σε ανακοίνωση του το Στέιτ Ντιπάρτμεντ την Τετάρτη 13 Μαΐου, μια ημέρα πριν την ξαφνική άφιξη του διευθυντή της CIA, Τζον Ράτκλιφ στην Αβάνα, δήλωνε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να προβούν σε «παροχή γενναιόδωρης βοήθειας στον κουβανικό λαό, συμπεριλαμβανομένης υποστήριξης για ελεύθερο και γρήγορο δορυφορικό διαδίκτυο καθώς και 100 εκατομμυρίων δολαρίων σε άμεση ανθρωπιστική βοήθεια».
Καθώς η κυβέρνηση της Κούβας αρνήθηκε «την γενναιόδωρη βοήθεια», η ανακοίνωση συνεχίζει ότι «το καθεστώς αρνείται να επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες να παράσχουν αυτή τη βοήθεια στον κουβανικό λαό, ο οποίος έχει απελπιστική ανάγκη υποστήριξης εξαιτίας των αποτυχιών του διεφθαρμένου καθεστώτος της Κούβας».
Και τελειώνει: «Σήμερα, το Υπουργείο Εξωτερικών επαναδιατυπώνει δημόσια τη γενναιόδωρη προσφορά των Ηνωμένων Πολιτειών να παράσχουν επιπλέον 100 εκατομμύρια δολάρια σε άμεση ανθρωπιστική βοήθεια προς τον κουβανικό λαό, η οποία θα διανεμηθεί σε συντονισμό με την Καθολική Εκκλησία και άλλες αξιόπιστες ανεξάρτητες ανθρωπιστικές οργανώσεις. Η απόφαση ανήκει στο κουβανικό καθεστώς: είτε να αποδεχθεί την προσφορά βοήθειάς μας είτε να αρνηθεί κρίσιμη βοήθεια που σώζει ζωές και τελικά να λογοδοτήσει απέναντι στον κουβανικό λαό επειδή στάθηκε εμπόδιο στην παροχή ζωτικής σημασίας βοήθειας».
Ο Πρόεδρος της Κούβας Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ δήλωσε ότι η κυβέρνησή του θα αποδεχόταν τη βοήθεια εφόσον αυτή συμμορφωνόταν με τους διεθνείς κανόνες για την ανθρωπιστική βοήθεια.
Όμως ο Κουβανός ηγέτης χαρακτήρισε την προσφορά «ασυνεπή και παράδοξη», προσθέτοντας ότι η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να κάνει περισσότερα για να βοηθήσει την Κούβα απλώς αίροντας τις κυρώσεις.
Η Κούβα υφίσταται οικονομικό, εμπορικό και χρηματοπιστωτικό αποκλεισμό, ο οποίος έχει επιβληθεί μονομερώς από τις Ηνωμένες Πολιτείες και ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 1960, ενώ αποτελεί τον πλέον μακροχρόνιο αποκλεισμό στην Ιστορία.
Οι σχέσεις Ελλάδας–Κίνας δεν μπορούν πλέον να αναλυθούν μόνο ως ένα διμερές ζήτημα εμπορίου, επενδύσεων και πολιτιστικών ανταλλαγών. Σήμερα εντάσσονται σε ένα πολύ ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον, όπου οι θαλάσσιοι δρόμοι, τα λιμάνια, οι ενεργειακοί κόμβοι, οι τεχνολογικές αλυσίδες και οι νέοι εμπορικοί διάδρομοι έχουν αποκτήσει στρατηγική σημασία. Η Ελλάδα βρίσκεται ακριβώς στο σημείο όπου συναντώνται η Ανατολική Μεσόγειος, τα Βαλκάνια, η Ευρώπη, η Μέση Ανατολή και η Βόρεια Αφρική. Αυτό σημαίνει ότι η σχέση της με την Κίνα δεν είναι απλώς σχέση δύο κρατών, αλλά μέρος της μεγάλης αναμέτρησης για το ποιος θα ελέγχει τις ροές εμπορίου, ενέργειας, τεχνολογίας και επιρροής από την Ασία προς την Ευρώπη.
