Νίκος Χ. Βαρσακέλης
Καθηγητής Βιομηχανικής Πολιτικής
Τμήμα Οικονομικών Επιστημών
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Μετα το καλοκαίρι, και ειδικά μετά τον Οκτώβριο, η δημόσια συζήτηση και η συμπεριφορά πολιτών, πολιτικών και κομμάτων μου έφερε στον νου το ποίημα του αείμνηστου συνάδελφου Μελέτη Θεοφίλου:
Λέω να κρεμάσουμε
Μια επιγραφή στη βιτρίνα
Της πόλης μας:
«Ζητούνται μυαλά
Για κούφια κρανία»
Ο κύριος προβληματισμός, σήμερα, στην Ελλάδα έχει δυο πόλους χωρίς αυτό να είναι ψυχικώς επιβεβαρημένο ως στοιχείο «διπολικού»προβλήματος.
Ο ένας, αμετακίνητος πόλος, είναι η έμπνευση από το παρελθόν και την ιστορία μας. Αμετακίνητος γιατί,δυστυχώς, η διαρκής μετακίνηση του είναι επικίνδυνη ανάλογα με τα μικροκομματικά συμφέροντα και τα παιγνίδια της εξουσίας. Προφανώς με την ευθύνη των πολιτικών και τις άμετρες η ασύμμετρες φιλοδοξίες τους.
Κάθε φορά που αυτός ο πόλος ευαισθητοποιεί το πολιτικό κόστος, ως όφελος ή απώλεια, δημιουργεί μύθους που είναι χρήσιμοι μόνο όταν βρίσκουν έστω και απεγνωσμένα την άκρη του δεύτερου πόλου.
Αυτός ο δεύτερος πόλος είναι η πραγματικότητα που ως πολιτικός, οικονομικός και κοινωνικός ρεαλισμός αντανακλά σε οτιδήποτε συσσωρεύεται ως κυρίαρχο στοιχείο της.
Την πραγματικότητα αυτή, εν πολλοίς, υποβαθμίζουμε ή υποτιμούμε.
Στις διεθνείς της σχέσεις για λόγους που αξίζει να ερευνηθούν εις βάθος η Ελλάδα αποφεύγει επιμελώς να υλοποιεί το δόγμα της στρατιωτικής διπλωματίας και δεν επιδιώκει εκβιαστικές λύσεις.
Τα χαρακτηριστικά του πρώτου πόλου είτε αγνοούνται, είτε μετακινούνται, δυσκολεύουν το μέλλον μας.
Στη παρούσα στιγμή, η πραγματικότητα, του δεύτερου πόλου, είναι εις βάρος της συνοχής και της ανάπτυξης μας ανεξάρτητα εννοείται από το ποιος κυβερνά.Οι λόγοι έχουν χιλιοειπωθεί.
Η Γραφειοκρατία και η αναξιοκρατία είναι, κατά τη γνώμη μου, οι κυριότεροι.Αυτοί δημιουργούν την αναποτελεσματικότητα στην πολιτική μας, εσωτερικά και διεθνώς και όποιος τους ανατρέψει θα γράψει την νέα Ιστορία.
Παρότι οι θεωρίες συνωμοσίας παίρνουν πολλές μορφές, οι πιο κοινές είναι αυτές που αφορούν την ύπαρξη παγκόσμιας σκευωρίας. Πρόσφατη δημοσκόπηση 26.000 ανθρώπων σε 25 χώρες έδειξε ότι 37% των Αμερικανών πιστεύουν στην «ύπαρξη ενιαίας ομάδας ατόμων, οι οποίοι ελέγχουν κρυφά τις εξελίξεις και κυβερνούν από κοινού τον κόσμο». Την ίδια πεποίθηση έχουν και 45% των Ιταλών, 55% των Ισπανών και 78% των Νιγηριανών.
Οι θεωρίες συνωμοσίας δεν εφευρέθηκαν από τους πρόσφατους ρέκτες τους, έχοντας εμφανισθεί εδώ και χιλιετίες. Κάποιες από αυτές είχαν μάλιστα τεράστιο αντίκτυπο στην ιστορία. Πέρα από ιδεολογία, ο ναζισμός είναι στη βάση του μία αντισημιτική θεωρία συνωμοσίας: «Σκευωρία Εβραίων τραπεζιτών διαφεντεύει κρυφά τον πλανήτη και απεργάζεται την καταστροφή της αρίας φυλής. Αυτοί διοργάνωσαν την επανάσταση των Μπολσεβίκων, κινούν τα νήματα στις δυτικές δημοκρατίες και ελέγχουν μέσα ενημέρωσης και τράπεζες. Μόνο ο Χίτλερ είχε την ικανότητα να αντιληφθεί τα ζοφερά τους σχέδια και μόνο αυτός μπορεί να τους σταματήσει και να σώσει την ανθρωπότητα».
Οι θεωρίες περί ύπαρξης παγκόσμιας συνωμοσίας ποικίλλουν ως προς την ταυτότητα των συνωμοτών. Κάποιοι πιστεύουν ότι ο κόσμος κυβερνάται κρυφά από μασόνους, μάγισσες ή σατανιστές, άλλοι είναι βέβαιοι ότι οι εξωγήινοι κρύβονται πίσω από όλα, ενώ ορισμένοι είναι πιο συγκεκριμένοι, αποκαλύπτοντας την ύπαρξη φυλής σαυρόμορφων εξωγήινων.
Η κεντρική δομή παραμένει, όμως, ίδια: η ομάδα ελέγχει το κάθε τι, αποκρύπτοντας την ίδια στιγμή την πραγματική ισχύ της. Οι θεωρίες συνωμοσίας αρέσκονται να ενώνουν τα αντίθετα. Η ναζιστική θεωρία συνωμοσίας εξηγεί ότι παρότι ο κομμουνισμός και ο καπιταλισμός μοιάζουν ασύμβατοι, η πραγματικότητα είναι ότι η παγκόσμια εβραϊκή συνωμοσία έχει φροντίσει να φαίνονται έτσι τα πράγματα. Οσοι νομίζουν ότι οι οικογένειες Κλίντον και Μπους είναι εχθροί, κάνουν λάθος. Στην πραγματικότητα είναι μέλη της ίδιας ομάδας συνωμοτών.
Η άποψη αυτή οδηγεί σε συγκεκριμένη θεώρηση του κόσμου, στην οποία οι ειδήσεις είναι προσεκτικά κατασκευασμένο προπέτασμα καπνού με στόχο την παραπλάνησή μας, ενώ οι διάσημοι ηγέτες του κόσμου δεν είναι παρά μαριονέτες στα χέρια των πραγματικών ρυθμιστών του πλανήτη.
Οι θεωρίες συνωμοσίας είναι δημοφιλείς χάρη στην ικανότητά τους να προσφέρουν ενιαία ξεκάθαρη ερμηνεία περίπλοκων διαδικασιών. Η αβεβαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, καθώς και οι παράγοντες αποσταθεροποίησής της, όπως οι πόλεμοι, οι επαναστάσεις, οι κρίσεις και οι πανδημίες, μπορεί να αντιμετωπισθεί και να δώσει τη θέση της σε ανακουφιστική καθολική ερμηνεία του κόσμου για όσους πιστεύουν σε θεωρίες συνωμοσίας.
Με απασχολεί ο πόλεμος στη Συρία; Δεν χρειάζεται να μελετήσω την ιστορία της Μέσης Ανατολής, καθώς όλα είναι μέρος ευρείας συνωμοσίας. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας 5G; Φταίει η παγκόσμια συνωμοσία. Η πανδημία του κορωνοϊού; Δεν έχει τίποτα να κάνει με το οικοσύστημα, τις νυχτερίδες ή τους ιούς. Είναι βέβαια μέρος της παγκόσμιας συνωμοσίας.
Το «κλειδί» αυτό εξηγεί όλα τα μυστήρια του κόσμου και επιτρέπει την είσοδο στον κλειστό κύκλο αυτών «που καταλαβαίνουν» και εξυψώνονται έτσι πάνω από τις παραδοσιακές πνευματικές ελίτ και την άρχουσα τάξη.
Οι θεωρίες συνωμοσίας πάσχουν, όμως, από το ίδιο κεντρικό ελάττωμα. Υποθέτουν ότι η ανθρώπινη ιστορία είναι απλή και ότι η χειραγώγηση της κοινωνίας είναι εύκολη υπόθεση. Μία μικρή ομάδα ατόμων, πιστεύουν οι ρέκτες θεωριών συνωμοσίας, είναι ικανή να αντιλαμβάνεται, να προβλέπει και να ελέγχει τα πάντα.
Εκπληκτική είναι επίσης η ικανότητα της ομάδας αυτής να «βλέπει» δέκα κινήσεις μπροστά στην παγκόσμια σκακιέρα. Οταν απελευθερώνουν τον ιό σε κάποιο σημείο του κόσμου, μπορούν να προβλέψουν πώς θα μεταδοθεί και πώς θα επηρεάσει την παγκόσμια οικονομία ένα χρόνο αργότερα. Οταν εξυφαίνουν επανάσταση, μπορούν να ελέγξουν την πορεία της. Οταν εξαπολύουν πόλεμο, γνωρίζουν εκ των προτέρων την κατάληξή του.
Δυστυχώς για τους λάτρεις τέτοιων θεωριών, όμως, ο κόσμος είναι περίπλοκος. Σκεφτείτε την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003. Η μοναδική υπερδύναμη του πλανήτη κατέλυσε το πολιτικό καθεστώς μεσαίου μεγέθους χώρας της Μέσης Ανατολής με στόχο τον εντοπισμό και την καταστροφή όπλων μαζικής καταστροφής και την ανατροπή του Σαντάμ. Κάποιοι υποπτεύθηκαν ότι η Ουάσιγκτον δεν θα αρνείτο την ευκαιρία να κυριαρχήσει στην περιοχή και να πάρει στα χέρια της τις ιρακινές πετρελαιοπηγές.
Λίγα χρόνια αργότερα, η προσπάθεια των ΗΠΑ, κόστους ενός τρισ. δολαρίων, αποδείχθηκε φιάσκο. Κανένα όπλο μαζικής καταστροφής δεν εντοπίσθηκε και η χώρα βυθίστηκε στο χάος. Μεγάλος κερδισμένος του πολέμου αποδείχθηκε το Ιράν. Θα πρέπει λοιπόν να πιστέψουμε ότι ο Μπους και ο Ράμσφελντ ήταν στην πραγματικότητα πράκτορες της Τεχεράνης, εκτελεστές σατανικού ιρανικού σχεδίου; Ασφαλώς και όχι. Το μόνο που συνειδητοποιούμε είναι ότι η πρόβλεψη και η χειραγώγηση των ανθρώπινων υποθέσεων είναι πολύ δύσκολη.
Δεν είναι ανάγκη να εισβάλει κανείς σε μεσανατολική χώρα για να διδαχθεί αυτό το μάθημα. Ακόμη και τα απλούστερα σχέδια, όπως η διοργάνωση ενός πάρτι γενεθλίων, μπορεί να εκτροχιασθούν. Ακόμη και τα πιο ασφαλή μυστικά μπορεί να διαρρεύσουν και οι πιο πιστοί σύμμαχοι μπορεί να μας προδώσουν. Οι θεωρίες παγκόσμιας συνωμοσίας μας καλούν να πιστέψουμε ότι αν και είναι πολύ δύσκολο να ελέγξεις χίλιους ή εκατό ανθρώπους, είναι εφικτό να χειραγωγήσεις σχεδόν οκτώ δισεκατομμύρια.
Είναι βέβαιο ότι πολλές συνωμοσίες εξυφαίνονται αυτή τη στιγμή στον κόσμο. Ατομα, εταιρείες, οργανώσεις, εκκλησίες, φράξιες και κυβερνήσεις εκπονούν συνεχώς διάφορα σχέδια. Αυτός είναι μάλιστα ο λόγος, για τον οποίο είναι τόσο δύσκολο να προβλέψουμε και να ελέγξουμε τον πλανήτη.