Η διπλωματική βάση των ελληνοκινεζικών σχέσεων είναι παλαιά και σταθερή. Οι δύο χώρες συνδέονται διπλωματικά από το 1972, ενώ το 2006 υπεγράφη η Κοινή Δήλωση Συνολικής Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης, η οποία έδωσε στη συνεργασία πολιτικό, οικονομικό, ναυτιλιακό, πολιτιστικό και τεχνολογικό βάθος. Η Ελλάδα έχει διαχρονικά αναγνωρίσει την πολιτική της «μίας Κίνας», ενώ η Κίνα έχει επιδιώξει να παρουσιάσει την Ελλάδα ως αξιόπιστο ευρωπαϊκό εταίρο και ως γέφυρα ανάμεσα στην Κίνα και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το κέντρο βάρους αυτής της σχέσης είναι αναμφίβολα ο Πειραιάς. Η επένδυση της COSCO μετέτρεψε το λιμάνι από ένα εθνικό λιμενικό περιουσιακό στοιχείο σε κόμβο της κινεζικής στρατηγικής «Ζώνη και Δρόμος» στην Ευρώπη. Η κινεζική πλευρά έχει παρουσιάσει τον Πειραιά ως υπόδειγμα αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας, ενώ η ελληνική πλευρά αξιοποίησε την επένδυση για να ενισχύσει τη θέση της χώρας στον παγκόσμιο χάρτη των logistics. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν το 2026, η ετήσια διακίνηση εμπορευματοκιβωτίων στον Πειραιά αυξήθηκε από 680.000 TEU σε πάνω από 5,6 εκατομμύρια, ενώ το λιμάνι αναβαθμίστηκε στην 25η θέση παγκοσμίως και στην τέταρτη θέση στην Ευρώπη ως λιμάνι εμπορευματοκιβωτίων.
Αυτή η επιτυχία, όμως, έχει και δεύτερη ανάγνωση. Για την Κίνα, ο Πειραιάς δεν είναι μόνο εμπορικό λιμάνι. Είναι πύλη εισόδου προς την ευρωπαϊκή αγορά, κρίκος του Θαλάσσιου Δρόμου του Μεταξιού και εργαλείο γεωοικονομικής παρουσίας στη Μεσόγειο. Για την Ελλάδα, είναι πηγή εσόδων, θέσεων εργασίας, διαμετακομιστικής ισχύος και διεθνούς αναβάθμισης. Όμως για τις Ηνωμένες Πολιτείες και ένα μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποτελεί επίσης παράδειγμα κινεζικής παρουσίας σε στρατηγική υποδομή. Εδώ βρίσκεται η βασική αντίφαση: αυτό που οικονομικά μπορεί να είναι επιτυχημένο, γεωπολιτικά μπορεί να παράγει καχυποψία.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μιλά πλέον για πλήρη αποσύνδεση από την Κίνα, αλλά για «de-risking», δηλαδή μείωση κρίσιμων εξαρτήσεων χωρίς διακοπή των οικονομικών σχέσεων. Αυτό είναι πολύ σημαντικό για την Ελλάδα. Η Αθήνα δεν μπορεί να αγνοήσει την Κίνα, διότι η Κίνα είναι παγκόσμια οικονομική δύναμη, μεγάλος εμπορικός εταίρος και κρίσιμος παράγοντας στη ναυτιλία. Ταυτόχρονα, όμως, δεν μπορεί να αγνοήσει τις ευρωπαϊκές και αμερικανικές ανησυχίες για κρίσιμες υποδομές, τεχνολογική εξάρτηση και στρατηγική επιρροή. Η επίσημη ευρωπαϊκή γραμμή είναι συνεργασία όπου υπάρχει αμοιβαίο συμφέρον, αλλά περιορισμός της ευαλωτότητας σε τομείς όπως αλυσίδες εφοδιασμού, τεχνολογία και στρατηγικές πρώτες ύλες.
Σε αυτό το σημείο μπαίνει ο IMEC, ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης. Ο IMEC ανακοινώθηκε το 2023 στο πλαίσιο της G20 και σχεδιάστηκε ως διάδρομος μεταφορών, ενέργειας και ψηφιακών υποδομών που θα συνδέει την Ινδία με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη μέσω θαλάσσιων και χερσαίων δικτύων. Το Μνημόνιο Κατανόησης προέβλεπε διασύνδεση εμπορίου, καλωδίων ηλεκτρικής και ψηφιακής συνδεσιμότητας, καθώς και υποδομών καθαρού υδρογόνου.
Για την Ελλάδα, ο IMEC είναι πιθανή στρατηγική ευκαιρία, αλλά και πρόκληση. Αν ο Πειραιάς αντιπροσωπεύει την κινεζική διασύνδεση Ασίας–Ευρώπης, ο IMEC αντιπροσωπεύει μια εναλλακτική δυτική, ινδική και μεσανατολική διαδρομή προς την Ευρώπη. Η Ελλάδα μπορεί να γίνει η ευρωπαϊκή πύλη αυτού του διαδρόμου, ιδίως λόγω της γεωγραφικής της θέσης, των λιμένων της, της ναυτιλίας της και της σχέσης της με Ισραήλ, Κύπρο, ΗΠΑ και Ινδία. Πρόσφατες δηλώσεις Ελλήνων αξιωματούχων παρουσιάζουν την Ελλάδα ως «φυσική πύλη» του IMEC προς την Ευρώπη.
Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα μπορεί να βρεθεί στο κέντρο δύο παράλληλων διαδρόμων: του κινεζικού Belt and Road μέσω Πειραιά και του IMEC μέσω Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης. Η σωστή στρατηγική δεν είναι να επιλέξει απλουστευτικά «Κίνα ή Δύση», αλλά να μετατρέψει τη γεωγραφία της σε πολυδιάστατη διαπραγματευτική ισχύ. Ωστόσο, αυτή η ισορροπία απαιτεί προσοχή. Αν η Ελλάδα εμφανιστεί υπερβολικά εξαρτημένη από την Κίνα, θα προκαλέσει ανησυχία σε Ουάσιγκτον και Βρυξέλλες. Αν, αντίθετα, κινηθεί μονομερώς εναντίον της Κίνας, θα χάσει οικονομικές ευκαιρίες, εμπορικές συνδέσεις και επενδυτικό ενδιαφέρον.
Η σχέση ΗΠΑ–Κίνας είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να διαβαστούν όλα αυτά. Ο ανταγωνισμός τους δεν αφορά μόνο δασμούς ή εμπορικά ελλείμματα. Αφορά ημιαγωγούς, τεχνητή νοημοσύνη, σπάνιες γαίες, τεχνολογικά πρότυπα, ναυτικές οδούς και επιρροή σε τρίτες χώρες. Η πρόσφατη συζήτηση γύρω από πιθανή σταθεροποίηση των σχέσεων Τραμπ–Σι δεν αναιρεί τη βαθιά στρατηγική αντιπαλότητα. Ακόμη και όταν οι δύο πλευρές επιχειρούν να μειώσουν την ένταση, οι ΗΠΑ συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν κινεζικές τεχνολογικές εταιρείες ως πιθανούς κινδύνους εθνικής ασφάλειας.
Η Ελλάδα, ως μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, δεν μπορεί να σταθεί ουδέτερη σε αυτόν τον ανταγωνισμό. Μπορεί όμως να λειτουργήσει με πραγματισμό. Η ελληνική εξωτερική πολιτική χρειάζεται να αναγνωρίζει ότι η Κίνα είναι απαραίτητος οικονομικός συνομιλητής, αλλά όχι στρατηγικός προστάτης. Η ασφάλεια της Ελλάδας παραμένει συνδεδεμένη με την ΕΕ, το ΝΑΤΟ, τις ΗΠΑ και τις περιφερειακές συμμαχίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Κίνα μπορεί να είναι εμπορικός και επενδυτικός εταίρος, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει το δυτικό πλαίσιο ασφαλείας της χώρας.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία ενισχύει αυτή την πραγματικότητα. Η ΕΕ έχει ταχθεί υπέρ της Ουκρανίας, έχει επιβάλει διαδοχικά πακέτα κυρώσεων κατά της Ρωσίας και αντιμετωπίζει τη ρωσική εισβολή ως απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Κίνα, από την άλλη πλευρά, διατηρεί στενή σχέση με τη Ρωσία και επιχειρεί να εμφανίζεται ως δύναμη ισορροπίας, χωρίς όμως να αποκόπτεται από τη Μόσχα. Αυτό δημιουργεί πρόβλημα εμπιστοσύνης ανάμεσα στην Ευρώπη και την Κίνα. Για την Ελλάδα, η οποία βρίσκεται στην ανατολική πτέρυγα της ευρωπαϊκής ασφάλειας και εξαρτάται από τη συνοχή της Δύσης, η ουκρανική κρίση δείχνει ότι τα οικονομικά ανοίγματα προς την Κίνα πρέπει να συνοδεύονται από σαφείς στρατηγικές κόκκινες γραμμές.