Τη δεκαετία του 1930, η Σοβιετική Ενωση συνωμοτούσε με στόχο το ξέσπασμα κομμουνιστικών επαναστάσεων σε όλο τον κόσμο, καπιταλιστικές τράπεζες αξιοποιούσαν κάθε είδους παράνομης πρακτικής, η κυβέρνηση Ρούζβελτ σχεδίαζε τη ριζική αναμόρφωση της αμερικανικής κοινωνίας μέσα από το Νιου Ντιλ, ενώ το σιωνιστικό κίνημα έθετε σε εφαρμογή τα σχέδιά του για δημιουργία κράτους στην Παλαιστίνη. Αυτά και αναρίθμητα άλλα σχέδια συγκρούσθηκαν μεταξύ τους, ενώ καμία ομάδα ανθρώπων δεν κατάφερε να ελέγξει όλο τον κόσμο.
Σήμερα, ο κάθε ένας μπορεί να είναι στόχος συνωμοσίας. Οι συνάδελφοί μας στη δουλειά μπορεί να προσπαθούν να στρέψουν το αφεντικό εναντίον μας. Μεγάλη φαρμακευτική εταιρεία ίσως δωροδοκεί ιατρούς να μας χορηγούν βλαβερά οπιοειδή. Αλλη εταιρεία ενδέχεται να πιέζει πολιτικούς να αναστείλουν περιβαλλοντικούς κανονισμούς. Κάποιος κολοσσός της τεχνολογίας μπορεί να υποκλέπτει τα προσωπικά μας δεδομένα, ενώ μία ξένη κυβέρνηση μπορεί να απεργάζεται την αποσταθεροποίηση της χώρας. Ολες αυτές μπορεί να είναι υπαρκτές συνωμοσίες, αλλά δεν αποτελούν μέρος ενιαίου παγκόσμιου σχεδίου.
Κάθε προσπάθεια συγκέντρωσης υπερβολικής εξουσίας, από κυβερνητική ή εταιρική οντότητα, συνοδεύεται πάντα από μεγάλη προβολή. Ο Λένιν, για παράδειγμα, ουδέποτε θα είχε καταλάβει την εξουσία στη Ρωσία εάν απέφευγε τη δημοσιότητα. Η ισχύς του Στάλιν ήταν εξαρτημένη σε μεγάλο βαθμό από τη λατρεία του προσώπου του. Η ιδέα ότι ο Λένιν και ο Στάλιν ήταν απλές βιτρίνες για τους αόρατους ηγέτες του κόσμου είναι ιστορικά αστήρικτη.
Η συνειδητοποίηση ότι δεν υπάρχει κρυφή παγκόσμια συνωμοσία προσφέρει αίσθημα ισχύος και σημαίνει ότι είμαστε ικανοί να αναγνωρίζουμε τις αντικρουόμενες δυνάμεις του κόσμου μας, επιλέγοντας ποια πλευρά θα υποστηρίξουμε. Αυτή είναι η ουσία της πραγματικής πολιτικής.
* Ο κ. Γιουβάλ Νόα Χαράρι είναι ιστορικός και συγγραφέας.
Το τουρκικό ισλαμικό κόμμα Ανάπτυξης και Δικαιοσύνης (AKP) του Ερντογάν, το οποίο ανέλαβε την διακυβέρνηση της Τουρκίας το 2002, θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί και ως μία εναλλακτική μορφή των αραβικών ισλαμικών πολιτικών κινημάτων του τύπου Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Τo AKP εφάρμοσε συστηματικά και μεθοδικά πολιτικές σχεδιασμένες στην επαναφορά του ισλαμικού χαρακτήρα της Τουρκίας. Το πολιτικό σύστημα της χώρας, μετακινήθηκε ακόμα περισσότερο προς τον αυταρχισμό, ακολουθώντας την κυρίαρχη προσωπικότητα του Ερντογάν, με μία βιτρίνα κοινοβουλευτισμού, αλλά και ενισχύοντας συνταγματικά τον ρόλο της Τουρκικής προεδρίας με την παράλληλη υποβάθμιση άλλων θεσμών (π.χ., δικαστηρίων και δικαιοσύνης). Ταυτόχρονα, η Τουρκία επιχειρεί διαρκώς να ενισχύσει τη θέση της στο διεθνές και περιφερειακό σύστημα – με συνεχείς αναφορές στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Η δυνατότητα μεγαλύτερης ελευθερίας των κινήσεων στην εξωτερική της πολιτική, μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου, σε συνδυασμό με τις τάσεις απομονωτισμού των Η.Π.Α, και την αμυντική ανυπαρξία της Ευρώπης, επέτρεψαν τον φιλόδοξο τούρκο πρόεδρο να επενδύσει στην μετατροπή της χώρας του σε περιφερειακή δύναμη.
Η Τουρκία στοχεύει στην περιφερειακή ηγεμονία, με την αμφισβήτηση και την υπονόμευση της υπάρχουσας πολιτικής τάξης, στο Αιγαίο, στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο. Εμφανίζει έντονη δραστηριότητα στις μουσουλμανικές χώρες, επιδιώκοντας ηγετικό ρόλο. Ανέπτυξε στρατιωτικές βάσεις στη Λιβύη, στο Ιράκ, στη Συρία, στο Κατάρ, στη Σομαλία και τελευταία στο Αζερμπαϊτζάν. Αμφισβητεί ευθέως την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Διεκδικεί Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) σε βάρος της ελληνικής και κυπριακής ΑΟΖ, και θαλάσσια σύνορα με την «κεντρική κυβέρνηση» της Λιβύης. Αμφισβητεί τα σχέδια για την μεταφορά φυσικού αερίου από το Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Κύπρο στην Ευρωπαϊκή αγορά. Επενέβη στρατιωτικά στη Λιβύη, εποφθαλμιώντας τα πλούσια ενεργειακά της αποθέματα και ελπίζοντας να ελέγξει πλήρως τις ακτές της, προκειμένου να αποκτήσει έναν επιπλέον μοχλό πίεσης απέναντι στην Ε.Ε. Επιδιώκει να εδραιώσει την επιρροή της στον Λίβανο και τη Γάζα, καθώς επίσης και να ενισχύσει τα πολιτικά της ερείσματα στα Βαλκάνια, που κάποτε ήταν υπό οθωμανική κυριαρχία. Απειλεί την Ελλάδα και την Ευρώπη με όπλο τις μεταναστευτικές ροές, ενώ επιχειρεί να εμφανιστεί ως η προστάτιδα δύναμη των μουσουλμάνων στην Ευρώπη, με απώτερο σκοπό να αποκτήσει σταθερούς συμμάχους σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Παρά τις πατροπαράδοτες δηλώσεις της για το αντίθετο, η Τουρκική κυβέρνηση, μέσω της Τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ, από το 2012, έχει ενεργό συνεργασία με εξτρεμιστικές Ισλαμικές οργανώσεις και τα μέλη τους, συμπεριλαμβανομένων και μαχητών του Ισλαμικού Κράτους (π.χ., χρήση τέτοιων ομάδων και μαχητών εναντίον των Συρίων Κούρδων στην Τουρκική στρατιωτική εισβολή της Β. Συρίας τον Οκτώβριο 2019, μεταφορά τέτοιων μαχητών από Συρία προς την Λιβύη για την ενίσχυση της «κεντρικής κυβέρνησης», παρόμοια μεταφορά προς Αζερμπαϊτζάν κατά την διάρκεια των πρόσφατων εχθροπραξιών του Σεπ-Νοε 2020 στον θύλακα Ναγκόρνο-Καραμπάχ). Η ίδια η Τουρκία και τα κυβερνητικά της όργανα επωφελήθηκαν οικονομικά από την εισαγωγή πετρελαίου από πετρελαιοπηγές, οι οποίες προσωρινά είχαν περιέλθει υπό τον έλεγχο του Ισλαμικού Κράτους στην Συρία στο παρελθόν. Ακόμα η συστηματική πολιτική καταδίωξη Τούρκων υπηκόων της Κουρδικής εθνότητας και η συστηματική παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους στο εσωτερικό της Τουρκίας, χαρακτηρίζουν την ποιότητα του πολιτικού της συστήματος.
Οι πολιτικές αλλαγές στην Τουρκία αντικατοπτρίζουν τις μακροπρόθεσμες τάσεις στην τουρκική κοινωνία και στην εξωτερική πολιτική, οι οποίες δεν θα εκλείψουν ακόμη και όταν τελειώσει η εποχή του Ερντογάν. Η τουρκική ελίτ κατάφερε να διαχωρίσει την πολιτική στάση της τουρκικής κοινωνίας από αυτή του Ερντογάν, απέναντι στη Δύση, προκειμένου να συντηρήσει την πιθανότητα βελτίωσης των σχέσεων μιας μελλοντικής κυβέρνησης, αποτελούμενη από μετριοπαθή στοιχεία.
Ο πληθυσμός της Τουρκίας ανέρχεται στα 84 εκατομμύρια (δεύτερη χώρα μετά την Αίγυπτο στην περιοχή), το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν της σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα το 2019 ήταν 754,4 δισεκατομμύρια δολάρια, γεγονός που την κατατάσσει στους G-20. Επιπλέον, η γεωγραφική της θέση την καθιστά σημαντικό και διαφιλονικούμενο σύμμαχο μεταξύ Δύσης και Ρωσίας.
Η Δύση οφείλει να αναζητήσει εκείνα τα εργαλεία που θα επιβάλουν τον περιορισμό των φιλοδοξιών της τουρκικής ηγεσίας. Το πιο αποτελεσματικό εργαλείο σχετίζεται προφανώς με την οικονομία, η οποία αποτέλεσε την πηγή της δύναμης του Ερντογάν και η οποία τελικά εξελίχθηκε στην Αχίλλειο πτέρνα του. Στόχος των μέτρων είναι να αποτραπεί η απειλή για ζωτικά δυτικά συμφέροντα και για τους εταίρους της Δύσης στην περιοχή. Η διπλωματική δραστηριότητα στο τουρκικό ζήτημα πρέπει να επικεντρωθεί κυρίως στην Ουάσινγκτον, επιδιώκοντας να αξιοποιήσει τις ΗΠΑ (τόσο τη διοίκηση όσο και το Κονγκρέσο) στην προσπάθεια περιορισμού του Ερντογάν, ιδιαίτερα τώρα στην μετά-Τραμπ εποχή.
Είναι επίσης σημαντικό να ευαισθητοποιηθεί η χειμαζόμενη Ευρωπαϊκή Ένωση, απέναντι στην προβληματική συμπεριφορά της Τουρκίας. Δυστυχώς η Ε.Ε δεν αποτελεί στρατηγικό παράγοντα, παρά την ικανότητά της να επιφέρει οικονομικό πλήγμα στην Τουρκία. Οι Βρυξέλλες διχασμένες ανάμεσα σε αντίθετες επιδιώξεις και οικονομικά συμφέροντα συναλλαγών και εμπορίου των μελών της έναντι της Τουρκίας, αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο σχεδιασμό αποτελεσματικής πολιτικής για τον έλεγχο της Τουρκικής επιθετικότητας. Η πρόσφατη λεκτική καταδίκη της Άγκυρας, από την Ε.Ε, για το άνοιγμα των Βαρωσίων, δεν φαίνεται να ενόχλησε τον Ερντογάν.