Ο πόλεμος στο Ιράν και η αστάθεια στη Μέση Ανατολή προσθέτουν ακόμη μεγαλύτερη πολυπλοκότητα. Η ένταση στον Περσικό Κόλπο, στο Στενό του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα επηρεάζει άμεσα τη ναυτιλία, την ενέργεια και το παγκόσμιο εμπόριο. Αναφορές του 2026 δείχνουν ότι η κρίση έχει αυξήσει το κόστος καυσίμων για τη ναυτιλία, έχει προκαλέσει αναδρομολογήσεις πλοίων και έχει εντείνει την ανάγκη προστασίας κρίσιμων θαλάσσιων περασμάτων.
Αυτό έχει άμεση σημασία για την Ελλάδα. Η ελληνική ναυτιλία αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους πυλώνες της παγκόσμιας μεταφοράς ενέργειας και εμπορευμάτων. Όταν διαταράσσεται το Σουέζ, η Ερυθρά Θάλασσα ή το Ορμούζ, η Ελλάδα δεν παρακολουθεί απλώς μια μακρινή κρίση. Επηρεάζονται οι εφοπλιστικές εταιρείες, τα ασφάλιστρα, οι χρόνοι μεταφοράς, τα λιμάνια, οι τιμές ενέργειας και η ευρωπαϊκή οικονομία. Η Κίνα επίσης εξαρτάται βαθιά από αυτές τις οδούς, επειδή μεγάλο μέρος του εμπορίου και των ενεργειακών εισαγωγών της περνά από θαλάσσια σημεία συμφόρησης. Έτσι, η Ελλάδα και η Κίνα έχουν κοινό συμφέρον στη σταθερότητα των θαλάσσιων δρόμων, αλλά αυτό το συμφέρον διασταυρώνεται με την αμερικανική και ευρωπαϊκή στρατιωτική παρουσία στην περιοχή.
Εδώ φαίνεται η σημασία της Ανατολικής Μεσογείου. Η Ελλάδα δεν είναι απλώς το τελευταίο άκρο της Ευρώπης. Είναι κόμβος ανάμεσα σε τρεις κρίσιμες ζώνες: τη Μαύρη Θάλασσα λόγω Ουκρανίας, τη Μέση Ανατολή λόγω Ιράν–Ισραήλ–Κόλπου και τη Μεσόγειο λόγω εμπορικών διαδρόμων. Η Κίνα βλέπει την Ελλάδα ως πύλη προς την Ευρώπη. Οι ΗΠΑ βλέπουν την Ελλάδα ως κρίσιμο σύμμαχο σε μια περιοχή όπου η Τουρκία λειτουργεί όλο και πιο αυτόνομα. Η Ινδία βλέπει την Ελλάδα ως πιθανό άκρο του IMEC. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βλέπει την Ελλάδα ως μέρος της προσπάθειας διαφοροποίησης υποδομών και εμπορικών διαδρομών.