Τα αμφισβητούμενα από τον εν δυνάμει τουρκικό αναθεωρητισμό κράτη με κοινά συμφέροντα εθνικής ασφαλείας, έχουν δυνατότητες να σταματήσουν τις επεκτατικές βλέψεις της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αίγυπτος, η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οφείλουν να συνεργαστούν για την από κοινού αντιμετώπιση της τουρκικής επιθετικότητας. Αυτό μπορεί αποτελεσματικότερα να επιτευχθεί, σε συντονισμό με τα μέτρα που έχει λάβει η Γαλλία, η οποία διεξάγει έντονη διπλωματική εκστρατεία και αυξάνει την στρατιωτική της παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και τις αμυντικές σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Οι ενέργειες της Τουρκίας απειλούν την σταθερότητα της περιοχής. Οι επιπτώσεις της ενίσχυσης του τουρκικού οπλοστασίου και του επιθετικού της δόγματος, πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά. Οι εξελίξεις στον τουρκικό πυρηνικό τομέα και η τεχνολογική αμυντική συνεργασία της Τουρκίας με το Πακιστάν (μιας χώρας που έχει συμβάλει στην εξάπλωση τεχνογνωσίας πυρηνικών όπλων), πρέπει να παρακολουθούνται επίσης προσεκτικά. Η Ε.Ε δεν έχει άλλα περιθώρια, είναι καιρός να αφυπνισθεί. Είναι υποχρεωμένη από το μέλλον του πολιτισμού της, να καταστήσει σαφή τη δέσμευσή της, να υπερασπιστεί τα νομικά δικαιώματα των μελών της – Ελλάδας και Κύπρου. Είναι απαραίτητο να αποφασίσει και να γνωστοποιήσει χωρίς περιστροφές στην Άγκυρα, τις κυρώσεις που θα της επιβάλει άμεσα, εάν αυτή δεν εγκαταλείψει την πολιτική υπονόμευσης της κοινής ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Η Τουρκία εφαρμόζει πολιτική ισχύος, και μόνο μια αποφασιστική και ενωμένη Δυτική αντίδραση, θα την αποτρέψει από προκλήσεις περαιτέρω αναταραχών στις ιδιαίτερα ευαίσθητες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.
*Ανώτατος αξιωματικός ε.α.
της Δρ Άννας Κωνσταντινίδου
Ιστορικού- Διεθνολόγου[1]
Η μελέτη του Ισλάμ και των κοινωνιολογικών «παραγώγων» του είναι μία συνθήκη που έπρεπε να είχε απασχολήσει το δυτικό Κόσμο ήδη από τη δεκαετία του 1960, όταν άρχισε σταδιακά η αποαποικιοποίηση των χωρών της Μέσης Ανατολής και η εποίκηση μουσουλμανικών πληθυσμιακών ομάδων σε ευρωπαϊκά περιβάλλοντα. Μία επισταμένη ενασχόληση με το Ισλάμ από διεθνολόγους, πολιτικούς επιστήμονες και θρησκειολόγους παρατηρήθηκε (σταδιακά) από το 1990 και μετά, όταν διασπάστηκε η Σοβιετική Ένωση, η οποία, όπως διατείνονται οι ειδήμονες των Διεθνών Σχέσεων και της Διπλωματίας, αποτελούσε το μέσο ανάσχεσης τής πολιτικό- ιδεολογικής πτυχής του Ισλάμ προς τα δυτικά περιβάλλοντα.
Παρενθετικά, οφείλουμε να τονίσουμε αυτό. Η Δύση, από το 1923 και εξής, όταν το τουρκικό κράτος οργανώθηκε σε πολιτειακό μόρφωμα και έχοντας αναπτύξει πολιτικό- κοινωνικές σχέσεις μαζί του, διαμόρφωσε τις πολιτικό- διπλωματικές συνθήκες (λχ. υπαγωγή του στους διεθνείς και περιφερειακούς οργανισμούς), ώστε να εκλαμβάνεται ως σημειακός εταίρος της. Και όχι μόνο να έχει το ρόλο της συμμάχου, αλλά η γειτονική χώρα μαζί με την πρώην ΕΣΣΔ «βοηθούσαν» τα ισχυρά κράτη της Δύσης, ώστε αυτά να έχουν τη δυνατότητα εφαρμογής μίας παρελκυστικής πολιτικής με βάση τα εκάστοτε συμφέροντά τους στη μεσανατολική περιοχή, χρησιμοποιώντας τις δύο αυτές χώρες (κάτω από διαφορετικό, φυσικά, πλαίσιο) ως κατ’ ουσίαν «μαξιλάρι» για την παρείσφρησή τους στην περιοχή του Κόλπου και περιμετρικά αυτής.
Όταν, λοιπόν, έγινε η διάσπαση της ΕΣΣΔ, τα ομόσπονδα πολιτειακά μορφώματα που ως κυρίαρχο είχαν 
μία χώρα –εκτός των άλλων- θρησκευτικά και πολιτισμικά ξένη προς αυτά, εύλογο ήταν να καταστούν πιο φανατισμένα σε σύγκριση με άλλα, συνεχίζοντας την «πάλη» τους –παρά την αυτονόμησή τους- ακόμα και έτη αργότερα της Πτώσης του Υπαρκτού Σοσιαλισμού –για τη «διατράνωση» του θρησκευτικού τους αισθήματος, το οποίο είχαν στερηθεί όλες αυτές τις δεκαετίες. Ο εθνοτικός και αποσχιστικός εθνικισμός, μετά τον κατακερματισμό της ΕΣΣΔ, παρατηρείται σε όλο και περισσότερες κοινωνίες, κυρίως, του ανατολικού κόσμου, οι οποίες σε κάποια στιγμή της Ιστορίας τους είχαν διαστρωματωθεί και οργανωθεί σε πλαίσια εθνικού, φυλετικού και κυριότατα θρησκευτικού ετερομορφισμού. Η (παρενθετική) ανάλυση, κάτω από ποια πλαίσια η Σοβιετική Ένωση αποτέλεσε «μαξιλάρι» ανάσχεσης κοινωνικών ιδεολογιών προς τη Δύση, βοηθά στο να κατανοηθεί το πρίσμα στο οποίο διαμορφώθηκαν (ή πιο σωστά) άρχισαν να «εισχωρούν» οι μουσουλμανικές οργανώσεις στα δυτικά περιβάλλοντα.
Καθώς πρέπει να τονιστεί ότι τα κινήματα, έτσι όπως είχαν διαμορφωθεί στη μεσανατολική περιοχή κατά τη διάρκεια της αποικιοκρατίας, μετά το 1990 είτε μετασχηματίστηκαν κοινωνιολογικά είτε οι οργανώσεις που προέκυψαν, προσομοιάζουν ως προς αυτά κάτω από το πλαίσιο της θρησκειολογικής διάστασης (και όχι της θρησκευτικής). Η ιστορική αποτύπωση του κινήματος του Αδελφών Μουσουλμάνων θα καταδείξει αφενός ότι δεν υπάρχει πλήρη γνώση για ένα από τα πρώτα κινήματα της Μέσης Ανατολής αφετέρου ότι η ορολογία για το μουσουλμανισμό που πολλές φορές χρησιμοποιείται στο δημόσιο λόγο από πολλούς επιστήμονες πόρρω απέχει από την πραγματική ετυμολογία.
Προτού αναφερθούμε στην Ιστορία του Κινήματος των Αδελφών Μουσουλμάνων, είναι επιβεβλημένο να οριοθετήσουμε την κοινωνιολογική- σημασιολογική διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στο κίνημα και την οργάνωση, ώστε αναλύοντας το θέμα να κατανοηθεί, ποια διαφορά φέρει η Μουσουλμανική Αδελφότητα πχ. με το Ισλαμικό Κράτος. Το κίνημα είναι η δράση που αποσκοπεί στην αλλαγή του κοινωνικού ή του πολιτικού συστήματος. Αντίθετα, η οργάνωση –συνήθως- εμπνέεται από την ιδεολογία ενός κινήματος, προκειμένου μέσω των μηχανισμών που διαθέτει να λάβει «σάρκα και οστά» μία ιδέα. Είναι τόσο λεπτή η εννοιολογική διάσταση ανάμεσα στο κίνημα και την οργάνωση, που όπως αποδείχτηκε με βάση την Πολιτική Επιστήμη, πολλά κινήματα μετεξελίχθηκαν σε οργανώσεις και πολλές οργανώσεις, λόγω αλλαγής πολιτικών και πολιτειακών συνθηκών, μεταβλήθηκαν σε κινήματα. Μία από τις οργανώσεις αυτές που ενώ θα έπρεπε να εμπνέεται από μία ιδεολογία (επομένως να αποτελεί το μέσο ευόδωσης μίας πολιτικής ή κοινωνικής δράσης), αντίθετα χρησιμοποιήθηκε ως κομματικό αντίβαρο, ήταν οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι, οι οποίοι σε μεταγενέστερο χρόνο στις δεκαετίες που «άνθιζαν» τα κελεύσματα της αποαποικιοποίησης απόκτησαν ιδεολογικό περιεχόμενο (και επομένως μεταβλήθηκαν σε κίνημα).
Υπάρχει μία λανθασμένη ιστορική και κοινωνική αντίληψη, ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα οργανώθηκε στα πλαίσια εξοβελισμού των Βρετανών πατρώνων από το αιγυπτιακό κατεστημένο (και εν γένει των αποικιοκρατών από τα μεσανατολικά πολιτειακά μορφώματα). Ωστόσο, όταν ιδρύθηκαν οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι το 1928 στην Αίγυπτο, η χώρα (αν και φαινομενικά, καθώς μέχρι το 1937 βρισκόταν σε καθεστώς έμμεσου προστατευτισμού, λόγω του καθεστώτος των διομολογήσεων) είχε ήδη από το 1923 αποκτήσει την πολιτειακή ανεξαρτησία της. Οπότε, τυπικά, οι Βρετανοί λογίζονταν στο συγκεκριμένο θεσμικό κατεστημένο, όπως και οι υπόλοιπες εγκατεστημένες ομάδες. Ανατρέχοντας στις ιστορικές πηγές (όπως αυτές φυλάσσονται λχ. στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας (αρχείο Gallica) στο Ιστορικό Αρχείο του Ελληνικού Υπ.Εξ. ή στο Αρχείο του Ελληνικού Ιστορικού και Λαογραφικού Αρχείου) διαπιστώνεται, ότι η συγκεκριμένη οργάνωση ιδρύθηκε με σκοπό να αποτελέσει από την αιγυπτιακή βασιλική εξουσία, του Φουάτ Α’, το αντίβαρο απέναντι στον κομματικό μηχανισμό της Ουάφντ. Η Ουάφντ ήταν μία παναραβική οργάνωση, η οποία είχε ιδρυθεί ήδη από τα τέλη του 19ου αι. και στόχο είχε τη συσπείρωση όλων ανεξαίρετα των αραβικών ομάδων (ανεξαρτήτως θρησκεύματος- η πλειονότητα των ηγετικών μελών ήταν Κόπτες Μονοφυσίτες) κάτω από μία φυλετική ιδεολογία, αυτή του Παναραβισμού, προκειμένου την απελευθέρωση της Μέσης Ανατολής από τους δυτικούς αποικιοκράτες.
Τα διάφορα πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα που έλαβαν χώρα στην ανατολική περιφέρεια (αλλά και σε διεθνές επίπεδο τις δεκαετίες του 1910 και 1920) ανάγκασαν τους Βρετανούς να συναινέσουν στην ανεξαρτητοποίηση της Αιγύπτου (μετά και από κινηματικές επαναστατικές πιέσεις και της ίδιας της Ουάφντ, εκτός των άλλων). Οι Άγγλοι όρισαν ως πρώτο βασιλιά της ανεξάρτητης Αιγύπτου, τον Φουάτ Α’, επίγονο της γενεάς του Μωχάμετ Άλι (που κάθε άλλο παρά ήταν Αιγύπτιος ή Άραβας). Επομένως, γίνεται αντιληπτό, ότι η ανώτατη εξουσιαστική Αρχή του νέου πολιτειακού μορφώματος δεν έφερε κοινό εθνοφυλετικό υπόβαθρο με την πλειονότητα του γηγενούς πληθυσμού, παρά μόνο θρησκευτικό. Καθώς η διάσταση της θρησκείας ήταν η πιο «εύπεπτη» ιδεολογία για τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα της ανατολικής περιοχής, οι μουσουλμάνοι διανοούμενοι άρχισαν να οργανώνονται ήδη από τις αρχές του 20ου αι. ως αντίβαρο απέναντι στην παναραβική ιδεολογία, αφού ας μην λησμονούμε ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία –εκείνη την χρονική περίοδο- ως πολιτειακό περιβάλλον που συνένωνε τους λαούς της ευρύτερης νοτιοανατολικής μεσογειακής περιοχής βρισκόταν υπό θεσμική αποσύνθεση. Και ενώ τα περισσότερα μορφώματα είχαν ένα ιδιόμορφο πολιτειακό σύστημα διακυβέρνησης (καθώς θεσμικά ανήκαν στην Υψηλή Πύλη, ενώ πολιτειακά διοικούνταν από Ευρωπαίο πάτρωνα), η σταδιακή κατάρρευση του Οθωμανικού Κράτους προετοίμαζε τους λαούς να αναζητήσουν την ταυτότητα κάτω από την οποία θα οργάνωναν το νέο πολιτειακό κατεστημένο τους. Θα πρέπει να σημειώσουμε, ότι μετά τη γαλλική απόβαση του Βοναπάρτη στα τέλη του 18ου αι. και της σημαίνουσας γεωστρατηγικά θέσης της Αιγύπτου, το κράτος του Νείλου λάμβανε την θέση ως ηγετική φυσιογνωμία ανάμεσα στα αραβικά κράτη.
Και ενώ στο αιγυπτιακό μόρφωμα, οι Παναραβιστές στάθηκαν οι πρωτεργάτες για την οργάνωση κινημάτων με σκοπό την ανεξαρτητοποίηση από τον δυτικό παρεμβατισμό, ωστόσο η ανάρρηση στον αιγυπτιακό θρόνο του Φουάτ Α’ αφενός, αφετέρου η εγκαθίδρυση στο διπλωματικό προσκήνιο του Παλαιστινιακού Ζητήματος (ας μην ξεχνάμε και τη σημερινή σχέση Χαμάς και Μουσουλμανικής Αδελφότητας), αποτέλεσαν καθοριστικής σημασίας γεγονότα/ παράγοντες, προκειμένου την οργάνωση των Αδελφών Μουσουλμάνων και την σταδιακή επικράτηση του πανισλαμικού ιδεώδους. Ο Χασάν αλ Μπάνα το 1928, υπό την σκέπη του βασιλιά Φουάτ Α’, ίδρυσε τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, η οποία άρχισε να «ξεδιπλώνει» τις πολιτικές και ιδεολογικές «παραφυάδες» της σε όλη τη μεσανατολική περιοχή, ιδίως την περίοδο του Μεσοπολέμου, ως μία οργάνωση που στόχο είχε να αποτρέψει την ίδρυση εβραϊκού κράτους στην Παλαιστίνη και ο οποίος στόχος θα επιτυγχανόταν μόνο στην περίπτωση που ο μουσουλμανικός κόσμος (ανεξαρτήτως δόγματος) συνενωνόταν κάτω από τη θρησκευτική «ομπρέλα» ως αντίβαρο του σιωνιστικού κινήματος που προωθούσαν τα δυτικά συμφέροντα στην περιοχή. Κάτω από το πλαίσιο αυτό, παρέμεινε λανθασμένα η ιστορική θέση, ότι οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι ιδρύθηκαν με σκοπό την εκδίωξη των Ευρωπαίων από την περιοχή. Αντίθετα, τα δεινά από την αποικιοκρατία τα χρησιμοποίησαν τεχνηέντως, ώστε να εδραιώσουν τη θέση τους (και την ιδεολογία τους στην περιοχή) έναντι των Παναραβιστών.
Η πανισλαμιστική ιδεολογία των Αδελφών Μουσουλμάνων, έτσι όπως «στοιχειοθετούνταν» μέχρι το 1945,
εκ των πραγμάτων δεν θα μπορούσε να βρει ισχυρή αποδοχή κατά τις μετέπειτα δεκαετίες στον μουσουλμανικό Κόσμο (τον βαθειά δογματικό και για το λόγο αυτό διαχωρισμένο, που αντικατοπτρίστηκε ιδιαίτερα η διάσταση αυτή μέσω της Συνθήκης της Βαγδάτης), καθώς: α. ο πανισλαμισμός των πρώτων και των μέσων δεκαετιών του 20ου αι. είναι η ένωση όλων ανεξαίρετα των μουσουλμανικών ομάδων (χωρίς την επιρροή του δόγματος ή των ταγμάτων), β. οι πανισλαμιστές του Μεσοπολέμου άρχισαν να αναπτύσσουν σχέσεις με το Σοβιετισμό (μία ιδεολογία που επειδή στόχευε στην ταξική δόμηση των ομάδων, εκ των πραγμάτων, δεν υπήρχε ως θέση στις ιερές διδαχές του Κορανίου), γ. ο Νάσερ με την ανάρρησή του στην εξουσία το 1955 επανάφερε (ή πιο σωστά) έδωσε «σάρκα και οστά» στη διάσταση του Παναραβισμού, έτσι όπως η ιδεολογία αυτή είχε αναπτυχθεί στις αρχές του 20ου αι.. Ο Αιγύπτιος Πρόεδρος, ως μία ιδιαίτερα οξύνους πολιτική προσωπικότητα, είχε κατανοήσει ότι η Δύση αναπτύχθηκε ταχύτατα, καθώς τα πολιτειακά μορφώματα που την αποτελούσαν, είχαν οργανωθεί στις αρχές του εθνοτισμού/ φυλετισμού.
Ωστόσο όμως, η αποαποικιοποίηση της Μέσης Ανατολής σε συνδυασμό με τους αραβοϊσραηλινούς πολέμους αποτέλεσαν γενεσιουργές αιτίες, ώστε οι ανατολικές κοινωνίες κατά τις δεκαετίες (μέσα) 1960 και 1970 να επανέλθουν σε ιδεολογίες (ακραίου) θρησκευτικού περιεχομένου ως αντίβαρο στην Δύση (του σιωνιστικού –διπλωματικά- προσήμου) . Τότε, ήταν που οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι (που έχοντας περιθωριοποιηθεί αφενός από τη δημόσια πολιτική σκηνή της Αιγύπτου από την εποχή του Νάσερ, αφετέρου από τις υπόλοιπες αραβικές κοινωνίες, οι οποίες τους εκλάμβαναν ως κίνημα που «εξίσωνε» τα δύο μεγάλα θρησκευτικά δόγματα του Ισλάμ), αναγκάστηκαν να υιοθετήσουν στη ρητορική τους μία πιο δογματική αντίληψη, ώστε να ξαναποκτήσουν ρόλο στα κοινωνικά περιβάλλοντα της περιοχής. Στο σημείο αυτό οφείλουμε να κάνουμε μία επισήμανση, καθώς αρκετά συχνά ακούγεται στο δημόσιο διάλογο να λέγεται και να υποστηρίζεται από πολιτικούς επιστήμονες και διεθνολόγους, ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα είναι σαλαφιστική.
Ο σαλαφισμός είναι η παραδοσιακή ερμηνεία του Κορανίου, έτσι όπως παραδόθηκε από το Μωάμεθ και υιοθετήθηκε από τις μουσουλμανικές κοινωνίες μέχρι τον 9ο αι.. Αντίθετα, η Μουσουλμανική Αδελφότητα, έχοντας αναπτυχθεί στην αιγυπτιακή κοινωνία ως μία ιδεολογική κίνηση με θρησκειολογικό χαρακτήρα και όχι στη βάση ενός συγκεκριμένου θρησκευτικού δογματικού προφίλ, καθώς όπως αναφέραμε ήδη κύριοι στόχοι ήταν αφενός η δημιουργία διασύνδεσης ανάμεσα σε λαό και Αιγύπτιο βασιλιά αφετέρου δε, καθώς αναπτύχθηκε σε μία χρονική περίοδο κατά την οποία ο σιωνισμός ως φιλοσοφική ιδεολογία του Ιουδαϊσμού «εισχωρούσε» τόσο στις ανατολικές όσο και τις δυτικές κοινωνίες, οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι εμφανίστηκαν ως οι αντίστοιχοι ιδεολόγοι του Ισλαμισμού στη Μέση Ανατολή. Το ότι αναγκάστηκαν μετά τη δεκαετία του 1960 να υιοθετήσουν και πιο δογματικής διάστασης χαρακτηριστικά στην ιδεολογία που ήδη πρέσβευαν, αυτό σε καμία περίπτωση δεν τους καθιστά σαλαφιστές.
Τελειώνοντας θα πρέπει να κατανοήσουμε αυτό. Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι αποτελούν ένα κίνημα που προσπάθησε διαχρονικά να συγκεράσει τη μουσουλμανική (σε φιλοσοφικά ερείσματα) θεωρία με τις εναλλαγές στον κοινωνισμό των μουσουλμανικών Πολιτειών. Το γεγονός αυτό καθίσταται σαφές από δύο γεγονότα, ένα πολιτικό και ένα κοινωνικό. Το πολιτικό είναι, ότι οι σαλαφιστές δεν επιδιώκουν ανάρρηση στην πολιτική εξουσία, αντίθετα δε, η Μουσουλμανική Αδελφότητα ανέκαθεν έδρασε ως κομματικός σχηματισμός. Για το λόγο αυτό, όταν το 2011 ιδρύθηκε η Αραβική Άνοιξη στην Αίγυπτο, μία οργάνωση με σαλαφιστικό περιεχόμενο, έσπευσε η αιγυπτιακή Αρχή (ο τότε Πρόεδρος και μέλος των Αδελφών Μουσουλμάνων, Μόρσι) να την προσεταιριστεί, προκειμένου να προσελκύσει τις αιγυπτιακές σαλαφιστικές ομάδες, δηλαδή τους μουσουλμάνους με θρησκευτικό (παραδοσιακό) δογματισμό. Το κοινωνικό στοιχείο που αποδεικνύει ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα αποτελεί ένα ιδεολογικό κίνημα με πανισλαμιστικά και όχι σαλαφιστικά χαρακτηριστικά εντρυφεί στο γεγονός ότι μέσω κοινωνικών και μορφωτικών ιδρυμάτων προσπαθεί να εισχωρήσει σε όλες τις αραβικές κοινωνίες, πρεσβεύοντας κυρίως την αναγκαιότητα συνένωσης όλων των μουσουλμανικών ομάδων, προκειμένου να αποτελέσουν το θρησκευτικό- ιδεολογικό αντίβαρο απέναντι στη Δύση.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
Άννα Κωνσταντινίδου, (2017), ο ρόλος της Ελληνικής Παροικίας στην Αίγυπτο- Η Έξοδος και το Αιγυπτιακό Ζήτημα, Θεσσαλονίκη: Κ&Μ. Σταμούλη
της ίδιας, (2019), Το Ισλάμ και το ενεργειακό ζήτημα στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, Θεσσαλονίκη: Σταμούλη- Χαρπαντίδη
Ιωάννου Θ. Μάζη, (2012) Γεωγραφία του Ισλαμιστικού Κινήματος στη Μέση Ανατολή, γ’ έκδοση, Αθήνα: Παπαζήσης
του ιδίου, (2000), Μυστικά Ισλαμικά Τάγματα και πολιτικό- οικονομικό Ισλάμ στη σύγχρονη Τουρκία, β΄έκδοση, Αθήνα: Προσκήνιο
Γιώργος Καραμπελιάς, (2001), Ισλάμ και Παγκοσμιοποίηση- η θανάσιμη διελκυνστίδα, Αθήνα: Εναλλακτικές Εκδόσεις.