Η Τουρκία αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα. Η Άγκυρα επιδιώκει να παρουσιαστεί ως αναντικατάστατος διάδρομος ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, αξιοποιώντας τη γεωγραφία της, τη σχέση της με την Κεντρική Ασία, τη Μαύρη Θάλασσα, τη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο. Αν ο IMEC παρακάμψει την Τουρκία, τότε η Ελλάδα αποκτά πρόσθετη αξία. Αν όμως η Τουρκία ενισχύσει εναλλακτικούς διαδρόμους με Κίνα, Πακιστάν, Κεντρική Ασία ή Ρωσία, τότε ο ανταγωνισμός διαδρόμων θα γίνει ακόμη πιο έντονος. Η Ελλάδα πρέπει να επενδύσει σε λιμάνια, σιδηροδρόμους, αποθήκες, ψηφιακές υποδομές και ενεργειακές διασυνδέσεις, διότι η γεωγραφία από μόνη της δεν αρκεί. Όπως σωστά επισημάνθηκε και σε ελληνικό ναυτιλιακό πλαίσιο, η γεωστρατηγική θέση είναι πλεονέκτημα, αλλά δεν είναι πανάκεια· χρειάζεται ανταγωνιστικότητα, καινοτομία και ταχύτητα προσαρμογής.
Οι ελληνοκινεζικές σχέσεις έχουν και ήπια διάσταση: πολιτισμός, τουρισμός, αεροπορική σύνδεση, πανεπιστημιακές συνεργασίες και ανταλλαγές. Η ενίσχυση των πτήσεων Ελλάδας–Κίνας, με επίκεντρο τη γραμμή Αθήνα–Σαγκάη, δείχνει ότι η σχέση δεν περιορίζεται στον Πειραιά. Το 2025 καταγράφηκαν πάνω από 158.000 επιβάτες στις συνδέσεις με την Κίνα, με αύξηση 26% σε σχέση με το 2024, ενώ το πρώτο τρίμηνο του 2026 η κίνηση από την Κίνα προς την Αθήνα αυξήθηκε κατά 42% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025.
Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η Ελλάδα πρέπει να έχει σχέσεις με την Κίνα. Προφανώς πρέπει. Το ερώτημα είναι με ποιους όρους. Η Ελλάδα χρειάζεται μια πολιτική τριών επιπέδων. Πρώτον, να διατηρήσει και να αξιοποιήσει την οικονομική συνεργασία με την Κίνα, ιδιαίτερα σε ναυτιλία, εμπόριο, τουρισμό και πολιτισμό. Δεύτερον, να εντάξει κάθε κινεζική επένδυση σε ευρωπαϊκό πλαίσιο διαφάνειας, ελέγχου και στρατηγικής ασφάλειας. Τρίτον, να αναπτύξει ταυτόχρονα εναλλακτικούς διαδρόμους, όπως ο IMEC, ώστε να μη μετατραπεί σε χώρα μονοδιάστατης εξάρτησης.
Συμπερασματικά, οι σχέσεις Ελλάδας–Κίνας βρίσκονται σε φάση ωρίμανσης. Δεν είναι πια η εποχή του απλού ενθουσιασμού για επενδύσεις. Είναι η εποχή της στρατηγικής διαχείρισης. Η Κίνα παραμένει σημαντικός εταίρος, ο Πειραιάς παραμένει επιτυχημένο παράδειγμα οικονομικής συνεργασίας, η ναυτιλία παραμένει γέφυρα αμοιβαίων συμφερόντων και ο πολιτισμός προσφέρει θετικό υπόβαθρο. Όμως ο κόσμος έχει αλλάξει. Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας, ο πόλεμος στην Ουκρανία, η κρίση στο Ιράν, η αστάθεια στη Μέση Ανατολή και η ανάδυση του IMEC μετατρέπουν την Ελλάδα σε κόμβο μεγάλων στρατηγικών σχεδιασμών. Η πρόκληση για την Αθήνα είναι να μη γίνει απλώς πεδίο ανταγωνισμού άλλων δυνάμεων, αλλά ενεργός διαμορφωτής της δικής της γεωοικονομικής θέσης.
Για περισσότερες σε βάθος αναλύσεις και ουσιαστική ανάλυση της επικαιρότητας, συντονιστείτε κάθε Παρασκευή στις 18:00 στο κανάλι μου στο YouTube: 👉👉 https://www.youtube.com/@GeorgiosVasileiadis1
Νέα βίντεο κάθε εβδομάδα — γιατί πίσω από κάθε γεγονός, υπάρχει πάντα κάτι περισσότερο να κατανοήσουμε.