Αλέξης Ηρακλείδης, (2002), Εθνικισμός και ενδοκρατικές συγκρούσεις: το φαινόμενο του αποσχιστικού εθνικισμού, στο Σύγχρονα Προβλήματα των Διεθνών Σχέσεων- Κρατική Κυριαρχία: απειλές και προκλήσεις, Αθήνα: Ι. Σιδέρης
[1] Η Δρ Άννα Κωνσταντινίδου είναι Ιστορικός- Διεθνολόγος, Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης της Νομικής Σχολής ΑΠΘ, στην οποία εργάζεται ως ερευνήτρια. Είναι εξωτερική συνεργάτιδα της Ανώτατης Διακλαδικής Σχολής Πολέμου και επιστημονική συνεργάτιδα στο Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ.).
του Αναστάσιου Λαυρέντζου*
Πρόσφατα η Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ, Ίλβα Γιόχανσον, ζήτησε από τη FRONTEX να συγκαλέσει έκτακτο διοικητικό συμβούλιο, προκειμένου “να συζητηθούν οι ισχυρισμοί για παράνομες επαναπροωθήσεις μεταναστών στην Ελλάδα και η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων”. Η πρωτοβουλία αυτή ελήφθη σε συνεννόηση με την Προέδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Φον ντερ Λάιεν και ήλθε σε απάντηση σχετικών καταγγελιών που διατυπώθηκαν από διάφορες ΜΚΟ.
Παρά τις εξηγήσεις που δόθηκαν και τη διαβεβαίωση από ελληνικής πλευράς ότι δεν γίνονται επαναπροωθήσεις, η κ. Γιόχανσον επέμεινε ότι οι καταγγελίες πρέπει «να διερευνηθούν επαρκώς, για να γνωρίζουμε τί ακριβώς έχει συμβεί».
Πολιτική «ανοικτών συνόρων»
Η παραπάνω ενέργεια της Ευρωπαίας Επιτρόπου δεν είναι μεμονωμένη. Εκφράζει τη γενικότερη πολιτική της ΕΕ στο θέμα της μετανάστευσης. Μια πολιτική η οποία αποτυπώθηκε τον Δεκέμβριο του 2018 στη Σύνοδο του ΟΗΕ στο Μαρρακές, όταν το νέο Παγκόσμιο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση έγινε θριαμβευτικά αποδεκτό από τις περισσότερες χώρες της ΕΕ, με προεξάρχουσα τη Γερμανία.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια πολιτική «ανοικτών συνόρων», η οποία στηρίζεται στην παραδοχή ότι οι μεταναστευτικές ροές που φθάνουν στην Ευρώπη είναι κατ’ αρχήν προσφυγικές. Άρα βάσει του διεθνούς δικαίου κανένα κράτος δεν μπορεί να τις ανακόψει. Στην πράξη όμως η υποχρέωση αυτή βαρύνει μόνο τα κράτη της περιφέρειας που έχουν εξωτερικά σύνορα. Διότι τα κράτη του ευρωπαϊκού πυρήνα βάσει της Συνθήκης του Δουβλίνου έχουν την ευχέρεια να εξετάζουν αιτήματα ασύλου μόνο όταν αυτά το θελήσουν. Σε κάθε άλλη περίπτωση έχουν το δικαίωμα να επιστρέφουν στη χώρα πρώτης εισόδου τους αιτούμενους ασύλου ή τους παράνομους μετανάστες που θα ανακαλύψουν στην επικράτειά τους.
Η Συνθήκη του Δουβλίνου επιτρέπει λοιπόν στις χώρες του ευρωπαϊκού πυρήνα να ελέγχουν τα σύνορά τους, μεταθέτοντας τη διαχείριση του μεταναστευτικού προβλήματος στις χώρες της περιφέρειας. Μαζί τους ανατίθενται και τα «ανθρωπιστικά καθήκοντα».
Όλα αυτά ισχύουν συμβατικά υπό τον όρο ότι οι ροές είναι προσφυγικές. Αν όμως οι ροές είναι μεταναστευτικές, τότε η συζήτηση αλλάζει. Διότι δεν αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα το να φεύγει κάποιος από τη χώρα του και να πηγαίνει σε όποια χώρα θέλει. Αν ισχύσει αυτό, τότε θα έχουμε δεχτεί την κατάργηση των συνόρων και των εθνικών κρατών.
Τί μας δείχνουν τα επίσημα στοιχεία
Πόσο προσφυγικές είναι όμως οι ροές των μεταναστών που έρχονται στην Ευρώπη και ειδικότερα στην Ελλάδα; Κατ’ αρχάς θα έπρεπε κανείς να δυσπιστεί για τον προσφυγικό χαρακτήρα αυτών των ροών και μόνο από το γεγονός ότι μετά το 2015 άρχισαν να καταφθάνουν μαζικά στην Ελλάδα παράνομοι μετανάστες, προερχόμενοι από δεκάδες διαφορετικές χώρες της Ασίας και της Αφρικής. Χώρες στις οποίες ως επί το πλείστον δεν διεξάγεται πόλεμος. Το ίδιο βεβαίως ισχύει και για την Τουρκία, από όπου μας έρχονται οι άνθρωποι αυτοί.
Επί πλέον, η Τουρκία θεωρείται ασφαλής χώρα και από τους Ευρωπαίους, όπως δείχνει η μαζικότητα των επενδύσεών τους στη χώρα αυτήν. Είναι λοιπόν τουλάχιστον αντιφατικό η ΕΕ να ζητά από την Ελλάδα, να κρατά ανοικτά τα ανατολικά σύνορά της, επικαλούμενη «ανθρωπιστικούς λόγους».
Υπάρχουν όμως και επίσημα στοιχεία που δείχνουν ότι οι παράνομες μεταναστευτικές ροές που φθάνουν στην Ελλάδα δεν είναι στην πλειονότητά τους προσφυγικές. Αυτό φαίνεται από το ποσοστό των (πρωτοβάθμιων) θετικών απαντήσεων στα αιτήματα ασύλου. Το ποσοστό αυτό στην Ελλάδα το 2020 μειώθηκε περίπου στο 40% ως συνέπεια και της κυβερνητικής αλλαγής. Ακόμη πιο χαμηλά βρίσκεται ο ευρωπαϊκός μέσος όρος, αφού σύμφωνα με την Eurostat το 2019 το ποσοστό των θετικών απαντήσεων σε αιτήματα ασύλου ήταν 38%.
Το γεγονός ότι οι μετανάστες που έρχονται στην Ευρώπη δεν έχουν και τόσο προσφυγικό προφίλ, φαίνεται και από ένα άλλο στοιχείο. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat, το 2019 από τους υποβάλλοντες για πρώτη φορά αίτηση ασύλου, οι άρρενες ήταν περίπου το 62%. Αν μάλιστα εξαιρέσει κανείς τα παιδιά, στα οποία τα πράγματα είναι κάπως μοιρασμένα, τότε θα διαπιστώσει ότι στους έχοντες ηλικία 14-17 ετών, οι άρρενες αποτελούσαν το 68%. Αντίστοιχα, στη «στρατεύσιμη» ηλικία των 18-34 ετών, οι άνδρες ήταν το 69%.
Φαίνεται λοιπόν ότι από τους καταφθάνοντες μετανάστες στην Ευρώπη, οι έχοντες προσφυγικό προφίλ αποτελούν μειονότητα. Επίσης, λίγο μπορούν να εισφέρουν στο δημογραφικό πρόβλημα της Ευρώπης, αφού δεν είναι πληθυσμοί ισορροπημένοι κατά φύλο. Δηλαδή, κατά κανόνα δεν μας έρχονται οικογένειες ή ζευγάρια, αλλά νεαροί άνδρες, οι οποίοι στην πραγματικότητα επιδιώκουν να μεταναστεύσουν παράνομα στην Ευρώπη, προσποιούμενοι τους «πρόσφυγες». Κάνουν δηλαδή αυτό που τους έχει δασκαλέψει ένα ολόκληρο σύστημα διακίνησης, το οποίο έχει θεριέψει και τρέφεται από τη νέα «μεγάλη μπίζνα» της παράνομης μετανάστευσης.
Πρόκειται λοιπόν εν πολλοίς για ένα μαζικό φαινόμενο παράνομης μετανάστευσης, το οποίο εκμεταλλεύεται καταχρηστικά τη Σύμβαση της Γενεύης για τους Πρόσφυγες (την οποία η Τουρκία δεν έχει υπογράψει). Όμως η Σύμβαση της Γενεύης όταν έγινε, αφορούσε κυρίως τη διαχείριση ατομικών περιπτώσεων και την παροχή προστασίας σε άτομα που διώκονταν από ανελεύθερα ή δικτατορικά καθεστώτα. Δεν είχε υπ’ όψιν της μια βιομηχανία παράνομων μεταναστευτικών ροών που ξεκινούν από τη Γουϊνέα, το Κογκό και τη Σομαλία, έως το Πακιστάν, το Αφγανιστάν και το Μπαγκλαντές.
Και βέβαια δεν είναι τυχαίο ότι όσον αφορά την Ελλάδα, οι άνθρωποι αυτοί μας έρχονται από την Τουρκία, όπου φυσικά δεν πάνε με τα πόδια. Φθάνουν εκεί αεροπορικώς, εκμεταλλευόμενοι τα πολύ φθηνά εισιτήρια που τους παρέχονται. Αντί λοιπόν η ΕΕ να ασκεί τις πιέσεις της στην Τουρκία, η οποία εκβιάζει την Ευρώπη με τις μεταναστευτικές ροές, εγκαλεί την Ελλάδα. Και ούτε λίγο ούτε πολύ της ζητά να ανοίξει τα σύνορά της για λόγους «ανθρωπιστικούς». Μάλιστα αυτό το ζητά στον απόηχο των τρομοκρατικών επιθέσεων που έγιναν πρόσφατα στο Παρίσι και στη Βιέννη και εν μέσω καραντίνας λόγω κορωνοϊού.
Ο ανθρωπισμός ως υποχρέωση των άλλων
Ενώ όμως η ΕΕ απαιτεί από την Ελλάδα να κρατά ανοικτά τα ανατολικά σύνορά της, την ίδια ώρα λαμβάνει μέτρα για να σφραγίσει τα βόρεια σύνορα της. Διότι στην πράξη αυτό κάνει, έχοντας τοποθετήσει κλιμάκια της FRONTEX σε αλβανικό και σκοπιανό έδαφος, ήδη από τον Μάιο του 2019. Η επίσημη δικαιολογία βέβαια είναι ότι οι δυνάμεις αυτές έχουν αποστολή να ελέγξουν το διασυνοριακό έγκλημα. Στην πράξη όμως σκοπός τους είναι να αναχαιτίσουν πιθανές διαρροές μεταναστών προς την Κεντρική Ευρώπη. Τον Ιούλιο του 2020 δημιουργήθηκε μάλιστα και μια δεύτερη «γραμμή ανάσχεσης» με τοποθέτηση δυνάμεων της FRONTEX στο Μαυροβούνιο.
Εν πάση περιπτώσει, αν η ΕΕ ενδιαφέρεται τόσο πολύ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ας δημιουργήσει ευρωπαϊκά προξενεία στην Τουρκία, στα οποία θα μπορούν να αιτούνται άσυλο κανονικά, με τα χαρτιά τους, όσοι το επιθυμούν,. Με αυτό τον τρόπο δεν θα κινδυνεύουν, διασχίζοντας τη θάλασσα, ούτε θα ταλαιπωρούνται σε καταυλισμούς στα ελληνικά νησιά. Έτσι βέβαια μπορεί οι ΜΚΟ και οι δουλέμποροι να μην έχουν πλέον «αντικείμενο εργασιών», αλλά το κέρδος από ανθρωπιστική σκοπιά θα είναι μεγάλο.
Σε αυτά λοιπόν τα ευρωπαϊκά προξενεία που θα δημιουργηθούν επί τουρκικού εδάφους, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ασύλου θα αποφαίνεται αν οι αιτούμενοι διεθνή προστασία θα μπορούν να λάβουν άσυλο. Και όσοι από αυτούς θα λαμβάνουν θετική απάντηση, θα μπορούν να πάρουν το αεροπλάνο και να πάνε σε όποια χώρα της Ευρώπης επιθυμούν. Και όχι να εγκλωβίζονται στην Ελλάδα, όπως γίνεται τώρα. Φαίνεται έτσι για μια ακόμη φορά η ανακολουθία της ΕΕ, η οποία δίνοντας μερικά χρήματα στην Ελλάδα φροντίζει απλώς να κρατά το πρόβλημα έξω από την πόρτα της.
Τα δικαιώματα των Ελλήνων
Η ελληνική κυβέρνηση έχει όμως πρωτίστως υποχρέωση απέναντι στους Έλληνες πολίτες, για την ασφάλεια και την ευημερία των οποίων οφείλει να μεριμνά. Όσοι έχουν τις δικές τους και απολύτως σεβαστές ευαισθησίες, καλόν θα ήταν να τις δείξουν έμπρακτα και όχι μέσω τρίτων. Διότι δεν μπορεί η ΕΕ επειδή μας δίνει κάποια χρήματα να μετατρέπει την Ελλάδα σε έναν κλειστό θάλαμο υποδοχής των παράνομων μεταναστευτικών ροών που μέσω Τουρκίας καταφθάνουν στην Ευρώπη.
Ούτε η ελληνική κοινωνία μπορεί να δεχτεί τον αναγκαστικό εποικισμό που της επιβάλλει η Τουρκία με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Στο κάτω της γραφής έχουν και οι Έλληνες τα δικαιώματά τους και ανάμεσα σε αυτά, έχουν το δικαίωμα να αποφασίσουν σε ποια χώρα θα ζήσουν αύριο τα παιδιά τους.
*Ο Αναστάσιος Λαυρέντζος κατέχει πτυχίο Φυσικής και διπλώματα μεταπτυχιακής ειδίκευσης (MSc) στα Οικονομικά Μαθηματικά και στη Θεωρητική Φυσική. Έχει εργαστεί ως διευθυντικό στέλεχος στον τομέα Διαχείρισης Κινδύνων σε μεγάλους ελληνικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Στο πλαίσιο αυτό έχει επισκεφτεί πολλές βαλκανικές χώρες (Τουρκία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Σερβία). Συνεργάζεται με διεθνείς ελεγκτικούς οίκους ως συμβουλος επιχειρήσεων και διδάσκει Διαχείριση Κινδύνων στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει γράψει τα βιβλία: «Η Θράκη στο μεταίχμιο» και «Σιωπηρή Άλωση – Το Δημογραφικό και το Μεταναστευτικό πρόβλημα της Ελλάδας».
A new report ‘NATO 2030’, prepared by a group of so-called ‘wise persons’ and containing 138 proposals will be discussed by NATO foreign ministers on Tuesday
NATO must think harder about how to handle China and its military rise, though Russia will remain its main adversary during this decade, according to a report to be published on Tuesday on reforming the Atlantic alliance.
The report “NATO 2030”, prepared by a group of so-called ‘wise persons’ and containing 138 proposals, comes amid growing doubts about the purpose and relevance of an alliance branded last year by French President Emmanuel Macron as “brain dead”.
“China is no longer the benign trading partner that the West had hoped for. It is the rising power of our century and NATO must adapt,” said one NATO diplomat who has seen the report, pointing to Chinese activity in the Arctic and Africa and to its heavy investments in European infrastructure.
Part of NATO’s response should be maintaining a technological advantage over China, protecting computer networks and infrastructure, the diplomat said, citing the report, although not all recommendations will be adopted.
The 30-member alliance could also forge closer ties with non-NATO countries such as Australia and focus more on deterrence in space, where China is developing assets, the report suggests.
NATO should consider including China in NATO’s official master strategy document, its “Strategic Concept”, diplomats cited the report as saying, though it will stop short of declaring the country an adversary.
In other recommendations, the report will suggest that NATO foreign ministers meet more regularly and will call for a strengthening of the secretary-general’s role as an international mediator.
The report will be discussed by NATO foreign ministers on Tuesday before being presented to the alliance’s heads of state and government next year.
Even as U.S. President Donald Trump’s ‘America First’ era comes to an end and Europeans welcome the election of an Atlanticist president-elect in Joe Biden, tensions over NATO’s ability to act remain.
From anger over Turkey’s decision to buy a Russian weapons system to U.S. doubts over Europe’s commitment to its own defence, NATO – founded in 1949 to contain a military threat from the Soviet Union – has also faced calls from Trump to do more in the Middle East.
However, Eastern European allies, fearful of Russia since Moscow’s 2014 annexation of Crimea from Ukraine, are concerned about shifting too many resources away from NATO’s core task of defending Europe.
Over the past decade, scientists have made great strides in the fight against cancer. Even with some of the harder-to-beat cancers, certain therapies can keep tumors in check, buying patients more time. Yet, paradoxically, as therapies become more effective and patients live longer, the chances of cancer cells eventually finding their way into the brain also increase.
Several types of malignancies, including melanoma, lung and breast cancer, have a particular penchant for spreading to the brain — between 10 and 30 percent of patients develop such metastases. Other tumors, such as glioblastoma, originate in the brain and metastasize throughout it. However, there are very few therapies available that are specifically engineered to address brain metastases.
THERE ARE TWO HURDLES TO OVERCOME WHEN CROSSING THE BLOOD-BRAIN BARRIER: GETTING IN AND STAYING IN.
NICK SACCOMANO, CHIEF SCIENTIFIC OFFICER AT PFIZER BOULDER RESEARCH AND DEVELOPMENT
Once cancers take hold in the brain, they become difficult to reach for many existing medicines, says Nick Saccomano, chief scientific officer at Pfizer Boulder Research and Development, which focuses primarily on the discovery and development of oncology therapeutics. That’s because the brain is separated from the rest of the body by a blood-brain barrier, a special membrane that normally prevents microbes, viruses, toxic chemicals and other harmful compounds from getting into the central nervous system, which consists of the brain and the spinal cord. Only certain molecules such as iron and glucose are “escorted” in by a special protein called transferrin, while all others are actively transported out. For a therapeutic molecule, reaching the brain is like being admitted to an elite social gathering. You need an escort to enter, but “bouncers” could still kick you out.
“There are special transporter molecules that transport the unwanted substances out of the brain,” explains Saccomano. “There are two hurdles to overcome when crossing the blood-brain barrier: getting in and staying in.” These hurdles are even harder for cancer drugs to overcome, he adds, because their structures make it difficult to not only get into the brain, but once in, to avoid being transported back out. Because of this, the efficacy of most current cancer therapies in treating brain metastasis is limited by poor brain penetrance.
That’s why researchers are designing next-generation therapies with the intent that they will cross the blood-brain barrier, stay there and more effectively treat cancer that has spread to the brain. Central to those efforts is the need to identify the necessary qualities and attributes therapeutic molecules must have in order to reach the brain, and stay there, in sufficient concentrations.
“We now include brain-penetration qualities into our minimal design,” Saccomano explains. He likens it to carefully designing a car before starting to build it.
These next-generation therapies currently in development include biomarker-driven drugs that are designed to target specific gene mutations that can lead to cancer cell growth, including growth in the brain. “At Pfizer Boulder, we are working to develop several potentially first- and best-in-class therapies that not only target gene mutations that commonly appear in cancer patients … but also have the ability to cross the blood-brain barrier and treat cancer that has spread to the brain and central nervous system,” says Saccomano. His team is currently working to develop several potentially brain-penetrant molecules that target different gene mutations.
Together, these difficult to treat types of cancer affect tens of thousands of patients every year who could benefit from brain-penetrant therapies, Saccomano adds. “Drugs that can cross the blood-brain barrier have huge potential benefits for patients.”
Scientists are attempting other approaches too. Susan Rosenbaum, founder and CEO of Lauren Sciences, is using a patented nanovesicle technology that aims to deliver existing FDA-approved cancer drugs through the blood-brain barrier. These compounds have been able to deliver and release drugs into tumors in mice, and the company is working toward human clinical trials.
James Gorman at Harvard University’s Wyss Institute for Biologically Inspired Engineering is using yet another tactic. His team is devising molecular “shuttles” that would attach to iron molecules — and hitchhike their way into the brain. While their research is in the early stages, their technology mimics the biochemistry of the blood-brain barrier, allowing them to test the shuttles’ efficiency and improve their quality.
“We isolate our own molecules that specifically bind to the proteins that transport iron,” Gorman says. If they work, the shuttles could potentially carry therapeutic compounds across the blood-brain barrier, which also holds promise for treating neurodegenerative diseases, another pressing societal burden. Gorman notes that the last Alzheimer’s drug was approved in 2003 because many have failed to reach the brain in sufficient concentrations.
“That’s long been the challenge for cancer drugs too,” says Saccomano. Science can throw up fresh stumbling blocks, but the trend is clear: Using varied approaches, researchers are striving to develop a new generation of therapeutic solutions that might safely penetrate the blood-brain barrier. “Scientists,” Saccomano says, “should be looking at this from all angles.” Diverse strategies mean the chances of success are higher and cancer drugs might soon make it to the brain’s select guest list.
του Γιάννη Μαγκριώτη*
Χθες Κυριακή 29/11/20, έληξε και η τελευταία Navtex της Τουρκίας, για τις σεισμολογικές έρευνες του Uruts Reis, ακόμη και στα όρια των έξι μιλίων από το συγκρότημα της Μεγίστης.
Ο Ερντογάν, ξέρει ότι έχει ξεπεράσει τα όρια ανοχής της ΕΕ, και οι πιθανότητες να επιβληθούν κυρώσεις στην Τουρκία, ανεξάρτητα πόσο ουσιαστικές θα είναι, είναι πολύ ισχυρές.
Από την άλλη έχει καταλάβει ότι, η προεδρία Μπάιντεν δεν θα συνεχίσει την πολιτική Τράμπ, θα επαναφέρει τις ΗΠΑ στην περιοχή, θα εξισορροπήσει τις σχέσεις με την ΕΕ και φυσικά δεν θα ανεχθεί την στρατηγική συνεργασία που ξεκίνησε ο Ερντογάν με τον Πούτιν.
Με απλά λόγια, η Άγκυρα θα χάσει τον ζωτικό χώρο που έχει κερδίσει λόγω της πολιτικής Τράμπ, και των προσωπικών σχέσεων των δύο ηγετών.
Οι δύο αυτοί παράγοντες θα αναγκάσουν τον Ερντογάν να επανασχεδιάσει την στρατηγική του, και έχει τρεις επιλογές μπροστά του:
2. Να μην ανακοινώσει νέα Navtex, μέχρι το διήμερο της Συνόδου Κορυφής, και να προτείνει στην Ελλάδα διάλογο, με ανοιχτή ατζέντα.
Σε αυτήν την περίπτωση, μειώνει τις πιθανότητες να αποφασιστούν κυρώσεις στην προσεχή Σύνοδο Κορυφής ή να αποφασιστούν τελείως ανώδυνες κυρώσεις. Όμως παγιδεύει την ελληνική κυβέρνηση, αφού χάνεται η δυναμική των κυρώσεων και φυσικά δύσκολα θα πείσει τους εταίρους, ό,τι δεν μπορεί να αποδεχθεί διάλογο για όλα τα θέματα που βάζει σκοπίμως η Άγκυρα.