«H μόνη ελπίδα για οτιδήποτε συμβεί στη Γάζα είναι να αλλάξει ολόκληρο το πολιτικό παράδειγμα στη Δυτική Όχθη», υπογραμμίζει στη συνέντευξη που παραχώρησε στο Militaire News και την Ιωάννα Κλεφτόγιαννη, ο Όμερ Μπάρτοβ, ισραηλινός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Brown κι από τους διαπρεπέστερους διεθνώς ιστορικούς του Ολοκαυτώματος, που με τα άρθρα του στον Guardian (με τίτλο «Ως πρώην στρατιώτης του IDF και ιστορικός της γενοκτονίας, ταράχτηκα βαθιά από την πρόσφατη επίσκεψή μου στο Ισραήλ») και στους New York Times, που έγιναν viral, έχει προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων στους συμπατριώτες του.
Προβλέπει ότι αν δεν υπάρξει πίεση από το εξωτερικό,το Ισραήλ θα καταστεί πλήρως «κράτος απαρτχάιντ, ένα κράτος που θα είναι αντιδημοκρατικό, θα είναι αυταρχικό, θα είναι βίαιο όχι μόνο έναντι των Παλαιστινίων, αλλά όλο και περισσότερο έναντι των δικών του Εβραίων Ισραηλινών πολιτών. Και ως εκ τούτου, θα γίνει ένα κράτος- παρίας».
Η εθνοκάθαρση στη Γάζα, προσθέτει, απέτυχε επειδή ο πληθυσμός δεν είχε πού να πάει. «Δεν μπορούσε να διασχίσει τα σύνορα. Έτσι, οι επιχειρήσεις εξελίχθηκαν σε μια γενοκτονία,που σκοτώνει μεγάλο αριθμό ανθρώπων και καθιστά αδύνατη την ανασύσταση των Παλαιστινίων στη Γάζα ως ομάδα.
Στη Δυτική Όχθη, το Ισραήλ έχει εισαγάγει ορισμένες από αυτές τις τακτικές που χρησιμοποίησε στη Γάζα και στη Δυτική Όχθη, αλλά η κλίμακα των επιχειρήσεων εκεί είναι πολύ μικρότερη». Όμως μπορούν να εξελιχθούν σε μεγάλης, στο μοντέλο της Γάζας, αν υπάρξει η έκρηξη από την πλευρά των Παλαιστινίων, την οποία θέλουν να προκαλέσουν τα ακροδεξιά στοιχεία τηςκυβέρνησης Νετανιάχου:
«Άνθρωποι σαν τον Σμότριτς, ο οποίος είναι στην πραγματικότητα υπεύθυνος για ό,τι συμβαίνει στη Δυτική Όχθη, κάτι που είναι εντελώς παράνομο, επειδή δεν είναι στον στρατό, είναι πολιτικός υπουργός, και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δεν θα έπρεπε να εμπλέκεται καθόλου εκεί, αυτό που θα ήθελαν να δουν είναι μια αραβική εξέγερση. Αν υπάρξει άλλη Ιντιφάντα στη Δυτική Όχθη, τότε θα μπορούσε να ξεκινήσει αυτός και οι Ισραηλινές ΆμυντικέςΔυνάμεις μια συντονισμένη επιχείρηση, κατά το μοντέλο της Γάζας. Και τότε θα γινόταν μια πραγματικά μεγάλης κλίμακας, όχι ένα είδος υφέρπουσας εθνοκάθαρσης, αλλά μια μεγάλης κλίμακας εθνοκάθαρση. Αυτό θα ήθελαν να δουν.