3. Η Τουρκία να ανακοινώσει νέα Navtex, πριν την Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, να τις επιβληθούν κυρώσεις, ήπιες ή επώδυνες, να συνεχίσει τις παράνομες σεισμογραφικές έρευνες και μάλιστα σύντομα να ανεβάσει την επιθετικότητά της, προχωρώντας και σε γεωτρήσεις μέσα στα δυνητικά όρια της ελληνικής ΑΟΖ, αμέσως μετά την Σύνοδο Κορυφής και πριν αναλάβει επίσημα ο Μπάιντεν την προεδρία των ΗΠΑ.
Σε αυτήν την περίπτωση, αν δεν υπάρξει άμεση και αποφασιστική επέμβαση των ΗΠΑ, τότε η χώρα μας, θα βρεθεί μπροστά στην ανάγκη να απαντήσει αποτρεπτικά, όμως αυτό δεν επιδιώκει καιρό τώρα η Άγκυρα και προσπαθεί να αποφύγει η ελληνική κυβέρνηση;
Την στρατηγική αυτή μπορεί να ακολουθήσει η Άγκυρα, αν η ελληνική κυβέρνηση δεν δεχτεί την εκδοχή της δεύτερης επιλογής, από την Τουρκία.
Όπως φαίνεται, όλα τα σενάρια είναι ανοικτά, και δείχνουν ότι ο Ερντογάν έχει επιλογές, βέβαια παίζει στα όρια, όμως τι έχει να χάσει, με βάση τους προσωπικούς του σχεδιασμούς, που είναι η επανεκλογή του στις προεδρικές εκλογές του 2023, δηλαδή στα 100 χρόνια από την ίδρυση του Τουρκικού κράτους.
Όλοι γνωρίζουν και ο ίδιος δεν το κρύβει ότι, ο προσωπικός του στόχος είναι, αν δεν μπορέσει να κερδίσει την θέση του Κεμάλ Ατατούρκ στην ιστορία της Τουρκίας, τουλάχιστον, να σταθεί ισότιμα.
Αυτός το θέλει πολύ, η Τουρκία μπορεί να του το προσφέρει, ανεξάρτητα από το τίμημα που θα πληρώσει;
Η ΕΕ και οι ΗΠΑ, μπορούν να ανεχθούν το προσωπικό στοίχημα του Ερντογάν, ανεξάρτητα από τις γεωστρατηγικές απώλειες που θα έχουν;
Μπορεί οι υπηρεσίες που θα προσφέρει στην Δύση ο Ερντογάν, στην διαπραγμάτευση με την Μόσχα, σε Ναγκόρνο-Καραμπάχ, Συρία και Λιβύη, να την κάνει να αποδεχτεί μέρος του σχεδίου του;
Η χώρα μας, πως θα παρέμβει σε αυτές τις διεργασίες, για να υπερασπιστεί τα δικά της εθνικά συμφέροντα, όπως και την Κύπρο;
Είναι βέβαιο ό,τι σύντομα πολλά θα αλλάξουν.
*Ο Γιάννης Μαγκριώτης διετέλεσε υφυπουργός εξωτερικών.
by Richard Kemp
 Iran-appeasers who condemn the targeted killing of Iranian nuclear scientist Mohsen Fakhrizadeh, a brigadier general in the Islamic Revolutionary Guard Corps, have exhibited shocking disregard for the death, destruction and suffering likely to be inflicted by the totalitarian Iranian regime utilising Fakhrizadeh’s pernicious expertise. Pictured: The scene of Fakhrizadeh’s assassination on November 27, near Tehran. (Image source: Fars/Wikimedia Commons) |
With unfailing predictability, EU external affairs spokesman Peter Sano as well as other European Iran-appeasers rushed to condemn the targeted killing on November 27 of Iranian nuclear scientist Mohsen Fakhrizadeh. In doing so they exhibited shocking disregard for the death, destruction and suffering likely to be inflicted by the totalitarian Iranian regime utilising the pernicious expertise of Mr Fakhrizadeh.
From across the Atlantic they were joined by, among others, former CIA Director John O. Brennan, who described the killing as “state-sponsored terrorism” and “a flagrant violation of international law”. Yet Mr Brennan was in the White House Situation Room in 2011 when the US launched an operation to kill Usama bin Laden on Pakistani sovereign territory. Presumably he was not whispering into President Barack Obama’s ear that SEAL Team Six were violating international law.
As Obama’s counterterrorism adviser and then Director of the CIA, Mr Brennan also presided over and publicly justified an extensive programme of CIA targeted killing by drone strikes in Pakistan, Afghanistan, Libya, Somalia, Yemen and elsewhere. Some years earlier, I was in meetings with Mr Brennan when he extolled the utility and legitimacy of targeted killings against terrorists.
In an apparent attempt to reconcile his stance now with his roles and moral position while in government, Mr Brennan described Mr Fakhrizadeh’s elimination as “far different than strikes against terrorist leaders & operatives of groups like Al Qaida and Islamic State”.
Although pronouncing this targeted killing illegal, Mr Brennan’s objections seem to focus more on fear of the “lethal retaliation & a new round of regional conflict” that he considers likely. There is also the apparent subtext, shared by many others on the left, of concern that this attack makes a Biden administration’s return to the JCPOA nuclear deal with Iran more problematic.
Mr Brennan’s perspective encapsulates the most common objection to targeted killing in modern times. It tends to be less about the often-disputed legality of such action — targeted killing in war has never been absolutely prohibited under international law — and more about the legality, morality or advisability of the foreign policy under which such techniques have been carried out.
In turn, this leads to opinions of what is and is not war, and the status of state vs non-state actors. Mr Brennan says targeted killings are lawful against illegitimate combatants, i.e. terrorist operatives, but not officials of sovereign states in peacetime with the implication that in this case the perpetrators of the killing were not at war with Iran.
This is to misunderstand the reality that war can no longer been seen as defined periods of hostilities characterised by sweeping movements of armour across the plains, grand naval battles and dogfights in the skies. Instead, the lines between peace and war have been intentionally blurred by countries such as Iran and Russia, often using surrogates to strike their enemies, as well as by non-state actors such as the Islamic State and Al Qaida, with unprecedented capacity for global violence.
Under the slogan “Death to America”, Iran has been at war with the US, Israel and their Western allies since the Islamic Revolution of 1979, using proxy groups to kill hundreds of Americans in Iraq, Afghanistan, Lebanon and other places; and to launch terror attacks across the Middle East, Europe, the US and Latin America. Iran supports President Bashar Assad’s murderous regime in Syria, materially aids the Islamic State and Taliban and has deliberately harboured and facilitated senior Al Qaida leaders, one of whom, Abu Muhammad al-Masri, was killed in Tehran in mid-November.
Iran has prosecuted a long-term concerted war against Israel with the declared intention of eliminating the Jewish State. It has funded and directed attacks from Gaza, Lebanon and Syria, inside Israel and against Israeli citizens and government officials beyond the region. It has built an extensive missile complex in southern Lebanon, deploying many thousands of rockets pointed at Israel. It has sought to develop a base of operations in Syria from which to attack Israel. It has fomented, funded and armed an insurgency in Yemen from which to conduct a proxy war against Saudi Arabia. It has also launched drone and cruise missile attacks against Saudi oil facilities.
This decades-long global war is organized and controlled by Iran’s Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), whose former Quds Force commander, Qasem Soleimani, was killed in Baghdad by a US drone strike in January. The IRGC is designated a terrorist organization by the US and several other countries. Mr Fakhrizadeh was a brigadier general in the IRGC and therefore not only a senior military commander in a country at war with the US and its allies but also a proscribed international terrorist.
He was, however, much more than that. He was the founder and long-term director of the illegal Iranian nuclear weapons programme which is controlled by the IRGC. The UN’s International Atomic Energy Agency (IAEA) confirmed that he led the programme, known as Amad, which sought to develop nuclear weapons under the guise of a civilian energy project. Amad was shelved in 2003 but replaced by the Oganization of Defensive Innovation and Research, SPND, which he headed until his death. The work of Amad, SPND and other covert bodies was exposed in an extensive nuclear archive seized by Israel’s Mossad from Tehran in 2018, to which I was given access last year.
The acute threat of an Iranian nuclear bomb was recognised by President Obama, who pledged in 2012 to prevent it, using military force if necessary. Like his red line over President Assad’s chemical weapons in Syria, Obama’s assurance dissolved into a faint pink with his negotiation of the JCPOA nuclear deal in 2015 which, rather than halting Iran’s programme, paved the way for it.
Obama’s apprehension over the Iranian danger was shared around the world by countries that recognised the threat was not just to the Middle East as Iran continued work on long range missiles capable of delivering a nuclear warhead. They knew also that the Iranian programme would trigger in the Middle East a nuclear arms race which is now under way, mainly involving Saudi Arabia, Turkey and Egypt.
The fear of Iran’s nuclear programme, as well as its regional and global aggression, was the major incentive for years of under-the-radar cooperation between Arab states and Israel — a cooperation that has recently matured openly into the Abraham Accords. With Obama’s failure to support the Arabs against Iranian aggression, they saw Israel as the one country they could depend on for protection.
Iran will never abandon what it considers its absolute right to become a nuclear-armed state, not under the current regime nor any future regime. The nuclear archive proves that while the regime has consistently denied its weapons programme, it has forged ahead with it, in breach of the Nuclear Non-Proliferation Treaty that it signed in 1970, and despite its obligations under the JCPOA, and has put in place measures to continue to do so. It has lied to the IAEA and the archive even sets out in detail the ways in which it has deceived the inspectors.
Despite claims to the contrary, the JCPOA was never going to prevent a nuclear-armed Iran and was not designed to do so. Its sunset clauses meant that, at best, the deal might have delayed Tehran’s acquisition of nuclear weapons for a few years, kicking the can down the road for future generations to pick up in a far more dangerous context. Any return to the JCPOA by a Biden White House, as is being pushed by Mr Brennan and other prospective administration officials, will not see a strengthened deal but more likely an even weaker one.
Other than regime change with a highly unpredictable outcome, that leaves no alternative to coercion. Israel ended the Iraqi nuclear project in 1981 and the Syrian project in 2007 by air strikes. These were condemned by the US and European countries at the time. But they were later recognised as vital steps for regional security when Saddam’s invasion of Kuwait had to be repelled and the Islamic State in Syria crushed.
Iran has learnt from these earlier actions, and effective air strikes against their nuclear programme would be far more difficult and bloody, though cannot be excluded if necessary. Meanwhile, an unattributable campaign to contain Iran’s nuclear ambitions has unfolded, including Stuxnet and other cyber attacks, sabotage and covert action against nuclear facilities, and targeted killings of nuclear scientists. The elimination of Mr Fakhrizadeh was the latest and arguably most significant of these, both in terms of deterrence and denial of expertise. The potential effectiveness of these actions has been increased by President Trump’s “maximum pressure” campaign of economic sanctions. Together these measures stand the best chance of retarding Iran’s nuclear programme, as well as restraining its non-nuclear aggression, short of conventional strikes or all-out war.
Those that argue against this policy fail to understand the danger that a nuclear-armed Iran presents to the region and the world, wrongly believe that the programme can be halted by diplomatic means or are happy with the idea of a nuclear-armed fanatical dictatorship. Mr Brennan and the European supporters of his argument seem to believe that Iran can be contained by appeasement and negotiation rather than military strength and political will. This is a failure to comprehend either the psychology or ideology of the Iranian leadership. The path advocated by the proponents of appeasement can only lead to infinitely greater bloodshed, violence and suffering than the death of a proscribed terrorist on the streets of Iran.
Colonel Richard Kemp is a former British Army Commander. He was also head of the international terrorism team in the U.K. Cabinet Office and is now a writer and speaker on international and military affairs.
© 2020 Gatestone Institute.
S’il va y avoir un deuxième tour deux mois après l’élection pour désigner les deux sénateurs de l’État de Géorgie, c’est parce que, le 3 novembre, aucun des candidats n’a franchi la barre des 50 %. La loi électorale américaine prévoit alors qu’il y a « runoff ». Une nouvelle élection. Or ce scrutin local, qui est le seul à se tenir cette année, prend une dimension particulière : avec 48 sénateurs élus, le parti démocrate est à deux sièges de faire jeu égal avec les républicains qui en ont remporté 50. Et si c’était le cas, la vice-présidente Kamala Harris qui est selon la Constitution la présidente de droit du Sénat ferait basculer la majorité en faveur des partisans de Joe Biden. Et empêcherait les républicains grâce à leur majorité dans la chambre haute de mener la vie dure au nouveau président en contestant, par exemple, ses nominations, ou en bloquant certaines de ses décisions.
Tout dépend donc du résultat qu’obtiendront le révérend Warnock et son compère Jon Ossof le 5 janvier. Ce n’est pas gagné : Ossof a été devancé au premier tour par le candidat républicain sortant David Perdue : 49,7 % contre 47,9 %. Et si le pasteur Raphael Warnock est arrivé en tête devant sa concurrente Kelly Loeffer, 32,9 % contre 25,9 %, celle-ci pourrait le 5 janvier bénéficier du retrait d’un troisième larron qui avait rassemblé 20 % des voix.
Mais le révérend ne part pas vaincu pour autant. D’abord parce qu’il peut compter sur sa position sociale et sur son charisme. Comme son modèle, il est en effet un militant réputé des droits civiques. Dans son église Ebenezer Baptiste, à Atlanta, où il est considéré comme l’héritier de Martin Luther King qui officiait dans ce même lieu de culte, ses prêches enflammés électrisent toutes les semaines des centaines de fidèles. Son action militante lui a d’ailleurs valu sous la présidence Trump de faire un séjour en prison pour avoir été l’un des leaders d’une manifestation contre les réductions des aides sociales apportées aux plus pauvres et particulièrement aux Noirs. Tout comme il a rassemblé des foules importantes dans la capitale de la Géorgie, après l’assassinat de George Floyd par la police de Minneapolis.
Étrangement d’ailleurs, le meilleur allié des deux candidats démocrates de Géorgie pourrait bien être… Donald Trump. Furieux du basculement de la Géorgie, qui pour la première fois depuis vingt ans a donné la victoire à un candidat démocrate à la présidentielle, Trump a traîné dans la boue avec sa délicatesse habituelle le secrétaire d’État, Brad Raffensperger et le gouverneur de Géorgie, Brian Kemp, pourtant tous deux républicains. En mettant en cause la fiabilité des machines à voter qu’ils ont mises en place et en les accusant de lui avoir ainsi volé « des milliers de voix ». Et comme ce sont les mêmes consoles de vote électronique qui serviront le 5 janvier, plusieurs responsables républicains de l’État ont appelé leurs électeurs à bouder les urnes pour ne pas être complices de nouvelles fraudes.
Jon Ossof et le révérend Warnock ne pourraient espérer mieux pour contredire les chiffres. Et offrir ainsi à Joe Biden une majorité inespérée au Sénat.
Par Michel Colomès
BESA Center Perspectives Paper No. 1,834, November 30, 2020
EXECUTIVE SUMMARY: This past Friday, the architect of the Iranian nuclear program, Mohsen Fakhrizadeh, was assassinated in a well-organized raid 70 km outside the city of Tehran. A commander of the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), Fakhrizadeh headed the important Organization of Defensive Innovation and Research of the Ministry of Defense, which conducted nuclear weapons research. His killing reflects a major breach in Iranian counterintelligence and could indicate that the regime’s intelligence and security apparatuses have been compromised. Iran will have to respond to Fakhrizadeh´s assassination, but will likely do so in a manner that avoids full-scale war.
On Friday, November 27, 2020, at 18:17 Iranian local time, the Ministry of Defense and Armed Forces Logistics (MDAFL) of the Islamic Republic of Iran issued a press release stating that Mohsen Fakhrizadeh had been assassinated. It confirmed that a car containing Fakhrizadeh had been attacked and that he was fatally injured during a shootout that broke out between his attackers and his security detail.
Information on Fakhrizadeh is highly limited. His full name was Mohsen Fakhrizadeh Mahabadi, and he was born in 1957 or 1958 in the religious city of Qom. He was married and had three sons. He was a brigadier general of the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) and a professor of nuclear engineering. He was linked with Imam Hossein University, which is run by the IRGC.
Fakhrizadeh is believed to have been the architect of the Islamic regime’s nuclear program, and his alias in governmental communications is assumed to have been Dr. Hassan Mohseni. He worked as a senior scientist at the MDAFL and previously headed the ministry’s Physics Research Center (PRC). Because of his vital role in Iran’s nuclear program, he was included in Foreign Policy’s 2013 list of the world’s 500 most powerful individuals. Because of Iran´s refusal to allow the International Atomic Energy Agency (IAEA) to interview Fakhrizadeh with respect to his time as head of the PRC, the UN Security Council sanctioned him in Resolution 1747 (March 2007).
At the time of his killing, Fakhrizadeh was head of the Organization of Defensive Innovation and Research (SPND). The SPND, based in Tehran, is supervised by the MDAFL and is focused on nuclear weapons research. (As it happens, Fakhrizadeh´s assassination took place on the same day the trial began in Belgium of an Iranian diplomat, Assadollah Assadi, who stands accused of plotting to bomb an Iranian opposition rally in 2018.)
Fakhrizadeh was assassinated at approximately 2:00 pm local time in the city of Absard, 70 km outside of Tehran. According to the Fars News Agency, a van near Fakhrizadeh’s car exploded simultaneously with a salvo of gunfire from a team of assassins. Iranian Minister of Defense Brig. Gen. Amir Hatami said in an interview that it was the explosion of the van that caused Fakhrizadeh´s fatal injuries. He said Fakhrizadeh was attacked while “traveling near Tehran today” without disclosing exactly where he was going.
Fakhrizadeh´s killing is believed to be the fifth assassination of a scientist connected to the Iranian nuclear program. The full list is as follows: Majid Shahriari (November 29, 2010); Dariush Rezaeinejad (July 23, 2011); Masoud Alimohammadi (January 12, 2012); Mostafa Ahmadi Roshan (January 11, 2012); and Fakhrizadeh (November 27, 2020).
There is no doubt that these assassinations, other attacks on the Iranian nuclear program, the killing of Qassem Soleimani, and the recent slaying of al-Qaeda´s number two, Abu Muhammad al-Masri, in Tehran, collectively constitute a grave counterintelligence failure on Iran´s part.
The elimination of Fakhrizadeh was highly professional and well-planned. The assassins had vital knowledge of both Fakhrizadeh´s security detail and his route. How could this be?
There are three possible scenarios, and they are not mutually exclusive. First, it could be that Iran’s counterintelligence organizations are weak, unstructured, and highly amateurish, and are not able to take even the most basic precautions to secure their intelligence and protect important officials. Second, the regime’s technology knowledge might be so poor as to leave it vulnerable to its opponents and/or foreign powers that are able to hack important databases and networks and thereby map sensitive individuals and locations. And third, the country’s intelligence community could be compromised. If this is the case, it means individuals inside Iran’s intelligence organizations are disclosing information directly to opponents of the Islamic regime.
Iranian reactions to the assassination
Soon after Fakhrizadeh‘s killing, Iranian officials blamed the “Zionists” and, as is customary, threatened the enemies of the Islamic Republic. Maj. Gen. Muhammad Bagheri, the armed forces chief of staff, stated that “severe revenge awaits the perpetrators of the assassination of martyr Fakhrizadeh.”
IRGC Commander-in-Chief Maj. Gen. Hassan Salami said “the perpetrators will be severely punished,” while Chief Justice Ebrahim Raisi wrote in a message that everything possible will be done to punish the offenders. Speaker of the Iranian parliament Muhammad Bagher Ghalibaf, himself an IRGC commander, declared, “Today, the way of appeasement is closed” and called for revenge. Minister of Intelligence Mahmoud Alavi assured the Iranian people in a press release that the Ministry “will avenge the blood of the dear martyr from the perpetrators.”
The day after the killing, Brig. Gen. Esmail Gha’ani, Commander of the IRGC Quds Force, said in a written statement that he sympathized with Fakhrizadeh´s family and promised to “ally with all the forces defending the Islamic homeland in avenging the blood of this dear martyr and all the martyrs of the terrorists and their masters.” The Supreme Leader issued a statement demanding that those who conducted and masterminded the killing must be “severely punished.”
Iranian newspapers had various reactions. Hardline and government-linked newspapers like Resalat and Iran, as well as centrist and pro-reform papers like Etemad, Ettelaat, Hamshahri and Shargh, all used quite neutral headlines on their front pages. Three other papers used more confrontational headlines. The IRGC-linked Vatan-e Emrooz (Homeland Today) printed on its front page: “They Will Strike If We Don´t”. The conservative Kayhan printed Khamenei´s statement on its front page calling for the severe punishment of those involved in the assassination. The English-language Tehran Times had a longer headline on its front page stating that Israeli footprints with the backing of the “incoming US” government could be seen.
How will the Islamic regime respond?
The elimination of Fakhrizadeh is a massive setback and an embarrassment for the Islamic Republic. As it has thus far failed to avenge the killing of Qassem Soleimani, there will now be renewed demands for retaliation. What, then, are the regime’s options?
Doing nothing is not an option, and the regime will have to act both at home and abroad. Domestically, the coming days—maybe weeks—could see operatives from the Ministry of Intelligence arresting one or more individuals on suspicion of links to the killing. In accordance with the regime’s modus operandi, these people will be paraded on TV, admit working for Israeli intelligence, and then be executed.
As far as options abroad are concerned, the regime has two choices: save face or go to war. Scenario one is the more likely. However, in order to show that it has done something, the regime might conduct a limited operation in which missiles or mortar shells are fired at Israel by Iranian proxies. In this way Tehran will show that it has retaliated and will thus save face. Behind the scenes, Iran will of course continue its malign activities against Israel and other countries deemed to be enemies of the Islamic Republic.
Scenario two would entail a serious Iranian attack along the lines of coordinated raids on Israeli embassies, the firing by Hezbollah of more powerful rockets at Israel, attacks on US forces in the region, or the launching of missiles at the UAE and Saudi Arabia. These more extreme scenarios are highly unlikely, as they would put Tehran on the brink of all-out war—a result the regime does not want at present. While Iran probably will respond to the killing at some point in a larger manner (as in the case of the attack on the Ayn Assad Airbase in Baghdad, which was a response to Soleimani’s killing), this will most likely take place after Joe Biden has been sworn in as president of the US. Until then, Tehran may well show restraint.
There are already indications that Iran will not act too rashly. On the day of the killing, Brig. Gen. Hossein Dehghan, a prominent IRGC commander, presidential candidate for the 2021 elections, and current military aide to the Supreme Leader, wrote on Twitter: “In the last days of their gambling ally’s political life, the Zionists seek to intensify and increase pressure on Iran to wage a full-blown war.” After writing an Iranian proverb suggesting that patience is important and one should not rush into things, Dehghan concluded, “We will descend like lightning on the killers of this oppressed martyr and we will make them regret their actions!” The day after the assassination, President Hassan Rouhani, in a meeting at the National Headquarters for Coronavirus Disease Management, mentioned the assassination of Fakhrizadeh and stated that “the relevant authorities will respond to this crime in a timely and appropriate manner.”
Dr. Ardavan Khoshnood, a non-resident Associate at the BESA Center, is a Criminologist and Political Scientist with a degree in Intelligence Analysis. He is also an Associate Professor of Emergency Medicine at Lund University in Sweden. @ardavank