Αυτό που έχει αλλάξει από την εποχή που ο ίδιος υπηρετούσε στον ισραηλινό στρατό, συνεχίζει ο κ.Μπάρτοφ, είναι ότι η ισραηλινή πολιτική κυβερνάται πλέον από ανθρώπους που έχουν μια εντελώς διαφορετική αντίληψη για το τι είναι ο Σιωνισμός. «Έχουν δημιουργήσει μια εκδοχή του Σιωνισμού που αναμειγνύει τη σιωνιστική ιδεολογία με μια νέα μορφή Ιουδαϊσμού, ένα είδος μεσσιανικού, εβραϊκού υπερεθνικιστικού, ρατσιστικού και πολύ βίαιου τύπου Ιουδαϊσμού που κανένας Εβραίος εκτός Ισραήλ δεν υιοθέτησε ποτέ, επειδή θα ήταν αυτοκτονικό να τον υιοθετήσει. Το είδος της ιδεολογίας που κυβερνά τώρα το Ισραήλ είναι ένας συνδυασμός μιας πολύ ριζοσπαστικής εκδοχής του Σιωνισμού και μιας πολύ ριζοσπαστικής εκδοχής του Ιουδαϊσμού. Προσθέστε σε αυτό τον μετασχηματισμό στην ισραηλινή κοινωνία. Οι άνθρωποι που είναι τώρα υπεύθυνοι σε μεγάλο μέρος του στρατού είναι άτομα που έχουν στρατολογηθεί σε μεγάλο βαθμό από το εθνικό θρησκευτικό κίνημα. Έτσι, η βάση τους είναι μεταξύ των εποίκων. Έχουν υιοθετήσει την εκδοχή του Ιουδαϊσμού για την οποία μίλησα. Αυτό είναι εντελώς διαφορετικό από το είδος του στρατού στον οποίο υπηρέτησα και η πλειονότητα των ανθρώπωνστην ανώτατη διοίκηση, μέχρι τις μάχιμες μονάδες και τους τοπικούς διοικητές, ήταν ως επί το πλείστον κοσμικοί, προέρχονταν κυρίως από φιλελεύθερα τμήματα της ισραηλινής κοινωνίας. Έτσι, η αλλαγή στο ποιος κατέχει τους κόμβους εξουσίας στο Ισραήλ ήταν δραματική. Ο πληθυσμός γενικά έχει γίνει επίσης πολύ πιο θρησκευόμενος, πολύ πιο ρατσιστής, και έχει υιοθετήσει το είδος της άποψης για την ίδια του την ύπαρξη ως ύπαρξη που βασίζεται σε μια άμεση υπαρξιακή απειλή για το κράτος. Έτσι, έχει δημιουργηθεί η νοοτροπία στο Ισραήλ σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού ότι ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπιστεί οποιαδήποτε απειλή κατά του Ισραήλ είναι η εξάλειψη αυτής της απειλής».
Οι Ηνωμένες Πολιτείεςθέλουν πραγματικά να αποχωρήσουν από τις συγκρούσεις στο Ιράν. Αυτό ανεβάζει τις πιθανότητες ο Τραμπ«να θέλει να επικεντρωθεί ξανά στη Γάζα, επειδή χρειάζεται κάποιο είδος επιτυχίας. Και αυτό μπορεί να είναι ένα πολύ ζοφερό σχέδιο που έχει για τη Γάζα, δηλαδή να τη μετατρέψει α στη Ριβιέρα της Μέσης Ανατολής, όπου οι επιζώντες Παλαιστίνιοι θα ζουν περιφραγμένοι και θα χρησιμοποιούνται μόνο για την εξυπηρέτηση, των πλουσίων που θα ζουν σε αυτούς τους εκατόν σαράντα γυάλινους ατσάλινους και γυάλινους πύργους που άνθρωποι όπως ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ και ο Τραμπ και τα κράτη του Κόλπου θα ήθελαν να χτίσουν στη Λωρίδα. Επομένως, αυτή θα ήταν μια αρκετά τραγική περίπτωση όπου η γενοκτονία καταλήγει με κέρδος για όλους όσοι ήταν συνένοχοι σε αυτήν, με τα θύματα να εξακολουθούν να υποφέρουν, μακροπρόθεσμα».
Αμερικανοί αξιωματούχοι που συνδέονται με τον κύκλο του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, ενθαρρύνουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο στην σύγκρουση με το Ιράν και να καταλάβουν ιρανικό νησί στον Περσικό Κόλπο, σύμφωνα με δημοσίευμα της The Telegraph.
Όπως αναφέρεται, έχουν διατυπωθεί προτάσεις ακόμα και για πιθανή κατάληψη του νησιού Λαβάν στον Περσικό Κόλπο, με πληροφορίες να αναφέρουν συζητήσεις περί αυξημένης στρατιωτικής παρουσίας των ΗΑΕ στην ευρύτερη περιοχή. Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι το νησί είχε δεχθεί στο παρελθόν πλήγματα στο πλαίσιο μυστικών επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η φράση «Πηγαίνετε να τα πάρετε» αποδίδεται σε πρώην ανώτερο αξιωματούχο ασφαλείας των ΗΠΑ, στο πλαίσιο συζητήσεων για την ενίσχυση της περιφερειακής πίεσης προς την Τεχεράνη.
Το ρεπορτάζ υποστηρίζει ότι η αυξανόμενη ένταση στη Μέση Ανατολή έχει οδηγήσει σε αναδιάταξη συμμαχιών, με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να ενισχύουν τους δεσμούς τους με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ενώ παράλληλα επαναξιολογούν τη στάση τους απέναντι σε περιφερειακές δυνάμεις του Κόλπου.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η παρατεταμένη σύγκρουση έχει επιταχύνει βαθιές γεωπολιτικές αλλαγές στην περιοχή, με τις χώρες να επαναπροσδιορίζουν συμμαχίες, απειλές και στρατηγικές προτεραιότητες.
Τρίτη ημέρα εργασιών του 5ου Συνεδρίου του ΣΥΡΙΖΑ - Προοδευτική Συμμαχία. Σάββατο 14 Ιουνίου 2025 (ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ / EUROKINISSI)
Η ανάρτηση που έκανε στο Facebook ο βουλευτής Χανίων και οδήγησε στη διαγραφή του
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ Σωκράτης Φάμελλος, προχώρησε στη διαγραφή του Παύλου Πολάκη από την ΚΟ του κόμματος, μετά από ανάρτηση που έκανε στο Facebook ο βουλευτής Χανίων.
Η απόφαση του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ ήρθε μετά την επίθεση που εξαπέλυσε ο πρώην υπουργός στην ηγεσία του κόμματος με αφορμή την ανάρτηση του Δημήτρη Χατζησωκράτη που ζητούσε την αναστολή λειτουργίας του ΣΥΡΙΖΑ και την ενσωμάτωσή του στο υπό ίδρυση κόμμα του Αλέξη Τσίπρα.
Ο κ. Πολάκης κατηγόρησε μάλιστα τον Σωκράτη Φάμελλο για αφωνία και ζήτησε την άμεση σύγκλιση των κομματικών οργάνων.
Όπως έγραψε «τι ακριβώς υπηρετείς με την αφωνία, έλλειψη πρωτοβουλίας και την αναποφασιστικότητα».
Αναλυτικά η ανάρτηση
«ΣΩΚΡΑΤΗ ΦΑΜΕΛΛΕ !!!
Μετα απο αυτα τα δημοσιευματα ,του αχαρακτηριστου Χατζησωκρατη που προτεινει ΑΝΑΣΤΟΛΗ(!!!) λειτουργιας του Συριζα και παραδοση περιουσιας αφενός(φωτο 1) και την αναγγελια δημιουργιας του κομματος Τσιπρα,μετα την επισπευση και του κομματος Καρυστιανου (φωτο2) .. ΑΚΟΜΑ ΝΑ ΣΥΓΚΑΛΕΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ και βεβαια και Κεντρικη Επιτροπη μετα;; ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΥΠΗΡΕΤΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΦΩΝΙΑ ,ΕΛΛΕΙΨΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ;; Συγκαλεσε Πολιτικη Γραμματεια ΑΜΕΣΑ!»
Όπως αναφέρει σε ανακοίνωση ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ:
«Με απόφαση του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Σωκράτη Φάμελλου, ο Παύλος Πολάκης τίθεται εκτός της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ».
της Έλενας Κίστη, Δικηγόρου
